ARBEIDSMARKT GETOETST AAN FLEXICURITY

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ARBEIDSMARKT GETOETST AAN FLEXICURITY"

Transcriptie

1 Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Academiejaar ARBEIDSMARKT GETOETST AAN FLEXICURITY Masterproef van de opleiding 'Master in de Rechten' Ingediend door Van Molle Wouter (studentennummer : ) (major : Sociaal en Economisch Recht) Promotor : Professor dr. W. Van Eeckhoutte Commissaris : E. Matthys Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 1

2 Inhoud Arbeidsmarkt getoetst aan Flexicurity...1 Inleiding...6 Woord vooraf...8 Deel I : Flexicurity...8 Inleiding...8 Hoofdstuk I Noodzaak tot verandering: Probleemstelling...8 Afdeling I Feitelijke redenen Globalisering Insider-outsider problematiek Financiering pensioenen Hoge werkloosheidscijfers Overheidsfinancieën Verandering in de sociale norm...16 Afdeling II Juridische redenen...16 Hoofdstuk II Transitionele arbeidsmarkt : Waar flexicurity zijn mosterd haalt...18 Afdeling I Premissen...18 Afdeling II Vijf soorten transities...19 Afdeling III Vier criteria voor goede transitionele arbeidsmarkten...21 Afdeling IV Basis voor flexicurity...22 Hoofdstuk III Doelstelling voor de arbeidsmarkt : Flexicurity, een nieuw evenwicht...23 Afdeling I Zekerheid Werknemers willen zekerheid Werkgevers willen zekerheid Soorten zekerheid...26 Afdeling II Flexibiliteit Werknemers willen flexibiliteit Werkgevers willen flexibiliteit Soorten flexibiliteit...29 Hoofdstuk IV Oplossingen : actief arbeidsmarktbeleid, levenslang leren en moderne sociale zekerheid...30 Afdeling I Levenslang leren...30 Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 2

3 1 Nog heel wat werk aan de winkel Flexibiliteit Zekerheid...32 Afdeling II Actief Arbeidsmarktbeleid Flexibiliteit Zekerheid Nog andere voordelen...36 Afdeling III Moderne Sociale Zekerheid...37 Deel II : Levensverhaal getoetst aan flexicurity...40 Inleiding...40 Hoofdstuk I Armoede...41 Hoofdstuk II Ancienniteit in verloning...44 Hoofdstuk III Anciënniteit in opzeggingstermijnen...47 Afdeling I opzeggingstermijn van arbeidsovereenkomst de lege lata Werklieden Bedienden...49 A Lagere bedienden...50 B Hogere bedienden...50 a) anciënniteit...52 b) functie...54 c) leeftijd...55 d) loon...55 e) andere...57 f) ratio legis...59 Afdeling II Conclusie : strijdigheid met flexicurity-idee Algemeen...61 A Billijkheid...63 B Wedertewerkstellingskans...63 C Beloning van loyauteit...64 D Bescherming van de werknemer als zwakkere contractspartij Economisch is ontslag geen ramp...65 Afdeling III Sociale kosten van ontslag...66 Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 3

4 Afdeling IV De lege ferenda Politieke haalbaarheid Juridische haalbaarheid: contrat nouvelles embauches...71 A Waarom het in Frankrijk mislukte...71 B Persoonlijke bedenkingen...72 Afdeling V Besluit : kortere opzeggingstermijn en ruimere werkloosheidsverzekering binnen flexicurity...73 Hoofstuk IV Basisinkomen...74 Inleiding...74 Afdeling I Definitie...75 Afdeling II Basisinkomen en de moderne sociale zekerheid...75 Afdeling III Basisinkomen en de nieuwe sociale norm...77 Afdeling IV Klassieke argumenten pro en contra basisinkomen Argumenten voor invoering basisinkomen Argumenten tegen invoering basisinkomen...79 Afdeling V Basisinkomen en flexicurity Basisinkomen en flexibiliteit Basisinkomen en zekerheid...80 Hoodstuk V Impact van frictionele werkloosheid op uw financiële situatie...81 Hoofdstuk VI Werkstudent : studeren tijdens het werken...82 Hoofdstuk VII Scholingsbeding...82 Hoofdstuk VIII Zwangerschapsverlof en ontslagverbod...83 Hoofdstuk IX Deeltijds werken...85 Hoofdstuk X Sancties in Actief Arbeidsmarktbeleid...87 Hoofdstuk XI Pensioen...88 Afdeling I Deeltijds pensioen...88 Afdeling II Flexibel pensioen...89 Afdeling III Werken na pensioenleeftijd...90 Besluit...91 Bibliografie...93 Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 4

5 Afbeeldingen Afbeelding 1: Deeltijdse arbeidscontracten (in %) (bron : Eurostat)...11 Afbeelding 2: Tijdelijke contracten (in %) (bron : Eurostat)...11 Afbeelding 3: Bevolkingspiramide mannen-vrouwen België 2008 (bron : Eurostat)...13 Afbeelding 4: Werkgelegenheid in % van de beroepsbevolking, 2008 (bron : Eurostat)...14 Afbeelding 5: Werkgelegenheidsgraad (in %) 2009 (bron : Eurostat)...15 Afbeelding 6: Arbeidsmarktbeleid als een strategie van transitionele arbeidsmarkten (Bron : SCHMID, Transitional labour markets: a new european employment strategy, ILO, 1998, 12.)...20 Afbeelding 7: realtie tussen duurtijd zelfde job en productiviteit (Bron : P. AUER, Security in labour markets, combining flexibility with security for decent work, ILO, 2007, 10)...46 Afbeelding 8: Aandeel deeltijdarbeid bij de loontrekkenden volgens geslacht in de Gewesten, België en EU-27 (2008) (Bron : FOD Economie - ADSEI-EAK, Eurostat LFS (bewerking departement WSE/ Steunpunt WSE))...85 Afbeelding 9: Evolutie van deeltijdarbeid bij de werkenden in de Gewesten, België en EU-27 ( ) (Bron : FOD Economie - ADSEI-EAK, Eurostat LFS (bewerking departement WSE/ Steunpunt WSE))...86 Tabellen Tabel 1: Verwacht aantal uren in informele werkgerelateerde scholing en opleiding bij werknemers per leeftijdsgroep (2003) (Bron: Education at a Glance 2007, OECD 2007)...31 Tabel 2: Ongekwalificeerde uitstroom in een reeks kalenderjaren...34 Tabel 3: Studietoelage...42 Tabel 4: productiviteitsschalen van SPENGLER (werklieden)...46 Tabel 5: opzeggingstermijn werklieden bij opzeg door werkgever...49 Tabel 6: Opzeggingstermijnen in de wet van 7 augustus Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 5

6 Inleiding 1. Het leven is als fietsen: om je evenwicht te kunnen houden, moet je in beweging blijven. 1 Ik hoor mensen tegen me zeggen dat België het beste land ter wereld is om in te leven. Met onze goed uitgebouwde sociale zekerheid blijven we gespaard van zogenaamde Amerikaanse toestanden. Uitspraken als 'het beste land om in te leven' zijn geen wetenschappelijke maar emotionele uitspraken. Het emotionele gevoel dat we de beste zouden zijn, houdt het gevaar in dat we op onze lauweren gaan rusten. Ik denk dat we moeten durven kritisch zijn en blijven. En dat we met een open geest naar nieuwe ideeën zoals flexicurity moeten durven kijken. Iedereen die stopt met trappen op zijn fiets zal vroeg of laat omvallen. 2. Flexicurity wil een flexibele arbeidsmarkt, gecombineerd met een moderne sociale zekerheid. Flexicurity 2 is een samentrekking van flexibility en security. In het Nederlands spreekt men ook wel van flexizekerheid, wat dan een samentrekking is van flexibiliteit en zekerheid. Zowel flexibiliteit als zekerheid zijn immers wensen van werknemers zowel als van werkgevers. 3. In een eerste algemeen deel ga ik eerst na of en waarom er iets veranderd moet worden. Je hebt pas een brug nodig als je voor de stroom staat 3. Veranderen is pas nodig als het huidige niet meer voldoet. Ik stel vast dat er veel feitelijke argumenten zijn, maar dat er bovenal ook de niet te ontkennen juridische plicht is om ons arbeidsmarktbeleid op het Europese af te stellen. In de retoriek over de modernisering van de arbeidsmarkt zoals door Europa naar voren geschoven, wordt vaak gesproken over flexicurity, actief arbeidsmarktbeleid, levenslang leren en moderne sociale zekerheid als waren het vier evenwaardige pijlers. Hier maak ik echter een duidelijk onderscheid tussen het eerste, wat de doelstelling is voor het beleid en de laatste drie die daar oplossingen, methoden toe aanreiken. Een arbeidsmarkt die veel belang hecht aan actief arbeidsmarktbeleid en aan levenslang leren, en die daar een moderne sociale zekerheid rond bouwt, benadert het ideaal van een arbeidsmarkt die beantwoordt aan het flexicurity-ideaal. In dit eerste deel ga ik tenslotte ook op zoek naar de grondslagen van het flexicurity-idee. Zo'n theorie komt natuurlijk niet uit de lucht gevallen. Wanneer we ze willen toepassen, is het dan ook nuttig om kennis te nemen van de theorie over de transitionele arbeidsmarkten van SCHMID. In een tweede deel ga ik aan de hand van een fictief voorbeeld van een carrière van een vrouw 1 Citaat dat aan Albert Einstein toegeschreven wordt. 2 De term Flexicurity of Flexizekerheid in het Nederlands zou gelanceerd zijn door de Nederlandse socioloog Hans ADRIAANSENS. Bron: W. VANDEPUTTE, Flexizekerheid: het beste van twee werelden?, T.S.R. 2007, Russisch gezegde. Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 6

7 enkele capita selecta van naderbij belichten. Ik raak daarbij enkele marginalere thema's aan, zoals de mogelijkheden voor kinderen uit arme milieus om hogere studies aan te gaan. En ik stoot op problemen waarvan ik meen dat ze een essentieel knelpunt vormen wanneer we onze arbeidsmarkt willen vormen tot een arbeidsmarkt die aan flexicurity beantwoordt. In het bijzonder behandel ik de lange ontslagperiodes in het Belgisch arbeidsrecht. Aan zulke problemen ga ik dan veel meer aandacht besteden en ze meer algemeen, los van de casus toelichten. Daarbij probeer ik zo duidelijk mogelijk de huidige rechtssituatie weer te geven en te becommentariëren alsook mogelijke oplossingen aan te reiken waar ik dit nodig acht. Het is over dergelijke concrete thema's en voorstellen dat er zinvol gediscussieerd kan worden. Op het niveau van flexicurity in het algemeen verzandt de discussie mijn inziens immers al te snel in een ideologische symbolenstrijd. 4. Veel van die oplossingen lijken vrij radicaal. Ze zijn dit ook. Essentieel is dat ze samenhangen. Men kan de arbeidsmarkt niet flexibeler maken zonder in voldoende zekerheid te voorzien. Flexicurity zoekt een nieuw evenwicht, niet een doorslaan in de ene of de andere richting. Een evenwicht wordt echter gevormd met alle elementen samen. Opzeggingstermijnen radicaal inkorten zonder de werkloosheidsvergoedingen sterk op te trekken en in actief arbeidsmarktbeleid te voorzien, brengt het evenwicht totaal uit balans. Samen versterken ze echter het evenwicht. Het invoeren van flexicurity doorheen het hele sociale recht lijkt mij op twee grote problemen te stuiten. Ten eerste is er de tegenstelling tussen het micro- en het macro-niveau. Op micro-niveau zal niemand er voorstander van zijn. Of toch zeker niet de grote groep van mensen die wel werk hebben. En in een democratie is het de meerderheid van de individuen die het voor het zeggen heeft, niet het algemeen belang. Ten tweede is er het probleem dat er een soort van big bang nodig is. Alles hangt samen. Men moet de hervorming grondig en volledig doen 4, zoniet zal het een verslechtering en geen verbetering betekenen voor onze arbeidsmarkt. De doelstelling moet een Pareto-optimale verbetering zijn. Zowel voor de werkgever als voor de werknemer moet het een verbetering betekenen. Alleen zo kunnen de veranderingen een maatschappelijk draagvlak vinden. 4 Al kan men het wel eerst in een relatief beperkt domein doen zoals men met de uitzendwetgeving in Nederland gedaan heeft bij Wet van 14 mei 1998, Stb. 1998, 300, houdende wijzigingen van het Burgerlijk Wetboek, het Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen 1945 en van enige andere wetten (flexibiliteit en zekerheid). Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 7

8 Woord vooraf 5. De arbeidsmarkt wordt bestudeerd door economen, sociologen, psychologen,... en ook door juristen. Doorheen mijn studies aan de universiteit heb ik naast het standaardtraject in de rechten, ook vakken aan de faculteiten 'Letteren en Wijsbegeerte', 'Politieke en Sociale Wetenschappen' en 'Economie en Bedrijfskunde' gevolgd. Ik sta dan ook open voor fenomenen zoals de arbeidsmarkt die enorm veel verschillende facetten hebben. Mijn hoofdopleiding is en blijft echter steeds de opleiding tot jurist. Toen ik naar de universiteit trok, wou ik rechten doen omdat deze richting als geen ander mij inzicht zou kunnen bieden in de maatschappij. Het recht tracht die zo oneindig complexe maatschappij te ordenen en tot een logisch, coherent en consistent geheel te maken. Daarbij maakt het gebruik van sociologische, economische en politieke inbreng. Flexicurity is daar een uitgelezen voorbeeld van. We hebben een ideaalbeeld voor ogen, waarnaar we de maatschappij of een deel ervan willen organiseren. Het recht is dan het middel bij uitstek om te trachten dat ideaalbeeld te verwezenlijken, om een beleid te concretiseren. Deel I : Flexicurity Inleiding 6. In dit eerste deel behandel ik flexicurity in het algemeen. Dit doe ik door eerst na te gaan met welke problemen we vandaag de dag te maken hebben in onze maatschappij waaraan arbeidsmarkthervormingen een antwoord zouden kunnen bieden. Ik ga met andere woorden na waarom verandering nodig zou zijn. In een tweede luik tracht ik kort weer te geven wat de theoretische achtergrond en oorsprong is van flexicurity. Ik bespreek daar de zogenaamde transitionele arbeidsmarkten. In een derde deel gaat het dan over flexicurity als dusdanig. Wat is flexicurity? Tenslotte besteed ik wat aandacht aan Levenslang Leren, Actief Arbeidsmarktbeleid en Moderne Sociale Zekerheid in het algemeen. Hoofdstuk I Noodzaak tot verandering: Probleemstelling 7. Er zijn zowel feitelijke als juridische elementen die er ons toe noodzaken het Belgisch recht aan te passen. In Arbeidsrecht in transitie beschrijft Marc DE VOS dat onze maatschappij geëvolueerd Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 8

9 is 5. Ons sociaal recht is nog voornamelijk gestoeld op het Fordisme, het model uitgewerkt rond de tweede wereldoorlog. De arbeidsrealiteit is vandaag anders dan toen. The model of continuous and dependent full-time employment is no longer up to date, although it still implicitly underlies many institutional arrangements. 6 Het sociaal recht dient dan ook aangepast te worden. Flexicurity poogt die uitdaging te beantwoorden door te omschrijven wat voor een sociaal recht dan wel nodig is om aan de veranderingen in de arbeidsrealiteit tegemoet te komen. Afdeling I Feitelijke redenen 8. De arbeidsmarkt speelt een zeer belangrijke rol in de maatschappij. Het is dan ook allesbehalve verwonderlijk dat haar werking repercussies heeft op verschillende uitdagingen waar onze samenleving voor staat. Zonder exhaustief te willen zijn, behandel ik hieronder een aantal thema's waar goede veranderingen in de arbeidsmarkt een al dan niet gedeeltelijke oplossing zouden kunnen bieden. Ik behandel achtereenvolgens de globalisering, de insider-outsider problematiek, de financiering van de pensioenen, de hoge werkloosheidscijfers en de slechte toestand van de overheidsfinanciën. Tot slot bespreek ik de verandering van de sociale norm in onze maatschappij. Dit laatste is de meest directe en de meest fundamentele oorzaak om te pleiten voor veranderingen in het arbeidsmarktbeleid. 1 Globalisering 9. De economie wordt alsmaar meer een geglobaliseerde economie, een wereldeconomie. Internationale migratie is daar een gevolg van. Als we onze welvaart en onze sociale zekerheid willen behouden, zullen we een moderne arbeidsmarkt nodig hebben 7. Een arbeidsmarkt die capabel is snel in te spelen op veranderingen waar we vaak geen rechtstreekse macht meer over hebben omdat ze zich ver buiten de grenzen van ons land en onze arbeidsmarkt bevinden. Protectionisme ten aanzien van jobs wordt dus veel moeilijker. De Deense minister van werk Claus Hjort FREDERIKSEN verwoordt het zo: In a globalized world, goverments can try to protect jobs - and many countries our doing so. But in the long run the fact is that no job can be guaranteed in a 5 M. DE VOS, Arbeidsrecht in transitie, in I. BOONE, I. CLAEYS, L. LAVRYSEN, Liber Amicorum Hubert Bocken. Dare la luce, Brugge, Die Keure, 2009, G. SCHMID, Transitional Labour Markets: A new European employment strategy, Discussion Paper FS I , Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung 1998, bibliothek.wzb.eu/pdf/1998/i pdf (laatst geraadpleegd op 28 april 2011), Abstract. 7 M. DE VOS, Van baanzekerheid naar werkzekerheid op de Belgische arbeidsmarkt - Ideeën voor een New Deal in België, Or. 2007, 188; P. AUER, Security in labour markets: combining flexibility with security for decent work, ILO, 2007, 2. Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 9

10 globalized world. 8 Dit fenomeen is echter allesbehalve een recent fenomeen. Globalisering is een oud continu proces. Ook MARX sprak al van proletariërs aller lande, verenigt u. 2 Insider-outsider problematiek 10. In Nederland 9 lag een zogenaamde insider-outsider problematiek aan de oorsprong van een flexicurity-beleid. De sterke stijging van het aantal werknemers met een atypische arbeidsovereenkomst bracht een pervers neveneffect met zich mee: het leidde tot een opsplitsing van de arbeidsmarkt. Een meerderheid van goedbeschermde insiders, tewerkgesteld met een standaardovereenkomst (dit wil zeggen een voltijdse arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd), onderscheidt zich thans van een almaar groter wordende groep outsiders, tewerkgesteld met een flexibele overeenkomst die hen een beduidend lager niveau van sociale bescherming biedt. 12 Dat werkgevers en werknemers almaar vaker via atypische constructies 13 tewerkgesteld worden, geeft aan dat het recht geen passend antwoord biedt op een actuele realiteit. In de afbeeldingen 1 en 2 ziet men dat atypische contracten inderdaad in het bijzonder in Nederland sterk vertegenwoordigd waren. En dat die trend zich tot vandaag doorzet. Ook de immigranten kunnen als een outsider-groep bekeken worden in Nederland, zo blijkt A. M. SKIPPER, Flexicurity or how the work force, employers and the government in a small country got together in adapting to market demands in a globalized world, interview with the Danish minister for Employment, Claus Hjort Frederiksen, (laatst geraadpleegd op 28 april 2011). 9 Het stijgend aantal atypische arbeidscontracten is ook in ons land vast te stellen. Zo bijvoorbeeld meldde Federgon nog zeer recent in een persbericht van 21 maart 2011 dat de outplacementactiviteiten in België jaar op jaar met 13,9 procent gestegen zijn in 2010 (bron : ). 10 Ook de EU noemt dit bij monde van de Europese Commissie een argument voor flexicurity: Towards common principles of flexicurity: More and better jobs through flexibility and security., Europese Commissie, 2007, ec.europa.eu/social/blobservlet?docid=2756&langid=en (laatst geraadpleegd op 22 april 2011), T. JASPERS, Flexicurity: a contribution to the solution of the 'insiders - outsiders' dilemma?, in Fundamental social rights in Europe: challenges and opportunities, A. EDOARDO, T. JASPERS, P. LORBER, C. SACHS- DURAND, U. WENDELING-SCHRÖDER, Antwerpen, Intersentia, 2009, 163 p; G. E. BIJWAARD, J. VEENMAN, Unequal chances on the transitional labor market: the case of the Netherlands, 2007, IZA Discussion paper No. 2908, (laatst geraadpleegd op 7 april 2011), 34 p; W. VANDEPUTTE, Flexizekerheid: het beste van twee werelden?, T.S.R. 2007, W. VANDEPUTTe, Flexizekerheid: het beste van twee werelden?, T.S.R. 2007, Zo'n werknemers worden ook wel atypische werknemers of 'flex workers' genoemd. Bron : T. WILTHAGEN, Flexicurity: a new paradigm for labour market policy reform?, 1998, Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung, (laatst geraadpleegd op 7 april 2011), G. E. BIJWAARD, J. VEENMAN, Unequal chances on the Transitional Labour Market: the case of the Netherlands, Discussion paper nr. 2908, IZA 2007, 34. Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 10

11 Afbeelding 1: Deeltijdse arbeidscontracten (in %) (bron : Eurostat) Afbeelding 2: Tijdelijke contracten (in %) (bron : Eurostat) 11. Die atypische constructies, zoals ik ze noemde, zijn er gekomen omdat men aanvoelde dat de arbeidsmarkt meer flexibiliteit wou. Alleen maar meer flexibiliteit invoeren, zonder aanpassing waar nodig aan de zekerheid, creëert een labiel evenwicht. In zulk een evenwicht bevinden we ons vandaag de dag. Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 11

12 12. Insider-outsider problemen zijn bijzonder gevaarlijk in een democratie. De insiders zijn vaak nog qua aantal in de meerderheid. Het zijn ook zij die de maatschappelijk belangrijke functies en posities in handen hebben 15. In een democratie regeert de meerderheid. Vanuit rechtvaardigheidsoogpunt is de positie van de outsiders echter cruciaal. 3 Financiering pensioenen 13. De arbeidsrealiteit staat wat betreft de demografie op een keerpunt. Het is voortdurend in de actualiteit dat de babyboomgeneratie met pensioen gaat de komende jaren 16. De babyboomgeneratie en vooral de denataliteit na hun generatie heeft onze bevolkingspiramide omgevormd tot iets wat nog allesbehalve de vorm van een piramide heeft (zie afbeelding 3). Dit betekent dat, wanneer deze babyboomgeneratie uit de markt treedt, zij numeriek slechts gedeeltelijk vervangen kan worden. Ondanks allerhande maatregelen ter verhoging van de (feitelijke) pensioenleeftijd zullen er de komende jaren meer arbeidsmarktuittreders dan arbeidsmarktintreders zijn. Afbeelding 3 maakt immers duidelijk dat er veel meer personen tussen veertig en zestig jaar, dan tussen twintig en veertig jaar in ons land leven. Dit legt een financiële last op ons pensioenstelsel dat immers zo georganiseerd is dat de werkenden het pensioen van de gepensioneerden betalen. De werkenden zullen deze zware uitdaging enkel kunnen volbrengen indien zij voldoende in aantal zijn. Een grote tewerkstelling is nodig om onze sociale zekerheid betaalbaar te houden. De budgettaire strategie ten aanzien van de vergrijzing uit de jaren negentig kunnen we niet langer als het alfa en omega van een geloofwaardig antwoord op de vergrijzing zien volgens F. VANDENBROUCKE. Ook strucuturele hervormingen binnen het sociale bestel zullen nodig zijn 17. De uitgaven voor de sociale zekerheid zullen voor de periode dan ook met 8,2 procent van het bruto binnenlands product stijgen Volgens mij is dit een reden waarom in de opstanden in Noord-Afrika en Arabië de opstandelingen jongeren zijn, zonder enige band met de traditioneel in die landen aanwezige oppositiebewegingen zoals bijvoorbeeld bepaalde Moslimbewegingen. 16 Zeer recent was bijvoorbeeld het hoofdartikel en het special report van The Economist nog volledig aan de pensioenproblematiek gewijd: 70 or bust!, The Economist 9 april 2011, 13; Special Report: pensions, falling short, 16 p. 17 F. VANDENBROUCKE, Strategische keuzes voor het sociale beleid, Tekst van een lezing voor de medewerkers van het Centrum voor Sociaal Beleid Herman Deleeck (CSB) op een seminarie over de onderzoekskeuzes van het centrum, Oostende, 2010, (laatst geraadpleegd op 27 april 2011), M. DAERDEN, Groen Boek - Een toekomst voor onze pensioenen, Brussel, 2010, 57. Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 12

13 Afbeelding 3: Bevolkingspiramide mannen-vrouwen België 2008 (bron : Eurostat) 14. Ook de financieringsproblemen van de pensioenen zijn te analyseren als een insider-outsider probleem. Het zijn de huidige arbeidsmarktintreders die de pensioenen van de huidige arbeidsmarktuittreders zullen moeten betalen. De intreders zijn echter in de minderheid en bekleden (nog) niet de maatschappelijk belangrijke functies. Democratie leidt dus tot vooruitschuiven van lang voorspelbare problemen. Vanuit rechtvaardigheidsoogpunt kunnen we deze visie opnieuw niet verdedigen. 4 Hoge werkloosheidscijfers 15. De werkloosheidscijfers in Europa en in België zijn sinds de economische crisissen van de eerste helft van de jaren zeventig gestegen en nooit meer echt tot het niveau van vóór de jaren zeventig gedaald. Nog niet zo lang geleden leefde sterk de idee dat men ter bestrijding van die werkloosheidscijfers het beschikbare werk moest herverdelen onder alle werkwillenden. Economisten noemen dit the lump of labour fallacy 19. Men redeneerde dat wanneer men drie mensen in plaats van 40 uur, 30 uur per week laat werken dat er dan 30 uur vrij komen om een extra persoon aan te werven. Dit idee stoot me echter sterk tegen de borst. Dergelijke redenering verliest immers het totaal arbeidsaanbod uit het oog. Het gaat ervan uit dat dit constant zou blijven ongeacht wie die werkuren presteert, quod non. Het totaal arbeidsaanbod hangt in wezen af van de vraag hoe efficiënt men hier or bust!, The Economist 9 april 2011, 13; Hiring grandpa, The Economist 9 april 2011, Special Report, 8; The danger of unemployment. Rising unemployment will test many governments' commitment to labour reforms, The Economist 18 juni 2009, Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 13

14 kan produceren. Want dat bepaalt of men hier dan wel elders in de wereld zal gaan produceren. Wel, men zal efficiënter kunnen produceren als men uit vier werkwillenden de beste drie kan selecteren als werkgever en deze volledig kan inzetten, dan wanneer men ook de vierde mee aan boord moet nemen. Die vierde en laatste is immers de minst efficiënte. Hij haalt zo de gemiddelde efficiëntie van al de werkenden naar beneden, waardoor de investeerder eerder zal kiezen voor productie in een ander land. Diezelfde lump of labour fallacy kwam vroeger voor bij het uit werken gaan van de vrouw en vandaag ook in het debat over immigratie 20. De idee van werkherverdeling is dan ook inadequaat. Een ander concept is nodig. Europa heeft als doelstelling een werkgelegenheidsgraad van 70 % vooropgesteld, dit haalt ons land niet 21. Al lijkt België eindelijk in te zien dat er inspanningen nodig zullen zijn om die doelstellingen te halen. Dat staat te lezen in het nationaal hervormingsprogramma dat België in april 2011 moet indienen bij Europa samen met de meerjarenbegroting 22. Afbeelding 4: Werkgelegenheid in % van de beroepsbevolking, 2008 (bron : Eurostat) 16. De werkloosheidscijfers bij kansengroepen zijn zo mogelijk nog slechter. Net als bij de laaggeschoolden en de oudere werknemers hebben zij in België veel minder werk in vergelijking 20 Hiring grandpa, The Economist 9 april 2011, Special Report: Pensions, Voor concrete cijfers: Zie ook figuur; meest recente cijfers : 62,38 procent werkgelegenheidsgraad in België, eigen berekening op basis van cijfers van de Nationale Bank van België, &Lang=N (laatst geraadpleegd op 27 april 2011): / x 100 = 62, België legt lat op Europese hoogte, regeringen beloven ambitieuze hervormingen, De Tijd van zaterdag 26 maart 2011, 17. Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 14

15 met de ons omringende landen 23. Afbeelding 5: Werkgelegenheidsgraad (in %) 2009 (bron : Eurostat) 5 Overheidsfinancieën 17. Budgettair vergaat het ons land niet goed. 24 Opgezadeld met een historisch hoge staatsschuld slagen we er niet in om het overheidsbedrijf weer gezond te maken. Erger nog, we hebben geen noemenswaardige voorzorgen genomen om de hoge kosten die ons te wachten staan zoals de vergrijzing en de afbouw van de overheidsschuld op te vangen. De sociale zekerheid vormt een aanzienlijke hap uit het overheidsbudget. Als we de sociale bescherming die zij organiseert willen behouden, zullen we de middelen in de sociale zekerheid efficiënter moeten gaan besteden. Wanneer we echter een goed werkende arbeidsmarkt op poten zouden kunnen zetten, zullen we ook hier al een hele stap verder zijn. Hoe minder werklozen, hoe minder werkloosheidsuitkeringen betaald moeten worden. Hoe langer de mensen werken, hoe meer ze bijdragen betalen en hoe minder lang hen een pensioen dient uitbetaald te worden. Met andere woorden, 23 M. DE VOS, Van baanzekerheid naar werkzekerheid op de Belgische arbeidsmarkt - Ideeën voor een New Deal in België, Or. 2007, Staatsschuld 2010 in % BBP : 100,2 (Bron : Nationale Bank van België) Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 15

16 arbeidsmarkthervorming dringt zich op omdat de sociale zekerheid anders in de toekomst niet langer betaalbaar zal zijn Verandering in de sociale norm 18. Een laatste, maar zeker niet minder belangrijke vaststelling is dat onze samenleving sinds de jaren zeventig alsmaar meer gekenmerkt wordt door individualisering 26. Er is als het ware een ontzuiling in de maatschappij 27. Mensen voelen zich niet langer behorend tot welbepaalde groepen. Religieus, politiek, maatschappelijk, familie 28, gezin 29. Het uit zich in de toenemende participatie van de vrouw in de arbeidsmarkt, het oplopend aantal echtscheidingen, dalende geboortecijfers, het toenemend aantal mensen met een tweede job 30,... Juridisch uit het zich onder meer in de opkomst van rechtszaken tegen instellingen zoals sportfederaties of de Kerk sinds de jaren negentig. Voordien was zoiets not done. Of men kan dit ook afleiden uit de positie die het gezin in de personenbelasting innam tot de jaren tachtig. Een tweede kostwinner in het gezin werd veel hoger belast. Op die manier bestendigde men het kostwinnersmodel. Tegen de jaren tachtig echter stelde men vast dat sommige gezinnen daarom zelfs nalieten te trouwen en gewoon gingen samenwonen. De sociale norm ging botsen met de stand van de regelgeving. De regeling werd uiteindelijk dan ook aangepast. Die verandering in de sociale norm creëert nieuwe uitdagingen voor ons arbeidsmarktmodel 31. Afdeling II Juridische redenen Kaderend binnen de Lissabondoelstellingen schuift de Europese Unie in Towards Common Principles of Flexicurity : More and better jobs through flexibility and security (2007) flexicurity naar voren als een doelstelling voor de lidstaten in hun arbeidsmarktbeleid 33. De Europese Unie laat 25 M. DE VOS, Van baanzekerheid naar werkzekerheid op de Belgische arbeidsmarkt - Ideeën voor een New Deal in België, Or. 2007, G. SCHMID, Transitional Labour Markets: A new European employment strategy, Discussion Paper FS I , Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung 1998, bibliothek.wzb.eu/pdf/1998/i pdf (laatst geraadpleegd op 28 april 2011), Het kostwinnersgezin is op zijn retour. Zie bijvoorbeeld: L. DELSEN, Exit Poldermodel?, Sociaal-economische ontwikkelingen in Nederland, Nijmegen, Van Gorcum, 2000, p Denk dan bijvoorbeeld aan de opkomst van rusthuizen. Kinderen vangen hun zieke ouders niet graag meer zelf op. 29 Denk dan bijvoorbeeld aan nieuw samengestelde gezinnen. 30 Vaak alleenstaanden, Record aantal Belgen heeft een tweede job, De Standaard online, maandag 4 april 2011, (laatst geraadpleegd op 4 april 2011). 31 Conferatur supra, theorie over de transitionele arbeidsmarkten van Günther SCHMID. 32 W. VANDEPUTTE, Arbeidsrecht tussen flexibiliteit en zekerheid, existentiële vragen over het arbeidsrecht en de vastheid van betrekking in het licht van flexizekerheid, Soc. Kron. 2010, De opvolger van de Lissabonstrategie is de 'Europa 2020' strategie. De Europese Unie blijft ernaar streven de werkgelgenheidsgraad fundamenteel op te krikken. Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 16

17 hierbij zeer veel ruimte en dus ook verantwoordelijkheid aan de lidstaten om zelf te bepalen hoe zij die doelstelling willen bereiken 34. Europa streeft hierbij geen uniformiteit na onder de verschillende lidstaten in hun arbeidsmarktbeleid. AUER, econoom en politiek wetenschapper aan de ILO, merkt op dat dit ook niet wenselijk is. Men moet in ieder land rekening houden met de specifieke geschiedenis en situatie 35. Naast een feitelijke noodzaak is er desalniettemin ook een juridische noodzaak voor België om haar arbeidsmarktbeleid volgens het flexicurity-concept aan te passen. Jan VANTHUYNE is streng maar duidelijk in zijn analyse in zijn werkstuk Flexicurity : geen bedreiging, maar een kans in het boek Rood zonder roest 36 : Elke lidstaat moet, uitgaande van zijn eigen situatie, een eigen strategie ontwikkelen op basis van de gemeenschappelijke principes van flexicurity. In België is een dergelijke flexicurity-strategie nog onbestaand. België geeft dit ook toe Waarom vraagt Europa dit van ons? Europa is toch (nog) niet bevoegd inzake arbeidsrecht en sociale zekerheidsrecht 38? We hoeven hier niet te verdoezelen dat de motieven van Europa economisch van aard zijn. In de eengemaakte markt is er geen concurrentie meer tussen de lidstaten wat betreft het monetair beleid. Dat wordt immers gevoerd door de Europese Centrale Bank en is voor alle euroleden gelijk. Als echter een lidstaat met een asymetrische schok geconfronteerd wordt, bijvoorbeeld een zware aardbeving, dan kunnen we deze niet meer opvangen met een aanpassing van het monetair beleid. Dat hebben we immers niet langer in handen. Enkel evoluties in de lonen, de zogenaamde nieuwe interne wisselkoersen, kunnen ervoor zorgen dat we die asymetrische schok weer te boven komen 39. Flexibele lonen, en ruimer een flexibele arbeidsmarkt, is daarom gewenst. Toch wil Europa proberen dit te realiseren zonder daarvoor de sociale bescherming van haar burgers 34 W. VANDEPUTTE, Arbeidsrecht tussen flexibiliteit en zekerheid: Existentiële vragen over het arbeidsrecht en de vastheid van betrekking in het licht van flexizekerheid, Soc. Kron. 2010, P. AUER, Security in labour markets: combining flexibility with security for decent work, ILO, 2007, J. VANTHUYNE, Flexicurity: geen bedreiging maar een kans in C. DEVOS en R. VANDER VENNET (eds.), Rood zonder roest - een sociaaldemocratie voor de 21ste eeuw, Gent, Uitgeverij Van Halewyck, 2009, Er is ook cijfermateriaal in die zin te vinden : F. TROS, T. BREDGAARD, Flexicurity and Human Resources Management for Older Workers in the Netherlands, Denmark, Germany and Belgium, Table 6 in R. BLANPAIN (ed.), Challenges in European employment relations: employment regulation, trade union organization, equality, flexicurity, training and new approaches to pay, Alphen aan den Rijn, Kluwer law international, 2008, 96: Voor oudere werknemers geven ze 4 landen waaronder België een totaalscore in een 'flexicurity index'. België staat derde in de ranking van vier landen met een score van 6,6. Nederland is primus met een 9,6 ; Contra: M. VAN PUTTEN, Geen flexicuritynoodzaak van grondige hervorming arbeidsrecht uit De impact van flexicurity op het Belgisch arbeidsrecht: methode en resultaten, Seminarie Flexicurity in het Belgisch arbeidsrecht: grenzen en mogelijkheden 23 april F. HENDRICKX, M. VAN PUTTEN, Verslag van het discussieforum betreffende het Groenboek Modernisering Arbeidsrecht, Or. 2007, 89, nr Zie bijvoorbeeld F. ABRAHAM, J. VAN ROMPUY, Loonbeleid in de Europese Monetaire Unie, Leuven, CES, 1997, (laatst geraadpleegd op 27 april 2011), 18 p. Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 17

18 zomaar van tafel te vegen 40. Een ILO studie toont trouwens ook aan dat een al te flexibele arbeidsmarkt, zonder enige sociale bescherming absoluut geen positief effect heeft op de economische groei en op de werkgelegenheid 41. Hoofdstuk II Transitionele arbeidsmarkt : Waar flexicurity zijn mosterd haalt De theorie over de transitionele arbeidsmarkten (Transitional Labour Markets, TLM) is ontwikkeld door de Duitse econoom Günther SCHMID. SCHMID stelt vast dat de wijziging in de sociale norm, die vanaf de jaren zeventig zich in West-Europa heeft doorgezet naar meer individualisering, gevolgen heeft voor de arbeidsmarkt. Mensen gaan namelijk veel meer transities meemaken in hun leven. Het zal niet langer het klassieke model zijn van de vrouw aan de haard en de man die voltijds en levenslang voor dezelfde onderneming werkt. Schmid stelt dan ook de logische vraag of ons arbeidsrecht wel aangepast is aan die nieuwe realiteit. En of toegestaan wordt dat zulke transities vlot en zonder benadeeld te worden, kunnen verlopen. 22. Ik ga uit het werk van SCHMID drie voor mijn onderwerp belangrijke zaken belichten en becommentariëren. Eerst overloop ik de premissen die SCHMID bij zijn theorie naar voren schuift. Vervolgens ga ik toelichten om wat voor transities het precies gaat wanneer we spreken over transitionele arbeidsmarkten. Daarna overloop ik de criteria die hij geeft waaraan goede transitionele arbeidsmarkten zouden moeten voldoen. In een laatste, belangrijk deel bespreek ik dan de link tussen de theorie over de transitionele arbeidsmarkt en flexicurity als beleidsdoel. Afdeling I Premissen 23. SCHMID schuift drie premissen naar voren. 24. Ten eerste is het wezenlijk voor de huidige arbeidsmarkt dat zij onderhevig is aan schokken. SCHMID onderscheidt daarbij schokken die extern zijn aan de arbeidsmarkt en interne schokken. 40 Al is dit een terechte vrees van de vakbonden, conferatur de vakbondsbetogingen op donderdag 24 maart 2011 te Brussel. 41 M. ABU SHARKH, Are there optimal global configurations of labour market flexibility and security?, Tackling the flexicurity -oxymoron, ILO publication, G. SCHMID, Transitional Labour Markets: A new european employment strategy, discussion paper FS I , Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung, 1998, (laatst geraadpleegd op 28 april 2011), 39 p; W. VANDEPUTTE, Flexizekerheid: het beste van twee werelden?, T.S.R. 2007, Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 18

19 Bij externe schokken moeten we denken aan de conjunctuurcycli van de economie. Er kunnen recessies plaatsvinden door oliecrissisen 43 of door excessen in de financiële wereld 44. Er kan ook hoogconjunctuur zijn. Dit heeft natuurlijk gevolgen op de vraag naar arbeid. Voor wat betreft interne schokken verwijst SCHMID naar GIDDINS. Volgens deze laatste zijn dit periodes van werkloosheid die te wijten zijn aan de werknemers zelf. Bijvoorbeeld het niet langer aanbieden van werk door mensen die voor hun kinderen of voor hun ouders willen zorgen wanneer deze hulpbehoevend zijn. Voor ons intuïtief logisch aanvoelende transities, zoals het zwangerschapsverlof, waren niet nodig in het oude model waar de vrouw toch alleen thuis werkte. Ook onvrijwillige, niet geplande 'keuzes' tot werkloosheid ressorteren hieronder. Bijvoorbeeld gedurende een depressie na een echtscheiding. 25. Ten tweede is de arbeidsmarkt een bijzondere markt. Zij is van groot sociaal belang. Dit vertaalt zich in een lage flexibiliteit van de lonen. We achten het sociaal nodig om minimumlonen op te leggen en hogere lonen veel zwaarder te belasten dan lagere lonen. In België gaat deze premisse mijns inziens nog meer op door de automatische loonindexering. Dat biedt de loononderhandelaars de facto nauwelijks nog enige ruimte, gelet ook op de loonmatigingspolitiek 45. Het loonindexeringsmechanisme kan de lonen natuurlijk doen dalen bij deflatie. De flexibiliteit is hier dus inderdaad klein, omdat ze in de regel zo goed als de index volgt. Afwijkingen daarop, zowel in de ene als in de andere richting, zijn moeilijk. 26. De derde premisse stelt dat werkloosheid niet noodzakelijk een ramp is. Wanneer de vrijgekomen tijd nuttig wordt ingevuld kan het een meerwaarde hebben. Het kan een herscholing naar een nieuw beroep inhouden, maar even goed het kiezen om wat meer tijd met de kinderen te spenderen. Wanneer het echter duurzame, langdurige werkloosheid wordt, kan het leiden tot sociale uitsluiting. Dat willen we reduceren tot een minimum. Frictionele werkloosheid willen we dus niet per se zo laag mogelijk hebben. Totale tewerkstelling, namelijk geen duurzame langdurige werklozen, is het werkelijke doel. Afdeling II Vijf soorten transities 27. SCHMID onderscheidt traditioneel vijf transities die voorkomen in de arbeidsmarkt. Evident is de 43 In het bijzonder met de recessies midden jaren zeventig. 44 Bijvoorbeeld de crisis in de jaren dertig na de beurscrash te Wallstreet in 1929 en recent de recessie van 2008 na de val van Lehman Brothers eind Wet van 26 juli 1996 tot bevordering van de werkgelegenheid en tot preventieve vrijwaring van het concurrentievermogen, B.S. 1 augustus Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 19

20 transitie tussen werkloosheid en werk. Er is de transitie van opleiding en scholing naar werk, niet alleen als jong afgestudeerde, en vice versa. Aan het einde van iemand zijn carrière is er de transitie naar het pensioen. Ook binnen werk heeft men nog transities. Zo vernoemt hij transities van deeltijds naar voltijds werk of vice versa en van werken in loondienst naar zelfstandig werken en vice versa. 28. Hiermee vernoemt SCHMID inderdaad belangrijke transities in de arbeidsmarkt. Ik ben geen socioloog, maar denk toch dat er nog andere belangrijke transities te vernoemen zijn die binnen werk voorkomen. Wanneer men bijvoorbeeld verandert van arbeidslocatie kan dit volgens mij ook een relevante impact hebben op het individu. Zeker wanneer dit internationale dimensies gaat aannemen. Al zou hij dit waarschijnlijk klasseren binnen dezelfde transitie van verschillende werkregimes zoals het wisselen tussen voltijds en deeltijds werken. Dit lijkt mij zo te zijn omwille van het duidelijk gestructureerde schema dat hij gebruikt (zie figuur, blok I). Ook werkonderbrekingen als zwangerschapsverlof vallen daar dan onder. Afbeelding 6: Arbeidsmarktbeleid als een strategie van transitionele arbeidsmarkten (Bron : SCHMID, Transitional labour markets: a new european employment strategy, ILO, 1998, 12.) Masterproef bij professor dr. Willy Van Eeckhoutte 20

Flexibiliteit en zekerheid: misverstanden met flexicurity

Flexibiliteit en zekerheid: misverstanden met flexicurity Flexibiliteit en zekerheid: misverstanden met flexicurity NVA Lustrumcongres Ton Wilthagen Universiteit van Tilburg wilthagen@uvt.nl www.tilburguniversity.nl/flexicurity Een feestelijke observatie De in

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie

Thema 2: Kwaliteit van de arbeid

Thema 2: Kwaliteit van de arbeid Thema 2: Kwaliteit van de arbeid Het hebben van een baan is nog geen garantie op sociale integratie indien deze baan niet kwaliteitsvol is en slecht betaald. Ongeveer een vierde van de werkende Europeanen

Nadere informatie

Gelijkgestelde periodes in de pensioenopbouw bij werknemers

Gelijkgestelde periodes in de pensioenopbouw bij werknemers Gelijkgestelde periodes in de pensioenopbouw bij werknemers Peeters, H. & Larmuseau, H. (2005). De solidariteit van de gelijkgestelde periodes. Een exploratie van de aard, het belang en de zin van de gelijkgestelde

Nadere informatie

Een pensioenhervorming in het teken van defined ambition? Frank Vandenbroucke Jaarevent Alumni & Friends, Actuariaat Leuven 28 september 2015

Een pensioenhervorming in het teken van defined ambition? Frank Vandenbroucke Jaarevent Alumni & Friends, Actuariaat Leuven 28 september 2015 Een pensioenhervorming in het teken van defined ambition? Frank Vandenbroucke Jaarevent Alumni & Friends, Actuariaat Leuven 28 september 2015 Documentatie European Commission, The 2015 Ageing Report, European

Nadere informatie

Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn

Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn Leeftijd en arbeidsmarkt: naar een nieuw paradigma? Leeftijd en arbeidsmarkt Itinera Institute Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn Aanreiken, verdedigen en bouwen van wegen voor beleidshervorming

Nadere informatie

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013 DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013 1 De arbeidsmarkt wordt krapper: alle talent is nodig Evolutie van de vervangingsgraad (verhouding 15-24-jarigen

Nadere informatie

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin ruime zin in België, Duitsland, Frankrijk en Nederland in 2014 Directie Statistieken, Begroting en Studies stat@rva.be Inhoudstafel: 1

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013

PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013 PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013 Meer 55-plussers aan het werk Arbeidsmarktcijfers eerste kwartaal 2013 66,7% van de 20- tot 64-jarigen is aan het werk. Dat percentage daalt licht in vergelijking met

Nadere informatie

Flexi-zekerheid voor mens & organisatie

Flexi-zekerheid voor mens & organisatie Flexi-zekerheid voor mens & organisatie Master Class Prof. Ton Wilthagen ReflecT/ Tilburg University @wilthagen Nederland wilthagen@uvt.nl www.tilburguniversity.edu/reflect Deze presentatie 1. Inleiding:

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Vlaanderen binnen Europa

Vlaanderen binnen Europa Vlaanderen binnen Europa Een gekleurde blik op de arbeidsmarkt Voorjaar 2016 steunpuntwerk.be/vlaanderen-binnen-europa werk.be/vlaanderen-binnen-europa europa.vdab.be Steunpunt Werk Naamsestraat 61, 3000

Nadere informatie

De toekomst van de welvaartsstaat. Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015

De toekomst van de welvaartsstaat. Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015 De toekomst van de welvaartsstaat Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015 De actieve welvaartsstaat herbekeken De duurzaamheid van het succes van de welvaartsstaat Investeren in kinderen Beleidsuitdagingen

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 Lichte daling werkloosheid Arbeidsmarktcijfers tweede kwartaal 2015 De werkloosheidgraad gemeten volgens de definities van het Internationaal Arbeidsbureau daalde

Nadere informatie

27 30 oktober 2011 KAV - Belgium. Wanted: Genderproof systems of Social Security and Protection!

27 30 oktober 2011 KAV - Belgium. Wanted: Genderproof systems of Social Security and Protection! EBCA seminarie Londen Marietje Van Wolputte 27 30 oktober 2011 KAV - Belgium Wanted: Genderproof systems of Social Security and Protection! 1 Inleiding: Armoede is vrouwelijk. Dat is een wereldwijd gegeven.

Nadere informatie

HRM EN ARBEIDSVERHOUDINGEN in kritieke. transitie. lezing HR salon 14 maart 2013 PROF. DR. WILLEM DE NIJS HOOGLERAAR STRATEGISCH PERSONEELSMANAGEMENT

HRM EN ARBEIDSVERHOUDINGEN in kritieke. transitie. lezing HR salon 14 maart 2013 PROF. DR. WILLEM DE NIJS HOOGLERAAR STRATEGISCH PERSONEELSMANAGEMENT HRM EN ARBEIDSVERHOUDINGEN in kritieke transitie lezing HR salon 14 maart 2013 PROF. DR. WILLEM DE NIJS HOOGLERAAR STRATEGISCH PERSONEELSMANAGEMENT RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN Ad Nagelkerke en Willem

Nadere informatie

De toekomstige arbeidsmarkt in een vergrijzende Europese Unie: het effect van meer deeltijdwerk op het arbeidsvolume

De toekomstige arbeidsmarkt in een vergrijzende Europese Unie: het effect van meer deeltijdwerk op het arbeidsvolume De toekomstige arbeidsmarkt in een vergrijzende Europese Unie: het effect van meer deeltijdwerk op het arbeidsvolume Ekamper, P. 2007. Qualitative scenario study of the European labour force. Research

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

Uitdagingen op de Arbeidsmarkt

Uitdagingen op de Arbeidsmarkt Uitdagingen op de Arbeidsmarkt Fons Leroy Gedelegeerd bestuurder VDAB Seniorenuniversiteit Uhasselt 4 november 2013 Maatschappelijke evoluties Veranderen in ijltempo Vergrijzing Internationalisering Loopbaandifferentiatie

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

TRANSITIONELE ARBEIDSMARKTEN;

TRANSITIONELE ARBEIDSMARKTEN; TRANSITIONELE ARBEIDSMARKTEN; van deze tijd? Martijn Voermans, s800651 Boaz van Luijk, s776416 Tilburg, KUB, 18 oktober 2001 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Hoofdstuk 1: De transitionele arbeidsmarkt nader

Nadere informatie

Naar gezonde financiële verhoudingen en vertrouwen

Naar gezonde financiële verhoudingen en vertrouwen Naar gezonde financiële verhoudingen en vertrouwen Geen renteniersland maar een vermogende toekomst Arnoud W. A. Boot Universiteit van Amsterdam Utrecht, Grip op je vermogen, 24 april 2015 Zijn economen

Nadere informatie

DE GEHARMONISEERDE WERKLOOSHEID IN RUIME ZIN

DE GEHARMONISEERDE WERKLOOSHEID IN RUIME ZIN 1 DE GEHARMONISEERDE WERKLOOSHEID IN RUIME ZIN INHOUDSTAFEL 1. INLEIDING... 3 1.1. DE WERKZOEKENDE VOLLEDIG WERKLOZE IN STRIKTE ZIN... 3 1.2. BREDERE DEFINITIE VAN WERKLOOSHEID... 4 2. DE CIJFERS VAN DE

Nadere informatie

Sectoren / paritaire comités Methodologie

Sectoren / paritaire comités Methodologie Sectoren / paritaire comités Methodologie Wouter Vanderbiesen Mei 2014 Methodologie Steunpunt Werk en Sociale Economie Parkstraat 45 bus 5303-3000 Leuven T:+32 (0)16 32 32 39 steunpuntwse@kuleuven.be www.steunpuntwse.be

Nadere informatie

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen?

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Welke percepties leven er bij werknemers en studenten omtrent de logistieke sector? Lynn De Bock en Valerie Smid trachten in hun gezamenlijke masterproef

Nadere informatie

Pensioenzekerheid voor iedereen

Pensioenzekerheid voor iedereen Pensioenzekerheid voor iedereen WAAROM HERVORMEN? Fundamenten sociale zekerheid dateren van WO II: 65 jaar geleden Uitgangspunten (sociale bescherming met evenwicht tussen solidariteit en verzekerd inkomen)

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

I B O. Een werknemer op maat gemaakt. 1. IBO = training-on-the-job. IBO = 'werkplekleren' IBO = 'een werknemer op maat'

I B O. Een werknemer op maat gemaakt. 1. IBO = training-on-the-job. IBO = 'werkplekleren' IBO = 'een werknemer op maat' I B O Een werknemer op maat gemaakt Eén van de kernopdrachten van de VDAB bestaat uit het verstrekken van opleiding. Het tekort aan specifiek geschoold personeel en de versnelde veranderingen in de werkomgeving

Nadere informatie

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 28 oktober 67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk Tegen 2020 moet 75% van de Europeanen van 20 tot en met 64 jaar aan het werk zijn.

Nadere informatie

Studiedag over pensioenen 09.06.2015

Studiedag over pensioenen 09.06.2015 Dames en heren, Studiedag over pensioenen 09.06.2015 Vooreerst dank ik u voor de uitnodiging op deze studiedag. U hebt mij uitgenodigd om te spreken over een fundamentele kwestie: «Met welke uitdagingen

Nadere informatie

MODERN WERKNEMERSCHAP

MODERN WERKNEMERSCHAP STECR Werkwijzer MODERN WERKNEMERSCHAP Een actuele kijk op werknemerschap 2 stecr WerkWijzer stecr WerkWijzer 3 - - - stecr WerkWijzer 4 5 stecr WerkWijzer 1 stecr WerkWijzer 2 1 Evers, G. en T. Wilthagen

Nadere informatie

1. De detailhandel in Nederland

1. De detailhandel in Nederland 1 2 1. De detailhandel in Nederland De detailhandel is een belangrijke economische sector die wordt gekenmerkt door een zeer arbeidsintensief karakter. Er werken ongeveer 750.000 mensen. Het belang voor

Nadere informatie

Arbeidsmobiliteit: Wat juristen weten (en willen) Zestig Jaar SER Evert Verhulp UvA/Hsi

Arbeidsmobiliteit: Wat juristen weten (en willen) Zestig Jaar SER Evert Verhulp UvA/Hsi Arbeidsmobiliteit: Wat juristen weten (en willen) Zestig Jaar SER Evert Verhulp UvA/Hsi Wat juristen zouden willen weten Arbeidsmobiliteit = ontslagrecht? Ongeveer 1 op 9 baanwisselingen is onvrijwillig.

Nadere informatie

NOVEMBER 2014 BAROMETER

NOVEMBER 2014 BAROMETER NOVEMBER 2014 BAROMETER In deze nieuwe editie van de barometer staan we stil bij de Census 2011 die afgelopen maand werd gepubliceerd door Statistics Belgium, onderdeel van de FOD Economie. We vertalen

Nadere informatie

De mobiliteit van talent in de socialprofitsector In-, door- en uitstroom Een onderzoek bij meer dan 4000 werknemers uit de sector

De mobiliteit van talent in de socialprofitsector In-, door- en uitstroom Een onderzoek bij meer dan 4000 werknemers uit de sector De mobiliteit van talent in de socialprofitsector In-, door- en uitstroom Een onderzoek bij meer dan 4000 werknemers uit de sector Luc Dekeyser, 2012 Talent groeit als je het ruimte geeft Groeit een goudvis

Nadere informatie

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Gert Peersman Universiteit Gent Seminarie VGD Accountants 3 november 2014 Dé grootste uitdaging voor de regering Alsmaar stijgende Noordzeespiegel

Nadere informatie

Tewerkstelling. pharma.be vzw asbl

Tewerkstelling. pharma.be vzw asbl Tewerkstelling In 2012e werkten in de sector meer dan 32.500 personen. Dat is 6,7 % van de totale tewerkstelling in de verwerkende industrie en 1,2 % van de totale tewerkstelling in de private sector.

Nadere informatie

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Meer actieven in verhouding tot niet-actieven tot 2040... 2 1.1 Demografische versus economische afhankelijkheidsratio...

Nadere informatie

SECTORFOTO Verhuissector 2008 DEpaRTEmEnT WERk En SOCialE ECOnOmiE

SECTORFOTO Verhuissector 2008 DEpaRTEmEnT WERk En SOCialE ECOnOmiE SECTORFOTO Verhuissector 2008 Departement Werk en Sociale Economie Colofon Samenstelling: Vlaamse overheid Beleidsdomein Werk en Sociale Economie Departement Werk en Sociale Economie Koning Albert II-laan

Nadere informatie

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep:

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep: Beste vrienden, We zijn aan het einde gekomen van een gevulde dag, met interessante sprekers. Over generaties heen en tussen generaties in, het debat voeren over solidariteit is niet evident. Maar waar

Nadere informatie

Capita Selecta Recent Arbeidsmarktonderzoek in Vlaanderen

Capita Selecta Recent Arbeidsmarktonderzoek in Vlaanderen RESEARCH SUMMARY ONDERZOEK I.K.V. VIONA STEUNPUNT WSE Capita Selecta Recent Arbeidsmarktonderzoek in Vlaanderen Richtlijnen voor auteurs - De hoofdindeling ligt vast en bestaat uit volgende rubrieken:

Nadere informatie

Werkloosheidsuitkeringen

Werkloosheidsuitkeringen je rechten op zak Werkloosheidsuitkeringen Het bedrag van je werkloosheidsuitkering wordt berekend op basis van je laatst verdiende loon en je gezinstoestand. De hoogte van de uitkering is ook afhankelijk

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

De leefvorm van moeders bij de geboorte van een kind: evolutie in het Vlaamse Gewest tussen 1999 en 2007

De leefvorm van moeders bij de geboorte van een kind: evolutie in het Vlaamse Gewest tussen 1999 en 2007 2010/19 De leefvorm van bij de geboorte van een kind: evolutie in het Vlaamse Gewest tussen 1999 en 2007 Martine Corijn D/2010/3241/451 Samenvatting In het Vlaamse Gewest nam tussen 1999 en 2007 het aandeel

Nadere informatie

Over oude en nieuwe paradigma's: herverdelen, investeren, innoveren

Over oude en nieuwe paradigma's: herverdelen, investeren, innoveren Over oude en nieuwe paradigma's: herverdelen, investeren, innoveren Bea Cantillon Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril, 4 november 2013, VLEVA, Brussel Hoe realistisch zijn de

Nadere informatie

Profiel en tevredenheid van uitzendkrachten. In samenwerking met

Profiel en tevredenheid van uitzendkrachten. In samenwerking met Profiel en tevredenheid van uitzendkrachten. 2012 In samenwerking met 1 547.259 uitzendkrachten 547.259 motieven 2 Inhoudstafel 1. Uitzendarbeid vandaag 2. Doel van het onderzoek 3. De enquête 4. De verschillende

Nadere informatie

Hoe beïnvloedt het Europese beleid de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid in Vlaanderen?

Hoe beïnvloedt het Europese beleid de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid in Vlaanderen? Hoe beïnvloedt het Europese beleid de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid in Vlaanderen? Cascade van beleidsniveaus en beleidsteksten Beleid EU Strategie Europa 2020 Europees werkgelegenheidsbeleid Richtsnoeren

Nadere informatie

De evolutie van het arbeidsvolume in België, de gewesten en de Europese unie

De evolutie van het arbeidsvolume in België, de gewesten en de Europese unie De evolutie van het arbeidsvolume in België, de gewesten en de Europese unie In het kader van de Jaarreeks 2000 verscheen een studie over de evolutie van het arbeidsvolume in België, het Vlaams en het

Nadere informatie

many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be

many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be Beleef verschillende levens in één leven Op een serene manier verschillende levens beleven in één leven vol ervaringen

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

Scholing voor oudere werknemers: literatuuroverzicht en kosten-baten analyse

Scholing voor oudere werknemers: literatuuroverzicht en kosten-baten analyse Scholing voor oudere werknemers: literatuuroverzicht en kosten-baten analyse Wim Groot & Henriette Maassen van den Brink In samenwerking met Annelies Notenboom, Karin Douma en Tom Everhardt, APE Den Haag

Nadere informatie

Vergrijzing, gezondheidszorg en ouderenzorg

Vergrijzing, gezondheidszorg en ouderenzorg Vergrijzing, gezondheidszorg en ouderenzorg Prof. dr. Jozef Pacolet Design Charles & Ray Eames - Hang it all Vitra Inhoud Betaalbaarheid van de zorg versus vrees, onzekerheid en twijfel Afbakening: nieuwe

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

in de wereld van werk

in de wereld van werk Sterk in de wereld van werk Uw belangen behartigen Onze kernopdracht is de gemeenschappelijke belangen behartigen van alle Federgon-sectoren. Wij: vertegenwoordigen deze sectoren en komen op voor hun belangen

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Trends op de Belgische arbeidsmarkt (1983-2013)

Trends op de Belgische arbeidsmarkt (1983-2013) 1 Trends op de Belgische arbeidsmarkt (1983-2013) Trends op de Belgische arbeidsmarkt (1983-2013) 1. Arbeidsmarktstatus van de bevolking van 15 jaar en ouder in 1983 en 2013 De Belgische bevolking van

Nadere informatie

2 Arbeidsmarkt in Nederland en Vlaanderen: instituties, ontwikkelingen en knelpunten

2 Arbeidsmarkt in Nederland en Vlaanderen: instituties, ontwikkelingen en knelpunten 2 Arbeidsmarkt in Nederland en Vlaanderen: instituties, ontwikkelingen en knelpunten Door: Dirk Malfait 1 Inleiding Deze bijdrage is gewijd aan de contouren ofwel krijtlijnen van de arbeidsmarkt in Nederland

Nadere informatie

De hardwerkende Vlaming: mythe of realiteit?

De hardwerkende Vlaming: mythe of realiteit? De hardwerkende Vlaming: mythe of realiteit? Arbeidsvolume en arbeidsduur in Vlaanderen en Europa Tielens, M. & Herremans, W. 2007. Leuven: Steunpunt WSE. Klopt het beeld van de hardwerkende Vlaming; van

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

Een economische perspectief op Limburg in 2015. Prof. Dr. Piet Pauwels Universiteit Hasselt

Een economische perspectief op Limburg in 2015. Prof. Dr. Piet Pauwels Universiteit Hasselt Een economische perspectief op Limburg in 2015 Prof. Dr. Piet Pauwels Universiteit Hasselt 0 De welvaart in Limburg 2001 welvaartskloof met Vlaanderen 15% 2011 welvaartskloof met Vlaanderen 20% Om de kloof

Nadere informatie

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd 2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd Mensen moeten steeds de keuze maken tussen werken en vrije tijd: 1. Werken * Je ontvangt loon in ruil voor je arbeid; * Langer werken geeft meer loon (en dus kun

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Flexibele werkzekerheid voor oudere werknemers

Flexibele werkzekerheid voor oudere werknemers Flexibele werkzekerheid voor oudere werknemers Resultaten van een survey naar voorzieningen in bedrijven in Nederland, Duitsland, Denemarken en België In dit artikel leest u de eerste resultaten van een

Nadere informatie

Een kwalitatief goede job is voor iedereen goed

Een kwalitatief goede job is voor iedereen goed Een kwalitatief goede job is voor iedereen goed Tom Vandenbrande Design Charles & Ray Eames - Hang it all Vitra Welke elementen spelen een rol bij het bepalen van de jobkwaliteit? Jobkwaliteit versus welzijn

Nadere informatie

Weconomics. Paul Bessems

Weconomics. Paul Bessems Van organisaties naar organiseren Weconomics een nieuwe kijk op samenwerken en delen Paul Bessems Vereniging SOD 12-12-2013 Paul Bessems Nieuwdenker www.paulbessems.com paul.bessems@gmail.com 06 20 30

Nadere informatie

Vlaanderen laten werken voor meer werk

Vlaanderen laten werken voor meer werk Vleva werkgeverscommunity 1 Vlaanderen laten werken voor meer werk Jan Van Doren, adjunct-directeur Voka-kenniscentrum Symposium, Aktiekomitee Vlaamse sociale zekerheid 21 maart 2009 We komen van ver Jaren

Nadere informatie

INHOUD VII. Intersentia

INHOUD VII. Intersentia INHOUD De gespannen verhouding tussen artikel 1134 BW en de sociaalrechtelijke finaliteit inleidende beschouwingen Marc Rigaux gewoon hoogleraar, Onderzoeksgroep Sociaal Recht, Universiteit Antwerpen,

Nadere informatie

Changes in employment in the pharmaceutical industry 31.745 30.729. 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011e

Changes in employment in the pharmaceutical industry 31.745 30.729. 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011e Tewerkstelling In 2011e werkten in de sector bijna 32.200 personen. Dat is 6,4 % van de totale tewerkstelling in de verwerkende industrie en 1,3 % van de totale tewerkstelling in de private sector. In

Nadere informatie

Resultaten werkgeversenquête Itinera-Partena eenheidsstatuut

Resultaten werkgeversenquête Itinera-Partena eenheidsstatuut logo-partena.pdf 1 8/02/2012 14:36:09 ITINERA INSTITUTE in samenwerking met Resultaten werkgeversenquête Itinera-Partena eenheidsstatuut 2013/04 22 03 2013 MENSEN WELVAART BESCHERMING In samenwerking met

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Hebben laaggeschoolden een hoger risico om in armoede te belanden? Ja. Laagopgeleiden hebben het vaak

Nadere informatie

Studenten combineren voor tal van redenen hun studies met een job.

Studenten combineren voor tal van redenen hun studies met een job. Werk en studies : een prima huwelijk Hoofdstuk 2 Studenten combineren voor tal van redenen hun studies met een job. Het maakt niet uit of die beslissing een vrije keuze is of gebeurt om financiële redenen,

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective Editors: J.J.A. Hamers CA. Schwarz B.T.M. Steins Bisschop Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective INTERSENTIA METRO TABLE OF CONTENTS Woord

Nadere informatie

Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen

Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen Auteur: Joost Bollens 1 Abstract In de loop van mei 2009 werd in Vlaanderen de zogenaamde systematische aanpak van de VDAB (de Vlaamse Dienst voor

Nadere informatie

Kinderopvang: dienstencheques bieden geen garantie voor kwaliteitsvolle opvang

Kinderopvang: dienstencheques bieden geen garantie voor kwaliteitsvolle opvang ADVIESBRIEF Kinderopvang: dienstencheques bieden geen garantie voor kwaliteitsvolle opvang Brief aan: Minister-president van de Vlaamse Regering Vlaams minister van Mobiliteit, Sociale Economie en Gelijke

Nadere informatie

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn noteer in je agenda: 3 maart, 31 maart, 21 april, 19 mei en 16 juni 2015 vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg

Nadere informatie

De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België. Samenvatting rapport 2011

De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België. Samenvatting rapport 2011 De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België Samenvatting rapport 2011 Hoe groot is de loonkloof? Daalt de loonkloof? De totale loonkloof Deeltijds werk Segregatie op de arbeidsmarkt Leeftijd Opleidingsniveau

Nadere informatie

Wat is ESF? ESF financiert organisaties die:

Wat is ESF? ESF financiert organisaties die: MEDIAKIT Wat is ESF? 2 ESF staat voor Europees Sociaal Fonds. Dit fonds heeft als doel de werkgelegenheid te bevorderen en de arbeidmarkt te verstevigen. Hiervoor krijgt het ESF-Agentschap Vlaanderen subsidies

Nadere informatie

Vrouwen op de arbeidsmarkt

Vrouwen op de arbeidsmarkt op de arbeidsmarkt Johan van der Valk Annemarie Boelens De arbeidsdeelname van vrouwen lag in 23 op 55 procent. De arbeidsdeelname van vrouwen stijgt al jaren. Deze toename komt de laatste jaren bijna

Nadere informatie

Disclosure belangen. (potentiële) belangenverstrengeling

Disclosure belangen. (potentiële) belangenverstrengeling Tijdelijke arbeidsrelaties: Balanceren tussen Flexibiliteit en Zekerheid? Prof. Dr. René Schalk Workshop Drachten, 6 februari 2014 Disclosure belangen (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Feiten en cijfers over arbeid en gezin

Feiten en cijfers over arbeid en gezin Gezin en arbeid Feiten en cijfers over arbeid en gezin Geurts, K. (2003), Minder gezin, meer arbeid? De arbeidsdeelname van de bevolking naar gezinspositie. Een situering van Vlaanderen in Europa, In:

Nadere informatie

WORKING WITH THE STRENGTHS OF OLDER WORKERS: LIFELONG LEARNING FOR WORKER AND EMPLOYER: THE TIENSE SUIKERRAFFINADERIJ CASE

WORKING WITH THE STRENGTHS OF OLDER WORKERS: LIFELONG LEARNING FOR WORKER AND EMPLOYER: THE TIENSE SUIKERRAFFINADERIJ CASE WORKING WITH THE STRENGTHS OF OLDER WORKERS: LIFELONG LEARNING FOR WORKER AND EMPLOYER: THE TIENSE SUIKERRAFFINADERIJ CASE (1) ANNE HIMPENS DIRECTION DU FONDS DE L EXPÉRIENCE PROFESSIONELLE BELGIAN MINISTRY

Nadere informatie

Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven

Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven Valsamis, D. & Vandeweghe, B. 2012. Instroom- en retentiebeleid van bedrijven: wachten

Nadere informatie

Het Nederlandse groeirecept raakt uitgewerkt

Het Nederlandse groeirecept raakt uitgewerkt 157 Het Nederlandse groeirecept raakt uitgewerkt M. A. Allers* Samenvatting De afgelopen 25 jaar is de Nederlandse economie vooral gegroeid doordat meer mensen zijn gaan werken. Deze extensieve economische

Nadere informatie

DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent

DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent 1 2 De Perfecte Storm Samenloop van drie crisissen die economische

Nadere informatie

Mobiliteit: Egbert Jongen CPB*

Mobiliteit: Egbert Jongen CPB* Mobiliteit: Wat economen willen (en weten) Egbert Jongen CPB* *Deze presentatie is op persoonlijke titel Overzicht presentatie Wat economen weten Wat economen willen Het Oostenrijkse systeem Wat economen

Nadere informatie

Securing job-to-job transitions in the labour market A comparative study of employment security systems in European countries

Securing job-to-job transitions in the labour market A comparative study of employment security systems in European countries Securing job-to-job transitions in the labour market A comparative study of employment security systems in European countries Conferentie Van Werk Naar Werk: Lessons learned 15 april 2013, CAOP Den Haag

Nadere informatie

Actualiteitenbulletin 1/6

Actualiteitenbulletin 1/6 Actualiteitenbulletin 1/6 Titel: Handboek personeelswerk, 3 e druk Datum: 27 februari 2014 Par. Blz. Art. Wijziging 1.1 15 Beroepsbevolking 559 duizend mensen hebben twee banen, dat zijn voornamelijk zelfstandigen.

Nadere informatie

De dagelijkse dichtheid van het bestaan. Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht

De dagelijkse dichtheid van het bestaan. Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht De dagelijkse dichtheid van het bestaan Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht Iedereen aan het werk Meer mensen - M. 80% - V. 55% Meer jaren - 61/62 jr.

Nadere informatie

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Leen Heylen, CELLO, Universiteit Antwerpen Thomas More Kempen Het begrip eenzaamheid Eenzaamheid is een pijnlijke, negatieve ervaring die zijn oorsprong vindt in een

Nadere informatie

SOCIAAL COMPENDIUM SOCIALEZEKERHEIDSRECHT 2010-2011

SOCIAAL COMPENDIUM SOCIALEZEKERHEIDSRECHT 2010-2011 SOCIAAL COMPENDIUM SOCIALEZEKERHEIDSRECHT 2010-2011 met fiscale notities Band 1 Algemeen, toepassingsgebied, administratieve organisatie en financiering (werknemers en zelfstandigen) Socialezekerheidsprestaties

Nadere informatie

Agenda. 2011, een bewogen jaar Waarheen met onze pensioenen? Besluit Questions & Answers

Agenda. 2011, een bewogen jaar Waarheen met onze pensioenen? Besluit Questions & Answers 1 Persontmoeting 28 maart 2012 Agenda 2011, een bewogen jaar Waarheen met onze pensioenen? 1 ste pijler waarborgen 2 de pijler verder uitbouwen 3 de pijler stimuleren Besluit Questions & Answers 2 Persontmoeting

Nadere informatie

RESOLUTIES & MOTIES STATUTAIR CONGRES 2010. BBTK SETCa. Socialisme. Welvaart. Dienstverlening. Vakbondsalternatieven. Visie

RESOLUTIES & MOTIES STATUTAIR CONGRES 2010. BBTK SETCa. Socialisme. Welvaart. Dienstverlening. Vakbondsalternatieven. Visie Socialisme Welvaart Gepensioneerden Bruggepensioneerden Internationaal Jongeren Militantisme Vooruitgang Leden Acties Dienstverlening België Europa Kaderleden BBTK SETCa RESOLUTIES & MOTIES STATUTAIR CONGRES

Nadere informatie

6/10/14. De arbeidsmarkt 3.0 FONS LEROY GEDELEGEERD BESTUURDER VDAB

6/10/14. De arbeidsmarkt 3.0 FONS LEROY GEDELEGEERD BESTUURDER VDAB De arbeidsmarkt 3.0 FONS LEROY GEDELEGEERD BESTUURDER VDAB 2 1 3 Werk in een veranderende wereld 4 VUCA Volatile Uncertain Complex Ambiguous Uitdagingen op de Arbeidsmarkt 2 EU doelstellingen voor 2020!

Nadere informatie

De transitionele arbeidsmarkt in Gelderland

De transitionele arbeidsmarkt in Gelderland De transitionele arbeidsmarkt in Gelderland In opdracht van SER Gelderland Mede mogelijk gemaakt door de provincie Gelderland Drs. J. D. Gardenier MBA Oktober 2008 CAB Martinikerkhof 30 9712 JH Groningen

Nadere informatie

Verdringing op de arbeidsmarkt: Wat is het en hoe meet je het?

Verdringing op de arbeidsmarkt: Wat is het en hoe meet je het? Verdringing op de arbeidsmarkt: Wat is het en hoe meet je het? Presentatie op studiemiddag NISZ Utrecht, 22 januari 2016 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Relevante vragen

Nadere informatie

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ...

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ... Thema 1: De kern van het ondernemen overheid klanten leveranciers leefomgeving onderneming werknemers... mede-eigenaars drukkingsgroepen en actiecomités U Ondernemen doet iemand in de eerste plaats uit

Nadere informatie