BUITENLANDSCH OVERZICHT.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BUITENLANDSCH OVERZICHT."

Transcriptie

1 BUITENLANDSCH OVERZICHT. Wat in Zuid-Afrika gebeurd is, was onvermijdelijk geworden, maar het treft ons niet minder diep. De twee Hollandsche republieken zijn nu beide van de kaart: zoo heeft Engeland het gedecreteerd, en als straks de Engelsche regeering dat aan de mogendheden meedeelt, zullen deze berusten. Zij zullen berusten in een daad van ruw geweld, die bij alle volkeren ergernis wekt, maar geen staat kan zich de weelde van zooveel edelmoedigheid veroorloven als er noodig zou zijn om dien roof metterdaad te beletten, en een concert och, dat kan nog nauwelijks dienen tegen een zwakke; maar een der sterken gezamenlijk in den weg te treden, daartegen verzetten zich eigenbelang, naijver en onderling wantrouwen! Zoo is dus nu de Zuid-Afrikaansche republiek zoowel als de Oranje-Vrijstaat weggevaagd voorloopig tenminste. Iedere inlijving tegen den zin der bevolking is wederrechtelijk, maar in dit geval was de annexatie een gruwel. Het aanhechten van een staat heeft geen zin, zoolang, gelijk een Engelsen officier het uitdrukte, het land nog niet verder bezet is dan de kanonnen (van den veroveraar) dragen, 't Is waar dat de Boeren in de laatste maanden hun tegenstanders geen zware slagen meer hebben toegebracht, zooals in het begin. Maar omgekeerd is het Boerenleger evenmin verslagen. De voornaamste spoorwegen zijn bezet en de Boeren zijn teruggedrongen. Daarmee is echter niet gezegd dat zij niet zullen terugkomen zoodra de Engelsche troepen hun vooruitgeschoven stellingen moeten ontruimen, evenals dat vroeger geschied is. De Engelschen hebben hier en daar voordeelen behaald, zij hebben de gemeenschap van Transvaal met de kust afgesneden : president Kruger, die de afmattende guerrilla niet mee kan maken, gaat naar Europa, en Botha is ziek. Dat zijn de redenen waarop, naar 't schijnt, de jongste proclamaties van Engelsche zijde gegrond zijn. Maar nog pas zijn er berichten gekomen van het opbreken van spoorwegen ten zuiden van Johannesburg en in den Vrijstaat en van 't insluiten van een Engelsch garnizoen te Schweizer-Reneke, in het zuidwesten der Zuid-Afrikaansche republiek. En Botha's leger staat nog te velde, met veel licht geschut, al moesten enkele zware kanonnen, die in de nieuwe phase van den oorlog veel last en weinig nut zouden opleveren, vernield worden. Ook zijn de Wet en de la Rey en Theron, zooveel wij weten, nog niet gevangen. In deze omstandigheden zouden wij Lord Roberts en andere Engelsche berichtgevers waarlijk te veel eer bewijzen met op goed geloof aan te nemen dat het georganiseerde verzet van de Boeren gebroken is, en er nog slechts eenige plunderende benden", zooals Roberts zegt, ronddwalen. Zoolang er een Transvaalsche regeering is, en een kern van een Boerenmacht, al is ze klein, zoolang er in het land nog geen zweem van pacificatie te bespeuren valt maar het verzet telkens en allerwege weer opkomt, zoolang blijft annexatie een holle klank.

2 BUITENLANDSCH OVERZICHT. 375 Ongelukkigerwijze is het wel mogelijk dat die Engelsche maatregel slechts voorbarig was, en dat binnenkort het verzet van de Boeren, tijdelijk tenminste, inderdaad ineenzinkt. Maar wij kunnen er niet genoeg nadruk op leggen, dat wij niet in staat zijn, dat van hier, en op dit oogenblik, te beoordeelen, en voorshands behooren wij dus slechts aan te nemen wat onomstootelijk vast staat; voor 't overige houd ik mij aan de verzekering van republikeinsche zijde ' dat de oorlog nog geenszins uit is, en men behalve den wil, ook de middelen heeft om het verzet nog geruimen tijd vol te houden. Want welk een leugen- en lastercampagne is er in de laatste maanden weer door de Engelschen gevoerd! De Boeren gedragen zich als beesten, bedrinken zich, schieten uit baldadigheid op treinen met hun eigen menschen; overal gaan zij op de vlucht, en de leiders nemen het goud meê, enz. Zelfs de ontplofbare kogels moeten weer dienst doen. Moord en brand wordt geschreeuwd over een ambulance die bij Waterval door de Boeren werd ingepakt als het waar is. 't Kan wel waar zijn, want wat doen de Engelschen anders dan stelselmatig de Boeren berooven van heel- en geneeskundige verpleging? Alle middelen zijn thans immers goed genoeg, mits ze doel treffen. Dat is geen beschuldiging in 't wilde. Een Nederlandsche ambulance die, volgens de Engelschen, compromitteerende stukken bij zich had, wordt aangehouden, en de leden, als gevangenen naar Ceylon gestuurd. Is het bij niemand opgekomen dat, als er met die ambulance werkelijk iets niet in den haak was, de Engelschen hadden kunnen en moeten volstaan met het gevangennemen van den verantwoordelijken leider der ambulance, maar dat het hun plicht als beschaafde menschen bleef, het hulppersoneel en het materieel naar de Boeren terug te zenden? Dat deden de Boeren toch wèl, nog onlangs, ten westen van Pretoria, hoewel de Engelsche ambulance-menschen daar zelfs Mausers in hun bezit hadden. Ook de Belgische ambulance is den Boeren afhandig gemaakt. Heeft Lord Methuen niet zonder het minste gewetensbezwaar durven seinen, een week of wat geleden: two ambulances captured." Ergerlijk is ook de wijze waarop de opperbevelhebber zelf dezer dagen in een rapport de Transvaalsche overheid heeft durven beschuldigen van schromelijke verwaarloozing der zieke krijgsgevangenen, van slechte voeding der gevangen genomen manschappen, enz., nota bene met een beroep op de beschaafde oorlogsgebruiken. Wat een bespotting 1 Het behoort zeker ook tot het beschaafde oorlogsgebruik dat gewonde krijgsgevangenen aan paarden gebonden worden voortgesleept, dat allerlei menschen op 't willekeurigst worden opgepakt en gedeporteerd, dat hoeven verwoest worden, vee geroofd, vrouwen en\inderen aan de Kaffers prijs gegeven, dat, in één woord, met terzijdestelling der eerste beginselen, niet alleen van het volkenrecht maar van de menschelijkheid, Engeland een verdelgingsoorlog voert tegen het weerlooze volk. En dan hun houding tegenover president Kruger! Als ooit een staatshoofd eerbiedwaardig, een levenseinde tragisch was, dan hier. Wat doen de Engelschen, die het woord gentleman aan de wereld gegeven hebben? Zij jouwen

3 376 ELSEVIER'S GEÏLLUSTREERD MAANDSCHRIFT. den President na, nu hij te oud en gebrekkig geworden is om in het gebergte den laatsten strijd van zijn volk meê te strijden. Zij schelden hem uit, geen laster, geen schimpwoord laten zij ongebruikt. Een paar staaltjes van de taal der toonaangevende Engelsche pers, over den vluchtenden ex-president" : Wat een opgesmukte, beschilderde pop van een President is dit, zooals hij voor den dag zal komen in de geschiedenis van de negentiende eeuw! De woorden der heilige Schrift vloeiden zalvend van zijn leugenachtige lippen... Onschuldig bloed is op zijn hoofd, zijn handen zijn bevlekt met oneerlijk gewonnen goud"... (.ÖÖV... naar Duitschland of Holland, waar hij (Kruger) met eenige leden van zijn tyrannieke bende het prachtige fortuin zullen gaan genieten dat zij in Europa in veiligheid gebracht hebben." Kruger af. Tot het laatst zichzelf gelijk gebleven, laat hij zijn burgers die hij verraden heeft, aan hun lot over, en met cynische kalmte spoort hij hen aan, vrede te sluiten... De naam van Stephanus Johannes Paulus Kruger zal waarschijnlijk bij het nageslacht bekend staan als die van den grootsten domoor die ooit getracht heeft,,de menschheid in beroering te brengen," of een Staat te regeeren." De ex-president heeft nooit veel zin voor waardigheid en eer gehad. Zijn burgers zijn misschien wel blij dat zij van hem af zijn"... (.AwTy y!/«z7.) De heer Kruger heeft zich een tijd lang door de Engelschen laten betalen. Het zou een beleediging zijn, zich te verbeelden dat Thiers in staat is geweest, Pruisisch geld aan te nemen. Thiers was een man van groote ontwikkeling; de heer Kruger gelooft aan droomvoorspellingen en ontkent dat de aarde rond is-" Zijn naam is geschandvlekt zelfs onder hen die eens zijn volk waren." (/fa// J/// G Van al deze uitingen zijn wel het merkwaardigst die van den nobelen paladijn van Dreyfus, den Parijschen correspondent van de 7ï;/z<?.f, en van de P«// Afa//, welke laatste haar artikel inleidde met de woorden: Het stuit iederen Brit tegen de borst, te juichen als zijn vijand gevallen is." Waarlijk?... Maar al die ezels die den stervenden leeuw een trap geven! Ik moet hier echter bijvoegen dat er in de Engelsche pers, bij uitzondering, ook op waardiger wijze over den,,ex-president" gesproken is. Zoo schreef de ZW/y C/zwwzV/i?: Hij is buiten kijf de grootste man die Zuid-Afrika nog heeft voortgebracht... Wij zien reeds hoe de mythe zich vormt, om hem heen. Want hij is een van die typische figuren op wien de kenmerkende woorden en daden van andere personen onwillekeurig worden overgedragen. Door vastheid van wil en karakter, door volharding en scherpte van oordeel en taal, stak hij ver uit boven zijn stam die al deze hoedanigheden bezit. Als President was hij de echte Boer van den goeden ouden tijd... Kruger's karakter en Kruger's loopbaan zullen met liefde nagespeurd worden door

4 BUITENLANDSCH OVERZICHT. 377 den Carlyle van de toekomst, en wat nu afstootend en ongeschikt lijkt in zijn aard, zal door den tijd verzacht worden... Men zal hem beschouwen als den man die er naar streeft, den eenvoud en de onafhankelijkheid van een ouderwetch en rustig volk te verdedigen tegen den woesten inval van moderne beschaving met haar vloek van weelde en haar Johannesburgsche zedelijkheid"... Het is volkomen duidelijk, waarom de Zuid-Afrikaansche Republiek ingelijfd moest worden juist op dit tijdstip, hoewel Lord Roberts al een paar maanden met de proclamatie in zijn zak liep. De oorlog moest nu maar uit zijn, al was hij nog niet uit. Het succes van de Engelsche wapens behoorde op de een of andere manier bezegeld en geproclameerd te worden. Immers, het oogenblik was gunstig voor de ontbinding van het Parlement en het uitschrijven van algemeene verkiezingen. Aldus geschiedde: het Britsche parlement is ontbonden op 21 September, de verkiezingen voor de betwiste zetels worden gehouden omstreeks 1 October. Het is weer een handige zet van het ministerie Salisbury-Chamberlain, een voortreffelijk staaltje van partijpolitiek, met terzijdestelling van het gebruik, dat hier wet maakt, en met onverschilligheid voor het algemeen belang. Volgens dat gebruik had de ontbinding nog minstens een jaar uitgesteld moeten worden, en de toestand rechtvaardigt geenszins een beroep op de kiezers. Oppervlakkig beschouwd, scheen zelfs het partijbelang der tegenwoordige regeering dezen maatregel niet noodzakelijk te maken, want als iets zeker is, dan dit: dat de overgroote meerderheid van het Britsche volk zoo verblind is en zoo bevangen door den oorlogsroes, dat zij de politiek der regeering ten aanzien van Zuid-Afrika onvoorwaardelijk goedkeurt. Sir Edward Clarke die durft zeggen dat hij den oorlog afkeurt, wordt op zij gezet; Labouchere, die zich vermeet, Chamberlain aan te tasten, loopt veel kans, zijne vaste plaats te verliezen ofschoon men had kunnen denken dat aan Labby, dat enfant terrible, alles geoorloofd was. Zoo dus het ministerie het parlement ontbindt, in weerwil van de verpletterende meerderheid waarover het beschikt, op een oogenblik dat de oorlog als gewonnen wordt beschouwt, maar nog niet als geheel afgeloopen, zoo het niet wacht tot het laatste kanonschot gelost is, tot de generaals en de soldaten teruggekeerd zijn, tot de commissie van onderzoek naar de hospitaalschandalen weer thuis is, dan geschiedt dat omdat het tijdstip gunstig lijkt voor een beroep op de kiezers, die nu nog later wellicht niet meer bereid zullen zijn om het mandaat van het kabinet te bestendigen. Die toeleg is doorzichtig, maar de liberale partij is zoo verbasterd, de geautoriseerde leiders zijn zulke onbeteekenende personen, dat zij den moed van een overtuiging geheel missen, zich laten meesleepen door de heerschende strooming, en dus geen standpunt innemen van waar zij het kabinet in zijn zwakke punten kunnen aantasten. Zedelijk en verstandelijk gesproken, staat het ministerie Salisbury Chamberlain zwak genoeg. Bewijzen zijn er ten

5 378 ELSEVIER'S GEÏLLUSTREERD MAANDSCHRIFT. overvloede dat een moreele leiddraad bij haar streven nooit gevolgd is. Wat Chamberlain en Balfour indertijd hun kiezers beloofd hebben, zijn zij niet nagekomen: uitkeering aan ouden van dagen, volledige toepassing van het beginsel der schadeloosstelling bij ongelukken gedurende den arbeid, de zoo noodige hervormingen van de armenwet en van de kieswet, dat alles is bij de beloften gebleven. In de plaats daarvan wordt de natie gevleid met imperialisme. Het is dan ook een,,khaki-verkiezing". Maar zelfs op dat punt, het eenige waarover, volgens Chamberlain en Balfour in hun verkiezingsmanifesten, de strijd loopen moet ook op dat punt staat de regeering zwak. Zij heeft altijd volgehouden (zij moest het ook wel doen) dat de oorlog in Zuid-Afrika onvermijdelijk was: dat de Republieken Engeland den oorlog hebben opgedrongen. Is dat zoo, dan komt de regeering echter geen eer of lof toe voor de politieke voordeden die uit den oorlog kunnen voortkomen. Blijft over: de wijze waarop de oorlog voorbereid en uitgevoerd is. En wat dat betreft, terzake van het volslagen gebrek aan voorbereiding van het departement van oorlog is in de Engelsche pers zelf maar één roep geweest en wie zou er nu al vergeten zijn welk een teleurstelling en ellende de leiding van den oorlog in Natal, de poging tot ontzet van Kimberley, om kort te gaan, de geheele eerste phase van den oorlog, tot Februari toe, over het Engelsche leger gebracht heeft? Telt het dan niet mêe dat de verliezen van het leger, zonder de krijgsgevangenen, en ongerekend de vele zieken en gewonden die nog in Afrika verpleegd worden, volgens de (zeker te lage) officieele opgaaf meer dan 40,000 man hebben bedragen? Men zou echter verkeerd doen met te verwachten dat de Britsche kiezers zich door redeneering zullen laten leiden. De kanonnen hebben zoo gesproken dat de stem van het verstand verdoofd is, voor langen tijd. Geweld boven rede, macht boven recht dat schijnt ook de leidende gedachte te blijven in de betrekkingen van den Grootvorst van Finland, Keizer aller Ruslanden, tot het Finsche volk. Nikolaas II schijnt slechts één doel na te jagen, russoficeering van het grootvorstendom. Het zou ongetwijfeld verstandiger zijn, aan de Finnen een voorbeeld te nemen voor het Russische volk, dan de Finnen te dwingen, zich met de Russen gelijk te stellen; aangezien echter Rusland grooter is, mag het Finland opslorpen. Zou de Tzaar niet inzien dat het 't recht en de plicht van het Finsche volk is, zich tot het uiterste daartegen te verzetten; of laten zulke overwegingen hem koud? Dat is moeilijk te beslissen, maar wat de uitkomst voor de Finnen aangaat, komt het vrijwel op 't zelfde neer. Wat er van de Finsche pers overbleef, wordt stuk voor stuk gemuilband of kortweg afgeschaft. De nog bestaande uiterlijke kenteekenen van Finland's zelfstandigheid, zooals de postzegels voor het buitenlandsch verkeer, ze mogen niet langer gebruikt worden. Erger is de behandeling die de Finsche Landdag van den Grootvorst ondervonden heeft. In het laatst van Juni had de Landdag een verzoekschrift tot den Grootvorst gericht: een kalme en waardige

6 BUITENLANDSCH OVERZICHT. 379 uiteenzetting van de misbruiken en wederrechtelijkheden van Bobrikof's bestuurstelsel. In antwoord daarop heeft Nikolaas II nu te kennen gegeven, behalve een (onjuist) formeel bezwaar: dat de handelwijze van generaal Bobrikof zijn goedkeuring volkomen wegdroeg, en dat de Finsche Senaaat het reglement van den Landdag binnenkort zou hebben te herzien om de bevoegdheid van den Landdag te begrenzen lees: beperken en de wijze waarop de Landdag zijn zaken moet afdoen, opnieuw te regelen. De lof aan Bobrikof is tergend; met het andere schendt Nikolaas II zijn bekrachtiging van de Finsche vrijheden. De Senaat zou, al wilde hij, het recht niet bezitten dat de Keizer-Grootvorst hem toekent. Algemeene verkiezingen in Noorwegen en een nieuwe minister-president in Zweden. Noch het een noch het ander brengt eenige wijziging in den toestand. De Noorsche linkerzijde is bijna even sterk als vroeger in het Storting vertegenwoordigd, en bijgevolg zal de radicale politiek op denzelfden voet voortgezet worden. Boström wordt als Zweedsch premier opgevolgd door admiraal v. Otter, een gematigd man, van dezelfde richting als zijn voorganger. Een staaltje van het geharrewar tusschen Noorwegen en Zweden, tegenwoordig : De hertog der Abruzzen is, terugkeerende van een goed geslaagden noordpooltocht, te Kristiania feestelijk ingehaald, en bij die gelegenheid door Koning Oskar gedecoreerd. Niet echter met de Noorsche St. Olaf's-orde, maar met de Zweedsche Serafijnen-orde. Groot kabaal daarover in de radicale Noorsche bladen: dat was opzettelijk gebeurd, de Koning had weer eens te kennen willen geven dat een Noorsche orde ondergeschikt is aan een Zweedsche, enz. enz. Alsof de Zuid-Afrikaansche kwestie, de Chineesche kwestie en het een en ander daarbij, niet genoeg was, heeft het maar weinig gescheeld of Bulgarije en Roemenië waren elkander in het haar gevlogen. Dat ontbrak er maar aan, dat de Oostersche kwestie in Europa heropend was! Maar de groote mogendheden, genoeg met elkaar en zichzelf te doen hebbende, zetten de twee stoute kinderen heel gauw op hun plaats. Roemenië had overigens wel reden tot klagen. Dat een geheim Bulgaarsch genootschap in Macedonië kuipt tegen het Turksche gezag, en aan 't werk is om de bevolking van die streek naar vereeniging met Bulgarije te winnen, is niet onnatuurlijk, maar de Koetso-Wallachen die daar wonen willen maar liefst onder Turkije blijven, dat hun veel vrijheid laat, en zich in alle geval niet tot samenzweren laten dwingen door ' het genootschap te Sofia. Vandaar een soort van mafia die niet alleen onder de Koetso-Wallachen (aan de Roemenen verwant) in Macedonië, maar tot in Boecharest zelf een schrikbewind uitoefende; totdat dezer dagen de bedrijvers van een paar opzienwekkende moorden van Roemeniërs ongestraft bleven, hetgeen krasse vertoogen uitlokte van de Roemeensche regeering. De regeering van prins Ferdinand kan er echter niets aan doen, want de voornaamste personen van het vorstendom staan met het Macedonische Comité in betrekking, en dat verlamt de justitie.

7 380 ELSEVIER'S GEÏLLUSTREERD MAANDSCHRIFT. Te Peking schieten de zaken sedert enkele weken maar niet op. Om wat te doen te hebben en vermoedelijk ook wel omdat de zwermende benden in den omtrek van de hoofdstad soms te lastig worden, zetten de verbonden troepen kleine expedities op touw; de voornaamste van deze heeft de forten van Pei-tang, vlak ten noorden van Takoe, veroverd, maar niet dan met vrij aanzienlijk verlies. Overigens is de groote kwestie slechts in dit opzicht nader tot haar oplossing gekomen, dat de Chineesche regeering d. w. z. de oude hofkliek van de Regentes en prins Toean vredesonderhandelaars aangewezen heeft: het zijn prins Tsjing, de onvermijdelijke Li-hoeng-tsjang, en naar men zegt, daarenboven de beruchte Joeng-loe; hun worden de bekwame en betrekkelijk vrijzinnige onderkoningen van het Jangtse-gebied, Tsjang-tsji-toeng en Lioe koenji toegevoegd. Intusschen had de Russische regeering een voorstel gedaan dat wel echt Russisch was. De regeering te Petersburg maakte bekend dat zij haar gezant en haar troepen, nu de legaties ontzet waren, uit Peking zou wegzenden, en noodigde de overige staten uit, dat ook te doen. Dan kon de Chineesche regeering naar Peking terugkeeren, want zoolang zij daartoe niet in de gelegenheid gesteld was, zou er van een oplossing der moeilijkheden toch niets kunnen komen. Maar de schuldige Chineezen dan, en de geschonden eer der mogendheden? O, wat dat betreft had de Russische regeering een opvatting, kostelijk van naïveteit. Zij sprak in haar nota slechts van onlusten, van rebellen, en omdat dit nu eenmaal in haar kraam te pas kwam, hield zij zich vast aan de fictie dat het Chineesche gezag zelf door de Boksers overrompeld was. Dat bracht verschillende voordeden mee, voor de Russen. In de eerste plaats gaf het hun gelegenheid, weer als de beste vrienden van China te poseeren. Later zou dat wel vruchten afwerpen. Dan kwamen zij zonder verdere kosten en opofferingen van die onaangename zaak af, wat te meer woog omdat Rusland nog geen belang heeft bij een wijziging van den toestand in het noorden van China. En aangezien de rebellen" door hun aanvallen op de Siberische grens en op de spoorwegen in Mantsjoerije rechtstreeks tegen Rusland waren opgetreden, en Rusland wel genoodzaakt was geweest, zelf die onruststokers te verjagen, zou het Mantsjoerije, waar intusschen de voornaamste strategische punten door de kozakken waren bezet, wel zoo lang voor China bewaren... De mogendheden zouden er immers bij winnen, nu Nioe-tsjwang voorloopig" van een garnizoen voorzien was, en de spoorwegen voortaan beveiligd waren tegen rooverbenden? Volgens gerucht zouden de mogendheden zelfs gepolst zijn over een oplossing waarbij Mantsjoerije als een bufferstaat erkend zou worden. Dat is inderdaad verrukkelijk als variant op de pachtcontracten! Maar de omstandigheden maakten het in den eersten tijd nog onmogelijk, alle vreemde troepen uit Peking terug te roepen, zoodat een soort van middenweg vanzelf aangewezen was. En voor een keer wist Duitschland zijn oostelijken nabuur eens over te troeven. Iemand heeft gezegd : Pour enfoncer

8 BUITENLANDSCH OVERZICHT. 381 une araignée, il n'y a rien de tel qu'un coup de poing." Deze vuitslag door het Russische spinneweb gaf graaf v. Bülow, toen hij een nota rondzond waarbij vooropgesteld werd dat alvorens de onderhandelingen met China aan te vangen, de erkend schuldige Chineezen uitgeleverd moesten worden. Daar was werkelijk in theorie niets tegen in te brengen, en een paar antwoorden, van de mogendheden ingekomen, vallen de Duitsche regeering dan ook bij in theorie. Opmerkelijk is de houding van de Vereenigde Staten. Eerst nam MacKinley den schijn aan, het Russische voorstel aan te nemen, toen trok hij zich halverwege terug, en wat de Duitsche nota betreft, het antwoord van Amerika daarop zal met een diplomatieke weigering" gelijk staan. De zaak is dat de presidents-verkiezingen nu voor de deur staan, dat Bryan handiglijk de bestrijding van het imperialisme als voornaamste plank van zijn platform heeft gekozen, en dat MacKinley nu voor niets zoo bang is, als zijn partij in het Chineesche wespennest te steken. Zich nergens aan binden dus, ter zake van China, en zoo gauw terug als het maar mogelijk is. Zoo gaat dezer dagen in twee landen, Engeland en Amerika, de verkiezingsstrijd hoofdzakelijk om het imperialisme. Maar terwijl, nu het feit voor de Vereenigde Staten voldongen is, de imperialisten daar te lande niets beters weten te doen dan zulk een streven te verloochenen, zoodat MacKinley's daden en Bryan's woorden daarin werkwaardigerwijze gansch overeenstemmen, gaan in Engeland de zoogenaamde liberalen met de regeering mede in haar jingoisme en schijnt niemand er ernstig aan te denken, de annexatie der Republieken ongedaan te willen maken. Toch zou men zeggen dat het voor de hand lag dat de Engelschen zich spiegelden aan de jongste ervaring hunner buren aan den overkant van den oceaan. 23 September. C. E.

Or, W. J, LEYDn /!Nnl«msJag 8J7. ,...c F \ '- EEN TEHUIS VOOR WEEZEN IN ZUID-AFRIKA 1!.

Or, W. J, LEYDn /!Nnl«msJag 8J7. ,...c F \ '- EEN TEHUIS VOOR WEEZEN IN ZUID-AFRIKA 1!. Or, W. J, LEYDn /!Nnl«msJag 8J7,...c F \ '- EEN TEHUIS VOOR WEEZEN IN ZUID-AFRIKA 1!. L. S. Het is velen in Holland wellicht bekend, hoe ik, eerst onlangs uit Zuid-Afrika teruggekeerd, den langen en b'!ngen

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

DE BOERENOORLOG 1899-1902

DE BOERENOORLOG 1899-1902 DE BOERENOORLOG 1899-1902 Jan van Riebeeck - INLEIDING Stichter van de Kaapkolonie Wanneer men iets wil schrijven over de Boerenoorlog, Kan men niet voorbijgaan aan de vele gebeurtenissen die aan deze

Nadere informatie

columbus Boeren tegen Britten: oorlog in Zuid-Afrika lesbrief HAVO/V leerjaa brengt het beste uit twee werelden samen

columbus Boeren tegen Britten: oorlog in Zuid-Afrika lesbrief HAVO/V leerjaa brengt het beste uit twee werelden samen columbus brengt het beste uit twee werelden samen lesbrief HAVO/V leerjaa WO r3 Boeren tegen Britten: oorlog in Zuid-Afrika columbus Inleiding Deze zomer vindt het WK voetbal plaats in Zuid-Afrika. Allerlei

Nadere informatie

MÜX Blokzijl. rechtvan. Sprekei?

MÜX Blokzijl. rechtvan. Sprekei? MÜX Blokzijl rechtvan Sprekei? Wie kent Max Blokzijl niet? Iedereen kent hem als den bekenden radiospreker, die week in, week uit zijn stem laat hooren in honderdduizenden huisgezinnen en daar alle groote

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In 1792 begon de eerste Coalitieoorlog. 1p 1 Welk politiek doel streefde Oostenrijk met de strijd tegen Frankrijk na? Gebruik

Nadere informatie

7. Het ontstaan van het nationalisme

7. Het ontstaan van het nationalisme 7. Het ontstaan van het nationalisme Artikel 3 uit de Verklaring van de rechten van de mens en de burger, 1789. De oorsprong van iedere soevereiniteit ligt wezenlijk bij het volk/de natie. Geen instantie,

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking -

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking - Pagina 1 Groep 8 Colofon China - De geschiedenis en cultuur van Peking - Leerling - informatie Inleiding In deze les gaan wij het hebben over de Chinese stad Peking. We kijken met elkaar naar een stukje

Nadere informatie

Lyy^j^s, In het Algemeen Handelsblad van den 5 December 187G ko7nt het navolgend opstel voor:

Lyy^j^s, In het Algemeen Handelsblad van den 5 December 187G ko7nt het navolgend opstel voor: Lyy^j^s,. ^ «In het Algemeen Handelsblad van den 5 December 187G ko7nt het navolgend opstel voor: Er zijn er in den lande, vooral onder de rechterlijke ambtenaren en jongere rechtsgeleerden, die het der

Nadere informatie

Naam: FLORIS DE VIJFDE

Naam: FLORIS DE VIJFDE Naam: FLORIS DE VIJFDE Floris V leefde van 1256 tot 1296. Hij was een graaf, een edelman. Nederland zag er in de tijd van Floris V heel anders uit dan nu. Er woonden weinig mensen. Verschillende edelen

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

4e zondag van Pasen - De Goede Herder.

4e zondag van Pasen - De Goede Herder. 4e zondag van Pasen - De Goede Herder. Het is één van de oerbeelden geworden van Jezus in de christelijke geloofstraditie. Elk jaar wordt deze derde zondag na Pasen er naar genoemd: zondag van de Goede

Nadere informatie

Bovendien stel ik vast dat democratie onder een buitenlandse bezetting geen betekenis heeft.

Bovendien stel ik vast dat democratie onder een buitenlandse bezetting geen betekenis heeft. Bovendien stel ik vast dat democratie onder een buitenlandse bezetting geen betekenis heeft. Gie Goris, Mondiaal Magazine (MO), 20 februari 2010 Malalai Joya: 'In de ware wereld leven de Afghaanse vrouwen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b Bijlage VMBO-KB 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke prent over een biddende fabrikant (1907): Onderschrift

Nadere informatie

Aangezien de Vereenigde Naties van tijd tot tijd verklaringen hebben afgelegd omtrent haar bedoeling, dat oorlogsmisdadigers zullen worden berecht;

Aangezien de Vereenigde Naties van tijd tot tijd verklaringen hebben afgelegd omtrent haar bedoeling, dat oorlogsmisdadigers zullen worden berecht; Overeenkomst voor de vervolging en bestraffing van de groote oorlogsmisdadigers van de Europeesche As. Handvest van de Internationale Militaire Rechtbank Londen, 8 augustus 1945 Aangezien de Vereenigde

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Plein 1813 nr. 4- 's-geavewhage. Onderwerp: Weekoverzicht.

Plein 1813 nr. 4- 's-geavewhage. Onderwerp: Weekoverzicht. REGERINGSCOMMISSARIS IN ALGEMENE DIENST MINISTERIE VANALGEMENE ZAKEN Kenmerk: Nr. 3H7/HP/69. Bijlage(n): één. Onderwerp: Weekoverzicht. 's-gravenhage, 19 juni 1969' Plein 1813 nr. 4 Hiermede heb ik de

Nadere informatie

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal Een volk in opstand, een boze koning, een dappere koningin, een onoverwinnelijke vloot en... een storm. Dit is het spannende verhaal van de Spaanse

Nadere informatie

Sir Winston Churchill (1874-1965): een traditioneel

Sir Winston Churchill (1874-1965): een traditioneel Sir Winston Churchill (1874-1965): een traditioneel leider. De Engelsman Sir Winston Churchill heeft tijdens zijn lange leven vele functies bekleed: hij was militair en journalist, diende zijn land meer

Nadere informatie

Geschiedenis van China

Geschiedenis van China Geschiedenis van China Periodes: Shang dynastie 1766 1046 v.chr. Zhou dynastie 1046 256 v.chr. Han 206 v. Chr. 220 n.chr. Tang dynastie 618 907 Song dynastie 960 1279 Ming dynastie 1368 1644 Qing dynastie

Nadere informatie

Op welke wijze kreeg Mozes een les in geloof dat hij door God is aangewezen Gods volk te leiden?

Op welke wijze kreeg Mozes een les in geloof dat hij door God is aangewezen Gods volk te leiden? De wonderen van God. Op welke wijze kreeg Mozes een les in geloof dat hij door God is aangewezen Gods volk te leiden? Exodus 4:1-3 1 Toen antwoordde Mozes en zei: Maar zie, zij zullen mij niet geloven

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1 35 Oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1. De Tweede Wereldoorlog dankt zijn naam aan: a. Het aantal landen dat erbij betrokken was b. Het feit dat de oorlog in meerdere werelddelen werd uitgevochten

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Oefenteksten: Vergelijking

Oefenteksten: Vergelijking efenteksten: ergelijking ndersteboven van lezen Tekststructuren Fietsen met en zonder motor Een fiets en een motorfiets zijn allebei een vervoermiddel. Bij een fiets moet je zelf trappen. De motorfiets

Nadere informatie

Door welke oorzaak voelde Saul zich alleen en onbeschermd? En wat had hij vernomen?

Door welke oorzaak voelde Saul zich alleen en onbeschermd? En wat had hij vernomen? Dood van Saul en zijn zonen. Door welke oorzaak voelde Saul zich alleen en onbeschermd? En wat had hij vernomen? Zie 1 Samuel 30 en 31 Saul echter voelde zich alleen en onbeschermd, omdat God hem verlaten

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Vijf redenen waarom dit waar is

Vijf redenen waarom dit waar is Les 14 Eeuwige zekerheid Vijf redenen waarom dit waar is In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Is de echte (ware) gelovige voor eeuwig veilig en geborgen in Christus? Voor

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Statuten stichting tot het verstrekken van basisonderwijs op reformatorische grondslag STATUTEN

Statuten stichting tot het verstrekken van basisonderwijs op reformatorische grondslag STATUTEN STATUTEN Artikel 1: De naam der stichting is: Stichting tot het verstrekken van basisonderwijs op reformatorische grondslag. De stichting is gevestigd te Bennekom. De stichting is opgericht voor onbepaald

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2010 GT no. 17 Landsverordening Raad van Advies 1 Hoofdstuk 1. Inrichting en samenstelling Artikel 1 1. De Raad van Advies, verder te noemen de Raad, bestaat

Nadere informatie

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Prediking Geloofsbelijdenis Onderwijzing bij het Avondmaal De apostel Paulus beschrijft hoe onze Heer Jezus Christus het heilig Avondmaal heeft ingesteld:

Nadere informatie

Hoofdbedekking nog nodig vandaag?

Hoofdbedekking nog nodig vandaag? Hoofdbedekking nog nodig vandaag? Het dragen van een hoofdbedekking kan een schande zijn, maar het dragen van een hoofdbedekking kan ook een eer zijn. Paulus wil ons allen aanmoedigen en niet afbreken

Nadere informatie

Verdrag (IV) nopens de wetten en gebruiken van den oorlog te land, met bijbehorend Reglement

Verdrag (IV) nopens de wetten en gebruiken van den oorlog te land, met bijbehorend Reglement Verdrag (IV) nopens de wetten en gebruiken van den oorlog te land, met bijbehorend Reglement Den Haag, 18 oktober 1907 Overwegende dat, hoezeer ook naar de middelen gezocht wordt om den vrede te waarborgen

Nadere informatie

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen:

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: Artikel 1 Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

Het bestuursorgaan bevestigt de ontvangst van een elektronisch ingediende aanvraag.

Het bestuursorgaan bevestigt de ontvangst van een elektronisch ingediende aanvraag. Algemene wet bestuursrecht Titel 4.1. Beschikkingen Afdeling 4.1.1. De aanvraag Artikel 4:1 Tenzij bij wettelijk voorschrift anders is bepaald, wordt de aanvraag tot het geven van een beschikking schriftelijk

Nadere informatie

De Bijbel Open 2013 18 (11-05)

De Bijbel Open 2013 18 (11-05) 1 De Bijbel Open 2013 18 (11-05) Op 14 mei is het precies 65 jaar geleden dat in 1948 de staat Israel werd uitgeroepen. U merkt wel dat daar op allerlei manieren publiciteit aan gegeven wordt, positief

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

Oordeel 2012-133. Datum: 3 augustus 2012. Dossiernummer: 2012-0076. Oordeel in de zaak van [... ] wonende te [... ], verzoekster.

Oordeel 2012-133. Datum: 3 augustus 2012. Dossiernummer: 2012-0076. Oordeel in de zaak van [... ] wonende te [... ], verzoekster. Oordeel 2012-133 Datum: 3 augustus 2012 Dossiernummer: 2012-0076 Oordeel in de zaak van [... ] wonende te [... ], verzoekster tegen Stichting ROC Midden Nederland gevestigd te Utrecht, verweerster 1 Procesverloop

Nadere informatie

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 19 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN Een leerling van Hazrat Inayat Khan (Een kopie van de uitgave van) The Sufi International Headquarters Publishing Society 1 Liefde ontwikkelt zich tot harmonie en uit harmonie

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft

Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft Kunt u mij een (voor u) belangrijk verhaal over Jezus vertellen? Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft Zijn twee belangrijkste geboden: Heb je God lief

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

Welkom in de Hoeksteen. Voorganger: ds. Sieds de Jong

Welkom in de Hoeksteen. Voorganger: ds. Sieds de Jong Welkom in de Hoeksteen Voorganger: ds. Sieds de Jong Lezen : Handelingen 7 : 8-15, 44-60 Tekst : Handelingen 7 : 55-56 Psalm 73 : 10 Lied 44 : 1, 2 en 3 Opwekking 672 Opwekking 569 Lied 473 : 1, 2, 3,

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2008 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

1. Als het leven soms pijn doet

1. Als het leven soms pijn doet 1. Als het leven soms pijn doet 1 Als het leven soms pijn doet en de storm gaat tekeer in een tijd van moeite en verdriet. Alsof de zon niet meer opkomt en het altijd donker blijft en de ochtend het daglicht

Nadere informatie

Statuten Naam en zetel Artikel 1 1. De stichting draagt de naam: STICHTING FIBER OVERAL. 2. De stichting heeft haar zetel te Nijmegen.

Statuten Naam en zetel Artikel 1 1. De stichting draagt de naam: STICHTING FIBER OVERAL. 2. De stichting heeft haar zetel te Nijmegen. Statuten Naam en zetel Artikel 1 1. De stichting draagt de naam: STICHTING FIBER OVERAL. 2. De stichting heeft haar zetel te Nijmegen. Doel Artikel 2 1. De stichting heeft tot doel in Nijmegen en omgeving

Nadere informatie

De Bijbel open 2012 37 (22-09)

De Bijbel open 2012 37 (22-09) 1 De Bijbel open 2012 37 (22-09) Onlangs kreeg ik een vraag over twee genezingen in de bijbel. De ene gaat over de verlamde man in Lukas 5 die door het dak van een huis tot Jezus wordt gebracht en door

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Lesbrieven WOI. 100 jaar Groote Oorlog

Lesbrieven WOI. 100 jaar Groote Oorlog Lesbrieven WOI 100 jaar Groote Oorlog De Ginter gemeenten 1 Gistel 2 Oudenburg 3 Ichtegem 4 Torhout 5 Zedelgem 6 Koekelare 7 Kortemark 2 Kortemark tijdens de Eerste Wereldoorlog Kortemark vóór de oorlog

Nadere informatie

DE BOERENOORLOG 1899-1902

DE BOERENOORLOG 1899-1902 DE BOERENOORLOG 1899-1902 Jan van Riebeeck Stichter van de Kaapkolonie In "Novioposta" nummer 9 van januari 1985 werd het eerste deel van dit artikel opgenomen. Na een overzicht van de geschiedenis van

Nadere informatie

Wie kreeg van God de ingeving om de Filistijnen een lesje te leren?

Wie kreeg van God de ingeving om de Filistijnen een lesje te leren? Jonathan verslaat met de hulp van God de Filistijnen. Wie kreeg van God de ingeving om de Filistijnen een lesje te leren? 1 Samuel 14:1, eerste deel 1 Op een dag gebeurde het dat Jonathan, de zoon van

Nadere informatie

Een woord (wer e^'»^ keeraiide der ont?el"tins^ uil clr

Een woord (wer e^'»^ keeraiide der ont?eltins^ uil clr Een woord (wer e^'»^ keeraiide der ont?el"tins^ uil clr OUüFiRiJJKI. i'fk/i.«^ 1 i 1 DOOR MEVROUW VLIELANDER HEIN COUPERUS. 'S-GRAVENHAGE, W. P. VAN STOCKUM & ZOON 1908 Prijs 25 cent. Een woord over eene

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Welke militaire oorzaak kun je benoemen? Holland

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

instellingen, maar al is de beteekenis van den invloed dier bijzondere personen groot, na eene periode van belangstelling en enthousiasme voor

instellingen, maar al is de beteekenis van den invloed dier bijzondere personen groot, na eene periode van belangstelling en enthousiasme voor 27 wensch om eene nieuwe regeling te scheppen, maar niet van de gedachte, of men meer voelt voor de openbare school of de bijzondere school of omgekeerd. De Minister CORT VAN DER LINDEN zeide nog in de

Nadere informatie

Buitengewone Algemene Vergadering BAPS vzw

Buitengewone Algemene Vergadering BAPS vzw Buitengewone Algemene Vergadering BAPS vzw 82 Verslag Algemene Vergadering BAPS vzw 83 Verslag Algemene Vergadering BAPS vzw 84 Winand Bijnens deelde mee dat er 3 soorten voorgestelde wijzigingen zijn:

Nadere informatie

Geld. Ontstaan van geld

Geld. Ontstaan van geld Geld Ontstaan van geld Onze voorouders hadden geen geld. Als ze iets nodig hadden, ruilden ze dat. Dit heet ruilhandel. De bakker ruilde brood bij de slager voor vlees enz. Op een dag wilde iemand weten

Nadere informatie

N 54. 'SGRAVENHAGE, den 10 October 1876.

N 54. 'SGRAVENHAGE, den 10 October 1876. A A (Extract). EXTRACT nit het Register der Resolutien van den Minister van Financien. In- en uitgaande regteu en accijnsen. N 54. 'SGRAVENHAGE, den 10 October 1876. Dc Minister, enz. Heeft goedgevonden

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

Onderzoek: 200 jaar Grondwet

Onderzoek: 200 jaar Grondwet Onderzoek: 200 jaar Grondwet Publicatiedatum: 27-3- 2014 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit 7000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online onderzoek, gehouden

Nadere informatie

2

2 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Wij gaan voor even uit elkaar 1. Wij gaan voor e-ven uit el-kaar en de-len nu het licht. Dat.. Licht ver telt ons iets van God op hem zijn wij ge - richt. Straks zoeken

Nadere informatie

Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan?

Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan? Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan? Genesis 2:8-10 8 Ook plantte de HEERE God een hof in Eden, in het oosten, en Hij plaatste daar de mens, die Hij gevormd had. 9 En de HEERE

Nadere informatie

Romeinen 3:1-31 1 Wat is dan het voorrecht van de Jood, of wat is het nut van de besnijdenis? 2 Velerlei in elk opzicht. In de eerste plaats [toch]

Romeinen 3:1-31 1 Wat is dan het voorrecht van de Jood, of wat is het nut van de besnijdenis? 2 Velerlei in elk opzicht. In de eerste plaats [toch] Romeinen 3:1-31 1 Wat is dan het voorrecht van de Jood, of wat is het nut van de besnijdenis? 2 Velerlei in elk opzicht. In de eerste plaats [toch] dit, dat hun de woorden Gods zijn toevertrouwd. 3 Wat

Nadere informatie

ONZE HEMELSE VADER ZORGT VOOR ALLE DINGEN

ONZE HEMELSE VADER ZORGT VOOR ALLE DINGEN Zondag 10 / gehouden op 21-06-2009 / p.1 ONZE HEMELSE VADER ZORGT VOOR ALLE DINGEN Liturgie Votum en groet Zi: Psalm 118:1.5 Gebed Schriftlezing: Gen. 22:1-19 Zi: Psalm 33:2 Schriftlezing:Gen: 50:17-21:

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt. Mening in 1618. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen

Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt. Mening in 1618. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt Mening in 1618 Mening Nu Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 64. Uitspraken over Johan van Oldenbarnevelt Johan van Oldenbarnevelt verdiende het om

Nadere informatie

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog DAD_02 Dadizele, voor de oorlog. De kinderen wachten op de tram. Overal in de streek liepen tramlijnen. Maar de tram maakte plaats voor de auto. Ook

Nadere informatie

2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw

2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw 2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw 1830 1870: Javaanse boer werkt voor Nederlandse staat: - cultuurstelsel - Herendiensten van verliespost naar wingewest Vanaf 1870: modern imperialisme particuliere bedrijven

Nadere informatie

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 DE GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 De bovenvermelde Bijbelteksten spreken van het geheimenis dat eeuwen en geslachten lang verborgen is ge weest en verborgen is gebleven in God. Dit geheimenis

Nadere informatie

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd De wegloper belonen Sabbat Lees Lees Filemon 1 alvast door. Heb je er ooit over nagedacht van huis weg te lopen? Hoe zou dat zijn? Waar zou je naar toe gaan? Wat zou je kunnen doen? Onesimus bevond zich

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2008 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 24 (22-06)

De Bijbel open 2013 24 (22-06) 1 De Bijbel open 2013 24 (22-06) In Mattheus 16 komen we een bijzondere uitdrukking tegen. Jezus zegt daar tegen Petrus en de andere discipelen dat zij zullen binden en ontbinden. Dat roept bij iemand

Nadere informatie

Het verhaal van William Booth

Het verhaal van William Booth Lesmateriaal bij Het verhaal van William Booth Inhoudsopgave Geroepen om te dienen woordzoeker 3 Graaf in het verhaal! 4 Graaf dieper 5 Gods weg doolhof 6 Nieuw leven interview 7 Het Leger des Heils verspreid

Nadere informatie

DE WAARDE VAN MACHT TER ZEE.

DE WAARDE VAN MACHT TER ZEE. DE WAARDE VAN MACHT TER ZEE. DOOK ARCHIBALD HURD. THOMAS XELSON & SONS, 35 and 36, Patemostei Row, London, EC PDINBURGH. NEW YOEK. Pwib. / DE WAARDE VAN MACHT TER ZEE. * DOOR ARCHIBALD HURD, THOMAS NELSON

Nadere informatie

HONDERD JAAR GELEDEN. Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913

HONDERD JAAR GELEDEN. Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913 HONDERD JAAR GELEDEN aflevering 12 Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913 Een vast onderwerp waaraan in de kranten aandacht werd besteed, was de oorlog op de Balkan. Turkije was er bij betrokken

Nadere informatie

BUITENLANDSCH OVERZICHT.

BUITENLANDSCH OVERZICHT. BUITENLANDSCH OVERZICHT. Den i8den Mei is de Vredcs-conferentie geopend. De gedelegeerden van al de landen van Europa, van de Vereenigde Staten, Mexico, China, Japan en Siam niet die van de Hollandsch

Nadere informatie

Grondwet van de Tweede Republiek der Nederlanden Neerlandiæ

Grondwet van de Tweede Republiek der Nederlanden Neerlandiæ Grondwet van de Tweede Republiek der Nederlanden Neerlandiæ De Republiek der Nederlanden, verenigd in een micronatie sinds de uitroeping van de Unie van Utrecht 2007, beseffend dat een grondige hervorming

Nadere informatie