Natuur in de klas product Op een grote paddenstoel

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Natuur in de klas product Op een grote paddenstoel"

Transcriptie

1 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Natuur in de klas product Op een grote paddenstoel Wilt u deze handleiding s.v.p. na gebruik terug brengen.

2 Dit is een NME product van BuitenWijs. BuitenWijs is een samenwerkingverband, waarbij de gemeenten Houten, Lopik, Nieuwegein en IJsselstein samen sterk in NME zijn. BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving. BuitenWijs Houten NME Houten Postbus DA Houten BuitenWijs IJsselstein Gemeente IJsselstein Postbus AA IJsselstein BuitenWijs Lopik Gemeente Lopik 3411 CH Lopik BuitenWijs Nieuwegein Gemeente Nieuwegein Postbus AA Nieuwegein Colofon Copyrights BuitenWijs Jaar van uitgave 2011 Eindredactie Kees van Wegen Illustraties Olivier Rijcken en Adrie Kerkhof Grafische vormgeving Maaike de Laat Met dank aan Milieudienst Noord-West Utrecht BuitenWijs Op een grote paddenstoel 2

3 Inhoudsopgave In het kort 4 Overzicht van de lessen 5 Beschrijving van de lessen 6 Achtergrondinformatie 15 Bijlagen 16 Werkbladen BuitenWijs Op een grote paddenstoel 3

4 1 In het kort Inleiding Koning Herfst komt aan in het bos. Alle bewoners van het bos worden door de Koning aan het werk gezet. De blaadjes worden gekleurd en er worden noten en paddenstoelen verzameld. Door dit verhaal te vertellen duikt u samen met de leerlingen in de herfst. Daarna wordt er zelfs een cadeau van Koning Herfst voor uw klas bezorgd. Als de leerlingen het cadeau goed verzorgen, levert dat uiteindelijk een mooi portie champignons op. De leerlingen raken betrokken bij het groeiproces van de champignon en samen met de leerlingen maakt u een heerlijke pan champignonsoep. En als het even kan gaat u met de klas naar buiten om de herfst te ervaren, want daar is Koning Herfst écht langs geweest! Doelgroep Groepen 1 en 2 Doel De leerlingen krijgen meer inzicht in de herfst en paddenstoelen. Leerdoelen De leerlingen» kunnen drie verschijnselen opnoemen die zich voordoen in de herfst. Bijvoorbeeld: blaadjes vallen van de bomen, er zijn paddenstoelen, het wordt kouder, etc..» weten alle leerlingen dat er verschillende groeistadia van een champignon zijn en ze kunnen de plaatjes van de verschillende paddenstoelen in de goede volgorde plaatsen.» leren de verschillende onderdelen van een paddenstoel te benoemen: hoed, steel, rokje, plaatjes.» kunnen de verschillende groeistadia van een paddenstoel uitbeelden in een dramales. Aansluiting kerndoelen 40 De leerlingen leren in de eigen omgeving veel voorkomende planten en dieren onderscheiden en benoemen en leren hoe ze functioneren in hun leefomgeving. 41 De leerlingen leren over de bouw van planten, dieren en mensen en over de vorm en functie van hun onderdelen. Verzorging van de kweekbak Verzorging van de kweekbak De gebruiksaanwijzing voor het kweken van champignons is in het kweekpakket aanwezig. Bovendien is er een verzorgschema achter in toegevoegd. Mogelijk is er een andere leverancier zodat de doos er anders uitziet. De stappen zijn hetzelfde! Het duurt ongeveer vier weken vanaf het moment dat u de doos ontvangt tot het moment dat er volwassen champignons zijn. Voor de leerlingen is vier weken lang BuitenWijs Op een grote paddenstoel 4

5 2 Overzicht van de lessen Les 1: Cadeau 40 MNUTEN INHOUD LOCATIE GROEPSVORM MATERIALEN UIT DE ZENDING VOORBEREIDING LEERKRACHT / MATERIALEN ZELF REGELEN Verhaal voorlezen Kringgesprek Introductie kweekbak Klassikaal Kweekbak Verzorgschema Handleiding Vraag leerlingen herfstmaterialen mee te nemen Plantenspuit Eventueel 1 snelhechter per leerlingenboekje Kleurpotloden Kweekbak als cadeau inpakken Les 2: Groei KORTE ACTIVITEITEN IN 4 WEKEN INHOUD LOCATIE GROEPSVORM MATERIALEN UIT DE ZENDING VOORBEREIDING LEERKRACHT / MATERIALEN ZELF REGELEN Elke dag groei van de paddenstoelen volgen Tijdens de groeiperiode van vier weken worden er diverse activiteiten aangeboden: knutselopdrachten en waarnemingsopdrachten Klassikaal Per kind of in kleine groepjes Kweekbak Verzorgschema Handleiding Leerlingenboekje Afhankelijk van welke activiteiten u kiest: stevig papier, schaar en lijm koord, kleurpotloden verf en kwasten, verf liedjesboeken of cd s computer of cd-speler tijdschriften, verfschorten tamponneerkwasten grote vellen papier blanco A-4 papier lege closetrollen witte vierkante vouwblaadjes rode ronde vouwblaadjes champignons kopen ingrediënten voor soep 4 kruidenbouillonblokjes 1 kg champignons (4 bakjes) 2 uien, bloem, boter beetje zout en peper grote koekenpan twee liter soeppan en soepkopjes Les 3: Koning Herfst INHOUD LOCATIE GROEPSVORM MATERIALEN UIT DE ZENDING 40 MINUTEN VOORBEREIDING LEERKRACHT / MATERIALEN ZELF REGELEN Dramales: de leerlingen beelden de 4 groeistadia van de champignon uit Klassikaal Handleiding Extra: Kringloop van de champignon Kleurplaat Mantel Koning Herfst maken CD met muziek: bv. De vier jaargetijden van Vivaldi: Herfst + cd-speler BuitenWijs Op een grote paddenstoel 5

6 3 Beschrijving van de lessen BuitenWijs Op een grote paddenstoel 6

7 Les 1: Cadeau Doelen Aan het eind van de les kennen alle leerlingen het begrip herfst en kunnen ze drie verschijnselen opnoemen die zich voordoen in de herfst. Bijvoorbeeld: blaadjes vallen van de bomen, er zijn paddenstoelen, het wordt kouder etc.. 20 MINUTEN Voorbereiding Maak de kweekbak in orde (zie bijlage 3). Pak de kweekbak in als cadeau van Koning Herfst, met een mooie strik erom. Vraag een leerling uit groep 7 of 8, die dit cadeau na afloop van het verhaal in de klas komt bezorgen. Maak een tafel als herfsttafel vrij in het lokaal. Maak een begin met de inrichting van de herfsttafel, maar laat de leerlingen zoveel mogelijk materiaal zelf zoeken en meebrengen. Pak het verzorgschema erbij en hang dit aan het einde van de les op in de klas, zodat de leerlingen het goed kunnen zien en er zelf bij kunnen. Zorg eventueel dat er voor elke leerling een snelhechter is om het werkboekje in op te bergen. 15 MINUTEN Introductie Lees het verhaal voor: Het bos van Koning Herfst (bijlage 1). Na afloop van dit verhaal wordt er voor de klas een pakje bezorgd met een brief erbij (bijlage 2). 20 MINUTEN Kern Reageer verbaasd op de komst van het pakje, lees de brief voor die erbij zit en pak het cadeau voorzichtig met de leerlingen samen uit en open de kweekbak. Stel de volgende vragen:» Wat zou dit nou zijn?» Ruik je iets?» Wat zie je?» Hoor je wat?» Hoe zou het voelen?» Bespreek met de leerlingen wat er in kan zitten. Tijdens het groeiproces zullen ze zich verbazen over wat er allemaal gebeurt in de doos: eerst duurt het een poos voordat er iets gebeurt en dan gaat het opeens heel snel. Bedenk samen met de leerlingen een goede plek voor de bak. Vertel dat u de gebruiksaanwijzing (aanwezig in het pakket) later zult lezen. Kom in de volgende les (de volgende dag) terug op de verzorging. In de gebruiksaanwijzing bij de kweekbak staat, hoeveel licht en welke temperatuur de bak in de verschillende groeistadia nodig heeft. Uit ervaring blijkt dat de bak de gehele groeiperiode in de klas kan blijven staan. In eerste instantie bij de verwarming, later (na ± 12 dagen) iets verder daar vandaan. Bespreek met de leerlingen hoe je buiten kunt zien dat het herfst is en praat met ze over wat ze al weten over herfst en paddenstoelen: Stel de volgende vragen:» Hoe zie je dat het herfst is?» Wat voor herfstkleuren zie je nu in de natuur? BuitenWijs Op een grote paddenstoel 7

8 » Waarom vind je paddenstoelen bijzonder?» Wat weet je van paddenstoelen?» Eet je wel eens paddenstoelen?» Eet je alle paddenstoelen?» Zijn er paddenstoelen waar het elfje zich onder kan verschuilen of lekkere bankjes voor elfjes om op te zitten?» Welke dieren kwamen in het verhaal voor?» Wat zochten de dieren?» Houden dieren van noten en bessen? Vraag of de leerlingen herfstmaterialen willen zoeken voor de herfsttafel in de klas. 15 MINUTEN Verwerking Als verwerking maken de leerlingen naar aanleiding van het verhaal en het gesprek over de herfst, een mooie herfsttekening, passend op de voorkant van hun werkboekje. Deel de snelhechters uit en laat de leerlingen hun voorkant met tekening in het boekje doen. Dit werkboekje wordt in de lessenserie telkens met werk van de leerlingen gevuld. Leg deze werkboekjes op een hoekje van de herfsttafel, zodat de leerlingen af en toe in elkaars boekje kunnen kijken. BuitenWijs Op een grote paddenstoel 8

9 Les 2: Groei Doelen Aan het einde van deze les weten alle leerlingen dat er verschillende groeistadia van een champignon zijn en ze kunnen de plaatjes van de verschillende paddenstoelen in de goede volgorde plaatsen. De leerlingen leren de verschillende onderdelen van een paddenstoel te benoemen: hoed, steel, rokje, plaatjes. 20 MINUTEN Voorbereiding» Voor activiteit 9: als de eerste oogst niet voor elke leerling een paddenstoel oplevert, koop dan de dag ervoor een doosje champignons.» Zorg ervoor dat er in de klas ruimte is om enkele werkbladen over de champignons op te hangen.» Kopieer de leerlingenboekjes» Kopieer voor elke leerling een paddenstoelenhoed (Chinese hoed) bijlage 5» Verzamel tijdschriften en wc-rolletjes.» Voorzie het verfbord van voldoende papier, kwasten en verf.» Knip sjablonen uit om te tamponneren.» Regel eventueel hulpouders voor het koken. Let op: De lessen worden verspreid over 4 weken gegeven. Pas de lessen en de duur ervan aan uw dagprogramma aan. 10 MINUTEN Introductie Omdat het 4 weken duurt voordat er volwassen champignons in de bak te zien zijn en te gebruiken zijn, bieden wij u hieronder een aantal activiteiten aan, die u verspreid en naar eigen inzicht kunt inplannen in uw programma. Het is belangrijk dat u met de leerlingen elke dag even aandacht aan de kweekbak schenkt. De activiteiten 9,10 en11 vinden wij essentieel, maar kunnen pas in het eindstadium uitgevoerd worden. Evalueer elke activiteit d.m.v. kringgesprekken of op een voor u passende wijze. De leerlingen kunnen ook van elkaars werk zeggen wat ze ervan vinden en waarom ze dat vinden. 5 TOT 10 MINUTEN Elke dag Vanaf het moment dat de kweekbak geïntroduceerd is, duurt het nog ongeveer vier weken voordat er geoogst kan worden. In deze weken volgt u met de leerlingen de groei van de paddenstoelen. Het is belangrijk dat door middel van een gesprek en het dagelijks volgen van de groei, de natuurbetrokkenheid bij de leerling wordt gestimuleerd. De paddenstoelen moeten ook verzorgd worden. Gebruik hierbij het verzorgschema en de handleiding uit het kweekpakket. Deel de leerlingen in verzorggroepjes in. Bekijk de kweekbak elke dag even in de kring. Als er een nieuwe ontwikkeling is waar te nemen kijkt u samen goed naar het verzorgschema. Praat regelmatig met de leerlingen over paddenstoelen, benoem de onderdelen en laat de leerlingen de onderdelen zelf benoemen. BuitenWijs Op een grote paddenstoel 9

10 30 MINUTEN Activiteit 1 Paddenstoelenhoed Voorbereiding» Stevig A-3 kopieerpapier wit» Voor elke leerling bijlage 5 kopiëren op stevig A-3 papier» Schaar en lijm» Koord of touw» Kleurpotloden of verf en kwasten Laat de leerlingen hun eigen paddenstoelenhoed maken (passend op hun eigen hoofd), naar het model van een Chinese hoed (werkblad 1 kopiëren op stevig A-3 papier). Laat de leerlingen de hoed eerst uit- en inknippen en daarna inkleuren of versieren (dit kan ook nog op een later tijdstip) en een stukje over elkaar plakken. Later maakt u er nog een koordje aan, voor onder de kin. Het hoedje wordt gebruikt in les 3. (Eventueel te gebruiken voor een uitvoering: liedje + hoed) 30 MINUTEN Activiteit 2 Liedjes Voorbereiding» Liedjesboeken of cd s met liedjes» Computer of» Cd-speler Aanleren en zingen van allerlei herfstliedjes:» Op een grote paddenstoel» Herfst, herfst, wat heb je te koop» Woutertje Kaboutertje uit Liedjes met een hoepeltje erom» Blaadjes harken uit Het grote liedjesboek» Zie je de kastanjes 30 MINUTEN Activiteit 3 Mozaïek Voorbereiding» Tijdschriften» Lijm en kwasten Laat uit tijdschriften pagina s met herfstkleuren scheuren. De leerlingen scheuren daar dan kleine stukjes van en maken daarna als mozaïek een paddenstoel van kleine stukjes papier. 30 MINUTEN Activiteit 4 Paddenstoel tamponneren Voorbereiding» Sjabloon maken van werkblad 1» Verf» Tamponneerkwasten Een paddenstoel tamponneren met verf. Gebruik werkblad als sjabloon. BuitenWijs Op een grote paddenstoel 10

11 30 MINUTEN Activiteit 5 Schilderij Voorbereiding» Grote vellen papier voor het verfbord» Verf en kwasten» Verfschorten Laat op een groot vel papier op het verfbord een schilderij maken van een paddenstoel met steel, rokje, hoed. 30 MINUTEN Activiteit 6 Paddenstoelen ordenen Voorbereiding» Kleurpotloden en schaar en lijm en kwasten» Blanco A-4 voor elke leerling Laat de leerlingen de tekeningen inkleuren en uitknippen. Laat ze eerst neerleggen in verschillende reeksen: van klein naar groot en van groot naar klein en van weinig naar veel stippen en van veel naar weinig stippen. Daarna plakken ze een reeks naar keuze op werkblad 2.3 en doen het werkblad in hun werkboekje. 15 MINUTEN Activiteit 7 Stippen tellen Op het werkblad staan 3 reeksen paddenstoelen. Bij elke reeks krijgen de leerlingen de opdracht de paddenstoel met 2 of 4 of de meeste stippen te kleuren. 30 MINUTEN Activiteit 8 Paddenstoelenbos Voorbereiding» Voor elke leerling een lege closetrol» Witte vouwblaadjes vierkant» Rode vouwblaadjes rond» Lijm en kwasten Maak met alle leerlingen een paddenstoelenbos. Van een closetrol en karton maakt elke leerling een eigen paddenstoel. Wikkel een wit vouwpapiertje om de closetrol en plak het vast. Maak de hoed van een paddenstoel van een rode cirkel. Knip de cirkel in tot de helft en trek hem iets naar je toe. Plak de cirkel vast en maak mooie witte stippen op de hoed. Plak de hoed op de steel. BuitenWijs Op een grote paddenstoel 11

12 15 MINUTEN Activiteit 9 Champignons waarnemen Activiteit 9 Champignons waarnemen Voorbereiding» Koop champignons als de kweekbak nog niet voldoende oogst oplevert.» Koop andere soorten paddenstoelen (soms is er een melange of een mix van paddenstoelen te koop) Neem de kweekbak erbij en pluk (d.m.v. voorzichtig draaien onderaan de steel, dicht bij de aarde) verschillende maten champignons. Deel de champignons uit (eventueel aangevuld met een aantal gekochte, schoongemaakte exemplaren) en zorg dat elke leerling er één heeft. Zorg dat er ook voldoende andere eetbare paddenstoelen zijn, waarmee de leerlingen de waarnemingen kunnen doen. Daarna stelt u de volgende waarnemingsvragen: Zien (Wijs de onderdelen aan) Hoed, steel, rokje Weet je een naam hiervoor? Wat zie je onderaan de hoed? Dat noemen we plaatjes. Hoe ziet de paddenstoel er vanbinnen uit? Snijd de champignon in de lengte door Ruiken Hoe ruikt de champignon? Voelen Hoe voelt de champignon? Ruw, glad, droog, nat, hard, zacht? Voelen kleine champignons anders dan grote? Kleine knopjes zijn harder dan grotere, de rijpe paddenstoel is het zachtst. Kun je ze van hard naar zacht op een rij leggen? Proeven Hoe smaakt de champignon? Proef maar. Voer bovenstaande nog een keer uit, maar dan met andere eetbare paddenstoelen 20 MINUTEN Activiteit 10 Ontwikkeling van de Champignon Voorbereiding» Scharen en lijm en kwasten Op werkblad 2.5 (een knipblad) is de ontwikkeling van een mens te zien, in 4 stadia: baby, kruipend kindje, kleuter, volwassene. Daaronder de ontwikkeling in 4 stadia, van de champignon. Werkblad 2.6 is een matrix voor de leerlingen om de 8 plaatjes in te plakken. Begeleid deze les met een kringgesprek:» Wat zie je nu in de bak?» Wat is er de afgelopen tijd allemaal gebeurd?» Hé, er is iets veranderd aan dat witte dingetje in de bak met aarde.» Veranderen wij ook?» Hoe noem je dat? (groeien) etc. Deel dan de werkbladen uit. Laat de leerlingen de plaatjes eerst uitknippen en dan in de juiste volgorde leggen en opplakken. Uiteindelijk zien de leerlingen op hun werkblad de groeiontwikkeling van mens én champignon onder elkaar. Vraag de leerlingen:» Wat is hetzelfde? En wat zijn de verschillen?» Wie groeit het snelst? En wie groeit het langzaamst?» Wat zou je liever: snel groeien of langzaam groeien? BuitenWijs Op een grote paddenstoel 12

13 30 MINUTEN Activiteit 11 Soep maken Voorbereiding Voor 2 liter soep:» 4 kruidenbouillonblokjes» 1 kg champignons (4 bakjes)» 2 uien» Bloem» Boter» Beetje zout en peper» Grote koekenpan» Grote soeppan 2 liter» Recept voor de soep: Laat de leerlingen, onder toezicht, de champignons klein snijden en ze in de grote pan doen. Snipper de ui. Fruit de ui in een koekenpan. Doe de bouillonblokjes en twee liter water bij de champignons en breng het aan de kook, voeg de ui erbij en bind de soep met wat bloem. Voeg eventueel wat zout en peper naar smaak toe. Zorg voor voldoende (soep)kopjes en lepels. U kunt ook een eigen recept gebruiken of iets anders van de champignons maken. BuitenWijs Op een grote paddenstoel 13

14 Les 3: Koning Herfst Doelen» De leerlingen kunnen de verschillende groeistadia van een paddenstoel uitbeelden in een dramales 5 MINUTEN Voorbereiding Deze les wordt gegeven in de speelzaal of gymzaal. Maak voor uzelf een mooie mantel, zoals die van Koning Herfst uit het verhaal. Ondersteun de les met een mooi muziekje. Zorg voor een cd-speler en een cd (bijv. Vivaldi Herfst ) 15 MINUTEN Kern In een kringgesprek in de klas laat u de leerlingen nog eens vertellen wat er de afgelopen weken allemaal gebeurd is. Besteed aandacht aan het groeiproces (de vier stadia) en de namen van de onderdelen van de paddenstoel. Maak gebruik van de tekeningen achter op het bord of van werk dat in de klas hangt. Laat de leerlingen zoveel mogelijk zelf vertellen. Dan gaat u naar de speelzaal. 20 MINUTEN Verwerking De leerlingen nemen hun zelfgemaakte paddenstoelenhoed mee naar de speelzaal. U vertelt: We zijn hier in het bos van Koning Herfst en jullie zijn allemaal baby - paddenstoeltjes. Dan komt Koning Herfst (dat bent uzelf) en die geeft alle paddenstoelen groeitikjes. Als je dus een tikje van mij hebt gekregen, dan ga je groeien. Elke keer een stapje net als we in het echt in de kweekbak gezien hebben. We doen het eerst even voor. Laat vier leerlingen de vier stapjes uitbeelden. Bij het vierde stapje, zet de leerling de zelfgemaakte hoed op. Laat de leerlingen een plekje in de zaal zoeken, de hoed naast zich neerleggen en laat ze een babypaddenstoel uitbeelden. Zet u de muziek aan en doe uw mantel om. U loopt door de zaal tussen de leerlingen door en tikt alle leerlingen een keer aan. Dit doet u drie keer zodat er allemaal volwassen paddenstoelen met een hoedje op, in het bos staan. De les kan uitgebreid worden met het zingen van en bewegen op de aangeleerde herfstliedjes. Deze les kan ook voor een periode- of weeksluiting of weekopening gebruikt worden. Laat de leerlingen dan hun kleding aanpassen aan de herfstkleuren en bladeren verzamelen voor op het podium. BuitenWijs Op een grote paddenstoel 14

15 4 Achtergrondinformatie De rol van de paddenstoel in de natuur Paddenstoelen hebben geen bladgroen. Dat betekent dat zij zelf niet in staat zijn voedsel te maken uit koolzuur en water. Ze zijn dus aangewezen op andere planten en dieren. Meestal leven paddenstoelen van bladeren, takjes, dode dieren en uitwerpselen. Het zijn enorme afvaleters. Samen met de slakken, wormen en andere kleine dieren verteren ze miljoenen kilogrammen bladeren. Al deze organismen verkleinen, eten en verteren organisch afval tot humus, waar groene planten weer van kunnen leven. Wat zouden we zonder paddenstoelen ( schimmels moeten)? Groei van paddenstoelen Paddenstoelen planten zich voort door middel van sporen. Eén enkele paddenstoel vormt geweldige aantallen sporen. Dat kan in de biljoenen lopen! De verspreiding van de sporen gebeurt meestal door de wind, maar ook door dieren of regen. De kans dat een spore in een gunstige omgeving terecht komt is zeer klein. Vandaar dat het voor een paddenstoel noodzakelijk is zo veel mogelijk sporen te vormen. Uit een enkele spore die op de juiste plaats terecht komt, ontstaat een heel netwerk van wittige draden, de zogenaamde zwamvlok. Bij het optillen van half vergane bladeren kun je dit tere vlechtwerk zien. Een enkele paddenstoel kan soms meerdere vierkante meters met zijn zwamvlok doorweven. Een zwamvlok breidt zich onder de grond naar alle richtingen uit. Net een fietswiel met spaken. Na verloop van tijd ontstaan op de uitlopers van de zwamvlok paddenstoelen. De eigenlijke paddenstoelplant leeft dus in het verborgene. Als een paddenstoel geplukt wordt kan deze geen sporen meer vormen en is de kans op verspreiding veel geringer geworden. Enkele soorten paddenstoelen Verreweg de meeste paddenstoelen behoren tot de plaatjeszwammen. Het zijn paddenstoelen, die aan de onderkant van de hoed plaatjes hebben, waartussen de sporen gevormd en opgeslagen zijn. Enkele voorbeelden van plaatjeszwammen zijn de vliegenzwam en de champignon. Paddenstoelen die aan de onderkant buisjes hebben in plaats van plaatjes, worden buisjeszwammen genoemd. Voorbeelden zijn: eekhoorntjesbrood en elfenbankjes. De kinderen kunnen met behulp van spiegeltjes de onderkant van de paddenstoel bekijken, zonder deze te hoeven ombuigen of af te plukken. Er zijn ook paddenstoelen, die geen hoed hebben, Ze zien er bijvoorbeeld uit als een bal die op de grond ligt. Iedereen kent vast wel de aardappelbovist. Ook deze paddenstoel zit vol sporen. Is de bal rijp, dan springt ze van boven open en stuiven de sporen eruit. Deze paddenstoelen worden buikzwammen genoemd. Champignons De champignon heeft een witachtig-gele of bruine hoed. Soms zijn ze glad, soms vezelig of geschubd. De steel heeft een duidelijke ring. De sporen zijn purperbruin. In Nederland komen wel 30 á 40 soorten champignons voor. De meeste soorten komen voor in weilanden, aan bosranden, op gazons en in de duinen vlakbij zee. De weidechampignon komt het meeste voor in Nederland en is ook de soort die in de kweekbak groeit. Deze gewone champignon wordt dikwijls gekweekt op mestbedden in ondergrondse ruimten, zoals grotten en kelders. Mensen hebben altijd belangstelling gehad voor champignons. Ze zijn ook lekker! Geen wonder dat de mensen probeerden zelf champignons te kweken, Eén van de eerste champignonkwekerijen dateert zelfs uit de tijd van de Romeinen. In Nederland is vooral de laatste vijftig jaar het kweken van champignons voor de consumptie toegenomen. BuitenWijs Op een grote paddenstoel 15

16 Bijlage 1: Het bos van Koning Herfst Wie zit daar op een paddenstoel in het bos? Een klein elfje met vleugeltjes die glanzen in het zonlicht. Wat zijn haar vleugels mooi. Ze lijken wel van zilver. Daarom hebben de dieren in het bos haar Elfje Zilverglans genoemd. Elfje Zilverglans woont haar hele leven al in het bos. Ze vindt het er fijn. De bloemen, bomen en dieren zijn haar vrienden. Zo licht als een veertje springt ze van haar elfenbankje en danst tussen de bomen door. Kwaak, kwaak, Elfje Zilverglans, roept Bart, de kikker. Met grote sprongen komt hij dichterbij. Elfje Zilverglans, ik moet je wat vertellen! Wij krijgen bezoek. Koning Herfst komt! Alle dieren, elfen en kabouters moeten vanavond op het Hertenweitje komen. Elfje Zilverglans klapt in haar handen van vreugde. Koning Herfst, wat een feest! Koning Herfst is zo vriendelijk en hij brengt altijd cadeautjes mee. Ik kom ook hoor, Bart, zegt Elfje Zilverglans. Fijn, kwaakt Bart, maar nu ga ik er snel vandoor. Ik moet nog naar Pluimstaart, de eekhoorn en naar Bobo, het konijn en naar Rikkieprik, de egel. Dag, Elfje Zilverglans! En weg is Bart, de kikker. s Avonds in het bos zitten alle dieren, elfjes en kabouters in spanning te wachten op de komst van Koning Herfst. Ze zitten in een kring op het gras. De volle maan verlicht het Hertenweitje. Plotseling gaat het waaien en waaien Het stormt! De bomen zuchten en steunen. Het gras buigt diep naar de grond. De dieren, elfjes en kabouters schuiven dicht naar elkaar toe. Het wordt even héél donker. Iedereen kijkt omhoog naar de hemel. Een dikke wolk hangt voor de maan. Dan ineens roept Elfje Zilverglans: Koning Herfst, Koning Herfst, ik zie hem! En ja hoor, daar staat Koning Herfst op de wolk. Hij komt heel langzaam dichterbij. De wolk daalt en daalt O, wat ziet Koning Herfst er mooi uit. Hij draagt een mantel van bladeren, zo prachtig van kleur. De harde stormwind is nu verdwenen. Wat is het nu stil. Heel zacht komen Koning Herfst en de wolk op de aarde neer. De wolk legt een deken van mist over het Hertenweitje. Koning Herfst stapt voorzichtig van de wolk af en loopt naar het midden van de kring. Alle dieren, elfjes en kabouters kijken met grote ogen naar Koning Herfst. Dan spreekt Koning Herfst langzaam: Dag kinderen van het bos, wat ben ik blij jullie weer te zien. Het lijkt al weer zo lang geleden dat ik hier de vorige keer was. Ja kinderen, spreekt Koning Herfst verder, het was weer een lange reis. Onderweg kwam ik nog de Zomerkoningin tegen, samen met haar vrienden de zwaluwen. Zij trokken naar warme landen. De Zomerkoningin vroeg, of ik jullie de groeten wilde doen. Koning Herfst vouwt zijn prachtige mantel open en haalt kleine pakjes te voorschijn. Ik ben jullie niet vergeten hoor! Hier heb ik iets voor de kabouters van het bos. Het zijn potten vol verf. Niet zomaar gewone verf, maar verf zo wonderlijk mooi van kleur: zo rood als de avondzon, zo geel als het koren en zo bruin als de aarde. BuitenWijs Op een grote paddenstoel 16

17 De bladeren die de Zomerkoningin achterliet, zijn groen, vertelt Koning Herfst. Maar nu moeten jullie het bos in de kleuren van mijn mantel schilderen, zegt Koning Herfst tegen de kabouters. En dan zegt hij: Voor de andere kinderen van het bos heb ik ook iets meegebracht. En weer vouwt Koning Herfst zijn prachtige mantel open en haalt nog meer pakjes te voorschijn. Het zijn manden om paddenstoelen, eikels, beukennootjes en bessen in te verzamelen. Blij gaat iedereen direct aan de slag. De eekhoorns rapen beukennootjes en rennen van tak tot tak. Al het heerlijke eten voor de winter stoppen ze in de manden. Ook de kabouters zijn hard aan het werk. Ze verven blad voor blad. Bij het licht van de volle maan kunnen ze alles goed zien. Heel langzaam verandert het groene bos van de Zomerkoningin in het herfstbos van de Herfstkoning. Koning Herfst kijkt glimlachend toe. Tot diep in de nacht wordt er hard gewerkt. Dan zijn alle verfpotten leeg en alle manden vol. Moe maar tevreden komen alle dieren, elfjes en kabouters terug bij Koning Herfst. Wat is het bos mooi geworden en wat is er veel eten verzameld voor de komende winter. Ze hoeven niet meer bang te zijn dat ze dan honger zullen hebben. Elfje Zilverglans zit naast Bart en Rikkieprik. Ze zit te wippen van ongeduld. Wat is er toch aan de hand met haar? Ze slaat een vleugel om Bart heen en fluistert hem zachtjes iets in het oor. Ze giechelen allebei heel geheimzinnig. Uh hum, kan het even stil zijn? roept Bart. Het duurt eventjes, maar dan is het echt stil. Koning Herfst, zegt Bart, Elfje Zilverglans heeft vanmiddag iets gemaakt, iets heel lekkers. We vinden het zo fijn, dat u gekomen bent. Nu willen wij u graag iets aanbieden. Het zit in deze pan, kijkt u maar. De Herfstkoning staat op en tilt het deksel van de pan. Mmmm wat een verrassing! Dat ruikt lekker! Paddenstoelensoep! Wat vind ik dát aardig van jullie, roept Koning Herfst uit. Ik eet graag een bordje mee, maar dan moet ik heus opstappen. Het is nog lang niet overal herfst. Iedereen smult van de lekkere paddenstoelensoep. Na drie borden soep neemt Koning Herfst eindelijk afscheid. Dag kinderen van het bos, roept hij vanaf zijn wolk, nu moet ik gauw weg, want Koning Winter zit mij achterna. Tot volgend jaar, dan kom ik terug. Alle dieren, elfjes en kabouters zwaaien hem na. Dan wordt het weer even héél donker in het bos, maar ze weten allemaal dat Koning Herfst op zijn wolk voor de maan langs gaat. Marja Roozen Vierseizoenenboek BuitenWijs Op een grote paddenstoel 17

18 Bijlage 2: De brief van Koning Herfst bij het cadeau Lieve kinderen, Jullie hebben misschien al gehoord of gezien, dat ik weer in het land ben. Onderweg kwam ik de Zomerkoningin nog tegen. Het is tijd dat jíj nu aan het werk gaat, zei ze tegen me, met een bibberstemmetje, want ik vind het hier te koud. En, lieve kinderen, als ik op bezoek kom, neem ik altijd een cadeautje mee. Dus ook voor jullie heb ik een cadeautje. Maar ik vind het wel heel erg jammer dat ik het niet zelf aan jullie kan geven. Het is namelijk een heel bijzonder cadeau: het is een wondercadeau. Het is een cadeau waar je heel goed voor moet zorgen. En als jullie dat doen, dan heb je het mooiste herfstcadeau dat ik maar kan bedenken. Het is een wondercadeau en daarom moeten jullie het volgende doen: zoek het warmste plekje in de klas en zet de doos daar neer. Jullie mogen elke dag even in de doos kijken en als het nodig is (de juf of meester helpt daarbij) mogen jullie met de plantenspuit de inhoud van de doos een beetje nat maken. Na een tijdje kunnen jullie al zien dat er iets in de doos gebeurt. Ik verklap nog niet wat dat is. Maar wat er in de doos gebeurt, gebeurt ook in het bos. Nou, is dat een wondercadeau of niet? Heel veel plezier met dit wondercadeau. Veel liefs van Koning Herfst BuitenWijs Op een grote paddenstoel 18

19 Bijlage 3a: Zo maak je de doos klaar! 1 In de doos zit: aarde (witte zak) compost (doorzichtige zak) 2 Doe de aarde in de bak. 3 Pak 1 hand vol compost. Wrijf dit fijn tussen je handen. Meng het door de aarde. 4Doe er 300 ml water bij. BuitenWijs Op een grote paddenstoel 19

20 Bijlage 3b: Zo maak je de doos klaar! 5 Doe de grote zak open. Vouw de randen om de doos. Maak de compost mooi gelijk. 6 Doe het mengsel van aarde, compost en water erop. 7 Maak de laag glad. Niet aandrukken! 8 Doe de doos dicht. Zet de doos op een plek waar het 20 tot 22 C is BuitenWijs Op een grote paddenstoel 20

21 Bijlage 4: Verzorgschema Dag 1 De doos wordt klaargemaakt. Dag 2 en dag 3 Niets doen. Vanaf dag 4, elke dag 1 Maak de doos open. 2 Geef een beetje water (50 ml). 3 Zet de deksel gekruist op de doos. 4 Zet de doos op een plek waar het ongeveer 18 C is. 5 Doe dit elke dag tot je ziet De champignons zijn zo groot als een erwt 1 Vanaf nu mag je meer water geven. Geef zoveel water, dat de aarde vochtig blijft. 2 Doe dit elke dag tot je ziet De champignons zijn groot. Het is tijd om te oogsten! 1 Geef vandaag geen water. 2 Oogst de grote champignons. De dag na de oogst 1 Geef zoveel water, dat de aarde vochtig is. 2 Doe dit elke dag tot je ziet. De champignons zijn groot. Het is weer tijd om te oogsten! 1 Geef vandaag geen water. 2 Oogst de grote champignons. BuitenWijs Op een grote paddenstoel 21

22 Bijlage 5: Paddenstoelenhoed Voor elke leerling kopiëren op stevig A-3 papier. Inknippen tot in het midden om er een hoed van te maken. BuitenWijs Op een grote paddenstoel 22

23 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Leerlingenboekje Op een grote paddenstoel Naam:

24 Werkblad 1 Paddenstoel van mozaïek Naam: BuitenWijs Op een grote paddenstoel

25 Werkblad 2a Paddenstoelen ordenen Naam: Kleur de paddenstoelen en knip de vierkante plaatjes uit. Leg ze van klein naar groot; van veel naar weinig stippen of van weinig naar veel stippen. Plak daarna één van de reeksen op werkblad 2.3 op. BuitenWijs Op een grote paddenstoel

26 Werkblad 2b Paddenstoelen ordenen Naam: BuitenWijs Op een grote paddenstoel

27 Werkblad 3 Stippen tellen Naam: Kleur de paddenstoelen Kleur de paddenstoel Kleur de paddenstoel met 2 stippen. met 4 stippen. de meeste stippen. BuitenWijs Op een grote paddenstoel

28 Werkblad 4a Groeistadia van mensen en champignons Naam: Mensen Champignons BuitenWijs Op een grote paddenstoel

29 Werkblad 4b Groeistadia in volgorde Naam: BuitenWijs Op een grote paddenstoel

30 Werkblad 5 Kringloop van de champignons BuitenWijs Op een grote paddenstoel

31 Werkblad 6 Kleurplaat BuitenWijs Op een grote paddenstoel

Natuur in de klas product THEMA-handleiding Op een grote paddenstoel Groep 1 en 2

Natuur in de klas product THEMA-handleiding Op een grote paddenstoel Groep 1 en 2 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Natuur in de klas product THEMA-handleiding Op een grote paddenstoel

Nadere informatie

Natuur in de klas product THEMAHANDLEIDING Op een grote paddenstoel Groep 1-2

Natuur in de klas product THEMAHANDLEIDING Op een grote paddenstoel Groep 1-2 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Nieuwe methode Natuur in de klas product THEMAHANDLEIDING Op

Nadere informatie

Paddenstoelen kweken in de klas

Paddenstoelen kweken in de klas Paddenstoelen kweken in de klas Werkbladen 1. Woordweb 2. Hoe groeien onze paddenstoelen? Werkbladen groep 5 t/m 8 3. Hoe ziet mijn paddenstoel eruit? Versie: groep 5/6 en versie: groep 7/8 4. Recept:

Nadere informatie

Paddenstoelen in de klas alle groepen

Paddenstoelen in de klas alle groepen Paddenstoelen in de klas alle groepen werkbladen Uitgave: ANMEC Paddenstoelen in de klas Werkbladen Redactie Paula Wanner Lay-out Jolanda van der Heijden Met dank aan: De Hortus, Centrum voor Natuur en

Nadere informatie

m a t e r i a a l z e n d i n g

m a t e r i a a l z e n d i n g m a t e r i a a l z e n d i n g Paddenstoelen ordenen 1 Kleurpotloden Schaar Lijm Kleur de paddenstoelen en knip ze uit. Plak ze op van klein naar groot. Stippen tellen 2 Kleurpotloden Kleur de paddenstoelen

Nadere informatie

Materiaalzending Paddenstoelen

Materiaalzending Paddenstoelen Materiaalzending Paddenstoelen WERKBLADEN Colofon Deze werkbladen horen bij de materiaalzending paddenstoelen. Samenstelling: De Hortus, Centrum voor Natuur en Milieu, Harderwijk Milieu Educatie Centrum

Nadere informatie

Buitenles THEMA-handleiding Ribbeltje is zijn geheugen kwijt Groep 3 en 4

Buitenles THEMA-handleiding Ribbeltje is zijn geheugen kwijt Groep 3 en 4 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Buitenles THEMA-handleiding Ribbeltje is zijn geheugen kwijt

Nadere informatie

Leskist THEMA-handleiding Ontelbare kringlopen Groep 7 en 8

Leskist THEMA-handleiding Ontelbare kringlopen Groep 7 en 8 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Leskist THEMA-handleiding Ontelbare kringlopen Groep 7 en 8 Dit

Nadere informatie

Dit boekje is van: Paddenstoelenpracticum

Dit boekje is van: Paddenstoelenpracticum Dit boekje is van: Paddenstoelenpracticum Doorsnede van een paddenstoel 2 3 Tafel 1. Champignons bekijken en tekenen 1. De steel van de champignon is ---------------------- cm lang 2. De steel is ------------------

Nadere informatie

Paddenstoelen in de klas. werkbladen

Paddenstoelen in de klas. werkbladen Paddenstoelen in de klas werkbladen Paddenstoelen bekijken 1 spiegeltje paddenstoelenzoekkaart iets om op te schrijven/tekenen (kleur)potloden Ga buiten op zoek naar paddenstoelen. Je vindt paddenstoelen

Nadere informatie

De paashaas schildert eieren

De paashaas schildert eieren april 2015 vanaf 4 jaar De paashaas schildert eieren tekst: Marian van Gog muziek: Ton Kerkhof De paashaas schildert eieren 1 In rood en groen en geel. Wat maakt hij er weer veel. Refrein: Paashaas, paashaas.

Nadere informatie

Aan de wand hangen woordkaarten met betrekking tot de herfst.

Aan de wand hangen woordkaarten met betrekking tot de herfst. Herfst Nog niet zolang geleden liepen we in korte broek, kon de jas thuis blijven en was de temperatuur zelfs hoog, te hoog voor dit seizoen. Maar nu waait het, het regent en vallen de blaadjes van de

Nadere informatie

Natuurtentoonstelling

Natuurtentoonstelling Natuurtentoonstelling We gaan schilderijlijstjes maken. Knip elk een rechthoekige lijst uit een vel A4-papier. Daarna mag je jouw lijst versieren met kleurpotloden, verf, wascokrijt of ander materiaal.

Nadere informatie

Leskist THEMA-handleiding Een weekend in de provincie Utrecht Groep 5 en 6

Leskist THEMA-handleiding Een weekend in de provincie Utrecht Groep 5 en 6 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Leskist THEMA-handleiding Een weekend in de provincie Utrecht

Nadere informatie

Paddenstoelen De herfst is echt paddenstoelentijd. Vooral als het buiten lekker vochtig is schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond!

Paddenstoelen De herfst is echt paddenstoelentijd. Vooral als het buiten lekker vochtig is schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond! Paddenstoelen De herfst is echt paddenstoelentijd. Vooral als het buiten lekker vochtig is schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond! Raadseltje: Een stoel in een bakje zie ik in de koelkast

Nadere informatie

Leskist THEMA-handleiding Afhaalrestaurant Fitfood Groep 5 en 6

Leskist THEMA-handleiding Afhaalrestaurant Fitfood Groep 5 en 6 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Leskist THEMA-handleiding Afhaalrestaurant Fitfood Groep 5 en

Nadere informatie

Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto.

Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto. Schaapje Schaap en de Wolkjes Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto. De schaapjes hebben een mooie stal, met zacht stro om in te slapen. Kom, zegt Nina, we gaan slapen, ik ben moe. Maar

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: spechten Groepje 2: muizen Groepje 3: vossen Groepje 4: eekhoorns Groepje 5: egels Kleine beestjes + voedselketens

Nadere informatie

Paddenstoelen in de klas (1) Natuur & Milieu. educatie. Groep 1-2 Paddenstoelen in de klas (1) Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Paddenstoelen in de klas (1) Natuur & Milieu. educatie. Groep 1-2 Paddenstoelen in de klas (1) Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Paddenstoelen in de klas (1) Natuur & Milieu educatie Groep 1-2 Paddenstoelen in de klas (1) Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Leerdoelen, doelgroep, samenvatting

Nadere informatie

Leskist THEMA-handleiding Opgeruimd houdt netjes Groep 3 en 4

Leskist THEMA-handleiding Opgeruimd houdt netjes Groep 3 en 4 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Leskist THEMA-handleiding Opgeruimd houdt netjes Groep 3 en 4

Nadere informatie

Auditieve oefeningen thema het bos

Auditieve oefeningen thema het bos Auditieve oefeningen thema het bos Boek van de week: 1; In het bos 2; 3; 4; Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat er op de voorkant Hoe zou het boek heten Waarom denk je dat?

Nadere informatie

Auditieve oefeningen herfst. Hakken en plakken

Auditieve oefeningen herfst. Hakken en plakken Auditieve oefeningen herfst Hakken en plakken (hak de woorden in stukken, laat de kinderen het hele woord zeggen) eek-hoorn vlie-gen-zwam ka-stan-jes pad-den-stoel ka-bou-ter beu-ken-noot e-gel spin-nen

Nadere informatie

Kinderopvang De Palmboom Professionele kinderopvang in je eigen buurt! Programma

Kinderopvang De Palmboom Professionele kinderopvang in je eigen buurt! Programma Kinderopvang De Palmboom Professionele kinderopvang in je eigen buurt! Programma Week 15 Datum 7 tot en met 11 April 09.15 uur - Kring: Kern 0 1½ fruit eten. Fruit onder een doek verstoppen. Wat ligt er

Nadere informatie

Natuur in de klas product PLUS-handleiding Op een grote paddenstoel Groep 1-2

Natuur in de klas product PLUS-handleiding Op een grote paddenstoel Groep 1-2 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Natuur in de klas product PLUS-handleiding Op een grote paddenstoel

Nadere informatie

seizoenskleuren Kijk eens naar buiten! Hoe kun je zien welk seizoen het is? Aan de bomen, aan de

seizoenskleuren Kijk eens naar buiten! Hoe kun je zien welk seizoen het is? Aan de bomen, aan de Marlies Huijzer seizoenskleuren elk seizoen zijn kleur Kijk eens naar buiten! Hoe kun je zien welk seizoen het is? Aan de bomen, aan de bloemen, aan het weer, aan de kleren van de kinderen, én aan de kleuren

Nadere informatie

Lesbrief bij de voorstelling Aardblij

Lesbrief bij de voorstelling Aardblij Lesbrief bij de voorstelling Aardblij Voor de groepen 1 en 2 van het basisonderwijs (4-6 jaar) Deze lesbrief is te gebruiken bij de voorstelling Aardblij. Aardblij is een voorstelling met zang, acrobatiek

Nadere informatie

Themawandeling Herfst

Themawandeling Herfst Themawandeling Herfst Leerdoelen: De leerlingen tonen respect voor de natuur De leerlingen kunnen enkele typische herfstverschijnselen uit het bos verklaren De leerlingen kunnen op een aangepaste manier

Nadere informatie

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam.

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam. Opdracht 1. Gebruik je ogen goed. In het bos kun je van alles ontdekken! Komen er onder de bomen verschillende soorten insecten en of bodemdiertjes voor? Het beste bos 1. Materiaal tas 1: zoekraam, 1 schepje,

Nadere informatie

Arie Aardvarken. Lesbrief

Arie Aardvarken. Lesbrief Arie Aardvarken Lesbrief Arie Aardvarken Lesbrief In Naturalis ontmoet u met uw groep Arie Aardvarken. Hij laat uw leerlingen ontdekken dat dieren heel handig in elkaar zitten. Het museumbezoek bestaat

Nadere informatie

Introductie: Brom en Bram

Introductie: Brom en Bram ! Activiteit 43 Brom, Bram en Brim Ontwikkelingsaspecten De kleuters doen ervaringen op met het onderscheiden van klanken (auditieve discriminatie). Materiaal kopies van de tekeningen van Brom en Bram

Nadere informatie

gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was...

gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was... Het verloren mandje Hallo lieve kinderen, we leven hier in het Sprookjesbos meestal lang en gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was... Op een vroege zonnige ochtend is Fakir al druk bezig

Nadere informatie

Kabouterpad herfst. www.jufanke.nl. - www.jufanke.nl -

Kabouterpad herfst. www.jufanke.nl. - www.jufanke.nl - Kabouterpad herfst www.jufanke.nl Uitleg van het kabouterpad Dit kabouterpad is gemaakt voor een herfstwandeling door het bos. De wandeling kan met kleine groepjes of de hele klas tegelijk gelopen worden.

Nadere informatie

1. Geheimen. 2. Zwammen

1. Geheimen. 2. Zwammen 1. Geheimen 'Geen plant en geen dier' Een paddestoel is zeker geen dier, maar een plant is het ook niet. Ze hebben geen groene bladeren om zonlicht op te vangen. Bovendien groeien paddestoelen in het donker.

Nadere informatie

Paddenstoelen-kweek-pakket. Instructie voor de leerkracht

Paddenstoelen-kweek-pakket. Instructie voor de leerkracht Paddenstoelen-kweek-pakket Instructie voor de leerkracht Gebruiksaanwijzing Paddenstoelen pakket. Werk altijd met schone handen!! In de doos vind u een wit zakje met dekaarde en een grote transparante

Nadere informatie

De lente in met foam!

De lente in met foam! De lente in met foam! VOORJAARSONTWERPEN FOAM 2012 Thea van Mierlo - Uil - Sneeuwklokjes - Narcis - Knutsel-zwaan - Haai-schilderij Handig om te weten over het werken met Foam Paint Verven met de foam

Nadere informatie

Paddenstoelen kweken in de klas

Paddenstoelen kweken in de klas Paddenstoelen kweken in de klas Lesbrief groep 5 t/m 8 Inhoud Inleiding... 1 Introductie thema paddenstoelen... 3 Het kweken van paddenstoelen in de klas... 4 Afsluiting en evaluatie... 6 Aanvullende activiteiten...

Nadere informatie

Champignons in de klas

Champignons in de klas Champignons in de klas Een project van: NME Samenwerking Lessuggesties en werkbladen Voor groep 1 t/m 6 van het basisonderwijs Colofon Lessuggesties en werkbladen bij champignons in de klas Gemaakt in

Nadere informatie

Arie Aardvarken. Lesbrief. Tips

Arie Aardvarken. Lesbrief. Tips Lesbrief Arie Aardvarken In Naturalis ontmoet u met uw groep Arie Aardvarken. Hij laat uw leerlingen ontdekken dat dieren heel handig in elkaar zitten. Het museumbezoek bestaat uit een interactieve rondleiding

Nadere informatie

Knutselen thema herfst

Knutselen thema herfst Knutselen thema herfst Herfst-Schimmenspel Benodigdheden: Groen papier met bos, zwarte viltstift, kopieerapparaat, zwart potlood Teken met zwarte stift twee bomen op een tekenpapier. Kopieer dit voor de

Nadere informatie

Lesbrief Uitvinders. Inleiding

Lesbrief Uitvinders. Inleiding Lesbrief Uitvinders Inleiding Ruben laat Sara zien dat hij een satéprikker door een ballon kan prikken zonder dat de ballon knapt! Ook kan hij een regenboog maken met een glas water. Sara vindt het erg

Nadere informatie

Herfst in de kleuterklas

Herfst in de kleuterklas Herfst in de kleuterklas Versjes, woordenschat, voelspelletje Tekst en idee Rian Visser In de herfst kun je in het bos van alles vinden. Welke dingen ken je? Walnoot Eikels Hazelnoten Herfstbladeren Beukennootjes

Nadere informatie

Krak de eekhoorn, mag naar het verjaardagsfeestje van zijn vriendinnetje Friedel.

Krak de eekhoorn, mag naar het verjaardagsfeestje van zijn vriendinnetje Friedel. Van tak naar tak......met Friedel en Krak Natuurbelevingspad voor kleuters Krak de eekhoorn neemt de kleuters mee naar het verjaardagsfeestje van zijn vriendinnetje Friedel. Onderweg voeren de kinderen

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Dino en het ei. Duur activiteit: 30 minuten Lesdoelen: De kleuters: kunnen een prent linken aan een tekst; kunnen het verhaal navertellen.

Dino en het ei. Duur activiteit: 30 minuten Lesdoelen: De kleuters: kunnen een prent linken aan een tekst; kunnen het verhaal navertellen. Dino en het ei Bibliografie: Demyttenaere, B. (2004). Dino en het ei. Antwerpen: Standaard. Thema: niet alles is steeds wat het lijkt, illusies Korte inhoud: Elke nacht staat er een groot wit ei tussen

Nadere informatie

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 1 en 2

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 1 en 2 Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 1 en 2 In deze lesbrief staan een aantal ideeën die u na de voorstelling met de kinderen kunt doen. U krijgt deze lesbrief voorafgaand

Nadere informatie

Voorbereiding post 3. Er was eens Groep 1-2-3

Voorbereiding post 3. Er was eens Groep 1-2-3 Voorbereiding post 3 Er was eens Groep 1-2-3 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de Powerpointserie als voorbereiding op post 3: Er was eens..., voor groep 1, 2 en 3. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

Samen appelflensjes bakken

Samen appelflensjes bakken Samen appelflensjes bakken Leeftijdsgroep Kerndoel 8-12 jaar Deze les levert een bijdrage aan de kerndoelen: 1 De leerlingen leren hoeveelheidbegrippen gebruiken en herkennen 2 De leerlingen leren rekenhandelingen

Nadere informatie

Natuur in de klas product PLUS-handleiding Op een grote paddenstoel Groep 1 en 2

Natuur in de klas product PLUS-handleiding Op een grote paddenstoel Groep 1 en 2 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Natuur in de klas product PLUS-handleiding Op een grote paddenstoel

Nadere informatie

blaadjes THEMA 9 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6

blaadjes THEMA 9 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6 THEMA 9 blaadjes Dit materiaal is ontwikkeld in opdracht van IVN, in het kader van Gezonde Schoolpleinen. Tekst: Dieuwertje Smolenaars, NME Amsterdam-Noord. Vormgeving

Nadere informatie

Lesideeën groep 1 en 2

Lesideeën groep 1 en 2 2 Doelstellingen Na het project kunnen de kinderen vertellen hoe een tandarts en een tandheelkundige praktijk eruitzien. Ook kunnen de kinderen vertellen hoe, wanneer en hoe vaak ze tandenpoetsen. Werkwijze

Nadere informatie

Natuur, Buiten Activiteit:

Natuur, Buiten Activiteit: Natuur, Buiten Activiteit: Doelgroep: middenbouw (groep 4, 5 en 6) Doel van de activiteit: - De kinderen worden bewust van de herfst en zijn veranderingen. - De kinderen leren over de onderdelen van bladeren

Nadere informatie

De meeste jonge kinderen zijn dol op dieren en willen heel graag een eigen huisdier

De meeste jonge kinderen zijn dol op dieren en willen heel graag een eigen huisdier Marlies Huijzer verzorging wat wil jouw dier? De meeste jonge kinderen zijn dol op dieren en willen heel graag een eigen huisdier om te vertroetelen. Ze denken niet zo na over wat een dier zelf leuk vindt

Nadere informatie

Beertje Anders. Lief zijn voor elkaar. Afspraak 2

Beertje Anders. Lief zijn voor elkaar. Afspraak 2 Beertje Anders Lief zijn voor elkaar. Afspraak 2 H. Vos Beertje Anders Wat zonlicht is voor bloemen, is een glimlach voor een beer. Beertje Anders en Beertje Bruin gaan bij oma spelen. Het was maar even

Nadere informatie

Het is herfst in de poppenkast. door Nellie de Kok

Het is herfst in de poppenkast. door Nellie de Kok Het is herfst in de poppenkast door Nellie de Kok 1 Het is herfst in de poppenkast door Nellie de Kok Samenvatting Jan en Katrijn gaan naar het bos om spullen te zoeken voor de herfsttafel. Als Jan in

Nadere informatie

Het konijnenpad van Lars en Lineke. docentenhandleiding

Het konijnenpad van Lars en Lineke. docentenhandleiding Het konijnenpad van Lars en Lineke docentenhandleiding Inhoudsopgave Omschrijving het konijnenpad van Lars en Lineke blz. 2 Lessuggesties bij het konijnenpad van Lars en Lineke blz. 4 Handleiding voor

Nadere informatie

gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was...

gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was... Kabouter Keu is weg! Hallo lieve kinderen, we leven hier in het Sprookjesbos meestal lang en gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was... Ik weet het zeker. Vandaag gaat het me lukken!, gniffelt

Nadere informatie

Zelf papier maken!? Hoe doe je dat?

Zelf papier maken!? Hoe doe je dat? Zelf papier maken!? Hoe doe je dat? Hoe belangrijk is papier? Wat voor heb je papier nodig? Met papier kan je bijvoorbeeld: schrijven, tekenen of boeken maken. Van oud papier zoals kranten, kun je zelf

Nadere informatie

Buitenles THEMA-handleiding De hoorn van de Vikingkoning Groep 6, 7 en 8

Buitenles THEMA-handleiding De hoorn van de Vikingkoning Groep 6, 7 en 8 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Buitenles THEMA-handleiding De hoorn van de Vikingkoning Groep

Nadere informatie

Materiaal Groen. Deel 3: Groen groeit

Materiaal Groen. Deel 3: Groen groeit Materiaal Groen Deel 3: Groen groeit Colofon Deel 3: Groen groeit Onderdeel van het materiaal Groen, met de thema s: Seizoenen (dl. 1), Groen in de stad (dl. 2), Groen groeit (dl. 3), Thuis tuinieren (dl.

Nadere informatie

Schimmels. http://www.soortenbank.nl/soorten.php?menuentry=quiz&soortengroep=paddenstoelen

Schimmels. http://www.soortenbank.nl/soorten.php?menuentry=quiz&soortengroep=paddenstoelen Schimmels Waar zouden we zijn zonder de schimmel. Geen brood, bier, brie, champignons of penicilline. Ook ruimen ze planten- en dierenresten op (detritivoren). Jammer dat ze al aan planten en dieren beginnen

Nadere informatie

Ontdekdoos Kleuren groep 3 en 4. handleiding

Ontdekdoos Kleuren groep 3 en 4. handleiding Ontdekdoos Kleuren groep 3 en 4 handleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Kleuren Docentenhandleiding Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden voor gebruik op school en is gratis te downloaden

Nadere informatie

Knutselen met Je knutsel Ei Kwijt November

Knutselen met Je knutsel Ei Kwijt November Dit is alweer onze derde editie van iknutsel magazine. In deze november editie een mix van de volgende thema s. Sinterklaas, Sint Maarten en herfst. De maand november, waar zullen we beginnen! Er zijn

Nadere informatie

Herfstwerkboekje van

Herfstwerkboekje van Herfstwerkboekje van Herfst werkboekje groep 5 1 De bladeren aan de bomen worden bruin en rood en vallen naar beneden, het is weer herfst! September wordt herfstmaand genoemd, dit omdat op 22 september

Nadere informatie

Voorbereiding post 2. Met de mens mee Groep 1-2-3

Voorbereiding post 2. Met de mens mee Groep 1-2-3 Voorbereiding post 2 Met de mens mee Groep 1-2-3 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 2: Met de mens mee, voor groep 1, 2 en 3. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel Werkvel

Nadere informatie

Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui.

Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui. KB2 Tijdsinvestering: 45 minuten Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui. 1. Inleiding Een mol eet per jaar wel 50 kg wormen. Dat is veel, maar als je bedenkt dat in je

Nadere informatie

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht...

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Les 4 De opdracht... Drents Museum Groep 3 Duur: naar eigen inzicht (evt. te verdelen over meerdere lessen) Lesvoorbereiding

Nadere informatie

Paddestoelen plukken

Paddestoelen plukken Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Herfst Paddestoelen plukken De herfst komt eraan. Nu is het de tijd van de paddestoelen. Eigenlijk kan je ze het hele jaar door vinden.

Nadere informatie

Natuur in de klas product PLUS-handleiding Uit de bol gaan Groep 1 en 2

Natuur in de klas product PLUS-handleiding Uit de bol gaan Groep 1 en 2 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Natuur in de klas product PLUS-handleiding Uit de bol gaan Groep

Nadere informatie

GAVE Kerk: werkblad Bijbelklassen en Spoorzoekers

GAVE Kerk: werkblad Bijbelklassen en Spoorzoekers Onze gemeentevisie GAVE Kerk: werkblad Bijbelklassen en Spoorzoekers Wij zijn gemeente van Jezus Christus die hem leren kennen, volgen en verkondigen. G K V - V Thematekst met gebaren: Sleutelvers: God

Nadere informatie

Regen. ( 20 oktober 14 november)

Regen. ( 20 oktober 14 november) Regen ( 20 oktober 14 november) In Nederland regent het vaak. Kinderen komen dus van jongs af aan in aanraking met regen. In het thema leren de kinderen allerlei begrippen die met regen te maken hebben.

Nadere informatie

Lesbrief Kikker in de kou

Lesbrief Kikker in de kou Lesbrief Kikker in de kou Groep 1 t/m 4 basisonderwijs Deze lesbrief is gemaakt ter gelegenheid van Warme Truiendag 2009 door De Groene Poolster te Den- Helder en geactualiseerd en bijgewerkt door MEC

Nadere informatie

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen binnen dit thema geleerd dat er in de natuur verschillende kleuren, vormen en texturen te vinden zijn. De leerlingen in groep 3 en 4 richten zich in dit thema op bomen.

Nadere informatie

In de ene hand draagt hij een koffer, in de andere een kistje. Bok is de nieuwe buurman van Kip. Hij is een professor, zegt Kat. Iemand die heel veel

In de ene hand draagt hij een koffer, in de andere een kistje. Bok is de nieuwe buurman van Kip. Hij is een professor, zegt Kat. Iemand die heel veel Inhoud Nieuwe buurman 7 Kip schrikt 13 Ekster heeft pech 17 Kattenkruid 22 Ruzie 27 Een reuze idee 32 Bloemen voor kip 37 Waar was het nu? 40 Dom geweest 46 Goed zo, Kat! 51 Feest 55 5 Nieuwe buurman Het

Nadere informatie

Vragen bij het prentenboek 'De tovenaar die vergat te toveren'

Vragen bij het prentenboek 'De tovenaar die vergat te toveren' De tovenaar tovert De verhalenvertelster vertelt Wat zou een tovenaar allemaal kunnen toveren? Hoe zouden de kinderen zich voelen? Waar zie je dat aan? Is de tovenaar blij/ boos/ verdrietig of bang? Hoe

Nadere informatie

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde.

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. 1 In het begin GENESIS 1:1-25 In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. De aarde is nat en donker. God wil van de aarde iets heel moois maken.

Nadere informatie

Werkboekje. Naam: www.ebonderwijs.nl

Werkboekje. Naam: www.ebonderwijs.nl Werkboekje Naam: www.ebonderwijs.nl Hallo! Leuk dat je in dit boekje werkt. Je werkt in dit boekje over de geboorte van Jezus. Elk jaar vieren we dat op 25 december (eerste Kerstdag). EB Onderwijs wenst

Nadere informatie

zondag, 2 december 1 e advent

zondag, 2 december 1 e advent Advent- en Kerstboekje 2012 Wie een grote gebeurtenis verwacht, kijkt daar naar uit. Een bruiloft, een verjaardagsfeest. Op tijd stuur je daar bericht van rond, zodat iedereen voorbereid is, als het zover

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl De Melkweg groep 3-4 Als je naar de sterren kijkt, komen als vanzelf veel vragen op. Hoeveel sterren zijn er? Waar bestaan al die sterren uit? Hoe ver weg zijn ze? De sterren die wij vanaf de aarde zien,

Nadere informatie

( DATUM) WAARNEMERS : SCHOOL:

( DATUM) WAARNEMERS : SCHOOL: ( DATUM) WAARNEMERS : SCHOOL: GROEP:.. BOOM IN DE HERFST waarneemvel 1 WAT IS DE NAAM VAN JULLIE BOOM?.. 1. KRUIS AAN WAT JE ZIET AAN JULLIE TAK Nog groene bladeren Gekleurde bladeren Kale takken Vruchten

Nadere informatie

Nu ben jij aan de beurt!!!!!!!

Nu ben jij aan de beurt!!!!!!! TAAL KAART 1 Maak een woordenspin van de herfst! Als je voor deze kaart kiest ga je een woordenweb maken over de herfst. Nu ben jij aan de beurt!!!!!!! -Neem een kladblad. -Schrijf je woord in het midden.

Nadere informatie

DIGIPRENTSERIE: DE SNOEPSLANG

DIGIPRENTSERIE: DE SNOEPSLANG DIGIPRENTSERIE: DE SNOEPSLANG Toelichting Bedankt voor het downloaden van het pakket De Snoepslang. Deze werkbladen zijn bedoeld om te gebruiken naar aanleiding van het verhaal De Snoepslang. Je vindt

Nadere informatie

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken.

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken. Spekkoek Oma heeft de post gehaald. Er is een brief van de Sociale Werkplaats. Snel scheurt ze hem open. Haar ogen gaan over de regels. Ze kan het niet geloven, maar het staat er echt. Igor mag naar de

Nadere informatie

Lesbrief Kikker in de kou

Lesbrief Kikker in de kou Lesbrief Kikker in de kou Groep 1 t/m 4 basisonderwijs Deze lesbrief is gemaakt ter gelegenheid van Warme Truiendag 2009 door De Groene Poolster te Den- Helder en geactualiseerd en bijgewerkt door MEC

Nadere informatie

Thema Zintuigen. BSO in 2 nature Bushraft activiteit. www.in2nature.eu info@in2nature.eu. stichting in2nature. www.in2nature.eu info@in2nature.

Thema Zintuigen. BSO in 2 nature Bushraft activiteit. www.in2nature.eu info@in2nature.eu. stichting in2nature. www.in2nature.eu info@in2nature. BSO in 2 nature Bushraft activiteit www..eu info@.eu Thema Zintuigen www..eu info@.eu Johan en Sandra Van der Wielen Verbindingsweg 22 3921DM Elst (ut) 0318-471974 Triodos: 390288675 KvK: 30264584 Inleiding

Nadere informatie

Voorbereiding post 4. Mondjes open mondjes dicht Groep 7-8

Voorbereiding post 4. Mondjes open mondjes dicht Groep 7-8 Voorbereiding post 4 Mondjes open mondjes dicht Groep 7-8 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 4: Mondjes open mondjes dicht, voor groep 7 en 8. Inhoud: Algemeen

Nadere informatie

Welkom op de eigen pagina van speelzaal Kleine Columbus. Seizoen 2013 / 2014. Thema "water" In dit thema staat water centraal.

Welkom op de eigen pagina van speelzaal Kleine Columbus. Seizoen 2013 / 2014. Thema water In dit thema staat water centraal. Welkom op de eigen pagina van speelzaal Kleine Columbus Seizoen 2013 / 2014 Thema "water" In dit thema staat water centraal. Water komt uit de kraan maar zit ook in een fles, je kunt het drinken maar je

Nadere informatie

Lente Winter. Zomer. Herfst. Herfst

Lente Winter. Zomer. Herfst. Herfst Lente Winter Herfst Zomer Herfst De beertjes komen in de klas waar Beer Juf al klaarzit. In de klas staat een grote tafel en alle beertjes vragen zich af waar die voor is. Dan komt Beertje Strik in de

Nadere informatie

Opdrachtkaarten Herfst

Opdrachtkaarten Herfst Zandspoor Opdrachtkaarten Herfst Zandspoor Opdrachtkaarten Herfst Je gaat in het duingebied onderzoek doen naar allerlei dingen die met zand te maken hebben. De materialen die daarvoor nodig zijn, zitten

Nadere informatie

Symfonie van Domy. 4 seizoenen in de keuken

Symfonie van Domy. 4 seizoenen in de keuken Symfonie van Domy 4 seizoenen in de keuken Symfonie van Domy 4 seizoenen in de keuken Dominique Lucquedey Schrijver:Dominique Lucquedey Coverontwerp: Recepten van Domy ISBN: 9789402141313 www.receptenvandomy.nl

Nadere informatie

ZAAI- GOED DEZE LESBRIEF IS VAN..

ZAAI- GOED DEZE LESBRIEF IS VAN.. ZAAI- GOED DEZE LESBRIEF IS VAN.. DIT BOEKJE GAAT OVER ZADEN EN WAT ER MEE GEBEURT ALS JE ZE IN DE GROND STOPT Heb jij wel eens wat in de tuin gezaaid? ja / nee Misschien woon je in een huis zonder tuin

Nadere informatie

1. Het feest van de koning. Slingers maken. Nodig gekleurde strookjes papier touw gekleurde A4 tjes witte A4 tjes kleurpotloden of stiften schaar

1. Het feest van de koning. Slingers maken. Nodig gekleurde strookjes papier touw gekleurde A4 tjes witte A4 tjes kleurpotloden of stiften schaar 1. Het feest van de koning Slingers maken gekleurde strookjes papier touw gekleurde A4 tjes witte A4 tjes kleurpotloden of stiften schaar Op onderstaande site staan verschillende mogelijkheden om een feestelijke

Nadere informatie

Nieuwsbrief Moederdag

Nieuwsbrief Moederdag Nieuwsbrief Moederdag Het is alweer bijna Moederdag, een belangrijk moment voor de kinderen om hun mama eens extra te verwennen! In deze nieuwsbrief vind u twee activiteiten met leuke ideeën om te knutselen

Nadere informatie

Feestelijke ijsklontjes

Feestelijke ijsklontjes Algemene richtlijnen voor eten uit de natuur Probeer zo hoog mogelijk te plukken Was alles altijd goed Als je twijfelt, eet het niet! Pluk niet op plekken waar honden/katten poepen en plassen Feestelijke

Nadere informatie

REKENEN MET AFLATOUN HOEVEEL MUNTJES? (15 MINUTEN) MUNTJES!! (15 MINUTEN) MEL & JOL OP DE MARKT (30 MINUTEN) VAN GROOT NAAR KLEIN (15 MINUTEN)

REKENEN MET AFLATOUN HOEVEEL MUNTJES? (15 MINUTEN) MUNTJES!! (15 MINUTEN) MEL & JOL OP DE MARKT (30 MINUTEN) VAN GROOT NAAR KLEIN (15 MINUTEN) REKENEN MET AFLATOUN De leerlingen ontdekken dat er verschillende soorten munten zijn. Ze leren dat bepaalde voorwerpen verschillende waarden kunnen hebben. Ze leren sorteren op grootte, kleur en materiaal.

Nadere informatie

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING STERREN DANSEN OP DE MUUR Als je op een onbewolkte avond naar de hemel kijkt zie je overal sterren. Net zoals je soms in wolken gekke figuren kunt ontdekken, kun je dat in sterren ook. Door lijnen te trekken

Nadere informatie

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark NME-leerroute Kabouters in het Westerpark 1 Groep Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen In het Westerpark woont een kaboutervolk. Dat weten niet zoveel mensen, maar voor deze ene keer hebben

Nadere informatie

12 spits je oren eekhoorntjes, ga in een kring zitten met de ogen dicht. spits je eekhoorn-oortjes en luister goed. wat hoor je allemaal? ritselt er e

12 spits je oren eekhoorntjes, ga in een kring zitten met de ogen dicht. spits je eekhoorn-oortjes en luister goed. wat hoor je allemaal? ritselt er e 14 raadsel 8 versierde poot! met mijn poot pak ik van alles vast. pak de poot van de eekhoorn en strijk ermee langs deze planten. blijven er zaadjes aan mijn poot hangen? blijven ze ook aan jullie eekhoornjas

Nadere informatie