Bijlage notitie 8. Ex ante evaluatie mestbeleid 2013 Evaluatie van betekenis van de Biomassa Centrale Moerdijk voor de oplossing van het mestoverschot

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bijlage notitie 8. Ex ante evaluatie mestbeleid 2013 Evaluatie van betekenis van de Biomassa Centrale Moerdijk voor de oplossing van het mestoverschot"

Transcriptie

1 Bijlage notitie 8. Ex ante evaluatie mestbeleid 2013 Evaluatie van betekenis van de Biomassa Centrale Moerdijk voor de oplossing van het mestoverschot Hans van Grinsven & Jaap Willems November 2013 Samenvatting De Biomassa Centrale Moerdijk (BMC) is sinds 2008 in bedrijf en verwerkt jaarlijkse ca ton pluimveemest naar MWh hernieuwbare en CO2-neutrale elektriciteit (goed voor ca huishoudens) en ton as. De as heeft een potentie als P- en K meststof, maar de afzet is nog steeds een kostenpost. Mestverbranding is geen hoogwaardig hergebruik, maar wel een schone, bedrijfszekere en momenteel samen met export van onbewerkte pluimveemest, de grootste afzetroute, voor het Nederlands mestoverschot, en de BMC is veruit de grootste mestverwerker. Naar verwachting is de BMC centrale in 2018 schuldenvrij, door inzet van 10 jaar MEP subsidie van circa 20 miljoen euro per jaar. De BMC kan na 2018 noch zeker 20 jaar mee, en zou zonder MEP-subsidie kunnen draaien. Maar het verdienmodel is kwetsbaar en afhankelijk van voldoende stijging van stroomprijzen en als of de afzet van de assen tot een bron van inkomsten kan worden omgezet. Ondanks vragen over hoe duurzaam mestverbranding is, dient voortzetting van de BMC na 2018 naast het belang voor de pluimveesector ook een maatschappelijk belang, gezien de grote investering van belastinggeld in de centrale en de bijdrage aan de nationale doelstellingen voor klimaatbeleid, en mogelijk het belang voor beheersing van mestafzetkosten voor de varkenshouderij. Inleiding De BMC is na ca. 10 jaar voorbereiding in 2008 in gebruik genomen en draait sinds 2009 op meer dan 90%. De continue aanvoer van juiste hoeveelheid en de kwaliteit (organische droge stof gehalte) van de mest en de prijs die de pluimveehouders moesten betalen per ton aangevoerde mest waren en zijn nog steeds een probleem, hoewel er hard is gewerkt aan verbetering. De locatie op het industrieterrein Moerdijk was gunstig voor de vergunningverlening (vlakbij de Essent warmtekrachtcentrale 1 en de afvalverbranding Zuid- Nederland (AZN). Maar de BMC ligt ver weg van de pluimveeconcentratiegebieden in de Gelderse Vallei en Noordoost Brabant en Noord Limburg en dit betekent extra transportkosten. Anderzijds is de locatie Moerdijk gunstig voor transport van de as per schip. De organisatie van de aansturing, financiering en de aan- en afvoer van producten is weergegeven in Figuur 1. Hoofdaandeelhouder van de BMC en afnemer van de elektriciteit is het energiebedrijf DELTA. De Pluimveehouders zitten in verschillende posities en rollen in de organisatie. De pluimveehouders leveren mest (de brandstof) aan de coöperatie DEP (Duurzame Energieproductie Pluimveehouderij) maar zijn deels ook lid van die coöperatie (600 pluimveehouders). De bestaande werkmaatschappij Orgafert verzorgt de aanvoer en opslag van mest voor de BMC. Via diezelfde DEP en de ZLTO zijn de pluimveehouders bovendien aandeelhouders van de BMC. Deze constructie zorgt ervoor dat de pluimveehouders sturing hebben op de organisatie van de mestverbranding en via hun deelneming in DEP en BMC delen in zowel de risico s als de kansen 1 De Essent centrale wekt elektriciteit en warmte op uit aardgas én uit stoom afkomstig van de AZN. Het elektrisch vermogen van de Essent centrale kan variëren van 122 tot 339 megawatt en is veel groter dan van BMC (ca. 35 megawatt). Pagina 1 van 7

2 van commerciële mestverbranding (website BMC en website coöperatie DEP Figuur 1. Organisatie rond de mestverbranding bij BMC (Bron: mondelinge mededeling BMC). NIBC staat voor de Nederlandse Investeringsbank. Afnemers van de verbrandingsas zijn o.a. het Engelse bedrijf Willett & Son en AVEVE In België. De financiële stromen Figuur 2. Schatting financiële stromen rond BMC door PBL in miljoen euro per jaar en voor aftrek van belasting en dividend. Pagina 2 van 7

3 De opbrengsten uit de levering van elektriciteit aan DELTA (13,9 miljoen euro per jaar) zijn voldoende om de operationele kosten (geraamd om 40 euro/mwh 11,5 miljoen euro per jaar BMC, pers. Meded. 2013) en de kosten voor aankoop van pluimveemest (0,5 miljoen euro per jaar) en afzet van de assen (0,5 miljoen euro per jaar) te dekken. Ook na aftrek van belasting en dividend (totaal gesteld op 30 procent). Aangenomen wordt dat het netto bedrijfsresultaat volledig wordt aangewend voor aflossing en rente naar NIBC. In feite wordt hiervoor de MEPsubsidie gebruikt; deze is ruim voldoende om de rente te betalen en in 10 jaar de lening af te lossen. Het financieel resultaat voor de BMC na 2018 is onzeker en hangt af van de energieprijs, de extra kosten voor ontvangst van mest (het poorttarief) of alternatieve hernieuwbare brandstoffen (vooral houtsnippers) en de kosten voor afzet van de as. Beheersing van deze posten, of mogelijk zelfs de verwerving van inkomsten uit de afzet van as, zijn belangrijk voor rendabele ongesubsidieerde mestverbranding na De maatschappelijke baten Naast de levering van hernieuwbare energie levert de BMC een bijdrage aan de reductie doestelling voor CO 2. Deze laatste bijdrage is een punt van discussie wanneer alle keteneffecten worden beschouwd (Life Cycle Analysis). BMC schat de reductie op 330 kg CO 2 -eq/mwh ten opzichte van een gangbare gascentrale en 820 CO 2 -eq/mwh ten opzichte van een kolencentrale (Billen et al. 2013). Dit effect is niet gecorrigeerd voor: CO 2 emissies die vrijkomen om de N-verliezen bij verbranding te compenseren door productie van N kunstmest. Als de pluimveemest direct wordt toegepast als meststof bespaart het namelijk op het gebruik van stikstofkunstmest. Permanente CO 2 vastlegging in bodemorganische stof als de pluimveemest direct wordt toegepast als meststof. Afhankelijk van de bodem- en gewashistorie, zal bij toepassing van pluimveemest, een deel van de koolstof permanent worden vastgelegd. Een tweede belangrijke baat van de BMC is dat het mest van de mestmarkt haalt en daardoor een drukkend effect heeft op de afzetprijzen van mest voor alle pluimveehouders. Mestverbranding bij de BMC is samen met de export van onbewerkte mest naar Duitsland veruit de belangrijkste afzetroute van pluimveemest. Figuur 3. Grosso modo cijfers voor handels- en verwerkingsroutes van pluimveemest in Nederland (bron: Duindam et al. 2012; gegevens: Orgafert) Pagina 3 van 7

4 Mogelijk, omdat de prijsvorming op de mestmarkt ondoorzichtig is er ook andere factoren een rol (kunnen) spelen, zoals de aanpassing van gebruiksnormen, kunstmestprijzen, afzetmogelijkheden in het buitenland en, in individuele jaren, meer/minder gunstige weersomstandigheden voor uitrijden van mest. Figuur 4. Ontwikkeling van de gemiddelde landelijke afzetprijs voor mest van pluimvee, varkens en rundvee (Bron: Willems e.a. 201; gegevens LEI-Binternet). Sinds 2008 is de afzetprijs voor alle pluimveemest gedaald met circa 10 euro per ton, en dit kan de niet bij de DEP aangesloten pluimveehouders gezamenlijk een besparing van 10 miljoen euro per jaar op de mestafzetkosten hebben opgeleverd. Mogelijk heeft de BMC ook geleid tot een lagere afzetprijs van andere mestsoorten. De afzetprijs van varkensmest daalde namelijk ook na Of dit een effect is van de BMC is onzeker. De Nederlandse markten voor beide mestsoorten interacteren weinig. Terwijl varkensdrijfmest nog op grote schaal in Nederland wordt uitgereden, wordt pluimveemest nog nauwelijks uitgereden (ruim 5 procent van de verhandelde mest; Figuur 3) en 10 procent van de geproduceerde mest (LEI - Wageningen UR: website Monitoring mestmarkt Of er na de in bedrijfsneming van de BMC 2008 meer ruimte beschikbaar gekomen voor varkensmest is twijfelachtig. Het gaat hier maximaal om ruimte voor enkele procenten van productie van varkensdrijfmest. Na 2008 is de afzetprijs voor varkensdrijfmest met ca. 5 euro/ton gedaald, wat een besparing van 50 miljoen euro per jaar zou opleveren voor de varkenshouderij. Welk deel hiervan te danken is aan de BMC is onbekend. De daling na 2008 kan ook heel andere redenen bijv. minder exportbeperking, meer mestopslag capaciteit hebben een drukkend effect op de mestafzetprijs, terwijl aanscherping van de P-gebruiksnorm een prijs opdrijvend effect hebben. Sinds 2009 stijgt de afzetprijs van pluimveemest weer en sinds 2011 die van varkensdrijfmest. Ook dit illustreert dat mestafzetprijs door verschillende factoren wordt beïnvloed en dat het netto effect van de BMC niet kan worden bepaald. De besparing op de mestafzetkosten is dus 10 miljoen euro voor de pluimveehouderij (free-riders) tot maximaal 50 miljoen inclusief de varkenshouderij, als de daling van de mestafzetprijs voor varkensdrijfmest helemaal aan de BMC wordt toegeschreven. Ondanks deze onzekerheden is deze besparing een aanzienlijk bedrag bijvoorbeeld in vergelijking met het MEP subsidiebedrag van 23 miljoen euro per jaar. Een derde baat is de procesinnovatie die mogelijk op termijn geëxporteerd kan worden. Sterke regionale concentraties van pluimveehouderij komen op veel plekken in de wereld voor. Toch zijn er nog maar een 5-tal pluimveemestverbranders in de wereld (drie in het VK en één in de Pagina 4 van 7

5 VS). Ook elders in de wereld is er maatschappelijke weerstand tegen mestverbranding. Daarom is er nog geen goed perspectief voor verdiensten uit export van het BMC concept. Tenslotte verschaft BMC werkgelegenheid aan circa 35 fte. De maatschappelijke kosten Er is en voortdurende discussie wat de waarde is van dierlijke mest. In Nederland heeft mest een negatieve waarde, omdat veehouders geld moeten betalen voor de afvoer van mest. Daar tegenover staat dat de componenten C, N, P, K (en mogelijke enkele secondaire micronutriënten) in dierlijke mest een positieve waarde vertegenwoordigen. Deze waarde is euro per ton mest, en ongeveer de 40-65% daarvan zit in de koolstof. De economische waarde van de koolstof als brandstof en als bron voor organische stof is redelijk vergelijkbaar. Waarde Gehalte % Waarde (euro/ton) euro/kg Leghen Vleeskuike n Leghen Vleeskuike n Stikstof (N) 0,34-0,80* 2,6 3,2 8,8-20,7 10,9-25,6 Fosfaat (P2O5) 0,39-1,56* 2,0 1,7 7,8-31,2 6,6-26,4 Kalium (K2O) 0,21-0,84* 1,6 2,0 3,4-13,6 4,3 17,2 Organische stof (CH2O) 0,10 41,6 41,9 41,6 41,9 Droge stof 77,3 62,6 Totaal 61, ,7-111 Gebaseerd op Schoumans et al. 2010a en 2010b. De waarde van organische stof als brandstof en als bron voor organische stof (bijv. In de vorm van compost) is vergelijkbaar. *Schoumans houdt 25 procent van kunstmestwaarde aan, als de verbrandings-as zou worden gebruikt als grondstof voor kunstmestbereiding dit is de ondergrens. De bovengrens is de kunstmestwaarde als de mest direct als meststof wordt toegepast, behalve voor stikstof. Voor stikstof wordt een werking van 60% ten opzichte van kunstmeststikstof aangehouden. Door de verbranding van de mest wordt dus ook 40-65% van de intrinsieke theoretische waarde van de pluimveemest benut. De stikstof en koolstof gaan echter in zijn geheel verloren. De stikstof vertegenwoordigt 10 (15%) tot 23 (37%) van de intrinsieke waarde. Het precieze lot van de P en K in de verbrandings-as is niet exact bekend. De as wordt naar zeggen van BMC. De export van as naar de VK loopt via het bedrijf Willet & Son die exclusief voor BMC het product Cropkare maken dat een concentrated multi-nutrient fertiliser and source of Phosphate and Potash toegepast (http://www.fcs.uk.com/fertiliser/cropkare.htm). De consumentenprijs in augustus 2012 was circa 170 euro per ton (135 per ton). Met deze toepassing zou de P en K dan hergebruikt worden en volgens brochure concurrerend met kunsmest. Voorlopig is de afvoer van de assen nog een kostenpost van ordegroot 10 euro per ton as (circa 0,5 miljoen euro per jaar). De intrinsieke waarde van de P en K ligt rond de 300 euro per ton. Daarmee zouden de logistieke kosten (bewerking, verpakking, distributie) rond 180 euro per ton as liggen. De landbouwkundige waarde van as als bodemverbeteraar, meststof is nog onderwerp van onderzoek en discussie. Negatieve eigenschappen die genoemd worden zijn: Minder goede werking dan kunstmest de fosfaat komt langzamer vrij voor het gewas (Postma e.a., 2011). Dit hoeft geen probleem te zijn, afhankelijk van bodem- en gewastype. De hoge ph. De oorzaak is de toevoeging van kalk bij de rookgaszuivering die omgezet wordt in calciumoxide. Calciumoxide is een agressieve stof wat problemen geeft bij verdere afhandeling van de as. BMC lost dit probleem op door water toe te voegen, waardoor de ph van de as hoog is (Mondelinge mededeling BMC) Verstuiving bij toepassing (Presentatie Fibrominn; Minnesota Department of Agriculture, 2007). Dit probleem speelt niet bij de afnemers van BMC assen omdat deze of gegranuleerd worden of worden verspreid met aangepaste spreaders. Pagina 5 van 7

6 Aanwezigheid van zware metalen, vooral koper en zink. Ook dit is een punt van discussie, omdat beide metalen ook micronutriënten zijn Toch claimt de verkoper van cropkare dat de gebruiker bijna 16 euro per ton bespaart ten opzichte van een regulier PK meststof en meer dan 30 euro/ton voor de secondaire micronutriënten (http://www.fcs.uk.com/fertiliser/cropkare.htm ). Het feit dat de as van de BMC nu wordt hergebruikt als kunstmestvervanger in VK is een maatschappelijke baat, maar deze is nog maar een klein deel van de potentiële baat. Onlangs is het contract met Willett & Son opgezegd en wordt in de toekomst de as afgenomen door AVEVE in België. AVEVE mengt de as op met o.a. fosfaat tot een hoogwaardigere kunstmest voor export naar Frankrijk. Hier ligt dus perspectief, maar wordt wel belemmerd door de aanzienlijke logistieke kosten. Direct gebruik van de as als grondstof voor de kunstmestindustrie is nog geen interessant alternatief (men wil geld toe ontvangen), maar zeker bij levering aan de lokale kunstmestindustrie (bijvoorbeeld ICL te Amsterdam) zou door besparing op logistieke kosten dit wel concurrerend kunnen zijn met levering als bodemverbeteraar. Discussie en conclusie Gegeven de politiek-maatschappelijke keuzes die hebben geleid tot de huidige structuur en grote regionale concentraties van intensieve veehouderij, levert BMC tot 2018 een grote bijdrage aan oplossing van het mestprobleem. Voortzetting van de BMC na 2018 blijft belangrijk voor de mestafzet en zou onder voorwaarden rendabel kunnen zijn ook zonder MEP subsidie. Er zijn nog mogelijkheden om het verdienmodel te verbeteren, vooral via betere afzet van de as. Maar als de elektriciteitsprijzen onvoldoende stijgen is het verdienmodel kwetsbaar. Een zekere subsidiëring van de BMC na 2018 blijft verdedigbaar vanwege de bijdrage aan de beheersing van mestafzetkosten van de gehele veehouderij en aan de doelen van klimaat en energiebeleid. Voor de BMC zijn de kosten voor de aanvoer van voldoende pluimveemest weliswaar laag, t.o.v. andere kostenposten, maar zeer substantieel in vergelijking met het netto resultaat in een situatie zonder subsidie. Door de huidige onzekerheid over de aanvoerprijs, is het netto resultaat voor de BMC na 2018 ook onzeker. Het belangrijkste concurrerende afzetkanaal is export, al dan niet na bewerking. Nu al betrekt DEP/Orgafert een derde van benodigde mest voor de BMC op de vrije markt. Het verschil tussen de contractprijs en vrije marktprijs, is enkele tot 5 euro per ton en wordt doorberekend aan de BMC. De bij de DEP aangesloten pluimveehouders sluiten 10-jarige contracten af voor levering van mest, met een bonus regeling voor levering van betere mest met een hogere verbrandingswaarde. Omdat de afzetprijs voor levering van mest aan DEP, vaak hoger is dan op de vrije mestmarkt (export), besluiten DEPleden toch met enige regelmaat om niet te leveren. Recent heeft de DEP een boete clausule opgenomen die deze praktijk moet ontmoedigen. (Contractbreuk door DEP leden is niet goed te begrijpen omdat de pluimveehouders via deelneming in de DEP en de BMC op termijn gecompenseerd moeten kunnen worden voor zowel te hoge als de te lage contractprijzen. Levering volgens contract zou dan niet kostbaarder zijn dan dit free rider gedrag en geeft meer rust en zekerheid voor de aangesloten pluimveehouders). Als de vraag naar pluimveemest in het buitenland sterk aantrekt, bijvoorbeeld door stijging van de kunstmestprijzen, dan is dit een bedreiging voor het verdienmodel van de BMC. Uit oogpunt van hergebruik van alle componenten in de pluimveemest is gebruik als meststof, hier of elders, ook een duurzamere oplossing dan verbranden. De marktwaarde van de koolstofbron van energie en van bodemorganische stof is namelijk vergelijkbaar (in Nederland) terwijl de benutting van stikstof en fosfaat beter is. Anderzijds blijft afhankelijkheid van afzet in het buitenland ondoorzichtig door de verschillende betrokken partijen, en risicovol, bijvoorbeeld als bij een uitbraak van vogelgriep de grenzen dichtgaan. Welke prijzen akker- en tuinbouwers in het buitenland betalen voor pluimveemest, in regio s met een mesttekort is mogelijk nog interessante informatie. Pagina 6 van 7

7 Referenties Billen P. A, Costa J.B, Van Caneghem J.A, Vandecasteele, C. (2013) Electricity from Poultry Manure: A Clean Alternative to Direct Land Application. Conference paper: INTEGRATING CLEANER PRODUCTION INTO SUSTAINABILITY STRATEGIES São Paulo Brazil May 22 nd to 24 th De URL voor de conference proceeding is ntation.pdf. Een uitgebreidere versie van artikel is aangeboden aan The Journal of Cleaner Production. Biomassa Centrale Moerdijk (BMC) website: Biomassa Centrale Moerdijk (BMC). Pers. Meded. Naar aanleiding van bedrijfsbezoek en presentatie op 21 augustus Coöperatie Duurzame Energieproductie Pluimveehouderij (DEP) website: Duindam J.W., G. J. Elsinga, W. Bijlsma en W. Elsinga (P.B. Elsinga Beleidsplanning en Innovatie bv) en C.M. Dierikx en K.T. Veldman (Centraal Veterinair Instituut). (2012) Eindrapport van onderzoek naar afdoding ESBL in pluimveemest in composterings- en vergistingsinstallaties in Nederland. E&I Rapportnummer: LEI - Wageningen UR. (2013) Monitoring mestmarkt aanbod en afzet in Nederland LEI monitoring mestmarkt Minnesota Department of Agriculture Presentatie Fibrominn; first US power plant powered by poultry litter. Persoonlijke mededeling Bruce Montgomery, augustus 2013 Postma R., T.A. van Dijk & L. van Schöll (2011), Mogelijkheden van fosfaathergebruik door de inzet van biomassa-assen als meststof, nutriënten management instituut NMI bv rapport Schoumans O.F., O. Oenema, P.A.I. Ehlert & W.H. Rulkens (2010a), Phosphate recovery from animal manures. Technical opportunities and agro-economical perspectives. Alterra report Wageningen UR. Schoumans O.F., O. Oenema, P.A.I. Ehlert, G. Velthof, K. Meesters, J. Sanders J., W.H. Rulkens, M. van Krimpen, G. van der Peet, M. Timmerman, N. Verdoes, H. Kortstee, A. Bikker & J.J. Schröder (2010b), Managing phosphorus cycling in agriculture, Workshop Managing livestock manure for sustainable agriculture November, Wageningen, 2010 Willems J., M. van Schijndel, H. van Grinsven, F. Kragt, H. van Zeijts, J. van Dam, G. J. van den Born & S. van der Sluis (2012), Evaluatie Meststoffenwet 2012: syntheserapport. PBL Willett & Son. Fearnley Contract Services, Cropkare the natural P & K choice Link Willet & Son Cropkare datasheet: Pagina 7 van 7

Mest, mestverwerking en wetgeving

Mest, mestverwerking en wetgeving Mest, mestverwerking en wetgeving Harm Smit Beleidsmedewerker Economische Zaken, DG AGRO Inhoud Feiten en cijfers. Huidig instrumentarium. Visie op mestverwerking en hoogwaardige meststoffen Toekomstig

Nadere informatie

Mestmarkt en mestverwerking

Mestmarkt en mestverwerking Mestmarkt en mestverwerking Jaap Uenk DOFCO BV, Twello VAB, 22 september 2015 Inhoud Introductie Stand van zaken mestverwerking (Technieken, producten, markten en capaciteit) (8) Waarom is verwerking nog

Nadere informatie

Fosfaatproblematiek en mestverwerking

Fosfaatproblematiek en mestverwerking Fosfaatproblematiek en mestverwerking Jaap Uenk DOFCO BV, Twello www.dofco.nl 19 januari 2016, Lettele Inhoud presentatie 1. Introductie 2. Binnenlandse mestmarkt 3. Mestverwerkingsplicht 4. Export 5.

Nadere informatie

Be- en verwerken van mest: een zegen voor water en milieu?

Be- en verwerken van mest: een zegen voor water en milieu? Kennisdag emissies, vergroening en verduurzaming in de landbouw Be- en verwerken van mest: een zegen voor water en milieu? Mark Heijmans 2 december 2014 Het speelveld: schaken op meerdere borden Opzet

Nadere informatie

Invulling verplichte mestverwerking

Invulling verplichte mestverwerking Invulling verplichte mestverwerking Ondernemersdag intensief Ben Rooyackers (Mestac), Jos van Gastel (ZLTO) Wat gaan we doen? Korte inleiding Behoefte aanvullende export fosfaat Inventarisatie Mestverwerkingscapaciteit

Nadere informatie

Mestsituatie en de verwerkingsplicht Gelderse Vallei en Utrechts zandgebied

Mestsituatie en de verwerkingsplicht Gelderse Vallei en Utrechts zandgebied Mestsituatie en de verwerkingsplicht Gelderse Vallei en Utrechts zandgebied Jaap Uenk DOFCO Beheer BV, Ruurlo, 27 februari 2014, Barneveld j.uenk@dofco.nl INHOUD Introductie Mest- en mineralensituatie

Nadere informatie

Oplossing mestafzet voor de veehouderij in De Liemers

Oplossing mestafzet voor de veehouderij in De Liemers Oplossing mestafzet voor de veehouderij in De Liemers Presentatie Ing. Jaap Uenk MAB LTO Noord afdeling De Liemers, 3 november 2010 Inhoud presentatie Ontwikkeling mestsituatie in Nederland Ontwikkeling

Nadere informatie

Verwerken van (groene) biomassa en mest:

Verwerken van (groene) biomassa en mest: Verwerken van (groene) biomassa en mest: kan dat samen? Hans Verkerk secretaris meststoffendistributie CUMELA Nederland Sector: 3.000 ondernemers 30.000 medewerkers Jaaromzet 4 miljard Cumelabedrijven:

Nadere informatie

Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC

Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC LEI Wageningen UR: Co Daatselaar Aanleiding en doelstellingen onderzoek Veel mest elders af te zetten tegen hoge kosten, druk verlichten

Nadere informatie

Mestbeleid. Stelsel van verplichte mestverwerking. 13 januari 2014. Joke Noordsij. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

Mestbeleid. Stelsel van verplichte mestverwerking. 13 januari 2014. Joke Noordsij. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Mestbeleid Stelsel van verplichte mestverwerking 13 januari 2014 Joke Noordsij Rijksdienst voor Ondernemend Nederland 1 Inhoud Wat hebben we nu aan mestbeleid Wat gaat er veranderen Stelsel verplichte

Nadere informatie

Mestbeleid. Verplichte mestverwerking

Mestbeleid. Verplichte mestverwerking Mestbeleid Verplichte mestverwerking Eind december 2013 zijn de details van de verplichte mestverwerking bekend geworden. Dit betekent onder andere dat de verwerkingspercentages en de definitie van verwerken

Nadere informatie

Mestverwerkingscapaciteit 2015

Mestverwerkingscapaciteit 2015 Landelijke inventarisatie Mestverwerkingscapaciteit 2015 Open innovatiedagen VIC Sterksel 19 juni 2015 Jos van Gastel Presentatie Waarom, wie, hoe Resultaten enquête Ontbrekende informatie Voorlopig beeld

Nadere informatie

Slimme mestverwerking voor rundveehouderij. Al dan niet met mestlevering

Slimme mestverwerking voor rundveehouderij. Al dan niet met mestlevering Slimme mestverwerking voor rundveehouderij Al dan niet met mestlevering Even Mestac voorstellen Mestac, een mestproducenten coöperatie Mestafzet in boerenhanden Structureren van mestmarkt (300.000 ton)

Nadere informatie

Kansen voor mestscheiding

Kansen voor mestscheiding Kansen voor mestscheiding Studiemiddag Inagro 29 maart 2012 Gerjan Hilhorst Livestock Research De Marke Koeien & Kansen is een samenwerkingsverband van 16 melkveehouders, proefbedrijf De Marke, Wageningen

Nadere informatie

GroenLinks Bronckhorst. Themabijeenkomst Groengas Hoe groen is ons gas? 2 juni 2015

GroenLinks Bronckhorst. Themabijeenkomst Groengas Hoe groen is ons gas? 2 juni 2015 GroenLinks Bronckhorst Themabijeenkomst Groengas Hoe groen is ons gas? 2 juni 2015 Waarom co-vergisten Omdat de meststoffenwet veehouders verplicht de overtollige (mineralen in de) mest te ver(be)werken

Nadere informatie

In Tabel 1 wordt een overzicht gegeven van de toegepaste mestverwerkingstechnieken van de geïnventariseerde initiatieven die operationeel zijn.

In Tabel 1 wordt een overzicht gegeven van de toegepaste mestverwerkingstechnieken van de geïnventariseerde initiatieven die operationeel zijn. Bijlage notitie 6. Ex ante evaluatie mestbeleid 2013 Review mestverwerkingsinitiatieven M. Timmerman, F. de Buisonjé en N. Verdoes (LR Wageningen UR) November 2013 Algemeen In overleg met de sector (LTO,

Nadere informatie

Waarden van fosfaatrechten - achtergrondnotitie Natuur & Milieu 1 februari 2016

Waarden van fosfaatrechten - achtergrondnotitie Natuur & Milieu 1 februari 2016 Waarden van fosfaatrechten - achtergrondnotitie Natuur & Milieu 1 februari 2016 1 Aanleiding en samenvatting In 2015 heeft toenmalig staatssecretaris Dijksma van EZ fosfaatrechten voor de melkveehouderij

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Mest vergisting en bewerking 5-9-2012. Vier routes verminderen N en P overschot. Welkom op Knowledge Transfer Centre De Marke:

Mest vergisting en bewerking 5-9-2012. Vier routes verminderen N en P overschot. Welkom op Knowledge Transfer Centre De Marke: Welkom op Knowledge Transfer Centre De Marke: Wageningen UR Organisatie Supervisory Board Executive Board Wageningen International, WBS, WBG RIKILT CIDC-Lelystad 16 chair groups 10 chair groups 18 chair

Nadere informatie

VCM studiedag innovatie in mestverwerking en vermarkting Bert Lemmens, project manager renewabele chemicals

VCM studiedag innovatie in mestverwerking en vermarkting Bert Lemmens, project manager renewabele chemicals 27/03/2012 Productie van hoogwaardige algen uit concentraten van mestverwerking VCM studiedag innovatie in mestverwerking en vermarkting Bert Lemmens, project manager renewabele chemicals Inhoud» Wat zijn

Nadere informatie

Innoveren doe je Samen

Innoveren doe je Samen Innoveren doe je Samen Deep in the shit Ervaringen van een innovatieve ondernemer in een hooggereguleerde sector Ir Roger A.B.C. Rammers CMC 1 Agenda 1. Introductie AquaPurga 2. Mestmarkt: mestproblematiek

Nadere informatie

Veehouders positief over oplossen mestoverschot

Veehouders positief over oplossen mestoverschot ///PERSBERICHT/// Veehouders positief over oplossen mestoverschot Alfa Accountants en Adviseurs houdt onderzoek over het nieuwe mestbeleid onder 750 boeren WAGENINGEN, 8 mei 2012 Veehouders vertrouwen

Nadere informatie

4.A.1 Ketenanalyse Groenafval

4.A.1 Ketenanalyse Groenafval 4.A.1 Ketenanalyse Groenafval Prop Beplantingswerken v.o.f. Autorisatie Nummer/versie Datum Opsteller Goedgekeurd directie 01 22-01-2015 Naam: F. van Doorn Naam: A. Prop Datum: 22 januari 2015 Datum: 22

Nadere informatie

De business case: Mest verwaarden. Hans van den Boom Sectormanager Food & Agri Rabobank Nederland

De business case: Mest verwaarden. Hans van den Boom Sectormanager Food & Agri Rabobank Nederland De business case: Mest verwaarden Hans van den Boom Sectormanager Food & Agri Rabobank Nederland Hengelo 28 maart 2014 mln. kg fosfaat Export van fosfaat moet met 50% stijgen 200 175 150 125 100 75 50

Nadere informatie

Dierlijke mest. Inleiding

Dierlijke mest. Inleiding 054 1 Dierlijke mest Inleiding Dierlijke mest is afkomstig van de veehouderij, waar met name runderen, varkens en kippen worden gehouden voor menselijke consumptie in binnen- en buitenland. Door de sterke

Nadere informatie

Varianten binnen de wet Verantwoorde Groei Melkveehouderij

Varianten binnen de wet Verantwoorde Groei Melkveehouderij Varianten binnen de wet Verantwoorde Groei Melkveehouderij Carin Rougoor en Frits van der Schans CLM Onderzoek en Advies Achtergrond Begin juli 2014 heeft staatssecretaris Dijksma het voorstel voor de

Nadere informatie

Systeemdocument AgriMoDEM mestraffinage

Systeemdocument AgriMoDEM mestraffinage vestiging Drachten behorende bij onderbouwing Knarweg 14, Lelystad. Op het gebied van schoon en zuinig produceren, heeft de agrarische sector nog een aantal belangrijke doelstellingen te behalen. Belangrijkste

Nadere informatie

Mest, mestverwerking en mestwetgeving

Mest, mestverwerking en mestwetgeving Mest, mestverwerking en mestwetgeving Frits Vink Ketenmanager grondgebonden veehouderij Ministerie van Economische Zaken Inhoud Feiten en cijfers (3 sheets) Huidig mestbeleid (2 sheets) Mestbeleid: koers

Nadere informatie

Perspectieven mest verwerken

Perspectieven mest verwerken Perspectieven mest verwerken Jan Pijnenburg DLV Intensief Advies BV 06 26 54 87 88 j.pijnenburg@dlv.nl Wetsvoorstel Mogelijke uitwerkingen Het gaat om het overschot op bedrijfsnivo Rekeneenheid is fosfaat.

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Attero Holding N.V., bestaande uit: N.V. Afvalverbranding Zuid Nederland (A.Z.N.)

Attero Holding N.V., bestaande uit: N.V. Afvalverbranding Zuid Nederland (A.Z.N.) CERTIFICAAT, bestaande uit: Attero B.V. Attero Noord B.V. Attero Zuid B.V. AZN Holding B.V. Meander 861 6825 MH Arnhem Postbus 4114 6080 AC Haelen en de toepassing daarvan voldoen aan de voorwaarden gesteld

Nadere informatie

Mestverwerkingtechnieken

Mestverwerkingtechnieken Mestverwerkingtechnieken Nu en over 3 jaar Oscar Schoumans (Alterra Wageningen UR) Symposium Kansen voor het verwaarden van dierlijke mest Goud voor Groenlo, Hengelo, 28 maart 2014 Inhoud 1. Achtergronden

Nadere informatie

14-1-2014. Welkom. Voorlichting Verplichte mestverwerking. Hans Verkerk secretaris meststoffendistributie

14-1-2014. Welkom. Voorlichting Verplichte mestverwerking. Hans Verkerk secretaris meststoffendistributie Welkom Voorlichting Verplichte mestverwerking Hans Verkerk secretaris meststoffendistributie 1 Inhoud Bibob toetsing op registratie intermediair Verwerkingsplicht: basis uitzonderingen overeenkomsten praktijksituaties

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

AMvB Grondgebonden groei melkveehouderij. 21 April 2015 Harry Kager LTO Nederland

AMvB Grondgebonden groei melkveehouderij. 21 April 2015 Harry Kager LTO Nederland AMvB Grondgebonden groei melkveehouderij 21 April 2015 Harry Kager LTO Nederland Terminologie Onderwerpen Achtergronden mestverwerkingsplicht Achtergronden Melkveewet AMvB Grondgebonden groei melkveehouderij

Nadere informatie

BIJLAGE 4 - NADERE BESCHRIJVING VAN HET VOORNEMEN

BIJLAGE 4 - NADERE BESCHRIJVING VAN HET VOORNEMEN BIJLAGE 4 - NADERE BESCHRIJVING VAN HET VOORNEMEN Het landelijk gebied is constant in beweging. Er worden nieuwe technieken toegepast in de agrarisch bedrijfsvoering en ruimte gezocht voor functies die

Nadere informatie

Presentatie Gist is Groen. Herman Klein Teeselink, HoSt B.V.

Presentatie Gist is Groen. Herman Klein Teeselink, HoSt B.V. Presentatie Gist is Groen Herman Klein Teeselink, HoSt B.V. Sheet 1 of 26 De grootste Nederlandse leverancier van Biogas installaties - en Hout-WKK systemen Boerderij type Biogas Installaties Industrieel

Nadere informatie

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 EMA Principes Antwerpen ondertekende het Europese Burgemeestersconvenant. Meer dan 5.000 lokale en regionale overheden hebben ondertekend en engageren zich om op

Nadere informatie

Duurzame drijfmestverwaarding

Duurzame drijfmestverwaarding Duurzame drijfmestverwaarding Workshop Innovatie in mestverwerking en Verwaarding 20 maart 2012 Stijn Schlatmann www.energymatters.nl Even voorstellen: Directeur van Energy Matters (meewerkend voorman)

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Bio-industrie in de Peel. L. Reijnders

Bio-industrie in de Peel. L. Reijnders Bio-industrie in de Peel L. Reijnders Intensieve veehouderij/mestproblemen Fijn stof: vergroot kans op ziekten ademhalingsorganen & hartvaatziekten Ziektekiemen (in toegenomen mate resistent tegen antibiotica:

Nadere informatie

Potentieel van mestafgeleide producten als grondstof voor de P-industrie. Willem Schipper

Potentieel van mestafgeleide producten als grondstof voor de P-industrie. Willem Schipper Potentieel van mestafgeleide producten als grondstof voor de P-industrie Willem Schipper Fosfor, fosfaat Onvervangbaar element voor leven Wordt aangetroffen in planten en dieren In omloop gebracht door

Nadere informatie

Houtige biomassaketen

Houtige biomassaketen Houtige biomassaketen 27 januari 2016, Gilze Rijen Schakelevent RVO: Is houtige biomassateelt voor kleinschalige warmte-opwekking interessant? Ton.van.Korven@zlto.nl Eigen duurzame energieketen Biomassaproductie/Biomassa

Nadere informatie

Eljo Vos-Brandjes HVC. Stage raadsleden Dordrecht

Eljo Vos-Brandjes HVC. Stage raadsleden Dordrecht Eljo Vos-Brandjes HVC Stage raadsleden Dordrecht Historie HVC Opgericht (1991) voor verwerken huishoudelijk en bedrijfsafval uit regio Na loslaten beleidsuitgangspunt regionale/provinciale zelfvoorziening

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Over het mestprobleem en mogelijke oplossingen. Oene Oenema Wageningen University, Alterra

Over het mestprobleem en mogelijke oplossingen. Oene Oenema Wageningen University, Alterra Over het mestprobleem en mogelijke oplossingen Oene Oenema Wageningen University, Alterra Over het mestprobleem en mogelijke oplossingen Oene Oenema Wageningen University Alterra Nationaal Mestcongres

Nadere informatie

Leidt Europese mestbeleid tot knelpunten voor de bodem?

Leidt Europese mestbeleid tot knelpunten voor de bodem? Nutriënten Management Instituut B.V. Postbus 250, 6700 AG Wageningen T: 088 8761280 E: nmi@nmi-agro.nl I: www.nmi-agro.nl Leidt Europese mestbeleid tot knelpunten voor de bodem? Kennisdag Mest & 1 december

Nadere informatie

Landelijke inventarisatie mestverwerkingscapaciteit

Landelijke inventarisatie mestverwerkingscapaciteit Landelijke inventarisatie mestverwerkingscapaciteit September 2014 Dit rapport is opgesteld door: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Werkwijze inventarisatie... 4 3. Resultaten inventarisatie... 5 Algemene

Nadere informatie

Broeikaseffect van tuinbouwproducten

Broeikaseffect van tuinbouwproducten Broeikaseffect van tuinbouwproducten Het protocol in beeld juni 2009 Hans Blonk 23-6-2009 1 Inhoud 1. Ontwikkelingstraject 2. Resultaten: cases 3. Resultaten: methodiek en protocol 1. Ontwikkelingstraject

Nadere informatie

Seminar: Mest(verwerking), compost en groene biomassa. 7 november 2013 Rob Aartssen

Seminar: Mest(verwerking), compost en groene biomassa. 7 november 2013 Rob Aartssen Seminar: Mest(verwerking), compost en groene biomassa 7 november 2013 Rob Aartssen Den Ouden Groep Wie zijn wij? Wat doen we nu? Wat doen we morgen? Een vruchtbare bodem! KOESTEREN OF (VER)KOPEN? Den Ouden

Nadere informatie

5-3-2012. Mestverwerking in Nederland. Wat doet de afdeling Milieu: Kunstmestvervanging door stikstof uit mest. Waarom mestverwerken?

5-3-2012. Mestverwerking in Nederland. Wat doet de afdeling Milieu: Kunstmestvervanging door stikstof uit mest. Waarom mestverwerken? Mestverwerking in Nederland Wat doet de afdeling Milieu: Wageningen, 6 maart 2012 Fridtjof de Buisonjé, Afdeling Milieu gasvormige emissies, fijnstof, emissiearme huisvestingssystemen; bodemkwaliteit,

Nadere informatie

Bijlage notitie 5. Ex ante evaluatie mestbeleid 2013 Kansen om met meer dierenwelzijn de mestproductie te beperken

Bijlage notitie 5. Ex ante evaluatie mestbeleid 2013 Kansen om met meer dierenwelzijn de mestproductie te beperken Bijlage notitie 5. Ex ante evaluatie mestbeleid 2013 Kansen om met meer dierenwelzijn de mestproductie te beperken Hans van Grinsven November 2013 Samenvatting De landelijke ambities voor vergroting van

Nadere informatie

2 Producenten grijze stroom laten betalen voor transport?

2 Producenten grijze stroom laten betalen voor transport? ECN Beleidsstudies ECN-BS-10-016 29 april 2010 Producenten van grijze stroom laten betalen voor transport? Notitie aan : Werkgroep Heroverweging Energie en Klimaat Kopie aan : A.W.N. van Dril Van : F.D.J.

Nadere informatie

Duurzame bemesting: omgeving

Duurzame bemesting: omgeving Nutriënten Management Instituut B.V. Postbus 250, 6700 AG Wageningen T: 088 8761280 E: nmi@nmi-agro.nl I: www.nmi-agro.nl Duurzame bemesting Visie NMI Duurzame bemesting: omgeving Beperking milieubelasting

Nadere informatie

Twence. Van afvalverwerker naar Duurzaam en innovatief nutsbedrijf. Samen energiek. Veldtocht Pioneering 27 september 2011

Twence. Van afvalverwerker naar Duurzaam en innovatief nutsbedrijf. Samen energiek. Veldtocht Pioneering 27 september 2011 Twence Van afvalverwerker naar Duurzaam en innovatief nutsbedrijf Samen energiek Sprekers: Michel Leermakers Leendert Tamboer Veldtocht Pioneering 27 september 2011 1 Programma 14.30 Ontvangst met dvd

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Mestverwerking in De Peel

Mestverwerking in De Peel Mestverwerking in De Peel Mestverwerking Jan van Hoof, Jeanne Stoks, Wim Verbruggen Maart 2012 Agenda Doel van de avond Wat is mest? Wat is het mestprobleem? Waar komt mest vandaan? Hoeveel mest is er?

Nadere informatie

(CMC) composteren; grof doorploegen van wet en regelgeving

(CMC) composteren; grof doorploegen van wet en regelgeving (CMC) composteren; grof doorploegen van wet en regelgeving Compositie van beelden en uitspraken van verschillende bronnen Tbv verduidelijking en discussie, niet om er rechten aan te ontlenen Het speelveld

Nadere informatie

Paarden 6 mnd., 250 450 kg 11 11,6 127,6 36,6 402,6 17,5 192,5 Paarden 6 mnd., > 450 kg 4 15,0 60,0 47,6 190,4 22,0 88,0 Totaal 204 645 303

Paarden 6 mnd., 250 450 kg 11 11,6 127,6 36,6 402,6 17,5 192,5 Paarden 6 mnd., > 450 kg 4 15,0 60,0 47,6 190,4 22,0 88,0 Totaal 204 645 303 Paardenhouderij in het nieuwe mestbeleid Oosterwolde, 13 januari 2006 Vanaf 1 januari 2006 vallen paarden en pony s onder de Meststoffenwet. Dit levert veel (nieuwe) problemen op. In dit bericht worden

Nadere informatie

rapporten Synthese monitoring mestmarkt 2006-2011 T.J. de Koeijer H.H. Luesink C.H.G. Daatselaar Wettelijke Onderzoekstaken Natuur & Milieu WOt

rapporten Synthese monitoring mestmarkt 2006-2011 T.J. de Koeijer H.H. Luesink C.H.G. Daatselaar Wettelijke Onderzoekstaken Natuur & Milieu WOt 119 Synthese monitoring mestmarkt 2006-2011 T.J. de Koeijer H.H. Luesink C.H.G. Daatselaar rapporten WOt Wettelijke Onderzoekstaken Natuur & Milieu Synthese monitoring mestmarkt 2006-2011 Dit rapport

Nadere informatie

B.V. Grondbezit AVI Moerdijk II B.V. Afvalverbranding Zuid Nederland

B.V. Grondbezit AVI Moerdijk II B.V. Afvalverbranding Zuid Nederland CERTIFICAAT Nummer: 2175876 Attero Holding N.V., bestaande uit: Attero B.V. Attero Noord B.V. Vagron B.V. Attero Zuid B.V. Deponie Zuid B.V. AZN Holding B.V. B.V. Grondbezit AVI Moerdijk B.V. Grondbezit

Nadere informatie

Dorset Droogsysteem. biomassa en pluimveemest

Dorset Droogsysteem. biomassa en pluimveemest Dorset Droogsysteem voor biomassa en pluimveemest n Drogen van Biomassa Biogasdigistaat Houtsnippers Zuiveringsslib Pluimveemest Veevoeders n Compact en flexibel n Korrelfabriek n Hygiënisatie n Wegen

Nadere informatie

Economische analyse van de mestmarkt. Opties voor het stimuleren van innovaties

Economische analyse van de mestmarkt. Opties voor het stimuleren van innovaties Economische analyse van de mestmarkt Opties voor het stimuleren van innovaties Economische analyse van de mestmarkt Opties voor het stimuleren van innovaties Jitske de Hoop Frank Bunte Pieter Willem Blokland

Nadere informatie

Checklist Mestverwerking

Checklist Mestverwerking Checklist Mestverwerking Aandachtspunten bij de beoordeling van kosten en risico's van mestverwerkingstechnieken en -initiatieven 1 Aanvoer van mest 1.1 Transportkosten 1.2 Bemonstering & 1.3 Tussenopslag

Nadere informatie

Kringloop neutraal denken Emissie, mineralen, energie

Kringloop neutraal denken Emissie, mineralen, energie Kringloop neutraal denken Emissie, mineralen, energie Eddie ter Braack Waarom nieuwe generatie vergister-raffinage Ontwikkeling/Stand van zaken op dit moment Nog uit te voeren acties Problemen grootschalige

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

EUROPESE COMMISSIE. Steunmaatregel SA. 36315 (2013/N) Nederland Botlek Zuid - stoompijpleiding

EUROPESE COMMISSIE. Steunmaatregel SA. 36315 (2013/N) Nederland Botlek Zuid - stoompijpleiding EUROPESE COMMISSIE Brussel, 16.10.2013 C(2013) 6627 final In de openbare versie van dit besluit zijn, overeenkomstig de artikelen 24 en 25 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999

Nadere informatie

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

Nadere informatie

MIC / LEI. 15 augustus 2007. Maarten Bouwer

MIC / LEI. 15 augustus 2007. Maarten Bouwer MIC / LEI 15 augustus 2007 Maarten Bouwer inhoud Inleiding BioGast Gasmarkt Wat is BioGast Historie en HHNK project Techniek Vragen en lunch Bezichtiging verwachting fossiel aardgas Groningen heeft nog

Nadere informatie

Bijeenkomst Beheerconvenant Blauwzaam Lint. 10 december 2015. Presentatie Wageningen UR

Bijeenkomst Beheerconvenant Blauwzaam Lint. 10 december 2015. Presentatie Wageningen UR Bijeenkomst Beheerconvenant Blauwzaam Lint 10 december 2015 Presentatie Wageningen UR Meedenksessie kansen voor duurzaam beheer Parallel aan de totstandkoming van het beheerconvenant heeft Blauwzaam via

Nadere informatie

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Ketenaanpak en -verantwoordelijkheid > Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Doel: boeren ondersteunen bij de impact van klimaatverandering en ontbossing tegen te gaan. Ons klimaat verandert

Nadere informatie

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Naam: Milieu Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Slootrandenbeheer Baggeren Krabbescheer bevorderen

Nadere informatie

Info avond buren - 01.12.2011

Info avond buren - 01.12.2011 Info avond buren - 01.12.2011 Het biomassaconversieproject E.ON Langerlo BUREN INFO AVOND Donderdag 01.12.2011 2 Agenda 1. Burgemeester Wim Dries (20:00) 2. Inleiding E.ON 3. Historiek Langerlo centrale

Nadere informatie

Rapport 1568.N.14. Marktmogelijkheden voor mestproducten in het oosten van Duitsland

Rapport 1568.N.14. Marktmogelijkheden voor mestproducten in het oosten van Duitsland Rapport 1568.N.14 Marktmogelijkheden voor mestproducten in het oosten van Duitsland rapport 1568.N.14 Marktmogelijkheden voor mestproducten in het oosten van Duitsland Auteurs: Dr. ir. G.H. Ros Dr. ir.

Nadere informatie

Mestbewerking en mestproducten

Mestbewerking en mestproducten Mestbewerking en mestproducten Nico Verdoes Wageningen UR Livestock Research Dairy Campus De waarde van mest 28 maart 2013 Gemiddelde samenstelling drijfmest Droge stof (%) Org. stof (%) N- totaal (g/kg)

Nadere informatie

Presentatie voor Agrivaknet Kleinschalig mest vergisten met Microferm

Presentatie voor Agrivaknet Kleinschalig mest vergisten met Microferm Presentatie voor Agrivaknet Kleinschalig mest vergisten met Microferm Door Bart Brouwer Sheet 1 of 26 Kleinschalige mestvergisting met Microferm Staatssecretaris Joop Atsma en gedeputeerde Theo Rietkerk

Nadere informatie

Tijdelijke duurzame energie

Tijdelijke duurzame energie Tijdelijke duurzame energie Tijdelijk Uitgewerkte businesscases voor windenergie, zonne-energie en biomassa Anders Bestemmen Tijdelijke duurzame energie Inleiding In het Corporate Innovatieprogramma van

Nadere informatie

MESTVERWERKING KOMT OP STOOM

MESTVERWERKING KOMT OP STOOM ondernemen MESTVERWERKING KOMT OP STOOM Plannen genoeg, regie en tijd ontbreken 8 Verwachte verwerkings-capaciteit van dierlijke mest is voldoende om het te verwerken fosfaatoverschot van 29 miljoen kilo

Nadere informatie

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!?

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Kansen en Uitdagingen! ZLTO 22 september 2011 Hans van den Boom sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank

Nadere informatie

Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport

Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport 1. Introductie Essent 2. Energie keten Ketenmanagement Energy Management Group(tradingfloor) Portfolio trading Dispatch

Nadere informatie

Energie uit afval, een schone zaak

Energie uit afval, een schone zaak Energie uit afval, een schone zaak Vergisten van GFT-afval ARN meer dan 25 jaar begaan met het milieu Aandeelhouders ARN B.V. Regio Regio Regio REMONDIS Nijmegen De Vallei Rivierenland (privaat) 37,5%

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

HR WKK met CO 2 winning

HR WKK met CO 2 winning HR WKK met CO 2 winning Door: Herman Klein Teeselink HoSt Sheet 1 of 22 Inhoud HoSt HoSt ImtechVonkV.O.F. - Reinigen van rookgassen - Rookgascondensor / Scrubber - Nat elektrostatisch filter - Waterbehandeling

Nadere informatie

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE Studie in opdracht van Fevia Inhoudstafel Algemene context transport voeding Enquête voedingsindustrie Directe

Nadere informatie

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Door Harry Kloosterman en Joop Boesjes (Stichting E.I.C.) Deel 1 (Basis informatie) Emissies: Nederland heeft als lidstaat van de Europese

Nadere informatie

van wedloop naar kringloop

van wedloop naar kringloop Trajecten Mineralen: van wedloop naar kringloop Uitwerking stelsel verantwoorde mestafzet en verplichte mestverwerking & Invulling 5 e AP Nitraatrichtlijn LTO April 2012 Mark Heijmans Concept Opzet Aftrap

Nadere informatie

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD M + N PROJECTEN ONTWIKKELDE EEN NIEUWE GENERATIE ZONWERINGSDOEKEN, DIE DE HUIDIGE MATERIALEN

Nadere informatie

MEI Westerkwartier 4 april 2011

MEI Westerkwartier 4 april 2011 Duurzame Energie veranderingen in de markt van Photo Voltaische systemen (PV) MEI Westerkwartier 4 april 2011 Frans Debets Duurzame energie 4 redenen om het te ontwikkelen 1. Klimaatbeleid, CO2 reductie

Nadere informatie

Energieverzorging Nederland

Energieverzorging Nederland Energieverzorging Nederland Naar een Duurzame Samenleving (VROM) Vanuit een internationaal geaccordeerde basis voor 2050 Standpunt Nederlandse overheid : 100% CO2 -reductie Standpunt van de G8: 80 % CO2

Nadere informatie

Bijeenkomst Studieclub Geitenhouderij & LTO vakgroep Melkgeitenhouderij. Januari 2014

Bijeenkomst Studieclub Geitenhouderij & LTO vakgroep Melkgeitenhouderij. Januari 2014 Bijeenkomst Studieclub Geitenhouderij & LTO vakgroep Melkgeitenhouderij Januari 2014 Opening Actualiteiten GLB Diergezondheid Q koorts claim Productschap Zuivel Melkprijsvergelijking BZV Bokkenproject

Nadere informatie

RE-gras. Bedrijfsspecifiek advies voor het sturen op ruw eiwit, grasopbrengst en stikstofbenutting

RE-gras. Bedrijfsspecifiek advies voor het sturen op ruw eiwit, grasopbrengst en stikstofbenutting Soil for life RE-gras Bedrijfsspecifiek advies voor het sturen op ruw eiwit, grasopbrengst en stikstofbenutting Een project van het Nutriënten Management Instituut NMI in opdracht van het Productschap

Nadere informatie

Alternatieve verwerking papierslib

Alternatieve verwerking papierslib Alternatieve verwerking papierslib Van Houtum Papier Swalmen 6 september 2006 Wim Mans Inhoud presentatie Doelstelling Huidige situatie Alternatieve verwerkers Drogen van papierslib Afzet van gedroogd

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Uw afval is geld waard! Duurzamer produceren bij lagere kosten.

Uw afval is geld waard! Duurzamer produceren bij lagere kosten. Uw afval is geld waard! Duurzamer produceren bij lagere kosten. Waar gehakt wordt vallen spaanders. Voor uw productiebedrijf betekent dit dat naast de gewenste producten ook afval wordt geproduceerd. Afval

Nadere informatie

VCM ENQUETE OPERATIONELE STAND VAN ZAKEN MESTVERWERKING IN VLAANDEREN

VCM ENQUETE OPERATIONELE STAND VAN ZAKEN MESTVERWERKING IN VLAANDEREN VCM ENQUETE OPERATIONELE STAND VAN ZAKEN MESTVERWERKING IN VLAANDEREN 2011 Juli 2012 i ii Inhoudsopgave SAMENVATTING... 1 INLEIDING... 2 1. RESPONS... 3 2. OPERATIONELE STAND VAN ZAKEN (PERIODE VAN 1 JANUARI

Nadere informatie

Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets

Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets december 2011 1 Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets aan de opwarming moeten doen. 2 Wij zijn

Nadere informatie