Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch?"

Transcriptie

1 Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Editor Hilde De Clercq Brussel, Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium 26 maart 2010 Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

2 Voorwoord Historische gebouwen en monumenten hebben vaak te kampen met allerlei vochtproblemen veelal met schade tot gevolg. Met het oog op een duurzaam behoud van ons monumentaal patrimonium onderzoekt het KIK in nauwe samenwerking met het WTCB reeds verschillende decennia de materialen waaruit ons onroerend erfgoed is opgebouwd alsook de behandelingsproducten en technieken waaronder hydrofoberingen of waterwerende behandelingen. Binnen dit samenwerkingskader worden de kenmerken van commerciële waterwerende producten reeds sinds het begin van de jaren 80 van de vorige eeuw systematisch geëvalueerd aan de hand van aangepaste laboratoriumproeven gebaseerd op kunstmatige veroudering. De gebundelde resultaten vormen een overzichtelijk geheel dat de evolutie van de hydrofobeermiddelen en hun eigenschappen in kaart brengt. Dit onderzoeksgeheel heeft geleid tot een verruiming van de kennis van de kenmerken van deze zogenaamde moderne middelen die even wel reeds sinds eind de jaren 50 van de vorige eeuw aangeboden worden. De restauratiewereld kenmerkt zich door controverses en wisselende affecties voor waterwerende behandelingen die veelal gebaseerd zijn op subjectieve interpretaties van bestaande gegevens. In tegenstelling tot vroeger wordt vandaag meer dan ooit het nut van een waterwerende behandeling sterk in vraag gesteld, een vraagstelling die extra gevoed wordt door het irreversibele karakter ervan en door praktijksituaties waar het beoogde effect niet wordt gehaald. Tijdens deze studiedag, georganiseerd door het KIK en het WTCB, worden waterwerende behandelingen toegelicht vanuit de wetenschappelijke invalshoek als vanuit de praktijk. Deze studiedag beoogt enerzijds een verruiming van de kennis van de kenmerken van waterwerende behandelingen en anderzijds een forum tot constructieve wisselwerking tussen diverse partijen. De organisatoren wensen langs deze weg Rewah en FTB-Remmers te bedanken voor hun medewerking. Hilde De Clercq (KIK) en Yves Vanhellemont (WTCB) Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

3 Programma Voorzitter: Roald Hayen 8.45 uur Ontvangst en registratie 9.30 uur Verwelkoming 9.45 uur Technische kenmerken van waterwerende middelentestrapporten-butg Yves Vanhellemont - WTCB, Limelette uur Duurzaamheid van waterwerende behandelingen Hilde De Clercq - KIK, Brussel uur Koffiepauze uur Waterwerende behandelingen op beton Luc Schueremans - K.U. Leuven uur Een waterwerende behandeling : geen standaard bestekartikel Luc Karremans - Technische Diensten K.U. Leuven uur Lunch uur Waarom opteren voor een waterwerende behandeling? Charlotte Nys - Origin, Brussel uur Waterwerende behandelingen: nuttig? - Visie van de overheid Karel Robijns Agentschap R-O Vlaanderen, Directie Coördinatie Werking, Brussel uur Koffiepauze uur Inbreng van de fabrikant in de ontwikkeling van aangepaste hydrofoberingsmiddelen. Marianne Godts - FTB Remmers uur Waterwerende middelen in België - een overzicht Reginald Arnaert - Rewah uur Discussieronde uur Afsluitend drankje Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

4 Inhoudsopgave Yves Van Hellemont Technische kenmerken van waterwerende middelen-testrapporten-butg 5 Hilde De Clercq Duurzaamheid van waterwerende behandelingen 15 Luc Schueremans Waterwerende behandelingen op beton 28 Luc Karremans Charlotte Nys Karel Robijns Marianne Godts Een waterwerende behandeling : geen standaard bestekartikel Waarom opteren voor een waterwerende behandeling? Waterwerende behandelingen: nuttig? - Visie van de overheid Inbreng van de fabrikant in de ontwikkeling van aangepaste hydrofoberingsmiddelen Reginald Arnaert Waterwerende middelen in België - een overzicht 87 Sprekerslijst 91 Colofon 92 Bijlage 93 Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

5 Technische kenmerken van waterwerende middelen testrapporten - BUTGb Yves Vanhellemont, André Pien Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB), Lombardstraat 42, 1000 Brussel Dr. Hilde De Clercq Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK), Jubelpark 1, 1000 Brussel 1. Inleiding Behandelingen met waterwerende middelen vormen een klasse van restauratieingrepen die wijd verspreid toegepast worden. Deels door hun eigen succes hebben ze, door een té wijde verbreiding, vaak een kwalijke reputatie gekregen. En vaak worden ze eveneens toegepast met verwachtingen die te hoog gespannen zijn. Die niet ingevulde verwachtingen komen de reputatie uiteraard niet ten goede. Nochtans is het een gevelbehandeling die, mits oordeelkundige toepassing van de juiste producten en vooral met realistische verwachtingen, uitermate geschikt is om de toestand én de duurzaamheid van een gebouw gevoelig te verbeteren. Het gebruik van een goed product is natuurlijk cruciaal. Er zijn heel wat technische en kwantificeerbare eigenschappen die een vrij volledig beeld kunnen geven van de prestaties van een waterwerend middel. Het bepalen van deze eigenschappen vormt de kern van een procedure die in een samenwerking tussen het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) enerzijds, en het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB) anderzijds, aanleiding heeft gegeven tot het bijna systematisch testen van de waterwerende oppervlakteproducten die aangeboden worden op de Belgische Markt. Deze procedure vormt op haar beurt de basis van Technische Goedkeuringen (ATG) die uitgereikt worden door de Belgische Unie voor Technische Goedkeuringen in de bouw (BUTGb). 2. Wat is een waterwerend middel? Waterwerende middelen zijn kleurloze producten die bedoeld zijn om poreuze materialen waterwerend te maken zonder de waterdampdiffusiekarakteristieken gevoelig te wijzigen [1]. Een korte definitie, die heel wat impliciete én expliciete informatie omvat: Het gaat over gevels, met andere woorden, verticale oppervlakken. Horizontale of schuine oppervlakken zijn met waterwerende producten niet tot nauwelijks effectief te behandelen. Poreuze materialen: het aanbrengen van een waterwerend product op weinig poreuze materialen is weinig zinvol en kan zelfs aanleiding geven tot vlekvorming. De algemene term is waterwerend hetgeen niet symbool staat voor waterdicht. De wateropname van poreuze materialen zal na een Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

6 waterwerende behandeling zeer sterk gereduceerd worden. De ervaring leert echter dat in uitzonderlijke gevallen dergelijke succesvol behandelde oppervlakken, bij zeer sterke en vooral langdurige slagregen, soms toch water opnemen. Hoewel dit doorgaans zeer sporadisch is, en gezien de relatief lage debieten, kan evenwel niet worden gesteld dat waterdichtheid aan de orde is. Het uitzicht mag niet gevoelig veranderen: de kleur, de luminositeit (graad van lichtheid) en de glans van gevelmaterialen mogen niet noemenswaardig veranderen na waterwerende behandeling. Het feit dat men de term noemenswaardig hanteert suggereert wel dat er minieme wijzigingen kunnen optreden. Maar deze wijzigingen zijn doorgaans nauwelijks tot niet zichtbaar met het blote oog en verdwijnen vaak na verloop van tijd. De waterdampdiffusiekarakteristieken mogen niet noemenswaardig veranderen. Dit is een absolute technische noodzaak gezien een gevel in geval van vochtpenetratie, bvb via barstjes en scheurtjes, moet kunnen drogen. Dit in tegenstelling tot diverse voornamelijk in het verleden toegepaste drogingsbelemmerende gevelafwerkingen, zoals bitumen, cementeringen, vernissen, olieverf). Allerhande vernissen die verkrijgbaar zijn in de handel, met als doel om gevels waterdicht te maken, zijn dus géén waterwerende oppervlaktebehandelingen: ze zijn niet dampopen, en zullen een belangrijke impact hebben op het uitzicht van de gevel. Behoudens uitzonderingen zijn ze eerder te mijden. Waterwerende oppervlaktebehandelingen hebben dus met andere woorden als doel om de waterabsorptie van een gevel te beperken of zelfs te stoppen, maar zonder dat de dampdiffusie verhinderd wordt. Beide kenmerken zijn perfect kwantificeerbare grootheden. Maar wat dan met die andere kwaliteiten, die zo vaak aan dergelijke behandelingen worden toegeschreven? 3. Algen- en mosremmend? Men kan de indruk hebben dat een gevel minder snel bemost of vergroent na een waterwerende oppervlaktebehandeling. Dit impliceert niet dat een dergelijke behandeling mosremmend is. Het is eerder een positief neveneffect van het feit dat een gevel, die droger wordt, een minder gunstig milieu biedt voor algen en mossen om er te groeien. In heel specifieke omstandigheden echter kan een waterwerende oppervlaktebehandeling net een gunstig microklimaat aan het geveloppervlak bieden waardoor de groei van algen en mossen gestimuleerd wordt. Dat is typerend voor door bomen beschaduwde gevels of aan waterkanten. In die specifieke gevallen kan een waterwerende behandeling worden toegepast mits voorafgaandelijke preventieve aanpak van de micro-organismen door middel van een aangepaste biocide. Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

7 4. Verduurzaming van bouwmaterialen? In de strikte zin verduurzamen waterwerende producten een bouwmateriaal niet (of toch nauwelijks). Hetgeen er werkelijk gebeurt is dat door het wegnemen van dé noodzakelijke voorwaarde voor het merendeel van de schade aan gevels, meer bepaald water, allerhande schademechanismen geen vrij spel meer hebben: vorst, zure regen en indringing van zout water. De materialen zijn daardoor niet verduurzaamd, maar ze zullen wel veel langer in goede conditie blijven, mits er aan een aantal elementaire basisvoorwaarden voldaan is. Vooreerst dient de behandelde gevel in goede staat te zijn. Een gevel die vol gaten en scheuren zit kan je nog zo goed behandelen, hij zal blijven waterinfiltratie vertonen. Verderop wordt uitgelegd dat dit een potentieel gevaar kan zijn en een waterwerende behandeling de toestand van de gevelmaterialen benadeelt. 5. Proper houden van gereinigde gevels? Het gaat hier niet over mossen en algen, maar wel over stof en roet aanwezig in de atmosfeer. Over het zelfreinigend effect van waterwerende behandelingen wordt fel gediscussieerd. Er zijn zelfs geruchten dat bepaalde hydrofobeermiddelen de gevel vettiger zouden maken, of dat ze zouden verweken, waardoor vuil nog sneller aan de gevels blijft kleven. Vanwaar deze uitspraken komen is ons niet gekend. Misschien heerst verwarring tussen siliconengebaseerde waterwerende producten en siliconenkitten? Feit is dat de waterwerende producten die voldoen aan de hoger vermelde definitie, gevels wel degelijk properder houden. Het meest systematische bewijs is het proefstation van het WTCB in Limelette, waar in 1967 een testmuur met 30 witte kalkstenen werd opgebouwd, waarbij delen van de steen met producten uit die tijd behandeld werden, en delen niet. Uiteindelijke doel van die muur was om de duurzaamheid van de behandelingen te bestuderen. Het mooie aan deze opstelling is dat er bijna afgelezen kan worden welke behandelingen na meer dan 40 jaar nog vrij goed werken: die zones zijn een stuk properder dan de oppervlaktes, van dezelfde steen, die niet behandeld werden. Talrijke praktijktoepassingen van hydrofobeermiddelen die plaatselijk zijn aangebracht op gebouwen laten hetzelfde zien. Theoretisch is het ook eenvoudig te vatten waarom dit zo is. Het water dat over gevels vloeit bij regen bevat allerlei onzuiverheden. Stof dat in de lucht hangt, maar ook stof dat reeds op de gevel hing. Met behulp van water worden deze onzuiverheden afgezet in de poriënstructuur, waardoor deze niet kunnen weggewassen worden door afstromend regenwater. Bij een waterwerende gevel kan het vuil echter niet diep in de poriën worden afgezet. En daardoor stroomt vuil ook weer gemakkelijker van de gevel af tijdens regenperiodes, met een nette gevel als resultaat. De realiteit is echter dat dit effect moeilijk in het laboratorium kan worden getest. Eigenlijk bestaat tot heden geen procedure om op een versnelde wijze het vervuilingsproces van bouwmaterialen in het laboratorium te onderzoeken. Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

8 Dat een dergelijke test complex zou zijn hoeft geen betoog, gezien deze zowel beroeting of bestoffing van een substraat, gecombineerd met een afspoeling inhoudt. 6. Wat wordt er dan wél getest? Het effect van een waterwerende behandeling kan kwantitatief op volgende kenmerken, die in de betreffende definitie worden aangegeven, bepaald worden: de waterabsorptie; de waterdampdoorlaatbaarheid; en, het visueel aspect (kleur en glans). De waterabsorptie wordt daarnaast opgevolgd in functie van kunstmatige veroudering die de duurzaamheid van een waterwerende behandeling in kaart brengt. Een belangrijke test, niet zozeer voor de efficiëntie van het product, is de identificatie van het waterwerend product. Een dergelijke test is absoluut noodzakelijk indien een gebruiker wenst na te gaan in hoeverre een door hem/haar aangekocht product conform is aan dit destijds getest voor de opmaak van het testrapport en/of dit vermeld in het lastenboek. In geval een product dat beschikt over een technische goedkeuring wordt gekozen is dergelijke conformiteitstest principieel overbodig. De procedure voor een technische goedkeuring omvat immers een regelmatige identiteitscontrole van het product in de fabriek. De volledige proefprocedure, zoals weergegeven in de eerder vermelde Technische Voorlichting 224 over waterwerende oppervlaktebehandelingen, werd gevoegd aan de bijlage van deze syllabus. In hetgeen volgt geven we nog een aantal bemerkingen bij de procedure. 7. Identificatie van het product Het product wordt geïdentificeerd aan de hand van het droge-stofgehalte en de analyse van het IR-absorptiespectrum (Fourier Transformatie Infrarood spectroscopie, FT-IR). Het FT-IR spectrum vormt de vingerafdruk van het product: zowel het solvent als het actief bestanddeel (en andere bestanddelen) hebben een uniek absorptiepatroon waaruit de aard van de scheikundige groepen wordt afgeleid. De concentratie aan actieve bestanddelen kan hieruit niet worden opgemaakt. Het droge stofgehalte kan een maat zijn voor het gehalte aan actieve bestanddelen. Hierbij wordt een gekende hoeveelheid product geconditioneerd bij standaardomstandigheden gedurende één week. Uit het gewichtsverschil wordt het percentage droge stof afgeleid. Er dient hierbij benadrukt dat het Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

9 percentage droge stof geen synoniem is voor het gehalte aan actieve stof. Voornamelijk in geval van sterk vluchtige actieve bestanddelen zal het percentage droge stof sterk afwijken van de concentratie aan actieve bestanddelen. Het percentage droge stof is naast de FT-IR analyse onontbeerlijk voor de conformiteitstest van een bepaald type product. 8. Substraten Vier substraten worden gebruikt voor de opmaak van een testrapport, meer bepaald drie natuurstenen (Massangis, Euville, Savonnières) en één type baksteen. De keuze voor de natuursteen is gebaseerd op hun veelvuldige toepassing in Belgische bouwconstructies enerzijds en hun verschillende poriënstructuur anderzijds. Massangis en Euville steen hebben een porositeit rond 10%. Het merendeel van de poriën van de Massangis steen is zeer fijn in tegenstelling tot deze van de Euville steen. Net zoals voor de baksteen is de porositeit van de Savonnières steen opmerkelijk hoger (rond 30%) voornamelijk bestaande uit middelgrote poriën. Bijkomende redenen voor de keuze van deze drie types natuursteen is de makkelijke verkrijgbaarheid naast de vrij homogene materiaalkenmerken. Voor een systematische testmethodiek is het met name een absolute noodzaak dat de meetresultaten van verschillende producten onderling vergelijkbaar zijn. Uiteraard zijn de proefstukken vrij van scheuren of andere defecten. Een eventueel scheuroverbruggend effect maakt dan ook geen deel uit van de proefprocedure. In de praktijk nemen we aan dat hydrofobeermiddelen geen scheuroverbruggend effect hebben van zodra de scheur breder is dan 0,3 mm. 9. Karakterisering van de proefstukken voor de test. Voorafgaandelijk aan de waterwerende behandeling worden de proefstukken individueel onderworpen aan een karakteriseringstest bestaande uit de kleur-, de glans- en de waterabsorptiemeting onder lage druk (Karsten meting). De testresultaten dienen als referentie ter interpretatie van het effect van de waterwerende behandeling. 10. Behandeling van de proefstukken Er werd geopteerd voor een behandelingswijze die zoveel mogelijk deze van de praktijk benadert. In de praktijk worden producten (idealiter) aangebracht tot ogenblikkelijke verzadiging, door middel van spray, met een borstel of een rol. Deze methodiek is moeilijk toepasbaar op proefstukken van beperkte afmetingen (15x5 cm). Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

10 Parallelle testen uitgevoerd in situ en in het laboratorium hebben uitgewezen dat een proefstuk dat gedurende 5 seconden in contact met het waterwerende middel wordt gebracht een vergelijkbare verbruik vertoont als een gevel die behandeld wordt tot ogenblikkelijke verzadiging. Voor de crèmevormige producten is de behandeling eenvoudiger: er wordt product aangebracht volgens de producthoeveelheden aangeraden door de fabrikant. 11. Conditionering van de proefstukken Na behandeling worden de proefstukken geconditioneerd gedurende één week bij 20 C/50% relatieve vochtigheid, noodzakelijk vo or het verdampen van het verdunningsmiddel enerzijds en de polymerisatie van de actieve bestanddelen anderzijds. 12. Initiële doeltreffendheid van het product Voor de bepaling van de initiële doeltreffendheid van een waterwerende behandeling kunnen twee types waterabsorptieproeven worden uitgevoerd, de waterabsorptie onder lage druk en de capillaire waterabsorptie. Deze laatste wordt, alhoewel internationaal wijd toegepast, door het WTCB en het KIK niet toegepast. De reden hiervoor is: een capillaire waterabsorptie dient uitgevoerd op proefstukken van andere afmetingen (5x5x5 cm) dan deze voor de kunstmatige veroudering (15x5x2 cm). Dit impliceert een verhoging van het aantal proefstukken. Bovendien is een dergelijke proef tijdsrovend (tot 48 uur) hetgeen de planning van de proeven bemoeilijkt. een capillaire waterabsorptieproef sluit niet geheel aan bij de realiteit, in het bijzonder de tijdsduur. Slagregenbelasting duurt met name zéér zelden meerdere uren of dagen. Een meting van de waterabsorptie onder lage druk, de zogenaamde Karsten meting, simuleert een blootstelling aan regen bij een winddruk van 140 km/uur gedurende een kortere tijd (15 minuten) waardoor deze nauwer aansluit bij de realiteit. 13. Duurzaamheid van een behandeling Bepaalde chemische bindingen van een gepolymeriseerd waterwerend product kunnen tijdens blootstelling aan UV-stralen gebroken worden. Het resultaat van dit oppervlakteverschijnsel is een verlaagd parelend effect van de waterwerende behandeling hetgeen vaak ten onrechte wordt geïnterpreteerd als een verlies van een waterwerend effect. Onderzoek heeft even wel uitgewezen dat het parelend effect geen maat is voor de efficiëntie van een product [2,3]. Waterwerende behandelingen, voor zover oordeelkundig Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

11 uitgevoerd, kunnen tot 30 à 40 jaar doeltreffend zijn [4-6] en dit terwijl het parelend effect reeds lang verdwenen kan zijn. Duurzaamheid is een aspect dat in het buitenland niet systematisch door laboratoria getest wordt, hoewel dit toch een belangrijke eigenschap is. Vanuit economisch en ecologisch standpunt is het immers niet wenselijk dat een behandeling om de 5 jaar wordt herhaald. Duurzaamheidstesten hebben bovendien als voordeel dat ook de werkelijke eigenschappen van watergedragen producten tot uiting komen. Aangebrachte waterige emulsies of gedispergeerde producten hebben de vervelende eigenschap dat ze niet onmiddellijk een gewenst waterwerend effect vertonen en dit ten gevolge van de aanwezigheid van zogenaamde emulgatoren. Eens deze van de gevel weggespoeld zijn, werken dergelijke producten doorgaans prima. Indien men bijgevolg enkel de initiële efficiëntie zou meten, zouden dergelijke watergebaseerde producten systematisch slechter scoren dan solventgedragen producten. Bij de kunstmatige verouderingstest wordt ook het uitspoelen van de emulgatoren gesimuleerd, waardoor deze test ook een beter beeld geeft van de prestaties van watergebaseerde producten. 14. Waterdampdiffusie karakteristieken Zoals eerder vermeld verandert een waterwerende oppervlaktebehandeling de waterdampdiffusie kenmerken niet noemenswaardig. Dit heeft alles te maken met het feit dat het hier niet om filmvormende of poriënvullende producten gaat. De poriën blijven na behandeling open waardoor watermoleculen in de vorm van waterdamp naar buiten kunnen diffunderen. Hieruit mag niet worden afgeleid dat een waterwerende behandeling het drooggedrag van een bouwmateriaal nauwelijks beïnvloedt. Het drooggedrag van een onbehandeld materiaal bestaat immers uit twee fasen: een eerste en snelle fase waarbij vloeibaar water migreert naar het oppervlak door capillaire stromingen en van daar verdampt. Van zodra het vochtgehalte onvoldoende is om het oppervlak nat te houden, treedt droging op door diffusie van waterdamp vanuit het materiaal naar het oppervlak. Dit laatste komt overeen met de tweede en eerder trage droogfase. In geval van een waterwerende behandeling is droging enkel mogelijk dmv diffusie van waterdamp doorhaan de waterwerende laag hetgeen een veel trager proces is. Dit verklaart ook waarom een waterwerend product best niet te diep in de ondergrond doordringt: het is immers een oppervlaktebescherming, die het droogproces van via de gevel ingedrongen water alsnog mogelijk maakt. Het verlaagd drooggedrag van een bouwmateriaal behandeld met een waterwerend middel heeft ook gevolgen voor de toepassingsmogelijkheden. Voor gevels die lijden aan capillair opstijgend grondvocht of kampen met een lekkende dakgoot wordt een waterwerende behandeling afgeraden. Dit is eveneens het geval voor gevelmaterialen met een belangrijk scheurenpatroon. Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

12 Hoewel de meting van de droogsnelheid van behandelde materialen in de procedure in bijlage wordt vermeld, wordt ze niet systematisch uitgevoerd in de testprocedure. Er wordt van uitgegaan dat, bij dampopen systemen, de droogsnelheid op een vergelijkbare manier beïnvloed wordt. 15. Invloed op het uitzicht De invloed van een waterwerende behandeling op het visueel aspect wordt nagegaan aan de hand van kleur- en glansmetingen. Wat kleur betreft wordt aangenomen dat een kleurverschil, uitgedrukt als E, < 3 niet zichtbaar is met het blote oog. Alhoewel een kleurverschil van vele factoren afhangt (persoonsgebonden gevoeligheid, aard van de belichting, textuur en homogeniteit van het substraat) wordt een gemeten waarde lager dan 3 als algemeen aanvaardbare consensus beschouwd. Er dient bemerkt dat kleur- en glanswijzigingen ten gevolge van een waterwerende behandeling doorgaans in de loop van de tijd verdwijnen. 16. Klasse-indeling van de prestaties van de producten Om niet verloren te lopen in cijfers worden de prestaties van een waterwerende behandeling naast cijfermatig, ook in klassen uitgedrukt. De verschillende prestatieklassen staan netjes aangegeven in de TV224 gevoegd aan de bijlage. 17. Technische Goedkeuringen Op basis van de testrapporten die door het samenwerkingsverband WTCB-KIK worden afgeleverd, kan, mits betaling, een Technische Goedkeuring bij de BUTGb worden aangevraagd. Dergelijke goedkeuring herneemt de resultaten in de rapporten, samen met aanbevelingen voor het gebruik van de producten. Het is belangrijk om op te merken dat Technische Goedkeuringen aangevraagd moeten worden door de fabrikant en dus niet automatisch uitgereikt worden. Een technische goedkeuring garandeert principieel een constant productieproces waaruit dezelfde prestaties van aangekochte producten als het destijds geteste product kunnen worden afgeleid. Het beschikken over een Technische Goedkeuring is principieel geen maatstaf voor het goed gedrag van een waterwerend product. Het is steeds belangrijk om in het verslag na te gaan of het product ook effectief goed is voor de toepassing die men voor ogen heeft. Het is immers perfect mogelijk dat een uitstekend product voor baksteenmetselwerk maar matig scoort voor een kalksteen. Of dat de resultaten op de ene kalksteen niet dezelfde zijn als op de andere. Indien een product niet beschikt over een technische goedkeuring mag hieruit niet worden afgeleid dat de prestaties ervan laag zijn. Zeker in dit geval is het Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

13 ten sterkste aangewezen producten geleverd op de werf te onderwerpen aan een conformiteitscontrole. Een staal van het aangekochte product wordt door de laboratoria van het KIK, die over de noodzakelijke databank van waterwerende middelen beschikt, opnieuw onderworpen aan een identificatieproces bestaande uit het droge-stofgehaltebepaling en een FT-IR analyse. De bovenstaande testmethode, en ook de technische goedkeuringen, hebben enkel betrekking op het product getest op aan aantal ondergronden in laboratoriumomstandigheden. Ze garanderen geenszins dat elke behandeling in de praktijk gebruik makende van een dergelijk product systematisch gelijkaardig zal presteren. Om de kwaliteit van een waterwerende gevelbehandeling te garanderen, is niet enkel het product van belang. Van even groot belang zijn de omstandigheden (weer, temperatuur, wind, luchtvochtgehalte, ), de toestand van het substraat (voldoende droog, voldoende samenhangend, al dan niet geschikt zijn van het substraat om überhaupt behandeld te kunnen worden, ), de bekwaamheid van de uitvoerder en de wijze van aanbrengen (van boven naar beneden, voldoende product, niet teveel product,...). Alle technische goedkeuringen zijn gratis te downloaden van de website van BUTGb (www.butgb.be) en uiteraard ook verkrijgbaar via de fabrikanten of importeurs van deze producten. 18. Besluit Waterwerende oppervlakteproducten zijn een welgedefinieerde klasse van producten, die ervoor zorgen dat de wateropname door capillariteit verminderd wordt, zonder dat de dampdiffusie of het uitzicht van het behandelde materiaal verandert. Dat is het allerbelangrijkste doel van dergelijke behandeling. De systematische testprocedure ter evaluatie van het gedrag van waterwerende middelen, op punt gesteld door het samenwerkingsverband WTCB-KIK, is gebaseerd op de hygrische eigenschappen van baksteen en natuursteen. Deze procedure wordt reeds sinds de jaren 1980 toegepast die leidt tot een gecentraliseerde kennis van in België aangeboden producten, hetgeen uniek is op wereldvlak. De uitgebreide procedure op zich geniet overigens veel interesse vanuit het buitenland. Deze testprocedure kan gevolgd worden door de aanvraag van een technische goedkeuring. De technische goedkeuring geeft aan dat er een constante productkwaliteit is, én dat het product voor minstens een aantal toepassingen geschikt is. We willen er nog op wijzen dat gelijkaardige labels zoals (technische goedkeuringen) in het buitenland of op Europees niveau niet noodzakelijk dezelfde lading dekken. Zo is een CE-markering bijvoorbeeld geen kwaliteitskeurmerk, wat een technische goedkeuring wél is. Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

14 Referenties 1. Technische Voorlichting 224, Waterwerende Oppervlaktebehandeling WTCB, 2002 (gevoegd aan de bijlage van deze syllabus) 2. H. De Clercq, E. De Witte, Effectiveness of silicon based water repellent agents at different application conditions Part II : commercial water repellents, International Journal for Restoration of Buildings and Monuments, Vol. 7, No 6, pp (2001) 3. H. De Clercq, E. De Witte, Effectiveness of commercial silicon based water repellents applied under different conditions, International Journal for Restoration of Buildings and Monuments, Vol. 8, No 2/3, pp (2002) 4. H. De Clercq, Y. Van Hellemont, A. Pien, Duurzaamheid van waterwerende behandelingen, bijdrage deze syllabus. 5. Doeltreffendheid en duurzaamheid van hydrofobeermiddelen, 01/09/ /08/1998, contract : SSTC/IRPA-NO/39/ H. De Clercq, Y. Vanhellemont, A. Pien, Waterwerende behandelingen op monumenten : realistisch of utopisch?, M&L tijdschrift, 26 jaargang Nr. 3, mei-juni 2007, pp Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

15 Duurzaamheid van waterwerende behandelingen Hilde De Clercq Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK), Jubelpark 1, 1000 Brussel Yves Vanhellemont, André Pien Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB), Brussel 1. Inleiding Historische gebouwen en monumenten hebben vaak te kampen met allerlei vochtproblemen veelal met schade tot gevolg. Vaak dient de oorzaak van de vochtproblematiek te worden gezocht in meerdere vochtbronnen: lekkende dakgoot, capillair opstijgend grondvocht, condensatie, waterdoorslag, enz... Met het oog op een duurzaam behoud van ons monumentaal patrimonium onderzoekt het laboratorium van het KIK in nauwe samenwerking met het WTCB reeds verschillende decennia de materialen waaruit ons onroerend erfgoed is opgebouwd alsook de behandelingsproducten en technieken waaronder hydrofoberingen of waterwerende behandelingen [1-17]. Binnen dit samenwerkingskader worden de kenmerken van commerciële waterwerende producten reeds sinds het begin van de jaren 80 van de vorige eeuw systematisch geëvalueerd aan de hand van aangepaste laboratoriumproeven gebaseerd op kunstmatige veroudering. De gebundelde resultaten vormen een overzichtelijk geheel dat de evolutie van de hydrofobeermiddelen en hun eigenschappen in kaart brengt. Dit onderzoeksgeheel heeft geleid tot een verruiming van de kennis van de kenmerken van deze zogenaamde moderne middelen die even wel reeds sinds de jaren 60 van de vorige eeuw aangeboden worden [18-21]. De monumentenwereld in Vlaanderen kent controverses en wisselende affecties voor waterwerende behandelingen die op zich extra gevoed worden door het irreversibele karakter van een dergelijke uitvoering. Hierbij kan het gaan om een esthetische impact of verandering van het uiterlijk naast angst voor schade ten gevolge van de behandeling. In deze bijdrage wordt dieper ingegaan op het gedrag van waterwerende behandelingen in natuurlijke omstandigheden gebaseerd op een uitgebreid praktijkonderzoek, variërende van testmuren tot gebouwen en monumentale constructies, gerealiseerd binnen diverse nationale en internationale onderzoeksprojecten [9, 10, 22, 23]. Deze bijdrage hoopt een constructief dialoog te bewerkstelligen binnen de betrokken partijen waardoor wetenschappelijk verantwoorde en doordachte keuzes kunnen gemaakt worden met betrekking tot waterwerende behandelingen [24]. Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

16 2. Evolutie van de aard van de waterwerende producten Van oudsher wordt lijnolie gebruikt voor het beschermen van gevels naast wassen. Over de laatste decennia heen kennen de silicone waterwerende systemen een constant proces van aanpassing in formulatie gedreven door ecologische en commerciële aspecten (tabel 1) [25]. De eerste klasse verscheen in de jaren 1960 bestaande uit zogenaamde silicone harsen opgelost in een organisch solvent, voornamelijk alcoholen. Dit type producten was gekenmerkt door diverse nadelen, zoals lage alkali-stabiliteit, oplosbaarheid en indringvermogen. Vanaf de jaren 1970 start dan ook de productie van silicone verbindingen met een lager moleculair gewicht, de zogenaamde oligomere siloxanen opgelost in een organisch solvent. Voor de bescherming van beton bleken de monomere silicone bestanddelen of silanen de beste resultaten te vertonen, commercieel verkrijgbaar vanaf ongeveer Zo n 20 jaren geleden komen vanuit ecologisch standpunt milieuvriendelijke producten op de markt, met een lager gehalte aan vluchtige organische bestanddelen (VOC), bij voorkeur vrij van solventen. Dientengevolge zien de in water gedispergeerde silicone producten het daglicht. Producten in de vorm van een crème of gel vervolledigen dit productengamma vanaf de 21 e eeuw. Dit ecologisch bewustzijn dringt eveneens door in België zoals blijkt uit de evolutie van het aantal nieuw aangeboden watergedragen producten waarvoor een testrapport werd opgemaakt (figuur 1). De laatste jaren zijn waterwerende producten tevens verkrijgbaar in poedervorm waarbij het waterwerend actief bestanddeel is aangebracht op een anorganische drager waardoor dit als dusdanig kan aangewend worden in droge mortelmengsels. Tabel 1: overzicht van de evolutie van de aard van silicone waterwerende middelen Jaar Chemische aard silicone Fysische aard product 1960 Silicone harsen Solventgedragen 1970 Oligomere siloxanen 1980 Silanen 1985 Mengsel silanen/oligomere siloxanen 1988 Silanen Gedispergeerd in water 1994 Mengsel 2000 silanen/gemodificeerde oligomere siloxanen Crème 2002 Silanen Poeder 2005 Mengsel silanen/gemodificeerde oligomere siloxanen Wat de hierboven vermelde silicone verbindingen gemeen hebben is de aanwezigheid van een hydrofobe alkylgroep en hydrofiele alkoxygroepen (SiOR, waarbij R veelal methyl of ethyl is). Eens aangebracht op steenachtige materialen, reageren de alkoxygroepen tot vorming van onstabiele intermediaire Waterwerende behandelingen: realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

17 silanolen die spontaan polycondenseren tot vorming van een waterwerende film. Aan het lijstje weergegeven in tabel 1 kunnen de siliconaten worden toegevoegd die tot 1990 de actieve bestanddelen van de watergedragen hydrofobeermiddelen omvatten. De laatste 20 jaren worden zo goed als geen nieuwe producten op basis van siliconaten aangeboden. 100 % gehalte aan watergedragen producten jaar Figuur 1: procentueel aandeel van watergedragen hydrofobeermiddelen van de voorbije 30 jaren. 3. Evaluatie van de efficiëntie van een waterwerende behandeling. Het waterwerend gedrag van hydrofoberingen wordt vaak gevisualiseerd en beoordeeld op basis van het parelend effect (figuur 2) alhoewel deze methodiek sterk in vraag wordt gesteld [15,16]. Het parelend effect is het resultaat van het verschil in oppervlaktespanning tussen water en silicone verbindingen (respectievelijk 72 mn.m -1 en 22 mn.m -1 ) waardoor vloeibaar water niet kan worden opgenomen door behandelde zones. Hierbij is het belangrijk te noteren dat een waterwerende behandeling de poriën niet blokkeert en de waterwerende film de permeabiliteit van waterdamp garandeert. Waterabsorptiemetingen uitgevoerd met de Karsten pijp (RILEM25) en onder de noemer van initiële waterwerende efficiëntie zijn dan weer een meer wetenschappelijke benadering doch, net zoals de evaluatie van het parelend effect, in wezen enkel een bevestiging van het aanbrengen van een product dat een lagere oppervlaktespanning heeft dan en niet compatibel is met water. Zonder de product- en behandelingsgegevens kunnen geen voorspellingen worden gedaan met betrekking tot het gedrag op langere termijn. Ter Waterwerende behandelingen, realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

18 beoordeling van het lange termijn effect is een monitoring van het waterwerend effect noodzakelijk dat in de praktijk nooit gerealiseerd wordt. Figuur 2: parelend effect van baksteenmetselwerk behandeld met een hydrofobeermiddel. Bij hydrofobering wordt in lastenboeken veelal een levensduur van 5 tot 10 jaar vermeld. Uit onderzoek blijkt inderdaad dat het oppervlakkig parelend effect na verloop van tijd verdwijnt gezien UV-straling het product afbreekt. Het product blijft in het materiaal even wel effectief hetgeen blijkt uit lage gemeten waterabsorpties [15, 16, 26]. 4. Korte en lange termijn gedrag van waterwerende behandelingen : de praktijk 4.1 praktijkonderzoek WTCB De resultaten van waterabsorptiemetingen van in 1967 met polymere methylsiloxane verbindingen behandelde kalkstenen ondergronden [23] zijn weergegeven in figuur 3. De betreffende testmuren bevindingen zich op het domein van het WTCB dat gelegen is in een eerder landelijke omgeving. Deze tonen enerzijds aan dat, zelfs tot 35 jaar na de behandeling, een aanvaardbaar waterwerend effect mogelijk is en anderzijds dat met een aantal producten een duurzaam waterwerend effect niet haalbaar is. Deze bevindingen, op zich bevestigd door een beperkt praktijkonderzoek uitgevoerd op behandelde gebouwen eind de jaren 1970 [23], vormden begin de jaren 80 van vorige eeuw de basis voor het lanceren van systematische laboratorium testprocedures voor waterwerende producten die uiteindelijk hebben geleid tot testrapporten van commerciële middelen zoals we ze vandaag nog steeds kennen. Waterwerende behandelingen, realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

19 doeltreffendheid (%) ouderdom van de behandeling (jaar) Product I Producten II en III Figuur 3: Evolutie van de gemiddelde doeltreffendheid van waterwerende behandelingen die in 1967 werden uitgevoerd op 40 kalksteensoorten. 4.2 Praktijkonderzoek KIK In het kader van diverse nationale en internationale projecten werden meer dan 30 monumentale constructies, in het verleden behandeld met een waterwerend middel, onderzocht. De evaluatie van het gedrag van waterwerende behandelingen op monumentale constructies is gebaseerd op een nauwkeurige beschrijving van de conserveringstoestand op basis van een visuele beoordeling, gebruik makende van een systematische terminologie [26]. Daarnaast werden boorstalen gelicht van steen en voeg voor de dosering van het vocht- en zoutgehalte waarvan de resultaten gebruikt worden om inzicht te verwerven in het gedrag van waterwerende behandelingen en eventuele schadeclaims te kunnen interpreteren. De resultaten van waterabsorptiemetingen uitgevoerd op de onderzochte behandelde monumentale constructies werden gebundeld volgens de aard van de ondergrond, meer bepaald baksteen en mortel (respectievelijk figuur 4 en 5). De resultaten worden uitgedrukt als 15-5 (ml), met name de hoeveelheid water die tussen de 15 e en 5 e minuut door het testvlak wordt geabsorbeerd. Gelijkaardig aan het praktijkonderzoek van het WTCB, kan uit dit praktijkonderzoek worden afgeleid dat een efficiënte waterwerende behandeling mogelijk is en dit globaal tot 30 jaar. Figuur 6 geeft een mooi voorbeeld van een geslaagde waterwerende behandeling. De resultaten van figuren 4 en 5 tonen aan dat er geen eenduidig verband bestaat tussen het waterwerend gedrag van gehydrofobeerde steenachtige materialen en de ouderdom van de behandeling : zowel bij vrij jonge (<5 jaar) als bij behandelingen met een ouderdom tot 35 jaar worden zowel uitstekende als onvoldoende resultaten bekomen. Vooral voor de eerder jonge waterwerende behandelingen waar het beoogde effect niet wordt behaald, stelt zich de vraag of de behandeling oordeelkundig werd uitgevoerd en met een product waarvan het gehalte aan actief bestanddeel conform is met de aanbevolen waarden [23]. Onderzoek in het laboratorium van Waterwerende behandelingen, realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

20 kunstmatig verouderde behandelingen heeft immers aangetoond dat het gehalte aan actieve stof de waterwerende duurzaamheid van de behandeling beïnvloedt [3,4,7,8]. Figuur 7 illustreert de gemiddelde waterabsorptie van baksteen en kalksteen behandeld met een waterwerend middel behorende tot de familie van de oligomere siloxaanverbindingen waarvan het actief stofgehalte varieert van 2,5 tot 10 g% na kunstmatige veroudering. Beide ondergronden behandeld met een 10 % oplossing van oligomere siloxaanverbindingen absorberen nauwelijks water na kunstmatige veroudering. Het verlagen van het gehalte aan actieve bestanddelen resulteert, in het bijzonder voor kalksteen, globaal in een verhoogde waterabsorptie nà kunstmatige veroudering en bijgevolg verlaagde duurzaamheid, en dit terwijl vóór veroudering geen waterabsorptie wordt gemeten. Dit illustreert te meer dat de initiële waterwerende efficiëntie gemeten adhv waterabsorptiemetingen geen enkele informatie biedt naar duurzaamheid enerzijds en de noodzaak tot een controle van het waterwerend product geleverd op de werf anderzijds. Dit laatste wordt jammer genoeg nooit gerealiseerd. ml 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0, ouderdom van de behandeling (jaar) Figuur 4: waterabsorptie ( 15-5, ml) van behandelde baksteen in functie van de ouderdom van de behandeling 15-5, ml 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0, ouderdom van de behandeling (jaar) Figuur 5: waterabsorptie ( 15-5, ml) van voegwerk in functie van de ouderdom van de behandeling. Waterwerende behandelingen, realistisch of utopisch? Brussel, 26 maart

WATERWEREND MAKEN TECHNISCHE DOSSIER

WATERWEREND MAKEN TECHNISCHE DOSSIER TECHNISIL TECHNISIL ECO TECHNISIL ECO + VERHARDER TECHNIFUGE TECHNILANE TECHNISIL HYDRO TECHNISIL HYDRO PLUS (KLASSE A) TECHNIGUARD + TECHNISIL AQUA TECHNIROC R.F. TECHNIROC HYDRO 2 INHOUDSTAFEL Hoofdstuk

Nadere informatie

A. Hacquebord 1, B.A. Lubelli 1,2, R.P.J. van Hees 1,2

A. Hacquebord 1, B.A. Lubelli 1,2, R.P.J. van Hees 1,2 Optrekkend vocht: een woud van bestrijdingsmiddelen, -methoden en ervaringen A. Hacquebord 1, B.A. Lubelli 1,2, R.P.J. van Hees 1,2 1 TNO, Delft & 2 MIT, TU Delft Inleiding Metselwerk kan zwaar te lijden

Nadere informatie

SECAUGEL INJECT 2 INJECTIEGEL TEGEN OPSTIJGEND VOCHT WTCB-RAPPORT DE 622X748-2

SECAUGEL INJECT 2 INJECTIEGEL TEGEN OPSTIJGEND VOCHT WTCB-RAPPORT DE 622X748-2 SECAUGEL INJECT 2 INJECTIEGEL TEGEN OPSTIJGEND VOCHT WTCB-RAPPORT DE 622X748-2 Hoogwaardig injectieproduct voor de behandeling van opstijgend vocht in muren Enkel te gebruiken na raadpleging van onze technische

Nadere informatie

Beperkt warmteverliezen. Beschermt tegen wateroverlast

Beperkt warmteverliezen. Beschermt tegen wateroverlast Stopt regendoorslag Beperkt warmteverliezen Beschermt tegen wateroverlast Stormdry beschermende crème voor metselwerk Wanneer metselwerk nat wordt, wordt het koud en koude muren betekenen koude gebouwen,

Nadere informatie

OPSTIJGEND VOCHT. Rewah nv. Sinds 1985 uw specialist in de ontwikkeling van producten voor vochtbestrijding

OPSTIJGEND VOCHT. Rewah nv. Sinds 1985 uw specialist in de ontwikkeling van producten voor vochtbestrijding OPSTIJGEND VOCHT Rewah nv Sinds 1985 uw specialist in de ontwikkeling van producten voor vochtbestrijding Diagnose: opstijgend vocht! - Vlekvorming - Geurhinder - Vochtig pleisterwerk - Schimmels - Zoutuitbloeiingen

Nadere informatie

Titel. Tekst. Orange Nano Guardon HydroProtect

Titel. Tekst. Orange Nano Guardon HydroProtect Titel Tekst Orange Nano Guardon HydroProtect Schade door vocht Minerale bouwmaterialen absorberen vocht, door de capillaire werking worden water en daarin opgeloste mineralen tot diep in het materiaal

Nadere informatie

Doelgerichte behandeling tegen opstijgende vochtigheid!

Doelgerichte behandeling tegen opstijgende vochtigheid! WILLCO Dry Wall Doelgerichte behandeling tegen opstijgende vochtigheid! SNEL Niet boren en injecteren in stappen, bij het injecteren geen wachttijden tot verzadiging. Met WILLCO Dry Wall krijgt u veel

Nadere informatie

Materiaaltechnische sanering van metselwerk, ter voorbereiding van een energetische renovatie

Materiaaltechnische sanering van metselwerk, ter voorbereiding van een energetische renovatie Materiaaltechnische sanering van metselwerk, ter voorbereiding van een energetische renovatie Yves Vanhellemont Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf Waarom? Een energetische renovatie

Nadere informatie

TECHNISCHE INGREPEN TEGEN VOCHT ONDERAAN DE MUREN. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen :

TECHNISCHE INGREPEN TEGEN VOCHT ONDERAAN DE MUREN. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen : TECHNISCHE INGREPEN TEGEN VOCHT ONDERAAN DE MUREN Ongeacht de aard van de ingreep en zijn doeltreffendheid vergt het drogen van muren vrij veel tijd. Zo bijvoorbeeld bevat een muur met een dikte van 40

Nadere informatie

ANTIGRAFFITI TECHNISCHE DOSSIER TECHNIFOND TECHNIGUARD+ TECHNICLEAN GEL

ANTIGRAFFITI TECHNISCHE DOSSIER TECHNIFOND TECHNIGUARD+ TECHNICLEAN GEL ANTIGRAFFITI TECHNIFOND TECHNIGUARD+ TECHNICLEAN GEL 2 ANTIGRAFFITI INHOUDSTABEL Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 2 Doel van een preventieve antigraffiti behandeling Hoofdstuk 3 Graffiti en ondergronden

Nadere informatie

Chemical. CE-27 (W) / CE-27 W Gel / CE-35 (W) met 3 tot 5 polymeren (97 % efficiëntie na 10 jaar)

Chemical. CE-27 (W) / CE-27 W Gel / CE-35 (W) met 3 tot 5 polymeren (97 % efficiëntie na 10 jaar) Cruysberghs bvba Chemical Producent van bouwchemische specialiteiten Erkend BASF Construc on Chemicals partner Dealer van PCI tegellijmsystemen en bouwchemische hulpstoffen Voor bouwprofessionals Reaxyl

Nadere informatie

Artikel naar aanleiding van 3 e bijeenkomst Kennisnetwerk Baksteenmetselwerk GEVELREINIGING VAN BAKSTEENMETSELWERK

Artikel naar aanleiding van 3 e bijeenkomst Kennisnetwerk Baksteenmetselwerk GEVELREINIGING VAN BAKSTEENMETSELWERK Artikel naar aanleiding van 3 e bijeenkomst Kennisnetwerk Baksteenmetselwerk GEVELREINIGING VAN BAKSTEENMETSELWERK Het door KNB geïnitieerde kennisnetwerk Baksteenmetselwerk discussieerde over gevelreiniging

Nadere informatie

Hydrosec, vochtexpert in dienst van uw comfort.

Hydrosec, vochtexpert in dienst van uw comfort. Hydrosec, vochtexpert in dienst van uw comfort. Gespoten PUR-isolatie: Hoogste isolatiewaarde Lagere energiefactuur Meer com fort 10 jaar waarborg Vochtwerende gevelbehandeling: W aterdicht Zelfreinigend

Nadere informatie

Rolith Chemicals. Bestaat sinds 1977. Sinds november 2003 onderdeel van de Pearl Paint Group te Lelystad. Rolith bouwchemie

Rolith Chemicals. Bestaat sinds 1977. Sinds november 2003 onderdeel van de Pearl Paint Group te Lelystad. Rolith bouwchemie Rolith Chemicals Bestaat sinds 1977 Sinds november 2003 onderdeel van de Pearl Paint Group te Lelystad Waarom Rolith producten! Producten ontwikkeld i.s.m. baksteenindustrie (al sinds 1988!) Alle producten

Nadere informatie

Productnaam: Artikelnr: 21009 RC DRYGEL 74

Productnaam: Artikelnr: 21009 RC DRYGEL 74 Productnaam: Artikelnr: 21009 RC DRYGEL 74 GECONCENTREERDE INJECTIECREME OP BASIS VAN SILAAN/SILOXAAAN MENGSEL VOOR EEN DOELTREFFENDE INJECTIE BEHANDELING TEGEN OPSTIJGEND VOCHT IN MUREN Beschrijving RC

Nadere informatie

Prestatie per uur (1 dag = 7u36) Niveau A (administratief of wetenschappelijk) 55,00 Niveau B 35,00 Niveau C/D 23,00 Vergoeding per kilometer 0,35

Prestatie per uur (1 dag = 7u36) Niveau A (administratief of wetenschappelijk) 55,00 Niveau B 35,00 Niveau C/D 23,00 Vergoeding per kilometer 0,35 Tarief 20 Prestaties van het personeel van het KIK Prestatie per uur (1 dag = 7u36) Niveau A (administratief of wetenschappelijk) 55,00 Niveau B 35,00 Niveau C/D 23,00 Vergoeding per kilometer 0,35 Departement

Nadere informatie

Rondom ons gamma gevelverven en houtverven bieden wij nu ook : 2-3 2-3

Rondom ons gamma gevelverven en houtverven bieden wij nu ook : 2-3 2-3 ReinigEN Hydrofoberen Anti-Graffiti Mathys ontwikkelt al ruim 4 decennia effectieve en eigentijdse oplossingen voor de bescherming, renovatie en decoratie van gevels. Door zijn ongeëvenaarde kwaliteit

Nadere informatie

DW-CLEANING TURNHOUT

DW-CLEANING TURNHOUT SPECIALIST IN REINIGEN VAN: - ZONNEPANELEN, - DAKEN, - DAKGOTEN, - OPRITTEN, - PANELEN, - DAKGOTEN - GEVELS - SCHOORSTENEN COATING VAN DAKEN,.. DW-CLEANING TURNHOUT VOOR VRIJBLIJVENDE OFFERTE TEL: 0497/O7.65.02

Nadere informatie

Injecteren tegen opstijgend vocht

Injecteren tegen opstijgend vocht Injecteren tegen opstijgend vocht Basisprincipes Capillair opstijgend grondvocht = vocht dat uit de bodem langs deporiën in de muur opstijgt Dit kan enkel bij een ideale poriëndiameter (zoals bvb in baksteen).

Nadere informatie

DryStone Gel Combibox

DryStone Gel Combibox Product Solventvrij en gebruiksklaar injectie systeem op basis van siloxanen en silanen voor het blokkeren van opstijgend vocht. Eenvoudig in te brengen met een silicone pistool in boorgaten in een horizontale

Nadere informatie

Metselen en Voegen van Modern en Traditioneel Metselwerk

Metselen en Voegen van Modern en Traditioneel Metselwerk Metselen en Voegen van Modern en Traditioneel Metselwerk BASISTEKST VOOR HET LASTENBOEK Deze basistekst voor het lastenboek beschrijft zowel het (her)metselen als het (her)opvoegen van een gevel in modern

Nadere informatie

GECONCENTREERDE INJECTIECREME OP BASIS VAN SILAAN/SILOXAAAN MENGSEL VOOR EEN DOELTREFFENDE INJECTIE BEHANDELING TEGEN OPSTIJGEND VOCHT IN MUREN

GECONCENTREERDE INJECTIECREME OP BASIS VAN SILAAN/SILOXAAAN MENGSEL VOOR EEN DOELTREFFENDE INJECTIE BEHANDELING TEGEN OPSTIJGEND VOCHT IN MUREN NATRIC DRYGEL 74 GECONCENTREERDE INJECTIECREME OP BASIS VAN SILAAN/SILOXAAAN MENGSEL VOOR EEN DOELTREFFENDE INJECTIE BEHANDELING TEGEN OPSTIJGEND VOCHT IN MUREN Beschrijving Eigenschappen DRYGEL 74 is

Nadere informatie

Aile proeven in dit verslag zijn uitgevoerd in overeenstemming met het ISO 9001 gecertificeerd Kwaliteitsmanagement systeem van het WTCB

Aile proeven in dit verslag zijn uitgevoerd in overeenstemming met het ISO 9001 gecertificeerd Kwaliteitsmanagement systeem van het WTCB Onderzockt Ont kkelt lnformccrt l NRI CHTING ERKEND BIJ TOEPASSING VAN DE BESLU ITWET VAN 30 JANU ARI 1947 WETENSCHAPPELIJK EN TECHNISCH CENTRUM VOOR HET BOUWBEDRIJF Aile proeven in dit verslag zijn uitgevoerd

Nadere informatie

PROMAPAINT -SC3 en PROMAPAINT -SC4 Vezelvrije brandwerende verven

PROMAPAINT -SC3 en PROMAPAINT -SC4 Vezelvrije brandwerende verven PROMAPAINT -SC3 en PROMAPAINT -SC4 Vezelvrije brandwerende verven Fire Protection PROMAPAINT -SC3 en PROMAPAINT -SC4 Vezelvrije brandwerende verven Promat International NV is de specialist op het vlak

Nadere informatie

DryStone Gel Combibox

DryStone Gel Combibox Product Solventvrij en gebruiksklaar injectie systeem op basis van siloxanen en silanen voor het blokkeren van opstijgend vocht. Eenvoudig in te brengen met een kokerpistool in boorgaten in een horizontale

Nadere informatie

B.A. Lubelli & R.P.J. van Hees TNO, Delft & MIT, TU Delft

B.A. Lubelli & R.P.J. van Hees TNO, Delft & MIT, TU Delft Hoe kan effectieve ontzouting bereikt worden? Theorie en ervaringen uit de praktijk B.A. Lubelli & R.P.J. van Hees TNO, Delft & MIT, TU Delft Abstract Ontzouten door het gebruik van kompressen is een techniek

Nadere informatie

Waterafstotende impregnatie op siloxaanbasis

Waterafstotende impregnatie op siloxaanbasis Technische fiche Editie 1, 2013 Identificatie no. 02 03 03 01 010 0 000001 Versie no. 26032013 Waterafstotende impregnatie op siloxaanbasis Construction Product Omschrijving Toepassingen Eigenschappen

Nadere informatie

: Afwerking van Western red cedar kozijnen Oorspronkelijke titel : Idem. : Rapport 980369.RAP, Verf Advies Centrum.

: Afwerking van Western red cedar kozijnen Oorspronkelijke titel : Idem. : Rapport 980369.RAP, Verf Advies Centrum. Titel : Afwerking van Western red cedar kozijnen Oorspronkelijke titel : Idem Auteur : H.Jellema Bron : Rapport 980369.RAP, Verf Advies Centrum. Inleiding Op verzoek van een woningcorporatie heeft het

Nadere informatie

Protection Nederland. Anti Graffiti Coatings Hydrofoberen Glasfolie

Protection Nederland. Anti Graffiti Coatings Hydrofoberen Glasfolie Anti Graffiti Coatings Hydrofoberen Glasfolie ProNed ProNed is gespecialiseerd in het beschermen van oppervlakken tegen invloeden van buitenaf zoals graffiti, weersinvloeden, chloride indringing en krassen

Nadere informatie

Vochtproblemen in zwembaden

Vochtproblemen in zwembaden Technische Kennis Dag 2014 Vochtproblemen in zwembaden Bart Folkerts Vochtproblemen in zwembaden Wat gaan we behandelen? Vocht in constructies Optrekkend & doorslaand vocht Dampdifussie & damptransport

Nadere informatie

Orange Nano PeeBack Mineral

Orange Nano PeeBack Mineral Orange Nano PeeBack Mineral Wildplassen Wildplassen, plassen in de openbare ruimte op een andere plaats dan een toilet of urinoir, leidt tot ernstige stankoverlast (zelfs tot binnen in getroffen gebouwen)

Nadere informatie

Thermische isolatie van bestaande platte daken

Thermische isolatie van bestaande platte daken Thermische isolatie van bestaande platte daken In onze maatschappij gaat steeds meer aandacht naar energiebesparingen, milieubescherming en comfort, wat een doordachte thermische isolatie van de gebouwschil

Nadere informatie

TECHNISCHE DOSSIER DAKRENOVATIE

TECHNISCHE DOSSIER DAKRENOVATIE DAKRENOVATIE TECHNICLEAN DAKEN TECHNICIDE + TECHNICIDE + CONCENTRAAT TECHNICIDE XL TECHNIROC AQUA DUO TECHNIROC AQUA TECHNIROC DUO TECHNICIDE TRIO 2 DAKRENOVATIE INHOUDSOPGAVE 1STE FASE SCHOONMAKEN (ONTMOSSEN)

Nadere informatie

Applicatie Orange Nano Guardon SelfClean AirQuality Interior. 1 - Voorbereiding

Applicatie Orange Nano Guardon SelfClean AirQuality Interior. 1 - Voorbereiding Applicatie Orange Nano Guardon SelfClean AirQuality Interior 1 - Voorbereiding Om een goede chemische binding tussen Guardon SelfClean en het te behandelen oppervlak te waarborgen dient het oppervlak grondig

Nadere informatie

Montage Handleiding van SignWorld

Montage Handleiding van SignWorld Montage Handleiding van SignWorld 1. De ondergrond reinigen Ook al lijkt de ondergrond schoon, u moet de ondergrond altijd reinigen op de hierna beschreven wijze: Maak de ondergrond schoon met zeepwater

Nadere informatie

Reinigen van metselwerk en beton met de hoge drukreiniger. Jaap Koek J. Koek Gevelconsultancy B.V.

Reinigen van metselwerk en beton met de hoge drukreiniger. Jaap Koek J. Koek Gevelconsultancy B.V. Reinigen van metselwerk en beton met de hoge drukreiniger Jaap Koek J. Koek Gevelconsultancy B.V. De dagelijkse praktijk: een gevel is vervuild, en nu? De dagelijkse praktijk: een gevel is vervuild, en

Nadere informatie

WEGENVERVEN. COPRO vzw TECHNISCHE VOORSCHRIFTEN PTV 883. Onpartijdige Instelling voor de Controle van Bouwproducten

WEGENVERVEN. COPRO vzw TECHNISCHE VOORSCHRIFTEN PTV 883. Onpartijdige Instelling voor de Controle van Bouwproducten COPRO vzw Onpartijdige Instelling voor de Controle van Bouwproducten Z.1 Researchpark - Kranenberg 190-1731 Zellik 02 468 00 95 info@copro.eu BTW BE 0424.377.275 02 469 10 19 www.copro.eu KBC BE20 4264

Nadere informatie

basis college bouwkunde bok5

basis college bouwkunde bok5 basis college bouwkunde bok5 lesweek 7 gevels Instituut Bouwkunde & Civiele Techniek docent: ir.m.marynissen beëindiging gemetselde muren muurafdekker met minimaal 40mm overstek en voorzien van een waterhol

Nadere informatie

Product Dikte (mm) Breedte (mm) Lengte (m) Verpakking Artikel nummer

Product Dikte (mm) Breedte (mm) Lengte (m) Verpakking Artikel nummer RubberShell SA RubberShell is een innovatief zelfklevend EPDM membraan. Opgebouwd uit een (compleet vernieuwende) EPDM toplaag, interne glasvezelwapening en een polymeer onderlaag voorzien van een gesiliconiseerde

Nadere informatie

Injectiegel op basis van silaan voor de behandeling van opstijgend vocht

Injectiegel op basis van silaan voor de behandeling van opstijgend vocht Technische fiche Editie 1, 2012 Identificatie no. 02 07 01 01 003 0 000002 Versie no. 09022012 Injectiegel op basis van silaan voor de behandeling van opstijgend vocht Construction Product Omschrijving

Nadere informatie

Opleiding. Duurzaam gebouw : ENERGIE. Leefmilieu Brussel WORKSHOP GEBOUWSCHIL. Thomas GOETGHEBUER MATRICIEL

Opleiding. Duurzaam gebouw : ENERGIE. Leefmilieu Brussel WORKSHOP GEBOUWSCHIL. Thomas GOETGHEBUER MATRICIEL Opleiding Duurzaam gebouw : ENERGIE Leefmilieu Brussel WORKSHOP GEBOUWSCHIL Thomas GOETGHEBUER MATRICIEL Presentatie van het project 2 Presentatie van het project 3 Presentatie van het project 4 Presentatie

Nadere informatie

Hoe kunnen we de kwaliteit van onze houtchips verbeteren?

Hoe kunnen we de kwaliteit van onze houtchips verbeteren? Hoe kunnen we de kwaliteit van onze houtchips verbeteren? 1. Het chippen van het hout: Zorg dat het hout kan voordrogen, leg het hout enkele maanden op een stapel op een plek waar de wind er goed bij

Nadere informatie

Exclusive Terrazzo. Minerale bekleding type «granito»

Exclusive Terrazzo. Minerale bekleding type «granito» NL Exclusive Terrazzo Minerale bekleding type «granito» BEALSTONE is een minerale bekleding met een «terrazzo / granito» uitzicht. Met een dikte vanaf 2 mm biedt het onbeperkte mogelijkheden voor uw projecten,

Nadere informatie

Bouw. Injectiegel op basis van silaan voor de behandeling van optrekkend vocht. Product Omschrijving

Bouw. Injectiegel op basis van silaan voor de behandeling van optrekkend vocht. Product Omschrijving Productinformatieblad Editie 23/08/2011 Identificatie nummer 02 07 01 01 003 0 000002 Versie NL: 03-02-2014 Injectiegel op basis van silaan voor de behandeling van optrekkend vocht. Product Omschrijving

Nadere informatie

Kaleien. Rewah Paint. Preferred by Masters of excellence

Kaleien. Rewah Paint. Preferred by Masters of excellence Kaleien Rewah Paint Preferred by Masters of excellence Authentieke kaleisystemen De basis van deze pure of echte kaleisystemen is steeds Kalei Liscio 2. Kalei Liscio 2 is een cementvrije fijne kaleimortel

Nadere informatie

INFOFICHE EB002 WITTE VLEKKEN OP BESTRATINGSPRODUCTEN

INFOFICHE EB002 WITTE VLEKKEN OP BESTRATINGSPRODUCTEN EBEMA NV Dijkstraat 3 Oostmalsesteenweg 204 B-3690 Zutendaal B -2310 Rijkevorsel T +32(0)89 61 00 11 T +32(0)3 312 08 47 F +32(0)89 61 31 43 F +32(0)3 311 77 00 www.ebema.com www.stone-style.com www.megategels.com

Nadere informatie

Productengamma. Rewah Paint. Preferred by Masters of excellence

Productengamma. Rewah Paint. Preferred by Masters of excellence Productengamma Rewah Paint Preferred by Masters of excellence Voorbereiding Verfafbijtmiddelen Decamur Gebruiksveilige neutrale en solventvrije krachtige afbijter voor gevelverf, vernis, lak. Biologisch

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam gebouw: Renovatie met een hoge energie-efficiëntie: technische details Leefmilieu Brussel

Opleiding Duurzaam gebouw: Renovatie met een hoge energie-efficiëntie: technische details Leefmilieu Brussel Opleiding Duurzaam gebouw: Renovatie met een hoge energie-efficiëntie: technische details Leefmilieu Brussel ISOLATIE VAN MUREN BIJ RENOVATIE Pierre DEMESMAECKER Institut de Conseil et d Etudes en Développement

Nadere informatie

Reiniging en onderhoud aluminium algemeen info@aluraad.nl

Reiniging en onderhoud aluminium algemeen
info@aluraad.nl Reiniging en onderhoud: Algemeen Aluminium gevelelementen die zijn voorzien van een degelijke oppervlaktebehandeling, staan onder normale omstandigheden en bij een correcte reiniging en onderhoud borg

Nadere informatie

DELTA -LIQUIXX FX: Plaatsingsvoorschriften «binnentoepassing»

DELTA -LIQUIXX FX: Plaatsingsvoorschriften «binnentoepassing» DELTA -LIQUIXX FX: Plaatsingsvoorschriften «binnentoepassing» Is geschikt voor volgende lucht- en dampschermen: DELTA -DBF FX DELTA -REFLEX PLUS DELTA -DAWI GP DELTA -SPARXX M1 Het systeem DELTA -LIQUIXX

Nadere informatie

GRAFITACK 100 SERIE GLANZENDE KLEUREN

GRAFITACK 100 SERIE GLANZENDE KLEUREN PRODUCT DATA SHEET GRAFITACK 100 SERIE GLANZENDE KLEUREN REFERENTIES 160 tot 195 Opgemaakt op 1 juli 2006 Beschrijving De Grafitack 100 serie is een zachte cadmiumvrije monomere gekalanderde PVCfilm, voorzien

Nadere informatie

REV:02-18/07/13. RapidRoof Waterproof Anti-Skid Specificaties op metaal

REV:02-18/07/13. RapidRoof Waterproof Anti-Skid Specificaties op metaal REV:02-18/07/13 RapidRoof Inhoud 1. Voorbereiding 2. Aanbrenging: 3. Aanbrenging: enkel Waterproof 4. Aanbrenging: enkel Anti-Skid 5. Menghandleiding 6. Bijkomende informatie Let op: alle RapidRoof-producten

Nadere informatie

AUTEUR TECHNISCH DEPARTEMENT

AUTEUR TECHNISCH DEPARTEMENT 1/7 BESCHRIJVING: Watergedragen polyurethaan vrij van broeikasgassen Het product TECNOFOAM G-2040 is een twee componenten systeem (polyol en isocyanaat).bij de verwerking ontstaat er een schuim met een

Nadere informatie

Water absorberende UV-cured coatings

Water absorberende UV-cured coatings Water absorberende UV-cured coatings Super absorberende polymeren (SAPs) zijn hydrofiele materialen die grote hoeveelheden water kunnen opnemen, men noemt ze ook wel eens hydrofiele gels of hydrogels.

Nadere informatie

Samenvatting. Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie

Samenvatting. Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie Samenvatting Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie is in de laatste vijftien jaar enorm toe genomen. Ultrafiltratie membranen zijn gemakkelijk op te

Nadere informatie

Verwijder de beschermfolie net voor de oplevering en u biedt uw eindklant steeds opnieuw vloeren met dezelfde glans en kwaliteit als in uw showroom.

Verwijder de beschermfolie net voor de oplevering en u biedt uw eindklant steeds opnieuw vloeren met dezelfde glans en kwaliteit als in uw showroom. HS PROTECT FLOOR is een luchtdrogende coating ter bescherming van vloeren tijdens constructiewerken, transport en opslag. De coating kan eenvoudig worden aangebracht met een spuitpistool, verfrol of borstel.

Nadere informatie

: Onderzoek verfschade steenachtige plafonds

: Onderzoek verfschade steenachtige plafonds Titel Oorspronkelijke titel Auteur Bron : Onderzoek verfschade steenachtige plafonds : Idem : Verf Advies Centrum : Intern rapport Inleiding Tijdens de renovatie van een appartementencomplex zijn de bestaande

Nadere informatie

Invloed van dier-, voeding- en slachtfactoren op de kleurstabiliteit van vers vlees. S.Lescouhier

Invloed van dier-, voeding- en slachtfactoren op de kleurstabiliteit van vers vlees. S.Lescouhier Invloed van dier-, voeding- en slachtfactoren op de kleurstabiliteit van vers vlees S.Lescouhier Ghent University Member of the Food2Know network www.food2know.be Overzicht Diereffect Voedereffect Spiereffect

Nadere informatie

1. Wat is een groendak? 2. Waarom een groendak? 3. Waarom een nidasedum groendak? 4. Wat is Nidasedum en hoe wordt nidasedum gekweekt? 5.

1. Wat is een groendak? 2. Waarom een groendak? 3. Waarom een nidasedum groendak? 4. Wat is Nidasedum en hoe wordt nidasedum gekweekt? 5. Info sessie 1. Wat is een groendak? 2. Waarom een groendak? 3. Waarom een nidasedum groendak? 4. Wat is Nidasedum en hoe wordt nidasedum gekweekt? 5. Toebehoren nidasedum 6. Waarmee rekening te houden

Nadere informatie

Belangrijker nog HS PROTECT BOUW beschermt uw relatie met uw klant!

Belangrijker nog HS PROTECT BOUW beschermt uw relatie met uw klant! HS PROTECT BOUW is een luchtdrogende coating ter bescherming van ramen en profielen tijdens constructiewerken, transport en opslag. De coating kan eenvoudig worden aangebracht met een spuitpistool, verfrol

Nadere informatie

REV:02-18/07/13. RapidRoof Waterproof Anti-Skid Specificaties op asfalt

REV:02-18/07/13. RapidRoof Waterproof Anti-Skid Specificaties op asfalt REV:02-18/07/13 RapidRoof Inhoud 1. Voorbereiding 2. Aanbrenging: 3. Aanbrenging: enkel Waterproof 4. Aanbrenging: enkel Anti-Skid 5. Menghandleiding 6. Bijkomende informatie Let op: alle RapidRoof-producten

Nadere informatie

De 50-plussers op de Limburgse arbeidsmarkt in de logistiek

De 50-plussers op de Limburgse arbeidsmarkt in de logistiek De 50-plussers op de Limburgse arbeidsmarkt in de logistiek APRIL 2012 INHOUD Blz 1. Loontrekkende werkgelegenheid 2 1.1 Algemeen 2 1.2 Hoofdsectoren 2 1.3 Logistiek 3 1.3.1 Algemeen 3 1.3.2 Limburgse

Nadere informatie

Aquarelverf wordt gemaakt van in water opgeloste Arabische gom, waarin de pigmenten zeer fijn gewreven zijn. Hoe fijner het pigment, hoe

Aquarelverf wordt gemaakt van in water opgeloste Arabische gom, waarin de pigmenten zeer fijn gewreven zijn. Hoe fijner het pigment, hoe Aquarelverf 36 36 Aquarelverf wordt gemaakt van in water opgeloste Arabische gom, waarin de pigmenten zeer fijn gewreven zijn. Hoe fijner het pigment, hoe transparanter de kleur. In principe kan met aquarelverf

Nadere informatie

CEMENTSLUIER OP GLAS. Oorzaak, preventie en reinigingsmethode

CEMENTSLUIER OP GLAS. Oorzaak, preventie en reinigingsmethode CEMENTSLUIER OP GLAS Oorzaak, preventie en reinigingsmethode Dit document geeft achtergrond informatie over de diverse oorzaken van het ontstaan van cementsluier op glas, de preventieve maatregelen die

Nadere informatie

REV:02-18/07/13. RapidRoof Waterproof Anti-Skid Specificaties op hout

REV:02-18/07/13. RapidRoof Waterproof Anti-Skid Specificaties op hout REV:02-18/07/13 RapidRoof Inhoud 1. Voorbereiding 2. Aanbrenging: 3. Aanbrenging: enkel Waterproof 4. Aanbrenging: enkel Anti-Skid 5. Menghandleiding 6. Bijkomende informatie 7. Waar u op moet letten bij

Nadere informatie

Opleiding 2013 Duurzaam Gebouw Gezondheid en comfort

Opleiding 2013 Duurzaam Gebouw Gezondheid en comfort Opleiding 2013 Duurzaam Gebouw Gezondheid en comfort Leefmilieu Brussel MICROBIOLOGISCHE POLLUENTEN PREVENTIE: VOCHTBESTRIJDING Sandrine HERINCKX WTCB - CSTC 28 februari 2013 Opleiding tot stand gebracht

Nadere informatie

Twee-komponenten polyuretaan bekleding vrij van aromatische koolwaterstoffen INLICHTINGEN VOOR HET SAMENSTELLEN VAN EEN LASTENBOEK

Twee-komponenten polyuretaan bekleding vrij van aromatische koolwaterstoffen INLICHTINGEN VOOR HET SAMENSTELLEN VAN EEN LASTENBOEK KLEURLOZE DUURZAME POLYFOND R AF ANTIGRAFFITI BEKLEDING Twee-komponenten polyuretaan bekleding vrij van aromatische koolwaterstoffen INLICHTINGEN VOOR HET SAMENSTELLEN VAN EEN LASTENBOEK G.LEVASSEUR n.v.

Nadere informatie

Silvia Naldini Faculteit Bouwkunde, TU Delft

Silvia Naldini Faculteit Bouwkunde, TU Delft MDCS - een gebruiksvriendelijk instrument voor de diagnose van schade aan monumenten Silvia Naldini Faculteit Bouwkunde, TU Delft In de jaren negentig van de vorige eeuw ontstond het systeem MDDS (Monument

Nadere informatie

BUtgb Belgische Unie voor de technische goedkeuring in de bouw Lid van de EUtgb en de EOTA

BUtgb Belgische Unie voor de technische goedkeuring in de bouw Lid van de EUtgb en de EOTA BUtgb Belgische Unie voor de technische goedkeuring in de bouw Lid van de EUtgb en de EOTA A/G 9 Dit tarief vervangt het vorige van 0-06-00 Geldig vanaf 0-06-00 Goedkeuringskosten A. ATG-goedkeuring Dit

Nadere informatie

Gevelrenovatie. Productengamma van Rewah nv voor de restauratie en renovatie van gevels

Gevelrenovatie. Productengamma van Rewah nv voor de restauratie en renovatie van gevels Gevelrenovatie Productengamma van Rewah nv voor de restauratie en renovatie van gevels Rewah NV For masters of excellence In de sector van de restauratie, de waterdichting en de betonbouw is Rewah een

Nadere informatie

Blaasvorming, onthechting. scheurvorming

Blaasvorming, onthechting. scheurvorming Blaasvorming, onthechting scheurvorming Detail raam-alu- pleister Detail raam-alu- pleister Spanningen horizontale richting hygrische krimp houten raam verschillende uitzetting alu/pleister hygrische

Nadere informatie

Productblad ROCKPANEL Ply

Productblad ROCKPANEL Ply Productblad ROCKPANEL Ply 1 Productbeschrijving ROCKPANEL Ply plaatmateriaal met primerlaag bestaat uit samengeperste minerale wol met een thermohardende kunsthars. De eind (kleur)laag kan op de bouwplaats

Nadere informatie

G&G Trading B.V. Industrieweg 18-1 3846 BD Harderwijk Tel.+31(0)341-414993 Fax+31(0)341-419625

G&G Trading B.V. Industrieweg 18-1 3846 BD Harderwijk Tel.+31(0)341-414993 Fax+31(0)341-419625 RESQ-TAPE is een zelfhechtende siliconen afdichtings- en isolatietape met veel verschillende toepassingen. Deze veelzijdige en gebruiksvriendelijke tape is uw eerste hulp bij allerlei reparaties. U brengt

Nadere informatie

POWERDECK F (PIR) VOOR EXTENSIEVE GROENDAKEN

POWERDECK F (PIR) VOOR EXTENSIEVE GROENDAKEN POWERDECK F (PIR) VOOR EXTENSIEVE GROENDAKEN Vereisten isolatie groendak Op een groendak komen heel wat belastingen. Daarom moet het mechanisch gedrag van het isolatiemateriaal de permanente belasting

Nadere informatie

03 ontwerp 02 voegtypen en voegkeuze door : ir J.A. Kooren, arch bna.

03 ontwerp 02 voegtypen en voegkeuze door : ir J.A. Kooren, arch bna. 03 ontwerp 02 voegtypen en voegkeuze door : ir J.A. Kooren, arch bna. Doel Deze informatie geeft inzicht in de keuzeaspecten die een rol spelen bij het kiezen van soort en type voeg voor metselwerk. Het

Nadere informatie

Duitse kwaliteit en technologie

Duitse kwaliteit en technologie Duitse kwaliteit en technologie Eurovent producten zijn vervaardigd met het gebruik van de nieuwste technologie en de betrokkenheid van de beste isolatie specialisten. Zij hebben samen meer dan 20 jaar

Nadere informatie

DE IDEALE OPLOSSING BIJ KOUDEBRUGGEN!

DE IDEALE OPLOSSING BIJ KOUDEBRUGGEN! nano en R nano DE IDEALE OPLOSSING BIJ KOUDEBRUGGEN! connecting insulations 1.0 WAT IS MARMOX THERMOBLOCK? Marmox THERMOBLOCK is een gepatenteerde isolerende bouwblok en bestaat uit een isolerend deel,

Nadere informatie

1392 S N. Pagina 1 van 7

1392 S N. Pagina 1 van 7 1392 S N Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken Algemene Directie Civiele Veiligheid Hoge Raad voor Beveiliging tegen Brand en Ontploffing Suggestie CS/1392/ 11 007 - Stabiliteit bij brand van verlaagde

Nadere informatie

1. D U U R Z A A M B O U W E N. Charline Boyer 02 545 58 35 charline.boyer@confederatiebouw.be

1. D U U R Z A A M B O U W E N. Charline Boyer 02 545 58 35 charline.boyer@confederatiebouw.be 1. D U U R Z A A M B O U W E N Charline Boyer 02 545 58 35 charline.boyer@confederatiebouw.be E CO- C O N S T R U C T I E We leven in een wereld waarin natuurlijke hulpbronnen niet onuitputtelijk blijken,

Nadere informatie

HEMPACORE. Passieve brandbeveiliging

HEMPACORE. Passieve brandbeveiliging HEMPACORE Passieve brandbeveiliging Duurzaamheid De sterkte van onze coatings minimaliseert het risico op beschadigingen tijdens transport, verwerking en blootstelling aan weersinvloeden. U kunt rekenen

Nadere informatie

NATIONAAL RIJSTPROGRAMMA. Project: 9ACP RPR006 INFOFOLDER POST-HARVEST TECHNOLOGIE DROGEN VAN PADIE

NATIONAAL RIJSTPROGRAMMA. Project: 9ACP RPR006 INFOFOLDER POST-HARVEST TECHNOLOGIE DROGEN VAN PADIE NATIONAAL RIJSTPROGRAMMA Project: 9ACP RPR006 INFOFOLDER POST-HARVEST TECHNOLOGIE DROGEN VAN PADIE Februari 2008 INFOFOLDER POST HARVEST TECHNOLOGIE DROGEN VAN PADIE DOELSTELLING Vooruitlopend op te verzorgen

Nadere informatie

a) Benoem de verschillende weefsels van een loofboom die je tegenkomt als je de stam horizontaal doorzaagt. Geef tevens de functie van elk weefsel.

a) Benoem de verschillende weefsels van een loofboom die je tegenkomt als je de stam horizontaal doorzaagt. Geef tevens de functie van elk weefsel. Technische Universiteit Eindhoven Faculteit Bouwkunde Capaciteitsgroep FAGO FAGO/Lamers/Van Schaijk Zet op elk blad uw naam enldentiitsnummer. - Tentamen: Vakcode: Datum: Tijd: Materiaalkunde 2 75100 12

Nadere informatie

GEVELMETSELWERK MET DUNNE VOEGEN

GEVELMETSELWERK MET DUNNE VOEGEN GEVELMETSELWERK MET DUNNE VOEGEN OMNIFIX Lijmen of dunmetselen in een notendop WWW.OMNICOL.EU GEVELMETSELWERK MET DUNNE VOEGEN OMNIFIX LIJMEN OF DUNMETSELEN IN EEN NOTENDOP Wat? Lijmen of dunmetselen van

Nadere informatie

6 / 05 / 2010 Workshop CRR Revêtements de ponts Nouvelles technologies OCW workshop Bedekkingen op bruggen Voorbij het bekende

6 / 05 / 2010 Workshop CRR Revêtements de ponts Nouvelles technologies OCW workshop Bedekkingen op bruggen Voorbij het bekende 6 / 05 / 2010 Auditorium STERREBEEK Workshop CRR Revêtements de ponts Nouvelles technologies OCW workshop OCW workshop Afwerken van het draagvlak met bitumineuze massa s Luc Van Audenhaege, technische

Nadere informatie

iko dakshingles, Een wijze kijk op daken

iko dakshingles, Een wijze kijk op daken iko dakshingles, Een wijze kijk op daken e wereldwijde autoriteit p het gebied van kwaliteitssh Socrates, (469-399 BC.) (Grieks: ), is de meest bekende filosoof uit de Oudheid. Zijn gedachtengoed kondigde

Nadere informatie

Contopp Versneller 10 Compound 6

Contopp Versneller 10 Compound 6 DIN EN 13813 Screed material and floor screeds - Screed materials - Properties and requirements Contopp Versneller 10 To e p a s s i n g s g e b i e d e n Contopp Versneller 10 is een pasteuze hulpstof,

Nadere informatie

siachrome Het polijstsysteem snel, eenvoudig, briljant

siachrome Het polijstsysteem snel, eenvoudig, briljant siachrome Het polijstsysteem snel, eenvoudig, briljant siachrome snel, eenvoudig, briljant siachrome het polijstsysteem Snel, eenvoudig, briljant Met het siachrome polijstsysteem biedt sia Abrasives een

Nadere informatie

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Prof. Dr. Benoit Nemery KU Leuven Prof. Dr. Christophe Stove UGent Acrylonitril: chemische eigenschappen

Nadere informatie

constructiewerken, transport en opslag. De coating kan eenvoudig worden aangebracht met een spuitpistool, verfrol of borstel.

constructiewerken, transport en opslag. De coating kan eenvoudig worden aangebracht met een spuitpistool, verfrol of borstel. HS PROTECT SANI is een luchtdrogende coating ter bescherming van uw sanitair tijdens constructiewerken, transport en opslag. De coating kan eenvoudig worden aangebracht met een spuitpistool, verfrol of

Nadere informatie

A HECHTINGSPROEFKIT (HPK) WWW.ONDERHOUDNL.NL/HPK

A HECHTINGSPROEFKIT (HPK) WWW.ONDERHOUDNL.NL/HPK A HECHTINGSPROEFKIT (HPK) WWW.ONDERHOUDNL.NL/HPK Bepaling van de hechting van verf op hout : de HPK (HechtingsProefKit) versie 2015 1. Voorwoord Dit document is opgesteld door de Commissie Verf op Hout.

Nadere informatie

FICHE TECHNIQUE TECHNISCHE FICHE LEVEL DESIGN 1

FICHE TECHNIQUE TECHNISCHE FICHE LEVEL DESIGN 1 FICHE TECHNIQUE TECHNISCHE FICHE LEVEL DESIGN 1 LD1 COMMERCIËLE GEGEVENS Nr artikel : DULVLD0120000 Lengte: 2,00 m Aantal per doos : 2 stuks Minimale te bestellen hoeveelheid : 1 doos LEVEL DESIGN LD1

Nadere informatie

Totaalservice matten en moppen. Expert in vloerhygiëne

Totaalservice matten en moppen. Expert in vloerhygiëne Expert in vloerhygiëne Totaalservice matten en moppen Met onze totaalservice voor vloerhygiëne bespaart u tot 60% op schoonmaakkosten. Piekfijne vloerhygiëne is essentieel voor elke business. Hygiëne is

Nadere informatie

Controle van de netheid van de glasbollen en de glasbolsites

Controle van de netheid van de glasbollen en de glasbolsites Controle van de netheid van de glasbollen en de glasbolsites Gids voor de evaluatie van de netheid Samen Goed sorteren Beter recycleren pagina 1 Inleiding Deze gids is bedoeld om de netheid van de glasbollen

Nadere informatie

Na-isoleren van bestaande buitenmuren

Na-isoleren van bestaande buitenmuren Na-isoleren van bestaande buitenmuren Spouwvulling meest kostenefficiënte techniek (Foto: Rockwool) Hoe isoleer je bestaande buitenmuren: in de spouw, aan de binnenzijde of aan de buitenzijde? In deze

Nadere informatie

Praktijktest CASOL Anti-schimmel systeem

Praktijktest CASOL Anti-schimmel systeem Praktijktest CASOL Anti-schimmel systeem Periode: 24 mei tot en met 3 september 2012 1. Het produkt: CASOL anti-schimmelsysteem Reinigt bestaande schimmels en voorkomt schimmelvorming, op 100 % biologische

Nadere informatie

1 SET VOOR GEMIDDELD 9 M²

1 SET VOOR GEMIDDELD 9 M² 1 SET VOOR GEMIDDELD 9 M² Voor horizontale en verticale vlakken, alle soorten dekvloeren, beton, anhydriet, gips, betonblokken, hout, tegels of aardewerk. PRIMER MORTEL PIGMENT IMPREGNEER SEALER 1 liter

Nadere informatie

Aanvraagformulier. FORM01NLPUR Geldig vanaf 2011-05-09. Administratieve gegevens van de aanvrager (zie Artikel 2) De ondergetekende:

Aanvraagformulier. FORM01NLPUR Geldig vanaf 2011-05-09. Administratieve gegevens van de aanvrager (zie Artikel 2) De ondergetekende: FORM01NLPUR Geldig vanaf 2011-05-09 Aanvraagformulier Administratieve gegevens van de aanvrager (zie Artikel 2) De ondergetekende: In eigen naam In naam van het bedrijf: Bedrijf dat aangegeven dient te

Nadere informatie

RUWBOUW DICHTING PRODUCT VOOR DE BEHANDELING VAN MUREN TEGEN OPSTIJGEND GRONDVOCHT REWAGEL INJECT A. Geldig van 24/02/2015 tot 23/02/2018.

RUWBOUW DICHTING PRODUCT VOOR DE BEHANDELING VAN MUREN TEGEN OPSTIJGEND GRONDVOCHT REWAGEL INJECT A. Geldig van 24/02/2015 tot 23/02/2018. Technische Goedkeuring ATG met Certificatie RUWBOUW DICHTING Goedkeurings- en Certificatie-operator PRODUCT VOOR DE BEHANDELING VAN MUREN TEGEN OPSTIJGEND GRONDVOCHT ATG 15/2844 REWAGEL INJECT A Geldig

Nadere informatie

Salespresentatie Colorex

Salespresentatie Colorex praktijkgerichte emissiebeoordeling van cleanroomvloeren Inleiding Oprichting van een alliantie Cleanroom geschikte materialen CSM alliantie: Cleanroom geschikte materialen Machines en materialen De huidige

Nadere informatie

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i ZOUTGEHALTESENSOR BT78i GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte beschrijving De Zoutgehaltesensor BT78i meet het zoutgehalte in een oplossing in het

Nadere informatie