CONFLICTEN EN OORLOGEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CONFLICTEN EN OORLOGEN"

Transcriptie

1 0-nummer januari 2003 CONFLICTEN EN OORLOGEN Je hebt conflicten en oorlogen in allerlei soorten en maten. Zolang er mensen op de aardbol zijn, hebben ze gevochten. Nu op dit moment is er ergens op de wereld wel een oorlog bezig en vallen er slachtoffers. 1. Geef je eigen definitie van een oorlog. Onderstreep daarin enkele sleutelbegrippen. 2. Geef zoveel mogelijk synoniemen van oorlog. Denk ook aan de termen uit de media en de geschiedenis. 3. Vul in: a. Oorlog tussen burgers en regering: b. Oorlog tussen burgers onderling: c. Oorlog tegen een onderdrukkende macht: d. Oorlog die wereldwijd wordt uitgevochten: e. Oorlog in een bepaald deel van het land: f. Oorlog gericht op het verdrijven van een bepaalde bevolkingsgroep: g. Oorlog die voortduurt maar geen nieuwswaarde (meer) heeft: h. Oorlog waarbij strijdkrachten én alle burgers betrokken zijn: i. Oorlog met kernwapens: j. Oorlog waarbij meer dan 1000 doden vallen: k. Oorlog waarbij minder dan 1000 doden vallen: 4. Welke oorlog uit bovenstaand rijtje komt het meeste voor? De laatste categorieën (3j-k) lijken misschien een vreemde eend in de bijt. Voor deskundigen is het onderscheid tussen meer en minder dan 1000 doden echter wel belangrijk. Onderzoekers van het Project Interdisciplinair Onderzoek naar Oorzaken van Mensenrechtenschendingen (PIOOM) leggen de grens bij 1000 doden. Daarboven spreekt PIOOM over oorlog, daaronder noemt ze het een conflict. 5. Is het niet een beetje vreemd dat onderzoekers naar de oorzaken van mensenrechtenschendingen zich bezighouden met oorlog? 6. Geef argumenten voor en tegen het onderscheid van PIOOM tussen een oorlog en een conflict. 7. Pak de krant of kijk op internet. Zoek daarin voorbeelden van een oorlog en een conflict volgens de definitie van PIOOM. Bij dit 0-nummer van de Conflict Courant hoort een educatieve website met aanvullende informatie voor leerlingen én docenten. Breng daarvoor een bezoek aan Heb je vragen of opmerkingen of zoek je extra informatie, kijk dan op Internet:

2 2 Conflict Courant DE GERECHTVAARDIGDE OORLOG Het concept van de gerechtvaardigde oorlog is in de 4 e eeuw door de theoloog St. Augustinus van Hippo bedacht. Hij beschouwde oorlog als een kwaad, maar beargumenteerde dat oorlog soms onvermijdelijk is om erger kwaad te voorkomen. Zijn theorie bevat een aantal morele principes die strikt moeten worden nagekomen. Als aan één principe niet wordt voldaan, kan er al niet meer over een gerechtvaardigde oorlog gesproken worden. St. Augustinus van Hippo 1. Gerechtvaardigde redenen. Een oorlog mag alleen worden uitgevochten om je te verdedigen tegen onrechtvaardige agressie, om onrecht te wreken of om kwaad af te wenden. Een natie kan zich alleen verzetten tegen een andere natie uit zelfverdediging of om een buurland te helpen dat onrechtvaardig is aangevallen. 2. Wettelijk gezag. De beslissing om oorlog te gaan voeren, mag alleen door een wettelijk ingestelde regering of door de regerende monarch genomen worden. 3. Gerechtvaardigde bedoelingen. Oorlog mag alleen gevoerd worden om de juiste redenen. Een oorlog mag niet uit wraak gevoerd worden, of om een rivaliserend land te vernederen, om andere naties door machtsvertoon te intimideren of te waarschuwen, om buitenlandse investeringen te beschermen of om de drang naar dominantie te bevredigen. 4. Laatste redmiddel. Geen enkele oorlog is gerechtvaardigd zolang er nog een kans bestaat dat het conflict kan worden opgelost door discussies, onderhandelingen of andere niet-gewelddadige acties. 5. Redelijke kans op succes. Je mag niet ten strijde trekken, als er geen redelijke kans is dat de doelen om oorlog te voeren bereikt kunnen worden. 6. Proportionaliteit. Het goede dat via een oorlog bereikt kan worden, mag niet overschaduwd worden door al het kwaad dat door een oorlog opgeroepen zal worden, zoals het verlies aan mensenlevens en de vernietiging van land, huizen, enz Middel en doel moeten op elkaar afgestemd zijn. 7. Onderscheid. Militaire acties moeten onderscheid maken tussen militaire en burgerdoelen. Burgers mogen niet betrokken worden bij directe aanvallen en mogen niet het doelwit zijn van militaire activiteiten. Wapens moeten accuraat gericht worden op gerechtvaardigde militaire doelen. Lukrake aanvallen op gebieden waarin ook burgers zich ophouden kunnen niet gerechtvaardigd worden, zelfs niet als ze op gerechtvaardigde militaire doelen gericht zijn. Buitensporig geweld, plundering, bloedbaden en het martelen van oorlogsgevangenen zijn verboden. 8. Manieren van oorlogvoering. Deze moeten geoorloofd, redelijk en in lijn met internationale afspraken zijn. Als de ene partij illegale methoden gebruikt, rechtvaardigt dit niet het gebruik van gelijke methoden door de andere partij. 1. Bespreek onderstaande stellingen met bovenstaande principes in je achterhoofd. a. De schaal en gruwelen van moderne oorlogvoering, nucleair of niet, maken een moderne oorlog totaal onacceptabel als een manier om tegenstellingen tussen naties op te lossen. b. Er zijn altijd oorlogen geweest, er zullen altijd oorlogen zijn. Het heeft geen zin om te proberen om ze te controleren. Laat ze plaatsvinden en zo snel mogelijk beëindigd worden. c. Oorlog is een misdaad tegen de menselijkheid. Het is onmogelijk om welke oorlog dan ook te steunen. We zouden er alles aan moeten doen om de oorzaken van oorlog weg te nemen. 2. Leg de principes van St. Augustinus van Hippo naast berichten over een oorlog die nu gevoerd wordt. Stel jezelf vragen als Wat zijn de redenen voor de oorlog? Wie nam de beslissing om oorlog te gaan voeren? Zou het conflict ook anders opgelost kunnen worden? Leidt de oorlog tot onnodig geweld en doden? Wat is de aard van de wapens/technologie die wordt gebruikt? Wereldwijd protest tegen aanval Oorlog voeren is in

3 Conflict Courant 3 NIET-GEWELDDADIGE ACTIES Er zijn tal van voorbeelden in de geschiedenis te vinden van mensen en groepen die zich verzet hebben tegen in hun ogen- onderdrukking en tegen lopende of dreigende conflicten. Sommigen gebruiken daarbij geweld. Een bekend persoon in dat verband is Nelson Mandela (voordat hij geweld in de gevangenis afzwoer); bekende organisaties zijn of waren de RAF (Duitsland), IRA (Noord- Ierland) en de ETA (Baskenland). Anderen proberen hun doelen te bereiken via niet-gewelddadige acties. De meest bekende persoon die dat deed is Gandhi; bekende organisaties zijn Amnesty International en vertegenwoordigers van de vredesbeweging zoals Pax Christi en IKV. Maar er zijn ook veel mensen en groepen die niet midden in de belangstelling staan en elk op hun eigen manier proberen onrecht te bestrijden en de wereld te verbeteren. 1. Hieronder vind je zes voorbeelden van burgerlijke ongehoorzaamheid. Geef van elk van de voorbeelden aan waar jij de streep zou trekken. Met welke actie ben jij het eens en zou je eventueel meedoen en waaraan zou je onder geen enkele voorwaarde mee willen doen? Waarom wel of niet? A. Drie Vrouwen voor Vrede lopen een nucleaire testsite op. Ze knielen en beginnen te bidden. De politie arresteert ze voor het negeren van borden verboden toegang. B. Een vrouw houdt op haar belastingaanslag een percentage in dat overeenkomt met het percentage dat de overheid uitgeeft voor defensie. Ze riskeert een hoge boete of gevangenisstraf. C. s Nachts sluipen vredesdemonstranten naar een militair vliegtuig dat nucleaire wapens draagt. Ze beginnen het vliegtuig te ontmantelen totdat ze worden gearresteerd. D. Leden van een jeugdgroep bouwen een kartonnen stad voor het ministerie van VROM om te protesteren tegen het overheidsbeleid rond huisvesting. Ze weigeren te vertrekken als ze daartoe worden gesommeerd. E. Vijf leden van Greenpeace klimmen op de muur van Paleis Noordeinde en onthullen een banier waarop ze protesteren tegen het Nederlandse laagvliegoefeningen boven het grondgebied van de Inuït (Eskimo s) in Canada. F. Een groep demonstranten houdt een nachtwake bij een ambassade van een land dat de mensenrechten schendt. Ze verbranden de namen van honderden mensen die zijn gedood. eens oneens waarom? A B C D E F 2. Niet elke niet-gewelddadige actie is ook een uiting van burgerlijke ongehoorzaamheid? Wanneer wel? 3. Geef zoveel mogelijk voorbeelden van niet-gewelddadige acties. Geef van elk voorbeeld de voor- en nadelen aan. 4. Zoek op internet een groep die zich bezighoudt of bezig heeft gehouden met niet-gewelddadige acties. Waaruit bestaat hun actie? Wie doen er mee? Wat hopen de deelnemers met hun actie te bereiken? Geweld wordt acceptabel Geweld stemt tot nadenken

4 4 Conflict Courant PRESSIEGROEPEN Een groep jonge mannen van een partij die zich tegen buitenlanders keert, verkoopt regelmatig kranten met racistische artikelen op de lokale markt, waar mensen uit veel verschillende culturen op af komen. De partijleden schreeuwen ook leuzen tegen buitenlanders en stellen zich dreigend op. Jij en je vrienden ergeren je daaraan. Je hebt vrienden en familieleden in Zimbabwe. Je hebt onlangs een brief van je oom gekregen waarin staat dat je neef is gearresteerd. Hij schreef dat veiligheidstroepen je neef en andere jongemannen hebben opgepakt en naar de gevangenis gebracht. Sindsdien heeft hij niets meer van je neef gehoord. Iedereen maakt zich zorgen om hun veiligheid. In de buurt waarin je woont, zijn er verdacht veel gevallen van kanker. Volgens de autoriteiten past het aantal sterfgevallen binnen de statistische marges en is er geen reden tot ongerustheid, maar jij vermoedt dat er meer aan de hand is. Jouw woning ligt onder de rook van een kernenergiecentrale. Je hebt een gesprek gehad met de directie daarvan, maar de directeur wuifde al je vermoedens en angsten weg en zeurde alleen maar door over het voldoen aan veiligheidsnormen en over jaarlijkse overheidscontroles. Je bent ten einde raad als je weer een geval van kanker ter ore komt. Wat moet je doen? Je werkt in een fabriek waar ze allerlei chemische verbindingen maken. Deze verbindingen kennen een dual use. Dat wil zeggen dat ze voor vreedzame, maar ook voor oorlogsdoeleinden gebruikt kunnen worden. De directie zegt dat deze verbindingen alleen voor vreedzame doeleinden verkocht worden, maar dat ze niet in staat is om alle tussenleveranciers te controleren. In de krant lees je berichten over de inzet van chemische wapens door een land in het Midden-Oosten die volgens pressiegroepen aldaar uit Nederland zouden komen. Je bent er niet gerust op dat ze niet uit de fabriek komen waar jij werkt. 1. Je krijgt met een groepje een van bovenstaande scenario s toegewezen. Ontwerp met de hele groep een campagne waarin jullie je allemaal kunnen vinden. Werk zoveel mogelijk punten uit in de tijd die jullie is toebemeten. Iedere groep stelt een woordvoerder aan die aan de rest van de klas de campagnestrategie uitlegt. Geef op z n minst het volgende aan: Wat doen jullie om jullie standpunt over het voetlicht te brengen? Wat zijn de risico s die hieraan verbonden zijn? Hoe komen jullie aan meer informatie? Met welke organisatie(s) zouden jullie contact kunnen opnemen? Wat hopen jullie te bereiken? Wegkijken moet niet meer kunnen 'Als je kritiek hebt, moet je er hier ook bij zijn'

5 Conflict Courant 5 WAPENHANDEL Morele dilemma s A Na maanden lang zoeken naar een baan, ben je aangenomen door een bedrijf dat exposities en handelsbeurzen organiseert. Het bedrijf laat je deelnemen aan een managementcursus en zal je een goed salaris betalen. Je ontdekt echter al snel dat een van de eerste exposities waarbij je betrokken zult zijn een wapenbeurs zal zijn. Nederlandse bedrijven zullen hun militaire producten tonen aan vertegenwoordigers van buitenlandse regeringen en gewapende troepen. Zo zullen er vertegenwoordigers van Pakistan komen, een land dat amper de eigen bevolking kan voorzien van adequate gezondheidszorg, onderwijs en voedsel en toch meer geld uitgeeft aan hun legermacht dan elk van bovengenoemde zaken. 1. Neem je de baan wel of niet? Ja ga naar a. Nee ga naar b. a. Had je enige bedenkingen om de baan te aanvaarden? Ja ga naar c. Nee ga naar d. b. Hoe leg je je bedenkingen aan het bedrijf uit? Schrijf een brief. c. Is er iets wat je kunt doen om je gevoelens uit te leggen voordat je de baan aanneemt of is er iets wat je wilt doen nadat je de baan hebt aangenomen? Beschrijf wat je gaat doen. d. Denk je dat er iemand is die zou overwegen om de baan af te wijzen? Wat zou haar/zijn redenen kunnen zijn? Waarom is het volgens jou oké om de baan wel aan te nemen? B Je hebt een baan aangeboden gekregen als ICT-specialist bij het bedrijf Bikkel. Bikkel is de ontwerper van de VCM Mark 3 tank en probeert deze te verkopen aan Zimbabwe. In Zimbabwe staat de regering op voet van oorlog met politieke tegenstanders en het land is door de Verenigde Naties veroordeeld vanwege de vele mensenrechtenschendingen. 1. Neem je de baan wel of niet? Ja of nee? Geef aan waarom wel of niet. 2. Zou je beslissing anders zijn geweest als de volgende feiten anders zouden liggen? a. Het bedrijf is niet Bikkel, maar een klein elektronicabedrijf dat geen tanks verkoopt maar een stuk gereedschap dat in het jargon een geleideapparaat wordt genoemd. Je kunt het gebruiken voor militaire én niet-militaire doeleinden (bijvoorbeeld voor geleide raketsystemen én telefoonlijnen) b. Bikkel probeert niet langer tanks te verkopen aan Zimbabwe, maar aan Pakistan dat al diverse malen oorlog heeft gevoerd met India en dat opnieuw een dreigende houding aanneemt tegen dit buurland. 3. Bestudeer de drie onderstaande stellingen. Met welke van de drie ben je het eens? Geef aan waarom. a. Wapenhandel is nooit verkeerd. b. Wapenhandel is soms verkeerd. (Wanneer?) c. Wapenhandel is altijd verkeerd. Wapenverkoop loopt wereldwijd terug Europees Parlement wil bindende gedragscode wapenuitvoer

6 6 Conflict Courant CONFLICTEN EN DE MEDIA "The first victim of war is the truth." Het is onduidelijk van wie dit wereldberoemde citaat afkomstig is. Het wordt toegeschreven aan verschillende 19 e -eeuwse Amerikaanse schrijvers en wordt vaak aangehaald als het gaat om de rol van de media in een oorlog. Veel landen censureren de berichtgeving in een conflictsituatie. Er zijn tal van voorbeelden van censuur waarbij regeringswaarnemers scherp in de gaten houden hoe er over een conflict tussen twee partijen geschreven en gepraat wordt. Bij een interview grijpen ze in als er een vraag gesteld wordt die hen niet bevalt en wordt het interview op hun gezag gestopt. En wie kent niet de pogingen van een betrokkene om een hand voor de camera te houden als er iets gefilmd dreigt te worden dat de eigen belangen kan schaden? Ook in landen waar er vrije pers is, vertellen journalisten vaak niet alles. Ze willen hun bron niet voor het hoofd stoten en zwijgen in de hoop om op een later tijdstip een nog betere tip te krijgen. Of ze doen aan zelfcensuur omdat ze menen dat het niet in het nationale belang is om het hele verhaal te vertellen, of denken dat hun lezers niet in afwijkende meningen geïnteresseerd zijn. Tijdens de aanloop naar de Golfoorlog van 1991, toen Amerika Koeweit bevrijdde van haar Irakese bezetters, zijn er van de 2855 minuten nieuws op de Amerikaanse televisie precies 29 minuten (1% van het totaal) gewijd geweest aan het verzet tegen de troepenopbouw. De media kunnen ook gemanipuleerd worden voor de goede zaak. In een poging om de publieke opinie aan haar kant te krijgen, verspreidde de Koeweitse regering in ballingschap het bericht dat Irakese soldaten baby s uit de couveuses in ziekenhuizen in Koeweit haalden en ze lieten sterven- om de couveuses naar Irak te kunnen verslepen. De verontwaardiging was wereldwijd groot. Pas jaren later na de Golfoorlog waarbij Irak uit Koeweit werd verdreven- bleek dat het bericht verzonnen was. Tijdens een oorlog mogen journalisten vaak niet schrijven over troepenbewegingen of over andere gevoelige informatie. Soms is de censuur openlijk, soms subtiel. Woordvoerders melden graag successen in de strijd, maar zwijgen liever over mislukkingen. Soms weet je niet waar de propaganda ophoudt en waar de waarheid begint, zegt correspondente Inez Polak. Zij werkt voor dagblad de Trouw in Israël/Palestina. Ook al loop je er heel lang rond, nog steeds trap je er af en toe in. In heb voor het NOS-Journaal een verhaal gemaakt over twee Palestijnse doden. Martelaars. Ze kregen een martelaarsbegrafenis. Later bleken het twee verkeersdoden. 1. Kijk naar de berichtgeving in de media (krant, radio, tv, internet) over een lopend of recent conflict. Selecteer drie berichten. Is er in de berichten aandacht voor: - De bron(nen) waarop het bericht gebaseerd is - Verschillende standpunten - De argumenten van voor- en tegenstanders - De gevolgen voor de positie van burgers - Mogelijke oplossingen Schrijf een artikel waarin je de ontbrekende punten toevoegt aan de bestaande berichten. Pentagon biedt journalisten oorlogstraining aan Tv-beelden van Palestijnen gecensureerd

7 Conflict Courant 7 CONFLICTEN EN DE MEDIA: DE ROL VAN DE CORRESPONDENT Veel berichten komen tot ons via correspondenten. Dat zijn journalisten die permanent wonen in het gebied waarover ze berichten. Zij vertellen ons haarfijn hoe de vork in de steel zit. En allemaal doen ze hun best om hun verhaal zo goed en eerlijk mogelijk over het voetlicht te krijgen. Maar ze vertellen er niet bij onder welke omstandigheden ze hun werk verrichten. Zo moet de correspondente voor Zuid-Amerika in haar eentje het hele continent bestrijken, hemelsbreed een afstand van meer dan km (drie keer de afstand Lissabon-Kopenhagen). Als er een grote gebeurtenis is die zich van tevoren aandient, heeft ze de tijd om bij wijze van spreken van het zuiden van Argentinië naar het noorden van Venezuela te reizen. Maar als er een ramp die per definitie onverwacht is- aan de andere kant van het continent gebeurt, rest haar niet veel anders dan in eigen woorden te herhalen dan wat ze zelf in lokale kranten leest, op televisie ziet of op de radio hoort. Tijd voor eigen onderzoek is er niet. De krant moet morgen uit en het journaal wil diezelfde avond nog Nederlandstalig commentaar bij de beelden. Maar ook in kleinere gebieden is correspondent zijn niet altijd even makkelijk. Neem Israël en de Palestijnse gebieden. Op één na alle Nederlandse correspondenten wonen aan de Israëlische kant van de grens. Normaliter is dat geen bezwaar. Als er iets in de Westelijke Jordaanoever zo groot als onze provincie Gelderland- gebeurt, ben je zo op de plek waar je wezen moet. Correspondent Salomon Bouman: Ik heb de eerste intifada (= de Palestijnse opstand die in 1987 begon) volledig verslagen. Ik kon me vrij bewegen in de Palestijnse gebieden en had toegang tot de leiders van de intifada. Correspondente Inez Polak: Vroeger was ik in een uur van Jeruzalem in Ramallah. Na het begin van de tweede intifada (in september 2000) is de strijd verhard. Reizen tussen Israëlische en het Palestijns grondgebied is door de vele wegbarricades uiterst moeizaam en tijdrovend geworden. Polak: Nu sta ik om 6 uur op en weet ik niet of ik er om 12 uur zal zijn. Zo is het ontzettend moeilijk om accurate informatie te vergaren. Berichten over Israël is in zo n situatie veel makkelijker dan berichten over wat er op Palestijns grondgebied gebeurt. Intifada Correspondenten worden vaak beschuldigd van partijdigheid. In de explosieve situatie die in Israël/ Palestina heerst lijkt elk woord een politieke lading te krijgen. In de ogen van de een ben je teveel op de hand van de Israëli s en ben je een joodse hielenlikker, in de ogen van de ander ben je teveel op de hand van de Palestijnen en word je beschuldigd van antisemitisme. Toch zijn volgens onderzoekster Jacqueline de Bruijn de Nederlandse correspondenten in de regio professionals. Waar gaat het dan wel mis? Het ligt aan de waan van de dag, waardoor er weinig ruimte is voor verdieping en zorgvuldigheid, aldus de Bruijn. Polak: In het verleden ging ik er nog wel eens een maand op uit voor een achtergrondverhaal. Dat kan de laatste twee jaar niet meer, want het staat heel belabberd als er een aanslag is en jij komt met een mooi verhaal over joodse immigranten. 1. Een correspondent woont doorgaans te midden van de mensen waar hij over schrijft. Wat zijn hiervan de voordelen? Welke nadelen zie je? 2. Je bent correspondent voor het tv-journaal. Doe in 3 minuten verslag van wat er vandaag gebeurd is in een conflictgebied dat op dit moment in het nieuws is of dat recentelijk was. Bedenk van tevoren wat je allemaal wilt overbrengen. Lukt het je om alles in die drie minuten te persen? De mooiste baan in de journalistiek Ik heb even behoefte aan een lange adempauze

8 8 Conflict Courant NA DE OORLOG Conflicten en oorlogen kunnen heel lang duren. Denk maar eens aan de Tachtigjarige Oorlog die van 1568 tot 1648 heeft plaatsgevonden. Sommige conflicten lijken onoplosbaar, het conflict tussen Israëli s en Palestijnen bijvoorbeeld. Toch komen ook schijnbaar onoplosbare conflicten tot een einde. Bijvoorbeeld omdat een onderdrukkend regime verdwijnt. Omdat de buitenlandse druk zo immens is geworden dat de zittende regering het bijltje erbij neer gooit. Of omdat de burgerbevolking het vechten zo beu is dat de mensen het niet meer pikken. Bevolkingsgroepen die voorheen als aartsvijanden tegenover elkaar stonden, proberen -hoe moeizaam soms ook- in gesprekken tot een oplossing te komen: katholieken en protestanten in Noord-Ierland, blanken en zwarten in Zuid-Afrika bijvoorbeeld. Om een conflict op een niet-gewelddadige manier te beëindigen, moet er een evenwicht gevonden worden tussen de belangen van de verschillende partijen die bij het conflict betrokken zijn. Een voorbeeld uit de geschiedenis: Zuid-Afrika heeft sinds 1911 een systeem van apartheid gekend: blanken en zwarten leven apart van elkaar, waarbij zwarten in al hun rechten worden onderdrukt. In 1994 wordt de apartheid afgeschaft en wordt Nelson Mandela de eerste zwarte president van Zuid- Afrika. Vier jaar daarvoor, op 11 februari 1990, is Mandela vrijgelaten na een gevangenschap van 27 jaar. Hij komt vrij na onderhandelingen tussen hemzelf en zijn partij het ANC aan de ene kant en het blanke apartheidsregime aan de andere kant. De regering wil voorkomen dat haar aanhangers massaal achter de tralies verdwijnen. Het ANC staat erop dat het apartheidsgeweld niet zomaar vergeten wordt. Als compromis komt de volgende regeling uit de bus: wie in aanmerking wil komen voor het kwijtschelden van straf, zal moeten opbiechten wat voor misdaden hij of zij heeft begaan. Voorwaarde is dat het moet gaan om politieke misdaden die erop gericht waren de apartheid in stand te houden of juist te bestrijden. Misdaden uit criminele motieven (zoals roof) komen niet voor amnestie in aanmerking. Er komt een Commissie voor de Waarheid en Verzoening, die oordeelt over de verhalen van de daders en gratie kan verlenen. Een bekend geval is het verhaal van Dirk Coetzee. Hij bekent dat hij 23 ernstige misdaden (diefstal, sabotage, ontvoering en moord) heeft gepleegd als voormalig commandant van een doodseskader. Hij verschijnt voor de commissie voor de moord op de zwarte ANC-advocaat Griffiths Mxenge. Hij krijgt gratie omdat hij volgens de commissie geen persoonlijke motieven heeft gehad betaling voor de misdaad niet de achtergrond van de moord is geweest in opdracht van meerderen heeft gehandeld de waarheid alleen boven water is gekomen dankzij zijn vrijwillige getuigenis 1. Wat zijn de voor- en nadelen van een getuigenis voor de commissie voor de daders? 2. Wat zijn de voor- en nadelen van een getuigenis voor de commissie voor de vrienden en verwanten van de slachtoffers? 3. Moet iedereen die voor een commissie wil getuigen gratie krijgen? Wie wel / wie niet? 4. Er komt een Internationaal Strafhof in Den Haag. Is dit geen betere oplossing dan een Commissie voor de Waarheid en Verzoening die mensen gratie verleent voor hun misdaden? 5. Stellingen: Verzoening leidt tot genezing. Nederland heeft een wijs spreekwoord: Wat niet weet, wat niet deert. Waarom zouden mensen per se de waarheid moeten weten als dit kan leiden tot het openrijten van oude emotionele wonden? Het doel van de regering zou moeten zijn om zoveel mogelijk misdaden op te lossen en de daders voor het gerecht te slepen. Rwanda nog vol wantrouwen en ongeuite woede President van Venezuela pleit voor verzoening

week juni 2013 C

week juni 2013 C Zuid-Afrika houdt de adem in : Nelson Mandela, een vrijheidsstrijder Nelson Mandela is nu ernstig ziek. Zijn hele leven lang heeft hij gevochten tegen de apartheid. De zwarte bevolking kreeg veel minder

Nadere informatie

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië?

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen moeten zich inleven in een permanent lid van de Veiligheidsraad van de VN. Ze gaan aan de slag met het vraagstuk of de

Nadere informatie

Platform Mensenrechteneducatie WERKBLADEN - 2

Platform Mensenrechteneducatie WERKBLADEN - 2 INTRODUCTIELES OP MIJN RECHTEN = JOUW RECHTEN De snelle mensenrechtenquiz Vul de vragen snel in zonder al te lang na te denken. Je krijgt er maar drie minuten voor! 1) Geef je eigen definitie van een mensenrecht.

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

week december B1

week december B1 De wereld rouwt om Nelson Mandela : Nelson Mandela Nelson Mandela is overleden. Zijn hele leven lang heeft hij gevochten tegen de apartheid. In begin wilde hij als advocaat geweldloos protesteren. In 1960

Nadere informatie

filosofie havo 2016-I

filosofie havo 2016-I Opgave 2 Waarheid en verzoening In 1991 kwam er officieel een einde aan de lange periode van apartheid in Zuid-Afrika. De apartheid hield in dat de bevolkingsgroepen van Zuid- Afrika zoveel mogelijk van

Nadere informatie

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Verdriet om Nelson Mandela. gediscrimineerd door de blanke regering. Deze tijd wordt apartheid genoemd.

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Verdriet om Nelson Mandela. gediscrimineerd door de blanke regering. Deze tijd wordt apartheid genoemd. PrO -weekkrant Week 50 december 2013 Voor jongeren in het praktijkonderwijs 9-15 december 2013 Eenvoudig Communiceren Verdriet om Nelson Mandela Foto: ANP Foto: KRO/Liselore Chevalier In de hele wereld

Nadere informatie

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur:

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur: Blood in the Mobile Frank Piasecki Poulsen 2010 52 minuten www.moviesthatmatter.nl Digibordles: www.spons.nl/moviesthatmatter 1 Kijkopdracht Waar gaat de film over? Documentairemaker Frank Poulsen komt

Nadere informatie

Oorlog en vrede. Pleidooi voor actief vredesbeleid

Oorlog en vrede. Pleidooi voor actief vredesbeleid Oorlog en vrede Pleidooi voor actief vredesbeleid Vrede is belangrijk, daar zal wel iedereen het mee eens zijn. Zonder vrede zeker minimaal gedefinieerd als de afwezigheid van oorlog is samenleven onmogelijk.

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

My Neighbourhood. Opdrachtenblad. Regie: Rebekah Wingert-Jabi & Julia Bacha Jaar: 2012 Duur: 26 minuten. Movies that Matter Educatie Film opent ogen!

My Neighbourhood. Opdrachtenblad. Regie: Rebekah Wingert-Jabi & Julia Bacha Jaar: 2012 Duur: 26 minuten. Movies that Matter Educatie Film opent ogen! 1 Filmbeschrijving Mohammed El Koerd is een Palestijnse jongen die opgroeit in de wijk Sheikh Jarrah in het hart van Oost-Jeruzalem. Wanneer zijn woonplaats door Israëlische kolonisten wordt bezet, moet

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Leerdoelen. Voorafgaand aan de film. Jaar: 2005. Filmkeuring: Alle leeftijden Website: www.livingrights.com

Leerdoelen. Voorafgaand aan de film. Jaar: 2005. Filmkeuring: Alle leeftijden Website: www.livingrights.com Living Rights Toti Opdrachtenblad Regie: Duco Tellegen Jaar: 2005 Duur: 26 minuten Filmkeuring: Alle leeftijden Website: www.livingrights.com Leerdoelen Je kunt Kenia aanwijzen op een kaart. Je kunt beschrijven

Nadere informatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie Docenteninformatie Deze werkbladen horen bij het Schooltv-programma Vrijheid. Aan de hand van de Four Freedoms van president Roosevelt komen verschillende aspecten van vrijheid aan bod. Het programma is

Nadere informatie

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten 3 september 2014 Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

Een haar in de boter. 1 Hoe reageer je op deze vijf situaties?

Een haar in de boter. 1 Hoe reageer je op deze vijf situaties? Een haar in de boter Mijn fiets is gepikt! Ik Een tegenstander tackelt mij op een smerige manier tijdens een belangrijke voetbalwedstrijd Mijn broertje wordt op school gepest. En ik weet door wie Dat meisje

Nadere informatie

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt bedoeld: het Israël dat wij ontmoeten in de bijbel en

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Iedereen kan iets doen voor vredee

Iedereen kan iets doen voor vredee Iedereen kan iets doen voor vredee Van kleine tot grote activiteiten Alle beetjes durf tellen samen uiteindelijk op tot vrede3 PAXE Vrede wie durft= PAX staat voor vrede. Samen met mensen in conflictgebieden

Nadere informatie

Dag tegen Racisme. Internationale dag tegen racisme. Definitie van racisme. wereld'). De politie begon toen te. Gerwin De Decker

Dag tegen Racisme. Internationale dag tegen racisme. Definitie van racisme. wereld'). De politie begon toen te. Gerwin De Decker Gerwin De Decker Dit krantje gaat over racisme. Iedereen heeft het al wel eens van dichtbij meegemaakt. Je hebt op school, op straat, in de bus of thuis wel eens een reactie gezien of gehoord over mensen

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1

Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1 Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1 Beste mensen, De meimaand is een mooie maand. Mei betekent zon en voorjaar, het betekent weer buiten kunnen zitten. Maar de maand mei betekent ook denken

Nadere informatie

Voorafgaand aan de film

Voorafgaand aan de film Die Welle Opdrachtenblad Regie: Dennis Gansel Jaar: 2008 Duur: 110 minuten Filmkeuring: 12 (geweld, angst en discriminatie) Website: www.welle.film.de Voorafgaand aan de film De legendarische film The

Nadere informatie

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid)

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Hieronder volgen de resultaten van het Israël onderzoek wat de EO in de afgelopen weken heeft laten uitvoeren. Veel stellingen zijn in een 5- puntsschaal

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Geen Amerikaanse aanval op Syrië

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Geen Amerikaanse aanval op Syrië PrO -weekkrant Week 38 september 2013 Voor jongeren in het praktijkonderwijs 16-22 september 2013 Geen Amerikaanse aanval op Syrië Foto: ANP Foto: Shutterstock Amerika valt Syrië voorlopig niet aan. Want

Nadere informatie

Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert'

Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert' DOSSIER 4 UUR NIEUWSBREAK Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert' Door: Irene de Zwaan 05/09/13, 16:07 YOUTUBE. Koos van Dam tijdens een optreden in Pauw&Witteman. NIEUWSBREAK

Nadere informatie

7 november 2014. Onderzoek: Wapenindustrie

7 november 2014. Onderzoek: Wapenindustrie 7 november 2014 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Belangen: Democraten versus Republikeinen

Belangen: Democraten versus Republikeinen Belangen: Democraten versus Republikeinen Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen lezen de tekst en proberen daarna met de opgedane kennis het standpunt te bepalen van de Democratische en de Republikeinse

Nadere informatie

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking -

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking - Pagina 1 Groep 8 Colofon China - De geschiedenis en cultuur van Peking - Leerling - informatie Inleiding In deze les gaan wij het hebben over de Chinese stad Peking. We kijken met elkaar naar een stukje

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende de plaasmoorden of het systematisch vermoorden van blanke boeren in Zuid-Afrika

Voorstel van resolutie. betreffende de plaasmoorden of het systematisch vermoorden van blanke boeren in Zuid-Afrika stuk ingediend op 1359 (2011-2012) Nr. 1 10 november 2011 (2011-2012) Voorstel van resolutie van de heren Frank Creyelman en Christian Verougstraete en mevrouw Marijke Dillen betreffende de plaasmoorden

Nadere informatie

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU????

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? In het kort Als je gepest wordt ga dan naar je mentor. Als je het moeilijk vindt je mentor in vertrouwen te nemen, ga dan naar je favoriete docent, juniormentor of de vertrouwenspersoon

Nadere informatie

Achter gesloten ogen: Spencer

Achter gesloten ogen: Spencer Achter gesloten ogen: Spencer Opdrachtenblad Regie: Dulco Tellegen Jaar: 2000 Duur: 25 minuten 1 Filmbeschrijving Spencer (18) woont in een opvangcentrum voor voormalig kindsoldaten in Liberia (West-Afrika).

Nadere informatie

> Lees In de loopgraven. > Lees Nieuwe wapens.

> Lees In de loopgraven. > Lees Nieuwe wapens. LB -. Nederland doet niet mee > Lees Ruzie in Europa. Leg uit waarom Nederland toch met de oorlog te maken krijgt. Gebruik de volgende woorden: vluchten kamp voedsel België. In 9 krijgen twee landen ruzie

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke tekening (rond 1900), met als titel:

Nadere informatie

JEZUS IS MIJN SUPERHELD

JEZUS IS MIJN SUPERHELD JEZUS IS MIJN SUPERHELD NAAM Studielessen voor 4-7 jarigen. Mei 2005 Deze lessen zijn geschreven door Beryl Voorhoeve, Judith Maarsen De lessen zijn geschreven om te gebruiken in kleine Bijbelstudie groepen

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars

Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars In deze opdracht maak je een interview met een of meer personen over de Joodse bevolkingsgroep in Den Haag tijdens de Tweede Wereldoorlog. Je moet in

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden!

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! Op de vlucht 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! 2) Waar komen de vluchtelingen vandaan? Syrië Sinds in

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL. geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VMBO-GL en TL. geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 46 vragen. Voor dit examen zijn

Nadere informatie

filosofie havo 2015-I

filosofie havo 2015-I Opgave 3 Wat is de Wat 11 maximumscore 1 Een goed antwoord bevat het volgende element: een uitleg dat Eggers zich met morele vraagstukken bezighoudt: hij vraagt zich af wat hij zelf vanuit zijn eigen normen

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme Racisme Ik heb een onderwerp gekozen dat jullie misschien een beetje vreemd zullen vinden, namelijk het thema 'racisme'. Als je dat woord opzoekt dan staat er: Racisme: racisme is het discrimineren van

Nadere informatie

Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het vertonen van mensenrechtenfilms op school.

Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het vertonen van mensenrechtenfilms op school. Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij Opdrachtenblad Naam film: Aanduidingen Kijkwijzer: Regie: Jaar: Duur: Eventueel website van de film: Leerdoelen 1. Je kunt op een kaart aanwijzen

Nadere informatie

Afghanistan. NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan

Afghanistan. NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan Afghanistan NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan KABUL - In het zuiden van Afghanistan is dinsdag een militair van de internationale vredesmacht ISAF gedood. Dat maakte een woordvoerder van de troepen

Nadere informatie

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Hieronder vindt u de praatplaten die u zelf kunt afdrukken. Druk het document recto-verso af (afdrukken vanaf pagina 2 - omdraaien langs korte zijde)

Nadere informatie

Dag tegen Racisme. Kijk eens naar jezelf! Kijk eens naar de anderen! Gudrun Peperstraete. hoe je eruitziet? Of is er meer? Is

Dag tegen Racisme. Kijk eens naar jezelf! Kijk eens naar de anderen! Gudrun Peperstraete. hoe je eruitziet? Of is er meer? Is Gudrun Peperstraete Kijk eens naar jezelf! hoe je eruitziet? Of is er meer? Is er nog iemand die er net zoals jij uitziet? Kijk eens naar de anderen! Kijk eens goed in de spiegel. Welke kleur hebben je

Nadere informatie

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali PrO -weekkrant Week 45 november 2013 Voor jongeren in het praktijkonderwijs 4-1 0 november 2013 Eenvoudig Communiceren Nederlandse soldaten naar Mali Foto: ANP In Mali helpen buitenlandse soldaten de inwoners.

Nadere informatie

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Jodenvervolging in Duitsland De reden dat de joden vervolgd en vermoord werden tijdens de Tweede Wereldoorlog was, dat de joden rijk en succesvol

Nadere informatie

Leerlingen weten dat er in een democratische rechtsstaat verschillende manieren zijn om conflicten op te lossen en dat rechtspraak daar één van is.

Leerlingen weten dat er in een democratische rechtsstaat verschillende manieren zijn om conflicten op te lossen en dat rechtspraak daar één van is. HOE LOSSEN WE DIT OP? DE WERKVORM IN HET KORT Wat doe je als je een probleem of ruzie hebt? In het ergste geval moet je naar een rechter. Die bepaalt dan wie er gelijk heeft. Maar meestal kun je problemen

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

Roos van Leary. Mijn commentaar betreffende de score Mijn score was 4 punten van de 8.

Roos van Leary. Mijn commentaar betreffende de score Mijn score was 4 punten van de 8. Roos van Leary Beschrijving Boven-Samen (BS) dominant gedrag: leidend zelfdefinitie: ik ben sterker en beter dan jij; Ik overzie "het" definitie van de ander: jij bent zwak en hulpbehoevend relatiedefinitie:

Nadere informatie

Ik heb geen idee wat het betekent. Ik heb dit woord wel eens gezien of gehoord.

Ik heb geen idee wat het betekent. Ik heb dit woord wel eens gezien of gehoord. Tekst lezen en moeilijke woorden bespreken 1. Hoe goed ken je de woorden in het schema? Je hoeft alleen een kruisje te zetten bij hoe goed je het woord kent. 2. Lees de tekst met het stappenplan. Onderstreep

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen. van Duitsland? nog steeds een Nationale Dodenherdenking? gehouden?

Tekst lezen en vragen stellen. van Duitsland? nog steeds een Nationale Dodenherdenking? gehouden? 1. Lees de uitleg. Tekst lezen en Als je een tekst leest, is het belangrijk om actief te lezen. Door jezelf vragen te stellen, controleer je of je de tekst nog begrijpt. Als je het antwoord op je vragen

Nadere informatie

Conflicten in de klas

Conflicten in de klas Handleiding voor leerkrachten 0-nummer Januari 2003 Conflicten in de klas Conflicten en oorlogen beheersen het nieuws. Er gaat geen dag voorbij of ergens op de wereld vallen er slachtoffers. Sommige conflicten

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag Directie Noord Afrika en Midden-Oosten Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Dit examen bestaat uit 19 vragen, een samenvatting en twee schrijfopdrachten. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen.

Dit examen bestaat uit 19 vragen, een samenvatting en twee schrijfopdrachten. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen. Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE KB Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een tekstboekje. Beantwoord alle vragen en

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 Welke kaart geeft de historisch

Nadere informatie

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Dit schoolexamen bestaat uit 33 vragen. In totaal kun je hiervoor 54 punten halen. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK DE EDUCATIEVE KRANT! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat

Nadere informatie

LESPAKKET KINDERRECHTEN

LESPAKKET KINDERRECHTEN LESPAKKET KINDERRECHTEN 1 schrijf op Met dit lespakket maken kinderen in Nederland kennis met de Rechten van het Kind. Zij leren welke rechten kinderen hebben en waarom deze zo belangrijk zijn. Ook krijgen

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2007 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2007 - I De koloniale relatie Indonesië-Nederland + Het Indonesisch-Nederlands conflict 1945-1949 Gebruik bron 15. 1p 22 Wat was een gebruikelijke route van VOC-schepen naar Indonesië? A route 1 B route 2 C route

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Hoe staat de islam tegenover andere religies. revisie: Yassien Abo Abdillah. Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 2013-1434. Islam voor iedereen

Hoe staat de islam tegenover andere religies. revisie: Yassien Abo Abdillah. Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 2013-1434. Islam voor iedereen Hoe staat de islam tegenover andere religies ] لونلدية - dutch [ nederlands - revisie: Yassien Abo Abdillah Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 2013-1434 Islam voor iedereen لاقة الا سلام مع ادلنيات الا

Nadere informatie

Bram Vrielink en Jim Bloemen 2de

Bram Vrielink en Jim Bloemen 2de Bram Vrielink en Jim Bloemen 2de INHOUDSOPGAVE Ontstaansgeschiedenis terrorisme.. 3 Terroristische organisaties. 4 Doel terroristische organisaties. 6 Werkwijze terroristische organisaties 7 Kaart terroristische

Nadere informatie

Johannes 8 : 11. dia 1

Johannes 8 : 11. dia 1 Johannes 8 : 11 in de wet van Mozes stond het duidelijk (Deut. 22:22) als een man wordt betrapt met een getrouwde vrouw moeten beiden ter dood gebracht worden zowel de man als de vrouw met wie hij geslapen

Nadere informatie

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede heb ik meegekregen van mijn vader, die de gastvrijheid van de Duitse bezetter aan den lijve heeft mogen ondervinden. Mijn vader heeft in Scheveningen gezeten,

Nadere informatie

Geachte docent, Met vriendelijke groeten, Medewerkers van Stichting Vredesburo Eindhoven

Geachte docent, Met vriendelijke groeten, Medewerkers van Stichting Vredesburo Eindhoven Geachte docent, Door moderne communicatiemiddelen zijn we tegenwoordig verbonden met alle plekken op aarde. We zien de opstanden in de Arabische wereld net zo makkelijk aan ons voorbijtrekken, als het

Nadere informatie

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu Een gebouw inrichten Lesbrief over inrichting en afwerking Project Topstages www.ontdektechniek.nu Deel A: Voorbereiding Inleiding Het Mondial College krijgt binnenkort een nieuw gebouw. In dit gebouw

Nadere informatie

OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Luk 15:11-32 Joh 3:14-17, Joh 15:9-17 Matt 5:43-48, Joh 13:33-35

OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Luk 15:11-32 Joh 3:14-17, Joh 15:9-17 Matt 5:43-48, Joh 13:33-35 God en je naasten liefhebben LES 3 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Luk 15:11-32 Joh 3:14-17, Joh 15:9-17 Matt 5:43-48, Joh 13:33-35 Wat leer

Nadere informatie

Oefenen in gehoorzaamheid

Oefenen in gehoorzaamheid LES Oefenen in gehoorzaamheid Sabbat Doe Lees om te beginnen Efeziers 6. Stel je eens voor dat je geen keus had over wanneer je opstond 's morgens, geen keus over wat je at of waar je naar toe ging of

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Dames en heren, jongens en meisjes,

Dames en heren, jongens en meisjes, SPEECH TER GELEGENHEID VAN DE DODENHERDENKING 4 mei 2008 EN DE HERDENKING VAN DE BEVRIJDING OP 5 MEI 2008 Dames en heren, jongens en meisjes, 4 mei, 8 uur, een moment om stil te zijn. twee minuten stilte.

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

Nederlands CSE GL en TL

Nederlands CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 1 dinsdag 20 mei 13.30-15.30 uur Nederlands CSE GL en TL Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Nadere informatie

Secretary Management Master

Secretary Management Master Proefles Secretary Management Master Thema: Assertiviteit of krijg meer voor elkaar met lef Door Hanneke Steenbekkers trainer Secretary Management Master www.secretary.nl/master Assertiviteit: krijg meer

Nadere informatie

Kleine Taalgids Beestenberg

Kleine Taalgids Beestenberg 1 Kleine Taalgids Beestenberg Agressie znw. Het woord agressie wordt in veel betekenissen gebruikt. Meestal slaat het op vijandigheid die zich uit in woorden of daden. Kenners spreken dan over destructieve,

Nadere informatie

Nederlands CSE GL en TL. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Nederlands CSE GL en TL. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage. Examen VMBO-GL en TL 2015 tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-15.30 uur Nederlands CSE GL en TL Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website. Naam Leerling: Klas:. 3.0 a.

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-MAVO-C

Examenopgaven VMBO-MAVO-C Examenopgaven VMBO-MAVO-C 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen bestaat uit 26 vragen en een samenvattingsopdracht.

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b Bijlage VMBO-KB 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke prent over een biddende fabrikant (1907): Onderschrift

Nadere informatie

DE WIJZE KONING SALOMO

DE WIJZE KONING SALOMO Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO

Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO Bijbel voor Kinderen presenteert DE WIJZE KONING SALOMO Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

Mensenrechten kennen geen grenzen, ook niet in het Beloofde Land

Mensenrechten kennen geen grenzen, ook niet in het Beloofde Land 1 Mensenrechten kennen geen grenzen, ook niet in het Beloofde Land Dames en heren, Ruim 65 jaar geleden stond Max Wieselmann aan de andere kant van het hek, waar wij straks langslopen. Hij was vluchteling.

Nadere informatie

Communicatie en strategie van de Afghaanse Taliban, vanuit het perspectief van het leiderschap

Communicatie en strategie van de Afghaanse Taliban, vanuit het perspectief van het leiderschap , vanuit het perspectief van het leiderschap Auteurs: Godfried Wessels Seran de Leede Edwin Bakker Samenvatting Op 28 december 2014 is een einde gekomen aan de ISAF-missie (International Security and Assistance

Nadere informatie