1 ste graad secundair onderwijs MUSEUM AAN DE IJZER. Wat rest van het leven. Wat blijft van het land.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1 ste graad secundair onderwijs MUSEUM AAN DE IJZER. Wat rest van het leven. Wat blijft van het land."

Transcriptie

1 1 ste graad secundair onderwijs MUSEUM AAN DE IJZER Wat rest van het leven. Wat blijft van het land. 1

2 Ter info Met deze invulbrochure hebben we geprobeerd voor leerlingen van de eerste graad van het secundair onderwijs een boeiend werkdocument te brengen. Waar het onderwerp er zich toe leende hebben we eveneens gepoogd moderne werkvormen te hanteren. De opdrachten en de werkwijze zijn gebaseerd op de VakOverschrijdende EindTermen (VOET) die hieronder vermeld zijn. We wensen u samen met de leerlingen een leerrijk bezoek aan het vernieuwd museum. Secundair onderwijs - A-stroom - Aardrijkskunde - Vakgebonden eindtermen 1. Landschap en kaart Een reëel landschap en beelden ervan met elementaire geografische termen beschrijven en deze op een overeenstemmende kaart aanwijzen Kaarten en plattegronden lezen door gebruik te maken van legende, schaal en oriëntatie Op werkkaarten van Vlaanderen of België en van andere bestudeerde gebieden diverse landschapscomponenten benoemen, zijnde reliëfgebieden, rivieren, landbouwgebieden, industriegebieden, agglomeraties en steden, zeehavens, transportassen, toeristische streken en toeristische centra 2. Bevolking en multiculturele samenleving Leren respect opbrengen voor de eigenheid en de specifieke leefwijze van mensen uit andere culturen, ook in onze multiculturele samenleving Secundair onderwijs - A-stroom - Geschiedenis - Vakgebonden eindtermen NIEUWSTE TIJD 19de - 20ste eeuw eigen staat Europa wereld 11 Europese wereldoverheersing en rivaliteit, nieuwe machten, Eerste Wereldoorlog Vorming en evolutie van tegengestelde machtsblokken. Secundair onderwijs - A-stroom - Nederlands - Vakgebonden eindtermen 1. De leerlingen ontwikkelen binnen gepaste communicatiesituaties een bereidheid om: te luisteren een ander te laten uitspreken een onbevooroordeelde luisterhouding aan te nemen te reflecteren over hun eigen luisterhouding het beluisterde te toetsen aan eigen kennis en inzichten 2. De leerlingen ontwikkelen binnen gepaste communicatiesituaties (zie eindtermen 5 en 6) een bereidheid om: te spreken Algemeen Nederlands te spreken een kritische houding aan te nemen tegenover hun eigen communicatiegedrag 2

3 Opdracht in de klas 1. De route naar het front Duid de plaats van vertrek aan. Situeer op onderstaand kaartje welke weg jij moet volgen om de stad met het Museum aan de IJzer te bereiken, duid de IJzer aan. 2. Combineer in onderstaande tabel een begrip uit kolom 2 (1 6) met een begrip in kolom 3 (A F) 1 Menenpoort A 2 Slag om de Grenzen Bos van Compiègne B 3 WO I Herstelbetalingen Oostkantons (B) C 4 Wapenstilstand 11 november 1918 Strijdende partijen D 5 Verdrag van Versailles 1918 Last Post E 6 Frankrijk, Verenigd Koninkrijk,België, Duitse Keizerrijk Tamines (Charleroi), 650 burgers worden door de Duitsers als schild gebruikt tegen de Franse aanval F Antwoorden

4 3. Verwijzen naar witte papaver In Vlaanderens velden (Letterlijk vertaald) In Vlaanderens velden bloeien de klaprozen Tussen de kruisen, rij aan rij die onze plek aangeven; en in de lucht vliegen leeuweriken, nog steeds dapper zingend zelden gehoord te midden van het kanongebulder aan de grond. Wij zijn de doden. Enkele dagen geleden leefden we nog, voelden de dauw, zagen de zon ondergaan. Beminden en werden bemind en nu liggen we in Vlaanderens velden. Neem ons gevecht met de vijand weer op: Tot u gooien wij, met falende hand de toorts; aan u om haar hoog te houden. Als gij breekt met ons die sterven, zullen wij niet slapen, ook al bloeien de klaprozen in Vlaanderens velden. De witte klaproos staat symbool voor het streven naar vrede. Vrede in de ruime zin van het woord: meer dan geen oorlog betekent het ook rust, harmonie, verdraagzaamheid in een multiculturele samenleving maar ook in alledaagse omstandigheden. De keuze van de witte klaproos is geïnspireerd op bovenstaand wereldberoemde gedicht van John McCrae In Flanders Fields dat hij aan het front schreef. Onderstaande link naar youtube brengt je bij bovenstaand gedicht van John McCrae In Flanders Fields. een video over het beroemde gedicht 'In Flanders Fields' van John McCrae dat hij in 1915 schreef. Het gedicht wordt gebracht door Anthony Davies, als nagedachtenis voor alle gesneuvelden van WO I. 4

5 4. Mensen op de vlucht De Grooten Oorlog startte 100 jaar geleden. Heel wat activiteiten draaien heel terecht rond de gesneuvelden, soldaten uit diverse landen die hun leven in de weegschaal legden om onze vrijheid te verdedigen. Maar in diezelfde tijd sloegen ouders met hun vaak nog heel kleine kinderen op de vlucht voor het oorlogsgeweld. Opdracht : Hieronder vind je het verhaal van zo n familie. Het is de bedoeling dat je je probeert in te leven in de gedachten, gevoelens, de waarnemingen van die kinderen en dat je het verder verloop van het verhaal zelf schrijft. Terwijl moeder haastig het hoogstnodige verzamelde voor haar en de 3 jongste kinderen hadden de twee oudsten, Werner en Emiel, elk vijf minuten gekregen om wat persoonlijke spullen samen te rapen. Meer tijd hoefde ook niet want ze waren arm. Afgedragen kleren van de oudste deden dienst voor de jongeren. Vader was pachter op een kleine boerderij. De os werd voor de gammele, 5

6 volgeladen kar gespannen. De kleinsten kregen een plaats tussen de spullen op de kar; moeder, vader, Werner en Emiel volgden te voet. Net als vele dorpsgenoten sloegen ze op de vlucht voor het oorlogsgeweld van het oprukkende Duitse leger. Gisteren waren ze opgeschrikt door geweervuur, inslaande mortieren en obussen die in het aardappelveld ontploften. De kinderen hielden zich schuil in de kelder. Uren had het geweld geduurd. De schrik zat er goed in. Het was een zware beslissing maar s avonds had vader de paar kippen en konijnen, het varken, de geit, de twee schapen en de koe naar de kasteelhoeve gebracht. De burgemeester had dit voor hem geregeld. Hij had zelfs een geschreven bewijs dat hij de dieren terug kon halen als hij terugkwam. Hij geloofde wat ze hem vertelden want lezen kon hij niet. Hij was nooit naar school geweest; als oudste van 12 kinderen moest hij meehelpen waar kon en vooral koeien wachten had hij veel gedaan. Dat vond hij best een leuke tijd, de rust, de natuur, de vrijheid hij mijmerde er graag over. Hun tocht vorderde uiterst traag. Ze moesten het station zien te halen want daar konden de kinderen op een trein richting Frankrijk worden gezet. De kar hotste over kapotgeschoten wegen, minuten duurden uren. Ze kregen dorst, honger, ze waren moe maar niemand durfde het aan te klagen. Uiteindelijk bereikten ze het station. Hartverscheurende taferelen speelden zich voor hun ogen af. Ouders werden van hun kinderen gescheiden. Werner en Emiel beseften heel goed wat er gebeurde, ze waren al 6 en 5 jaar. In oorlogstijd geen kind meer dus. Dikke tranen van angst en verdriet rolden over hun wangen terwijl de drie kleinsten in hun armen geduwd werden. De trein trok zich puffend op gang. Uren later werden ze in een schooltje in het Noord-Franse Abbeville in een klooster ondergebracht 6

7 5. De strijd begint Heel wat Europese landen waren betrokken bij WOI. De volledige frontlijn liep door verschillende landen. WOI die van 1 augustus 1914 tot 11 november 1918 duurde, speelde zich op vier fronten in Europa af. Welke strijdende partijen stonden tegenover elkaar? Duid op de kaart op volgende pagina de vier fronten aan: 1. het westfront 2. het oostfront met Rusland 3. het Italiaanse front in de Alpen 4. het Balkanfront tegenover het Ottomaanse Rijk In het vrt-programma Ten Oorlog trokken drie reporters te voet langs de Europese frontlinie. Ze vertrokken aan het strand van Nieuwpoort en trokken door Frankrijk, Italië, Slovenië, Albanië, Macedonië en Griekenland. Uiteindelijk bereikten ze de slagvelden van Gallipoli. (zie kaartje) Kan je verklaren waarom de frontlijn (zie kaartje) onderbroken is? Duid op onderstaande kaart zelf de fronten aan 7

8 Geïnteresseerd? Op Youtube kan je terecht om de uitzending te herbekijken of je kan het boek lezen! en 8

9 Bezoek: MUSEUM AAN DE IJZER Op bovenstaande foto zie je twee belangrijke monumenten, enerzijds de PAX-poort en anderzijds de IJzertoren, waarin het 22 verdiepingen tellende museum gevestigd is. Via de trap bereik je het dakterras. Vandaar krijg je een adembenemend zicht over de toenmalige frontstreek. Eerste Wereldoorlog De langlopende oorzaak van WOI was de honger naar machtsuitbreiding van de grootmachten van Europa, waaronder het Duitse Keizerrijk, het Oostenrijks-Hongaarse, het Ottomaanse, het Russische en het Britse Rijk, Frankrijk en Italië. De moord op 28 juni 1914 op aartshertog Frans Ferdinand van Oostenrijk, de troonopvolger van Oostenrijk-Hongarije, door een Bosnisch-Servische nationalist, was de directe aanleiding voor de grootmachten om WOI te starten. Via hun kolonies verspreidde het conflict zich gauw over de wereld. België werd vanaf zijn ontstaan in 1830/1831(1831 Verdrag van Londen), door de toenmalige grootmachten verplicht neutraal te blijven. België weigert Duitsland vrije doorgang, Duitsland schendt de neutraliteit en valt in augustus 1914 België binnen en dat is de aanleiding dat Groot- Brittannië in oorlog komt. België was een klein land, waarvan weinig tegenstand werd verwacht. Tegelijk was het een industriële grootmacht met het dichtste spoorwegnet van het Europese vasteland, wat het tot een aantrekkelijk doelwit maakte. Het Duitse leger rukte snel op, veroverde de vestingen langs de Maas en dreef het slecht uitgeruste Belgische leger voor zich uit. De Belgen trokken zich terug op Antwerpen dat in de voorafgaande decennia was omgeven door een ring van forten. Op 10 oktober 1914 viel echter ook Antwerpen. Het Belgische leger trok zich vervolgens langs de kust terug in de richting van Frankrijk. De laatste verdedigingslinie op Belgisch grondgebied werd ingericht langs de IJzer. De omgeving van de IJzer werd onder water gezet. Het Duitse leger liep hopeloos vast in de moerassen. Vier jaar lang bleef de IJzer de grens tussen de Duitse en de geallieerde legers, als de meest westelijke uitloper van een frontlinie die van het Noordzeestrand bij Nieuwpoort doorliep tot de Frans-Zwitserse grens. Achter de IJzerlinie bleef een klein deel van België onbezet. De opperbevelhebber van het Belgische leger, koning Albert, vestigde zijn hoofdkwartier in Veurne. 9

10 Via Dolorosa: de weg van lijden kruisweg Door de PAX-poort wandel je over de via Dolorosa naar de nieuwe IJzertoren. De 'Via Dolorosa' of 'Weg van het Lijden' volgt de eerste oorlogsmaanden van het Duitse leger in België, vanaf het oversteken van de Duitse grens bij Gemmenich tot het vastlopen van het front in de Westhoek. De gemeenten waar de vijand doortrok staan vermeld op dit pad. Opdracht : Op de volgende bladzijde vind je de steden en gemeenten langs de Via Dolorosa. Duid op onderstaande kaart Visé, Halen, Aarschot, Sambreville, Namur, Dinant, Mons, Leuven, Dendermonde en Melle aan. Antwerpen Diksmuide Brussel 10

11 11

12 Bekijk de film (12 minuten) Welk gevoel overheerst na het bekijken van de film: noteer het sterkste gevoel onderaan, daarboven het tweede in rij en zo verder tot de top. Verdieping 22: Panoramazaal Teken de frontlijn Hoe ver lag het front van de IJzertoren? Hoe ver ligt Ieper van hier? Wat stelt het blauwe gebied voor? 12

13 Verdieping 20 Toon op de kaarten hieronder aan dat de oorlog een wereldoorlog was. Duid minstens 5 betrokken landen aan. Duid ook verschillende werelddelen aan die betrokken waren. Wat verstaat men onder geallieerden? (groen) Wat verstaat men onder neutrale landen? (wit) Wat zijn de centralen? (grijs) Wat was de rechtstreekse aanleiding tot WOI? 13

14 Tijdslijn Op de tijdsband in de centrale trappenhal van de IJzertoren vind je belangrijke gebeurtenissen uit WOI met de juiste datum. Hieronder vind je een aantal gebeurtenissen. Het is de bedoeling dat je die in de juiste tijdsorde rangschikt. Noteer telkens de exacte datum. a. Frankrijk en Nederland mobiliseren. Duitsland verklaart Rusland de oorlog. Algemene Duitse mobilisatie. b. De wapenstilstand gaat in om uur in de voormiddag. c. Dodelijke aanslag op de Oostenrijkse troonopvolger Franz Ferdinand en zijn echtgenote in Sarajevo. d. De Duitsers veroveren Diksmuide. Het Belgisch Duitse front loopt vast in de modder van de IJzervlakte. e. De eerste Amerikaanse troepen landen in Frankrijk. Letter gebeurtenis datum 14

15 Verdieping 18: Mensen op de vlucht Links: een recente foto van een vluchtende massa voor oorlogsgeweld. Rechts: Belgen op de vlucht in WOI. Een deel van de Belgische bevolking moest vluchten: ze trokken naar onbezet België of ze werden opgevangen in Frankrijk, Nederland en Engeland. Stel dat je te voet moet vluchten en je mag slechts 5 voorwerpen meenemen. Wat neem je mee? Waarom kies je deze voorwerpen? 1. Geef twee redenen waarom mensen vandaag op de vlucht slaan. 2. Noteer drie landen waaruit asielzoekers afkomstig zijn. 15

16 Verdieping 15 : Belevingsverdieping Deze ruimte poogt bij de bezoeker de sfeer van onzekerheid, angst, verschrikking en ontreddering op de roepen. Het zijn precies die gevoelens waaraan de frontsoldaten werden blootgesteld. Probeer via de geluiden, het licht en de beelden het beklemmend gevoel van de oorlog te ondergaan. Opgelet: Wie epilepsie of hartproblemen heeft, verlaat deze verdieping en gaat onder begeleiding van de leerkracht naar de lift op verdieping 16. Verdieping 14 : Man versus machine De Groote Oorlog vormt een breuklijn in de geschiedenis van de oorlogsvoering. De tactiek loopt achter op de techniek waardoor de mens tegenover een regiment moordende machines komt te staan. Het wetenschappelijke, economische en industriële bedrijf draait door in functie van de oorlog. De fabrieken produceren steeds zwaarder geschut, mitrailleurs braken aan een oplopend tempo kogels uit en de legerhospitalen kunnen de verminkte soldaten nauwelijks verwerken. De negentiende-eeuwse heroïek is ver te zoeken in de massale slachtpartijen en de soldaten vervagen tot vervangbare onderdelen van de twintigste-eeuwse oorlogsmachine. De beide legers groeven zich steeds verder in hun loopgraven in. Vier jaar lang deden ze pogingen door de steeds sterkere linies van de tegenstander heen te breken. Aan beide zijden werden daarbij naast honderdduizenden soldaten voortdurend nieuwe uitvindingen zoals tanks en gifgassen ingezet. Prikkeldraad is in zo grote hoeveelheden gebruikt dat de verkoop van resterende voorraden na de oorlog tot de doorbraak van het gebruik in de landbouw leidde. Een van de gevaarlijkste plekken van het IJzerfront was de Dodengang, een loopgravenstelsel dat tot vlakbij de IJzer doorliep. Omdat aan de overzijde hetzelfde gebeurde, naderden de vijandelijke legers elkaar hier tot op enkele tientallen meters. 16

17 In deze macabere omgeving vond een van de meest bizarre gebeurtenissen van de frontoorlog plaats: een verbroedering tussen de soldaten aan weerszijden van het front tijdens de Kerst van Naar een tekst van : Hans Renes, Faculteit Geowetenschappen, Universiteit Utrecht Hier kan je de geur van het chloorgas en het mosterdgas ruiken. Zoek in de tekst voorbeelden van het feit dat de oorlog leidt tot het uitvinden van nieuwe producten en dus de economie ten goede komt. Wist je dat België een belangrijke wapenleverancier is? Wat is de belangrijkste wapenfabrikant in België? Ook nu nog spelen bedrijven volop in op oorlogsvoering. Oorlogsfilms spreken tot de verbeelding, de speelgoedindustrie produceert speelgoedwapens terwijl de ICT-sector informatici aanwerft die software ontwerpen voor de heel gegeerde computerspellen. Pedagogen zijn bezorgd over de impact van de vele wargames op het gedrag van jongeren, die zich niet langer bewust zijn van het verschil tussen fictie en realiteit en het afschuwelijke van oorlog te veel relativeren. Hou jij van computerspellen? Ga jij akkoord met de bezorgdheid van de pedagogen wat betreft de wargames? Waarom of waarom niet? 17

18 Verdieping 13 : Obussen worden urnen Officiële doden cijfer (1) Herziene dodencijfers Aantal POW einde oorlog Aantallen gewonden Totaal slachtoffers Totaal Geallieerden Totaal Centralen Totaal WOI POW = prisoner of war Kan je het thema van deze verdieping Obussen worden urnen verklaren? Bovenstaande cijfers zeggen genoeg over de zinloosheid van oorlogsvoering. Vergelijk het aantal gesneuvelden met de totale Belgische bevolking anno Wat stel je vast? 18

19 Op deze verdieping staan obussen. Bij elke obus staat de naam van een gesneuvelde soldaat/burger. Stel dat je op dit moment een van deze gesneuvelden hier zou ontmoeten. Schrijf hieronder de boodschap die je hem/haar zou willen zeggen. Omschrijf hoe je je voelt bij het zien van al die obussen, die zovele doden gemaakt hebben. Verdieping 12 : Bezet land Het leven in bezet België werd heel erg beperkt. Alles werd gereglementeerd. Hieronder vind je een paar voorbeelden van aanplakbiljetten waarmee de bevolking geïnformeerd werd. Noteer 3 beperkingen en beschrijf wat dit voor gevolg had voor de mensen. Wat betekent het als in een land dat in oorlog is de avondklok ingesteld wordt? 19

20 Verdieping 10 : Terug thuis Foto genomen in Compiègne na het ondertekenen van de wapenstilstand door de strijdende partijen Op welke datum werd de wapenstilstand getekend? In welk land ligt Compiègne? De wapenstilstand werd op een wel heel speciale plaats ondertekend. Welke? Wat werd in het Verdrag van Versailles geregeld? Welke landen waren zeker betrokken bij de wapenstilstand? De oorlog is voorbij. De soldaten komen terug thuis. Hoe verwachten de soldaten thuis ontvangen te worden? 20

21 Naast de lichamelijke letsels blijven soms levenslang de onzichtbare psychische letsels zoals depressies, angstaanvallen, slapeloosheid, Lichamelijke letsels tekenen de slachtoffers voor de rest van hun leven. Gasaanvallen en kogels in hoofd of romp veroorzaken onmiddellijk of op korte termijn de dood. Velen blijven echter letsels die niet dodelijk zijn, voor de rest van het leven meedragen. Oogletsels en schade aan de ademhalingswegen als gevolg van de gasaanvallen zijn niet zichtbaar maar beperken blijvend de activiteiten. Kogels en granaatscherven blijven hangen in het lichaam. Wonden zijn bijna altijd geïnfecteerd, want modder of stukken kledij zijn met het projectiel het lichaam binnengedrongen. Zelfs de kleinste verwonding kan aanleiding geven tot tetanus, met bijna zeker de dood tot gevolg. Er waren geen vaccinaties, er waren geen antibiotica ( het eerste antibioticum Peniciline werd pas in WOII gebruikt), dus bleven de wonden maanden soms jaren etteren. Op de foto s zie je voorbeelden van: Diepe littekens en littekens die het gelaat ontsieren. Moeilijke, herhaalde gezichtsreconstructies zijn nodig om een menswaardig leven te kunnen leiden. Littekens op ledematen met flexie contracturen als gevolg (handen in krampachtige houding) Koudvuur of gangreen: het afsterven van weefsel vooral van handen en voeten kwam veel voor: de weefsels zwellen, worden zwart en vallen tenslotte af. De oorzaken zijn ofwel een onderbreking van de bloedtoevoer of een besmetting met een anaerobe microbe, gewoonlijk beide. Als men het leven van de patiënt wil redden is de enige behandeling het wegsnijden van het afgestorven weefsel. In de praktijk kwam dat gewoonlijk neer op een amputatie van de hand, voet, been of arm. Huidletsels door inwerking van gifgas Stompen van geamputeerde ledematen Hoe kijk je aan tegen mensen met een handicap. Hoe ga je daar mee om? _ 21

22 Verdieping 9 : Vergeten? Vergeven? Verwerken? Kathe Kollwitz Het geraas van het nabije vee. De boer die in de schaduw zit van het bleke beeld. De bomen die buigen voor de wind van de zee. Zijn ouders hebben het lapje grond gekocht waar hij tot het kraakbeen in de modder stak. Hij was een begaafd student. Iets in wiskunde zegt de boer. Het beeld werd gemaakt naar een schoolfoto. Twee jaar later gingen zijn ouders ook dood, zegt de boer. Het wordt fris. Ik ga de geiten melken. Ergens nog een kraakbeen. Weggevreten door het zuur van de polderaarde, een zoon zonder kinderen, schuldig starend, als naar zijn meetkundeboek, naar zijn graf in het gras. (Hugo Claus Van horen zeggen ) 22

23 De oorlog is voorbij. Steden zijn kapotgeschoten, soldatenkerkhoven zijn in Vlaamse velden gezaaid, radeloze soldaten keren terug naar de heimat, een dichter verwoordt het verdriet van ouders, Käthe Kollwitz beeldhouwt het treurend ouderpaar na de dood van haar zoon. In het museum vind je onderstaand kunstwerk waarin een hedendaags kunstenaar zijn impressie van de oorlog uitgedrukt heeft. Lees de tekst die op de muur geschilderd is. Welke boodschap heeft de kunstenaar aan de bezoekers willen meegeven? 23

24 Verdieping 8: De IJzertoren als symbool Waarom werd de 1ste IJzertoren gebouwd? Wat betekent AVV-VVK? De IJzertoren heeft een specifieke vorm: Wat diende als voorbeeld? Noteer de boodschap die de IJzertoren meegeeft? Waarom die 4 talen op de toren? 24

25 Verdieping 6 : Een eigen mening vormen Mensen zoeken naar groepsgevoel: Groepsgevoel is noch goed noch slecht maar kan goed of slecht gebruikt worden: geef enkele groepen waar jij toe behoort. Er worden een aantal stellingen voorgesteld. Naargelang de leerling(e) al dan niet akkoord gaat met de stelling sluit hij/zij bij de ene of andere groep aan. Ik heb ooit mijn GSM gebruikt om iemand een pest-sms te sturen. Ouders, scholen en overheid moeten dringend strenger optreden tegen pestgedrag via sociale media. Leerkrachten kunnen aan pestgedrag in klas weinig veranderen. Alle asielzoekers moeten onmiddellijk huisvesting krijgen. Daarom ben ik bereid vluchtelingen in huis te nemen Allochtonen passen zich onvoldoende aan de gewoontes van het gastland aan. 25

26 26

MUSEUM AAN DE IJZER. Wat rest van het leven. Wat blijft van het land.

MUSEUM AAN DE IJZER. Wat rest van het leven. Wat blijft van het land. MUSEUM AAN DE IJZER Wat rest van het leven. Wat blijft van het land. 1 TER INFO Met deze invulbrochure hebben we geprobeerd voor leerlingen van de derde graad van het basisonderwijs een boeiend werkdocument

Nadere informatie

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Secretariaat/Documentatiecentrum: Bezoekerscentrum Rufferdinge Molenberg 4 3400 Landen Tel. 011 88 34 68 Fax 011 83 27 62 info@ghklanden.be www.ghklanden.be

Nadere informatie

Memoryspel Kerstmis 1914: Het eerste kerstbestand. Verbroedering tussen strijdende partijen. Er wordt eten gedeeld en men

Memoryspel Kerstmis 1914: Het eerste kerstbestand. Verbroedering tussen strijdende partijen. Er wordt eten gedeeld en men Memoryspel Kerstmis 1914: Het eerste kerstbestand. Verbroedering tussen strijdende partijen. Er wordt eten gedeeld en men speelt zelfs een voetbalwedstrijd. Dit bestand was een poging geweest om er het

Nadere informatie

Herdenking aan het Graf van de Onbekende Soldaat

Herdenking aan het Graf van de Onbekende Soldaat 11 november Wapenstilstand Herdenking aan het Graf van de Onbekende Soldaat Senaat Federaal Parlement Kamer van volksvertegenwoordigers 2 Hallo! 11 november is een bijzondere dag. Dat zal je niet ontgaan

Nadere informatie

KUNST IN DE aanklacht tegen de oorlog

KUNST IN DE aanklacht tegen de oorlog KUNST IN DE OORLOG Een aanklacht tegen de oorlog BEELD: TREUREND OUDERPAAR v Käthe Kollwitz v Eigen zoon: Peter v Begraafplaats: Vladslo (Duits kerkhof) v Oorlogsverdriet treft iedereen (vriend en vijand)

Nadere informatie

EENS KIJKEN WAT WE AL WETEN

EENS KIJKEN WAT WE AL WETEN EENS KIJKEN WAT WE AL WETEN Lijssenthoek Military Cemetery is één van de vele sporen die de Eerste Wereldoorlog in de Westhoek heeft nagelaten. Je kent er vast nog. Welke van deze plekken hebben ook te

Nadere informatie

Wat is de aanleiding tot de Eerste Wereldoorlog? De moord op Frans-Ferdinand van Oostenrijk.

Wat is de aanleiding tot de Eerste Wereldoorlog? De moord op Frans-Ferdinand van Oostenrijk. Werkblad 7 Ω Oorlog en crisis Ω Les : De Eerste Wereldoorlog Het begin van de Eerste Wereldoorlog Rond 900 zijn er twee kampen in Europa. Rusland, Frankrijk en Groot- Brittannië aan de ene kant. Oostenrijk-

Nadere informatie

Het gezicht van de Groote oorlog

Het gezicht van de Groote oorlog Het gezicht van de Groote oorlog Wat was de aanleiding van de Eerste Wereldoorlog? a) machtsuitbreiding b) De moord op de Aartshertog Frans Ferdinand. c) Een wraakactie voor vorige verloren veldslagen.

Nadere informatie

WEBQUEST L6-02 oorlog & vrede

WEBQUEST L6-02 oorlog & vrede WEBQUEST L6-02 oorlog & vrede 2.3.1. Wereldoorlog I INHOUD OEFENBOEK De Eerste Wereldoorlog 02-03 2.3.2. Wereldoorlog II De Tweede Wereldoorlog 04-05 La Vita è Bella 06-07 3.1. Geweldige personen Jezus

Nadere informatie

HET DROOMMUSEUM VAN DRE

HET DROOMMUSEUM VAN DRE HET DROOMMUSEUM VAN DRE Beste leerling, Dit werkblad wil je iets langer bij bepaalde zaken in het museum laten stil staan. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat je niet mag rondneuzen naar andere objecten,

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

HONDERD JAAR GELEDEN. Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913

HONDERD JAAR GELEDEN. Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913 HONDERD JAAR GELEDEN aflevering 12 Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913 Een vast onderwerp waaraan in de kranten aandacht werd besteed, was de oorlog op de Balkan. Turkije was er bij betrokken

Nadere informatie

Fototentoonstelling WO I

Fototentoonstelling WO I Fototentoonstelling WO I gewone dieren, bijzondere situaties Ook op de kinderboerderij zijn we de herdenking van WO I niet vergeten. Hoe kan het ook anders, bij ons staat deze in het teken van de dieren.

Nadere informatie

Naar De Grote Oorlog Ieper excursie, leerlingeninstructie

Naar De Grote Oorlog Ieper excursie, leerlingeninstructie Naar De Grote Oorlog Ieper excursie, leerlingeninstructie Monument op de Duitse militaire begraafplaats bij Langemark. Hier liggen 25.000 soldaten. Foto Reinard Maarleveld 1 Naar De Grote Oorlog Nederland

Nadere informatie

MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog MO_03 Moeders met lange rokken en schorten. Meisjes en jongens met zwarte kousen, sommige op klompen. Het lijkt gezellig op straat. Geen auto s...

Nadere informatie

Originele stereofoto: 'Douamont. Cheveaux morts'

Originele stereofoto: 'Douamont. Cheveaux morts' Originele stereofoto: 'Douamont. Cheveaux morts' In de conflicten voor de Eerste Wereldoorlog speelden paarden een belangrijke rol. De cavalerie was tot dan het speerpunt van de legers. Maar vanaf 1914

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Secretariaat/Documentatiecentrum: Bezoekerscentrum Rufferdinge Molenberg 4 3400 Landen Tel. 011 88 34 68 Fax 011 83 27 62 info@ghklanden.be www.ghklanden.be

Nadere informatie

SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog MO_03 Moeders met lange rokken en schorten. Meisjes en jongens met zwarte kousen, sommige op klompen. Het lijkt gezellig op straat. Geen auto

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

100 jaar Groote Oorlog

100 jaar Groote Oorlog Naam: 100 jaar Groote Oorlog GBS De Oester 6 de leerjaar meester Pascal Wat voorafging Frans-Duitse oorlog (1870 1871). Het einde van de 18 de eeuw (1701 1800), staat bekend als de industriële revolutie.

Nadere informatie

Drie massagraven voor de Nederlandse kust

Drie massagraven voor de Nederlandse kust Nederlandse kust geschiedenis van Learning by Action en Stichting De Noordzee deze les werd mogelijk gemaakt door het Prins Bernard Cultuurfonds Doel Materialen Vak Niveau Duur Werkwijze De leerlingen

Nadere informatie

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna.

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. 100 jaar geleden t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. t Is oorlog! Binderveld, Kozen, Nieuwerkerken en Wijer 100 jaar geleden is een

Nadere informatie

GITS TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

GITS TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG GITS TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op vrijdag 31 juli 1914 staat Gits in rep en roer: de algemene mobilisatie wordt afgekondigd. Alle jongemannen die in aanmerking komen voor

Nadere informatie

De Eerste Wereldoorlog

De Eerste Wereldoorlog 1 Introductie Dit project gaat over de Eerste Wereldoorlog. Het is vooral een doe-project. Je werkt soms alleen, soms in tweetallen. Tijdens het project moet je opdrachten maken. Alle opdrachten en presentaties

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

> Lees In de loopgraven. > Lees Nieuwe wapens.

> Lees In de loopgraven. > Lees Nieuwe wapens. LB -. Nederland doet niet mee > Lees Ruzie in Europa. Leg uit waarom Nederland toch met de oorlog te maken krijgt. Gebruik de volgende woorden: vluchten kamp voedsel België. In 9 krijgen twee landen ruzie

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

ONTDEK WOI MET JE KLAS in drie boeiende apps!

ONTDEK WOI MET JE KLAS in drie boeiende apps! ONTDEK WOI MET JE KLAS in drie boeiende apps! ONTDEK WOI MET JE KLAS in drie boeiende apps! Wil je met je klas een project uitwerken rond WOI en gebruik maken van nieuwe media? Dan zijn deze drie apps

Nadere informatie

LICHTERVELDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

LICHTERVELDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG LICHTERVELDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog LI_07 Er is veel volk op de dorpsplaats samengekomen en overal hangen vlaggen. Niemand is aan het werken. Het is waarschijnlijk zondag, en mooi

Nadere informatie

b) Waarom? Roeselare wordt in oktober 1914 veroverd en wordt dus bezet gebied. Het ligt aan de Duitse kant van het front

b) Waarom? Roeselare wordt in oktober 1914 veroverd en wordt dus bezet gebied. Het ligt aan de Duitse kant van het front 1. Inleiding a) De oude stedelijke begraafplaats van Roeselare is meer dan tweehonderd jaar oud (van 1806). Tijdens de oorlog werden hier vooral Duitse soldaten begraven. b) Waarom? Roeselare wordt in

Nadere informatie

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad Docentenblad Waar gebeurde het? Korte omschrijving In de strip worden vaak plaatsen genoemd. Er zijn drie kaartjes (Nederland, Europa en de wereld) en een aantal stripplaatjes waarin plaatsen genoemd worden.

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

4e zondag van Pasen - De Goede Herder.

4e zondag van Pasen - De Goede Herder. 4e zondag van Pasen - De Goede Herder. Het is één van de oerbeelden geworden van Jezus in de christelijke geloofstraditie. Elk jaar wordt deze derde zondag na Pasen er naar genoemd: zondag van de Goede

Nadere informatie

OEKENE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

OEKENE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG OEKENE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog de kerk van Oekene voor de Eerste Wereldoorlog 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat het dorp in rep en roer: het is oorlog! Overal wordt

Nadere informatie

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem A Bridge too Far is een film over de meest tragische blunder van de Tweede Wereldoorlog en vertelt heel precies over een groot plan. Dat plan kostte meer Geallieerden

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

HOOGLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

HOOGLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG HOOGLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Het is oorlog! Het brandweerkorps wordt snel samengeroepen voor het gemeentehuis. De brandweermannen moeten de jongens gaan waarschuwen

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Driebergse Automobiel Club opgericht 15 november 2001

NIEUWSBRIEF. Driebergse Automobiel Club opgericht 15 november 2001 NIEUWSBRIEF Driebergse Automobiel Club opgericht 15 november 2001 In het museum te München staat deze auto, een Tatra, prominent geëtaleerd. Er was geen toelichting bij. Van de toeschouwer werd verwacht

Nadere informatie

INGELMUNSTER TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

INGELMUNSTER TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG INGELMUNSTER TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat de gemeente in rep en roer: het is oorlog! Overal wordt erover gepraat. De volgende dag al moeten de dienstplichtigen

Nadere informatie

IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat de stad in rep en roer: het is oorlog! Overal wordt erover gepraat, de mensen staan allemaal op straat. De volgende

Nadere informatie

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel Voorwoord Gijsbrecht van Amstel leefde rond 1300. Hij was de belangrijkste man van de stad Amsterdam in die tijd. Gijsbrecht was geliefd bij de bevolking van Amsterdam, maar hij had ook veel vijanden.

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b Bijlage VMBO-KB 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke prent over een biddende fabrikant (1907): Onderschrift

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Gelukkig waren de weergoden ons gunstig gezind en hadden we, met uitzondering van donderdag, de volledige week prachtig weer.

Gelukkig waren de weergoden ons gunstig gezind en hadden we, met uitzondering van donderdag, de volledige week prachtig weer. Verslag Nieuwpoort 2010 Van 20 tot en met 24 september was het eindelijk weer zover. De leerlingen van 1A en 1B gingen op sociale vaardigheidstraining naar Nieuwpoort. Dit jaar was 1A van maandag tot woensdag

Nadere informatie

Opdracht 0.1: De Eerste Wereldoorlog

Opdracht 0.1: De Eerste Wereldoorlog BZL VRAAG GES 1 Opdracht 0.1: De Eerste Wereldoorlog INFORMATIE STAPPENPLAN Je leert... Je oefent... - de Eerste Wereldoorlog situeren in de tijd. - de Eerste Wereldoorlog situeren in de ruimte. - de oorzaken

Nadere informatie

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog DAD_02 Dadizele, voor de oorlog. De kinderen wachten op de tram. Overal in de streek liepen tramlijnen. Maar de tram maakte plaats voor de auto. Ook

Nadere informatie

Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015. Gedicht: Kaarsenlicht

Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015. Gedicht: Kaarsenlicht Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015 Gedicht: Kaarsenlicht Omdat ieder lichtje een verhaal is groter dan alle woorden van missen en dood van liefde levensgroot die we ooit spraken en hoorden

Nadere informatie

De Eerste Wereldoorlog

De Eerste Wereldoorlog 'In Flanders Fields the poppies blow, Between the crosses, row on row'. 1. Situering in tijd en ruimte 1.1 Situering in tijd : duid de mijlpaal aan op de onderstaande tijdslijn (van n.chr. - n.chr.). PREHISTORIE

Nadere informatie

De tijd van: Wereldoorlogen

De tijd van: Wereldoorlogen De tijd van: Wereldoorlogen WoI Interbellum WoII Wereldoorlog I Casus Belli (Latijn, de oorzaak van de oorlog) Wereldoorlog I Tweefronten oorlog: Oostfront/Westfront Tannenberg 1914: Bewegingsoorlog: Verdun

Nadere informatie

Werkboek. Eerste Wereldoorlog

Werkboek. Eerste Wereldoorlog Een initiatief van de Koninklijke Kring Mars & Mercurius Werkboek Eerste Wereldoorlog Voor het basisonderwijs Dit boekje is van: Klas: Concept: Nele Tilleman en Dries De Sutter Basisschool Mozaiek Brugge

Nadere informatie

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Dames en heren, allen hier aanwezig. Het is voor mij een grote eer hier als pas benoemde burgemeester

Nadere informatie

Herdenkingstoerisme Westhoek 2014

Herdenkingstoerisme Westhoek 2014 Visitor Management Herdenkingstoerisme Westhoek 2014 Persconferentie 8 april 2015 Opvolging bezoekerscijfers WOI-sites Westhoek BC Westfront 7 MUSEA: via ticketing 4 BEGRAAFPLAATSEN: via tellers Forse

Nadere informatie

RESEARCH CONTENT. Loïs Vehof GAR1D

RESEARCH CONTENT. Loïs Vehof GAR1D RESEARCH CONTENT Loïs Vehof GAR1D INHOUD Inleiding ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ blz. 2 Methode -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

Lesonderwerpen Excursie-items Kennismaking, overzicht leerstof en afspraken

Lesonderwerpen Excursie-items Kennismaking, overzicht leerstof en afspraken Leerplanthema: 1. Landschap en kaart Timing 01-02/ 05-09/ 12-16/ 19-23/ Effectieve De referentiekader en de facetkaarten van België en Europa, gezien in het eerste leerjaar, herhalen E4: Op werkkaarten

Nadere informatie

Lesbrieven WOI. 100 jaar Groote Oorlog

Lesbrieven WOI. 100 jaar Groote Oorlog Lesbrieven WOI 100 jaar Groote Oorlog De Ginter gemeenten 1 Gistel 2 Oudenburg 3 Ichtegem 4 Torhout 5 Zedelgem 6 Koekelare 7 Kortemark 2 Kortemark tijdens de Eerste Wereldoorlog Kortemark vóór de oorlog

Nadere informatie

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Arigato opdrachtenblad Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Lesuurpakket Arigato Thema s: oorlogsverleden; mensenrechten; vergeven; herdenken. Verdiepingsopdrachten:

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Werkblad: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. 1

Werkblad: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. 1 Achtergrond informatie voor docenten. D- Day betekend de eerste dag van een grote militaire operatie. In de Tweede Wereldoorlog viel dat op 6 juni 1944. Maar de inval van de Amerikanen in Afghanistan was

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

STAM op schoolmaat. eindtermen secundair onderwijs

STAM op schoolmaat. eindtermen secundair onderwijs STAM op schoolmaat eindtermen secundair onderwijs inhoudstafel 1. 2. inleiding...3 VOETEN...3 3. vakgebonden eindtermen - 1ste graad...4 3.1. A-stroom...4 3.1.1. 3.1.2. aardrijkskunde...4 artistieke /

Nadere informatie

Extra: Waarom hebben mensen paarden

Extra: Waarom hebben mensen paarden Extra: Waarom hebben mensen paarden In dit extra hoofdstuk leer je: Dat mensen paarden houden met een bepaald doel. Met welk doel mensen vroeger paarden hielden. Waarom mensen nu paarden hebben. Inleiding

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In 1792 begon de eerste Coalitieoorlog. 1p 1 Welk politiek doel streefde Oostenrijk met de strijd tegen Frankrijk na? Gebruik

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa INE MEGENS EIGENTIJDSE GESCHIEDENIS Opbouw college: Vooruitgangsgeloof 19 e eeuw Nationalisme en politieke kaart van Europa Eerste Wereldoorlog Cultuurpessimisme

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

Airborne Museum Hartenstein

Airborne Museum Hartenstein Airborne Museum Hartenstein Opdrachten VMBO Welkom in het Airborne Museum! De villa is het voormalige hoofdkwartier van de Britten en stond in september 1944 midden op het slagveld. In het Museum is van

Nadere informatie

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Staden voor de oorlog STA_07 De Speyhoek in Staden, voor de oorlog. Iedereen komt naar buiten voor de fotograaf. Moeders met lange rokken en grote schorten, vaders

Nadere informatie

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's Route 6 60 Vallis 61 Prachtige gebouwen en panorama's In Vaals en Lemiers getuigen monumentale gebouwen van een bewogen verleden. De groene heuvels in de omgeving bieden allerlei fascinerende vergezichten.

Nadere informatie

Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer

Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer aisha kindsoldaten Kindsoldaten, ik ruik haat. Dat gebeurt, als je kinderen niet spelen

Nadere informatie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie Lesbrief Van Papa, voor Sammie 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Introductie 4 Tweede Wereldoorlog 5 Concentratiekamp 6 Stripverhaal (opdracht) 8 Collage maken (opdracht) 9 Colofon 10 2 Inleiding Voor u ligt

Nadere informatie

11 NOVEMBER WAPENSTILSTAND

11 NOVEMBER WAPENSTILSTAND EEN IDEE VOOR EEN LEERRIJKE COMPUTERLES ( 1 lestijden) 3 de en 4de leerjaar ( ook voor 5 de en 6 de maar dan zonder gebruik te maken van Zonnestraal ) 11 NOVEMBER WAPENSTILSTAND Deze les sluit aan bij

Nadere informatie

BOUWEN AAN HET FRONT 100 JAAR SLAG BIJ PASSENDALE THE FINAL OFFENSIVE: THE YANKS ARE COMING PROGRAMMA HERDENKING

BOUWEN AAN HET FRONT 100 JAAR SLAG BIJ PASSENDALE THE FINAL OFFENSIVE: THE YANKS ARE COMING PROGRAMMA HERDENKING 2016 2017 2018 BOUWEN AAN HET FRONT 100 JAAR SLAG BIJ PASSENDALE THE FINAL OFFENSIVE: THE YANKS ARE COMING PROGRAMMA HERDENKING TENTOONSTELLING FRONT 14/18 - DE EERSTE WERELDOORLOG IN 3D 10.04 7.08 / Gratis

Nadere informatie

columbus Boeren tegen Britten: oorlog in Zuid-Afrika lesbrief HAVO/V leerjaa brengt het beste uit twee werelden samen

columbus Boeren tegen Britten: oorlog in Zuid-Afrika lesbrief HAVO/V leerjaa brengt het beste uit twee werelden samen columbus brengt het beste uit twee werelden samen lesbrief HAVO/V leerjaa WO r3 Boeren tegen Britten: oorlog in Zuid-Afrika columbus Inleiding Deze zomer vindt het WK voetbal plaats in Zuid-Afrika. Allerlei

Nadere informatie

Wie hoort mijn kreet?

Wie hoort mijn kreet? Wie hoort mijn kreet? Gedichten en Gebeden Soldatengraven zijn de grootste predikers voor de vrede. Albert Schweitzer, nobelprijs winnaar voor de vrede Essex Farm Cemetery (Ieper) In Vlaanderens velden

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1 LEZEN FICTIE BK LEKKER LEZEN PERRON Lekker lezen Daar lag de molen. Donker en dreigend lag hij daar in de sneeuw, als een sterk, gevaarlijk dier dat loert op zijn prooi. Ik hoef er helemaal niet heen,

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE

OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE INLEIDING Op 17 augustus opende de tentoonstelling Tegen-Strijd, de beleving van de Groote Oorlog in het land

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2010 tijdvak 1 vrijdag 21 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 39 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54 punten

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

RUMBEKE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

RUMBEKE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG RUMBEKE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog RUM_02 Koetsen en karren over de kasseien van de vooroorlogse Rumbeeksesteenweg. De straat loopt recht op de mooie, fiere kerktoren. 31 juli 1914:

Nadere informatie

Werkstuk wizard Hulpvragen

Werkstuk wizard Hulpvragen Hulpvragen Hulpvragen dieren Waarnemen Hoe ziet het dier eruit? Hoe beweegt het dier? Welke geluiden maakt het dier? Hoe voelt het dier aan? Hoe reageert het dier op je? Hoe neemt het dier waar? Leven

Nadere informatie

Herbeleef WO2 Welke keuzes zou jij maken? Gemaakt door: Kevin van Werkhooven & Timo Nijhof

Herbeleef WO2 Welke keuzes zou jij maken? Gemaakt door: Kevin van Werkhooven & Timo Nijhof Herbeleef WO2 Welke keuzes zou jij maken? Gemaakt door: Kevin van Werkhooven & Timo Nijhof Doel: Het doel van deze interactieve video is voornamelijk educatie. Je zult door middel van het spelen, bewuster

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan Antwoordkernen bij Eureka 3M, Amersfoort 2014-2015 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. De bedoeling is, dat je

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

Mysterie De vluchtende keizer

Mysterie De vluchtende keizer Mysterie De vluchtende keizer De les in een oogopslag Onderwerp: Activiteit: Tijdsduur: Doelen: Beginsituatie: Voorbereiding: Vlucht Keizer Wilhelm naar Nederland Deze mysterie- activiteit is een goede

Nadere informatie

Werkbladen voortgezet onderwijs. Naam leerling:

Werkbladen voortgezet onderwijs. Naam leerling: Werkbladen voortgezet onderwijs Naam leerling: Inhoud: Uitleg werkbladen Deze werkbladen horen bij de film D-Day, Normandy 1944. Een film die je meeneemt naar een beslissend moment in de geschiedenis:

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen. van Duitsland? nog steeds een Nationale Dodenherdenking? gehouden?

Tekst lezen en vragen stellen. van Duitsland? nog steeds een Nationale Dodenherdenking? gehouden? 1. Lees de uitleg. Tekst lezen en Als je een tekst leest, is het belangrijk om actief te lezen. Door jezelf vragen te stellen, controleer je of je de tekst nog begrijpt. Als je het antwoord op je vragen

Nadere informatie