Het beroep van coördinator voor oncologische zorgen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het beroep van coördinator voor oncologische zorgen"

Transcriptie

1 Interprofessionele meeting Het beroep van coördinator voor oncologische zorgen Vrijdag 15 maart 2013 Diamant Center Auguste Reyerslaan Brussel Deze infodag wordt door de Stichting tegen Kanker georganiseerd In nauwe samenwerking met 1

2 INHOUDSTAFEL Bestaat er zoiets als een doorsnee profiel van de coördinator voor oncologische zorgen in België? pr. dr. Elke Van Hoof, VUB, Brussel Het beroep van Coördinator voor Oncologische Zorgen 3 Mevrouw Suzie Winston, UCL St-Luc, Brussel 5 Inventaris van de taken en prioriteiten van een oncocoach: functiebeschrijving, uurrooster en verantwoordelijkheden Mevrouw Natividad Oorts, GWA Sint-Vincentius, Antwerpen De COZ en de oncoloog: altijd kanker bestrijden in duo? 7 pr. Alex Kartheuser, UCL St-Luc, Brussel 11 Oncocoach: De brug tussen de zieke en de arts-oncoloog dr. Donald Claeys, Maria Middelares, Gent 13 De specifieke rol van COZ verpleegkundige bij het vernemen van de diagnose: eerste evaluatie Dhr.Frédéric Maddalena, UCL St-Luc, Brussel Testfase van het gepersonaliseerde kankertraject en evaluatie van de inbreng van de coördinerende ziekenhuisverpleegkundigen dr. Graziella Pourcel, Institut National du Cancer, Parijs De COZ en de zorgtrajecten: organisatie en IT-tools dr. François Roucoux, UCL, Louvain-la-Neuve 27 Hoe word je COZ? Opleiding, competenties, toekomstig diploma pr. Anne Grzyb, IUFC, UCL Louvain-La-Neuve 33 COZ, verpleegkundigen: wie doet wat? Mevrouw Françoise Charnay-Sonneck, EONS, Centre du Cancer Paul Strauss, Strasbourg 34 2

3 Bestaat er zoiets als een doorsnee profiel van de coördinator voor oncologische zorgen in België? pr. dr. Elke Van Hoof Vrije Universiteit Brussel Elke patiënt heeft recht op de best mogelijke zorg. Elke patiënt heeft ook het recht om mee de regie van zijn behandeling in handen te houden. Toch blijkt dat dit in de praktijk de nodige problemen met zich meebrengt. Niet elke patiënt heeft deze wens of bezit hiervoor de vaardigheden. Niet elke patiënt kan in het licht van de aanwezige informatie, door de bomen het bos nog zien; niet elke patiënt begrijpt waarover het gaat (health literacy). Tot slot, elke patiënt is uniek en verdient een aanpak afgestemd op zijn eigen unieke kenmerken. De patiënt vraagt meer betrokkenheid, meer informatie en emotionele ondersteuning. Ondersteunende disciplines Sinds de lancering van het Kankerplan in maart 2008 worden heel wat ondersteunende disciplines gefinancierd door de overheid. Eind 2012 werden er zo 330 psychologen, 165 maatschappelijk assistenten en 330 verpleegkundigen gefinancierd door de FOD Volksgezondheid. In 2012 kwamen hier nog voedingsdeskundigen bij. Deze financiering heeft geleid tot heel wat extra mankracht voor de ondersteuning van de patiënt en zijn familie en tevens ook voor de ondersteuning van de aanwezige hulpverleners. Heel wat ziekenhuizen gingen immers snel aan de slag om al deze aanwezige disciplines te structureren. Tal van voorbeelden, nationaal en internationaal, zullen op de studiedag het beroep van de coördinator voor oncologische zorgen georganiseerd door Stichting tegen Kanker aan bod komen. Coördinatie Er zijn heel wat namen en evenveel functieomschrijvingen voor de coördinator voor oncologische zorgen in België. Enkele voorbeelden zijn onco-coach, zorgcoördinator (in de oncologie), oncologisch trajectbegeleider, oncologisch zorgcoördinator, begeleidingsverpleegkundige of casemanager (in de oncologie). Ik zal hier de term coördinator gebruiken. Over het algemeen kunnen we stellen dat de coördinator de patiënt begeleidt doorheen het behandelingstraject. De coördinator is vaak een verpleegkundige met een specialisatie in de 3

4 oncologie (let op: niet hetzelfde als de erkenningtitel zoals voorzien in het kankerplan) maar ook andere basisopleidingen (psychologie, biomedische wetenschappen) zijn terug te vinden. De ervaring met oncologie staat centraal naast enkele generieke vaardigheden die over de verschillende profielen steeds centraal komen te staan. Samen met de behandelende arts, verpleegkundig team en andere hulpverleners zorgen zij voor de persoonlijke opvang en de ondersteuning van de patiënt en zijn naasten. De coördinator zorgt voor een perfecte coördinatie tussen de verschillende medische specialisten en organiseert de planning van de onderzoeken en de behandelingen zodat de patiënt de best mogelijke kans op remissie krijgt. De coördinator is verder nog verantwoordelijk voor het verzamelen van de medische patiëntengegevens waarmee een databank wordt aangevuld die van groot belang is voor het onderzoek naar nieuwe kankerbehandelingen. De coördinator heeft geen zorginhoudelijke taak bij de behandeling van een patiënt. In deze presentatie wordt een overzicht gegeven van de ervaringen in België met de coördinatie van de oncologische zorg. 4

5 Het beroep van Coördinator voor Oncologische Zorgen Mevrouw Suzie Winston UCL Saint-Luc, Brussel Hoe een beroep omschrijven dat nog in zijn kinderschoenen staat, een nieuwe functie in het Belgische landschap? Vertegenwoordigers van de eerste generatie Franstalige COZ hebben zich verzameld om samen te definiëren wat ons werk in essentie inhoudt. Voorwaarden De vraag naar coördinatie van oncologische zorgen binnen de medische wereld in België is unaniem: technische vooruitgang, constante stijging van het aantal patiënten, stijging van de kosten, wijziging van de relatie verzorgers/verzorgden, erkenning van de psycho-oncologische dimensie van het omgaan met de ziekte en de behandelingen. Allemaal elementen die in het voordeel pleiten van een coach, een partner, een begeleider, een coördinator aan de zijde van elke kankerpatiënt. De opleiding van gegradueerde in de verpleegkundige wetenschappen lijkt ons essentieel voor een dergelijke functie. Een specialisatie in oncologie is een troef, die vandaag nog niet verplicht is, maar in de toekomst onvoorwaardelijk zal worden. Professionele ervaring in een oncologische context en een zekere emotionele maturiteit vervolledigen het profiel van de COZ. Menselijke relaties staan centraal in het werk van coördinator. Hij is de eerste partner van de patiënt en zijn familie, maar hij is ook partner van het hele multidisciplinaire team dat betrokken is bij de behandeling. Taken Zijn voornaamste taken betreffen de multidisciplinaire oncologische consultaties, de planning van het zorgtraject van de patiënt en de psychosociale begeleiding van de patiënt en zijn familie. De sleutelbegrippen van zijn handelen zijn de volgende: ondersteunen, evalueren, informeren, coördineren en dit gedurende het hele zorgtraject van de patiënt, wie hij ook is. 5

6 Om zo efficiënt mogelijk te werken, wordt het traject afgebakend: de coördinator komt tussen op vooraf bepaalde tijdstippen, die variëren volgens de pathologie. Naast de hem gekende klinische weg, worden ook alle onverwachte situaties aangepakt. Competenties De begeleiding van kankerpatiënten zoals hierboven beschreven, vraagt om specifieke competenties, naast de vaardigheden die aan bod komen in de basisopleiding: klinische, organisatorische en communicatieve competenties. Het lijkt ons dus belangrijk dat de coördinator voor oncologische zorgen zich constant kan bijscholen. Een nieuw beroep, een uitdagend beroep, en beroep in ontwikkeling. In eerste instantie blijft het de persoonlijke verantwoordelijkheid van elke zorgcoördinator. Het gaat om het belang van de patiënt en zijn naasten. Onze enige doelstelling. 6

7 Inventaris van de taken en prioriteiten van een oncocoach: functiebeschrijving, uurrooster en verantwoordelijkheden Mevrouw Natividad Oorts Trajectbegeleidster Oncologie, GZA ziekenhuizen, Sint-Vincentius, Antwerpen 1. Functiebeschrijving en verantwoordelijkheden Het takenpakket binnen de trajectbegeleiding oncologie bestaat uit twee grote delen, namelijk het identificeren van oncologische patiënten in de totale patiëntenpopulatie en vervolgens het opvolgen en ondersteunen. Een derde kleiner deel van het takenpakket omvat de praktische ondersteuning van de consultaties oncologie, hematologie en radiotherapie Oncologische patiënten identificeren en bijhorende informatie vergaren Het moeilijkste voor de functie van trajectbegeleider oncologie is het identificeren van oncologische patiënten en het vergaren van informatie over die patiënten. In het ziekenhuis is immers geen geautomatiseerde lijst voorhanden waarin de oncologische patiënten terug te vinden zijn. Momenteel worden op te volgen patiënten gevonden door middel van bevraging van artsen en (hoofd)verpleegkundigen op de verschillende diensten. Maar ook andere hulpverleners zoals oncodiëtisten, oncopsychologen, fysiotherapeuten geven soms patiënten door. Daarnaast worden ook alle patiënten die besproken worden op de verschillende MOC s (Multidisciplinair Oncologisch Consult) doorgegeven aan de trajectbegeleider. Medische en sociale informatie van deze patiënten wordt voornamelijk verkregen via vergaderingen en via het elektronisch patiëntendossier. Af en toe kan informatie ook worden verkregen door het bijwonen van consultaties. 7

8 1.2. Oncologische patiënten informeren Het gaat hier om informatieverstrekking aan oncologische patiënten binnen de disciplines gastro-enterologie, pneumologie, gynaecologie, urologie, dermatologie enz. Een belangrijke voorwaarde is dat de patiënten reeds op de hoogte zijn van hun oncologische diagnose. Borstkankerpatiënten vallen onder de begeleiding van de borstverpleegkundigen en worden in principe niet opgevolgd door de trajectbegeleider. Ideaal gebeurt een eerste gesprek enkele dagen tot een week vóór de behandeling start. Dit is echter niet altijd mogelijk. Het kan voorvallen dat het eerste gesprek pas na een ingreep of bij de eerste chemo doorgaat. Normaliter worden patiënten verder opgevolgd bij de plaatsing van een IPS (intraveneus poortsysteem), bij chemotherapie op dagzaal en op de afdeling en/of bij een ingreep. Patiënten kunnen ook steeds van thuis uit telefonisch contact opnemen indien er vragen of problemen zijn Bijwonen slechtnieuwsgesprek en verduidelijking medische informatie Eerste kennismaking vindt meestal plaats tijdens of na een slechtnieuwsgesprek met de arts. Patiënten en familie krijgen soms op korte tijd een grote hoeveelheid informatie te verwerken. Voor de trajectbegeleider is hier een belangrijke plaats weggelegd in de eerste opvang van de patiënt. Tijdens deze eerste ontmoeting wordt ook belangrijke informatie vergaard over de patiënt en zijn familie. Hoe ze met het nieuws omgaan en wat hun eerste vragen en problemen zijn, bepaalt voor een groot deel hoe verdere opvolging zal gebeuren, hoe intensief de begeleiding zal zijn en welke andere hulpverleners mee dienen ingeschakeld te worden zoals psychologen, diëtisten, fysiotherapeuten, sociale dienst enz Informatie i.v.m. planning en behandeling De arts legt de patiënt als eerste uit welke behandeling hij/zij zal krijgen en over welk verloop van tijd. Tijdens de trajectbegeleiding zal echter nogmaals in detail op de behandeling, zoals chemotherapie, radiotherapie en chirurgie, ingegaan worden. Ook de nevenwerkingen worden nog uitgebreider toegelicht, alsook bijkomende medicatie en de plaatsing van een IPS. De eigenlijke planning van de opnames of onderzoeken gebeurt door de (hoofd)verpleegkundige of door de trajectbegeleider. 8

9 PRevalidatie Tijdens zijn/haar behandeling kan de patiënt beroep doen op het PRevalidatieteam. PRevalidatie 1 staat voor Preventief Revalideren. De patiënt wordt zo ondersteund om nog voor de start van zijn behandeling, zijn/haar psychische en fysische conditie zo goed mogelijk op te bouwen of te behouden. Op deze manier wil het PRevalidatieteam verkrijgen dat de patiënt de behandeling goed doorkomt. Het PRevalidatieproject werd destijds opgestart met financiële ondersteuning van Stichting tegen Kanker. Het team bestaat uit psychologen, diëtisten, fysiotherapeuten, sociale dienst en borstverpleegkundigen of trajectbegeleider. De begeleiding van de verschillende hulpverleners bestaat er voornamelijk in de patiënt individueel te bezoeken binnen het ziekenhuis en minder in het organiseren van informatieavonden. Arts, trajectbegeleider of andere hulpverleners kunnen naar leden van het PRevalidatieteam doorverwijzen. In de praktijk start doorverwijzing meestal vanuit de arts of trajectbegeleider. Maar indien bijvoorbeeld de psychologe als één van de eersten bij de patiënt wordt geroepen en uit zijn/haar gesprek afleidt dat er belangrijke voedingsproblemen zijn, dan kan deze tevens de diëtiste van het PRevalidatieteam contacteren. De leden van het PRevalidatieteam hebben twee maal per week samen overleg. Tijdens deze overlegmomenten wordt informatie uitgewisseld over de patiënt en wordt de begeleiding van de verschillende hulpverleners op elkaar afgestemd. Via verslagen in het elektronisch patiëntendossier kunnen alle disciplines ook elkaars bevindingen lezen. De geïdentificeerde oncologische patiënten worden op een gemeenschappelijke lijst op het intranet, enkel toegankelijk voor de PRevalidatieleden, bijgehouden Screening via de gezondheidsmeter Wanneer leden van het PRevalidatieteam een patiënt als eerste zien wordt ook een gezondheidsmeter meegegeven. Dit is een korte vragenlijst i.v.m. emoties, lichamelijke klachten, thuissituatie, voedingsproblemen enz. waarmee men zo objectief mogelijk meet op welke vlakken de patiënt ondersteuning kan gebruiken. Indien er ondanks de individuele gesprekken toch nog patiënten met problemen zouden zijn die door de mazen van het net glippen, dan worden ze meestal wel aan de hand van deze screening gevonden. 1 Term werd bedacht door Bettie Goethals, psycholoog, destijds verbonden aan het Oncologisch Centrum GZA. 9

10 Oncogeriatrisch project Sinds dit jaar werken de GZA-ziekenhuizen ook mee aan een oncogeriatrisch project. Dit houdt in dat elke patiënt vanaf 70 jaar oncogeriatrisch gescreend wordt vóór het eerste MOC (medisch oncologisch consult). Er wordt nagegaan of de patiënt mogelijk te maken heeft met problemen i.v.m. cognitie, depressie, vallen, voeding enz. De bevindingen kunnen dan meegenomen worden tijdens de beslissingen omtrent de behandeling Praktische ondersteuning consultatie Naast enkele administratieve taken voor de raadplegingen oncologie, hematologie en radiotherapie, zorgt de trajectbegeleider soms ook voor de communicatie met het oncologisch centrum in de andere campus. Het kan dan gaan om afspraken rond een overname van een patiënt of radiotherapie. 2. Uurrooster Het uurrooster van de trajectbegeleider oncologie in de campus is voornamelijk aangepast aan de vergaderingen en consultaties die bijgewoond moeten worden. Deze kunnen soms s avonds plaatsvinden. Voormiddagen zijn het beste voor patiëntenbezoeken indien een gesprek zonder familie wenselijk is. Soms kan het echter aangewezen zijn om de patiënt samen met zijn familie te spreken en dan vindt dit plaats in de namiddag. Naar schatting gaat ongeveer 25% van de tijd van de functie trajectbegeleiding in deze campus naar vergaderingen, 35% naar patiëntenbezoeken en 40% naar het identificeren van patiënten, opzoeken van medische en sociale informatie en kleine administratieve taken. Flexibiliteit is hierbij het sleutelwoord. 10

11 De COZ en de oncoloog: altijd kanker bestrijden in duo? pr. Alex Kartheuser UCL St-Luc, Brussel (tekst niet ontvangen) Persoonlijke notities 11

12 12

13 Oncocoach De brug tussen de zieke en de arts-oncoloog dr. Donald Claeys Maria Middelares, Gent WAAROM DE ONCOCOACH? Tijdens de vorige eeuw evolueerden onze ziekenhuizen van eenvoudige verzorgingsinstellingen tot moderne goed uitgeruste centra waar topzorg kan verleend worden, o.a. in de behandeling van kanker. De patiëntenronde in een ziekenhuis midden vorige eeuw is in niets te vergelijken met het persoonlijk contact dat de geneesheer-oncoloog en alle zorgverstrekkers vandaag met de patiënt proberen te onderhouden. Toch zijn er nog hier en daar hiaten: technisch wordt de patiënt perfect ondervangen, maar stemt de zorg zich evenzeer af op het levenscomfort van de patiënt tijdens zijn behandeling? Wanneer men met de diagnose van kanker geconfronteerd wordt is angst een alles overheersend gegeven. Maar angst voor wat? Angst voor gezondheid, zeker. Maar de angst gaat dieper. Het is alom bekend dat de angst van de patiënt met een dergelijke aandoening eigenlijk eerder draait rondom de schrik voor het onbekende, de schrik voor eventuele verandering van zijn sociale omgeving, de zorg voor zijn familie, de zorg over zijn werk, zijn inkomen, zijn toekomst. Hoe zal dat gesynchroniseerd blijven met de evolutie van zijn ziekte? Reeds vroeg na de eeuwwisseling zijn wij in ons ziekenhuis actief betrokken in doorgedreven patiëntenbegeleiding. Een moeilijk onderwerp daar het steeds een opgave is zich te begeven in het eigen domein van de patiënt. Medio 2006 vertelde een Engelse verpleegkundige tijdens het Europese Congres voor Borstchirurgie (2006, Nice) hoe zij zich organiseerde met een relatief tekort aan artsen om een verpleegster zo goed op te leiden dat zij zelfs ten huize van de patiënt de herhaalboodschap repeat message perfect kon brengen. Dit laat de patiënt toe de boodschap van de arts, desnoods 2 tot 3 maal, te herbeluisteren: efficiënter en minder kostelijk en een antwoord te krijgen op bijkomende vragen! 13

14 Anderzijds organiseerden wij als primeur voor het land, in samenwerking met de universiteit van Leuven, een communicatiecursus arts/patiënt, ditmaal speciaal opgezet voor specialisten. De rolmodellen werden gespeeld zoals het gebeurt in een studenten geneeskundeopleiding maar met andere themata en vooral een andere diepgang. Dit was een groot succes, zij het dat het opviel dat gekende minder goede communicatoren onder de artsen het minst aanwezig waren op de training. Hiaten bestaan in de organisatie van de zorg en zij bestaan zeker in de begeleiding van de onfortuinlijke patiënten met de diagnose van kanker. Daarom hebben wij op vrijwillige basis en met prefinanciering door het ziekenhuis reeds begin 2006 de idee van een speciaal aan de patiënt toegewijde persoon of verpleegkundige, ingevoerd. Destijds bestond er geen financiering van de overheid zodat wij vrij konden nadenken over het invullen van de job. Er werd al snel besloten dat het een professionele en niet vrijwillige job behoorde te zijn, en dat de bekwaming van de kandidaten best verpleegkundige zorgverstrekker als basis zou hebben. NAAM EN TAAKINVULLING De profielen werden uitgelijnd, maar wat nu met de naam? Wij dachten eerst aan buddy maar door de ongelukkige associatie met de HIV-patiënten leek ons dit zeker niet de opportune naam. De inhoud die wij aan deze begeleidende functie wilden geven klopt perfect met de beschrijving coach (het werd de personal coach van de patiënt, later oncocoach ). Wat later volgde dan een adequate financiering door de overheid wat ons toeliet van 3 voltijdse equivalenten langzaam te evolueren naar 4 voltijdse equivalenten. Ondertussen evolueerde ook het profiel van de oncocoach. De oncocoach dient enerzijds een buddy, anderzijds een expert te zijn. Deze expertise bestaat dus uit een dubbel profiel: een empathische zorgverstrekker met een adequate eigen persoonlijkheid enerzijds en een aanleg tot organisatie of management anderzijds. Het eerste is moeilijk te teachen, het laatste kan worden bijgeschoold. Vandaar onze ogenschijnlijke controverse tussen oncocoach en coördinerende verpleegkundige. Van bij het begin zijn we ervan uitgegaan dat de oncocoach geen taken kon of diende over te nemen van de bestaande structuren. Ook het daghospitaal oncologie dient immers bestaft te zijn door adequate oncologisch geschoolde verpleegkundigen die geen hulp nodig hebben bij het begeleiden van de patiënt. 14

15 De palliatieve functie dient adequaat te functioneren en de patiënt op correcte wijze in zijn laatste fase te sturen. Zo ook met de andere functies binnen het ziekenhuis. Enkel de tekortkomingen in de overschakeling naar de beschikbare structuren dienen organisatorisch te worden overbrugd. Toch dient de patiënt een personal coach te hebben: zijn vertrouwenspersoon, zijn toeverlaat, zijn uniek telefoonnummer waarbij hij steeds terecht kan bij twijfel. De invulling van de taak van de oncocoachen volgt hieruit. De oncocoach wordt ingeschakeld, liefst zelfs van bij het vermoeden van de diagnose (bijv. borstnodule). Later bij het oppuntstellen van de diagnose of aansluitend aan het slechte-nieuws-gesprek. Bij de eerste behandelingen, bij de nabehandelingen en bij de opvolgingen, en last but not least, als alle therapie beëindigd is en de patiënt terug definitief thuis belandt zonder verdere behandeling, ook dan kan hij nog nood hebben aan hulp. Uiteraard zal zijn huisarts de strikte medische zorg overnemen, doch de begeleiding blijft op afstand door de hem toegekende coach. ENKELE CIJFERS DIE VOOR ZICHZELF SPREKEN Analyse van de activiteit van de oncocoachen 2009 tot 2012 toont de verdere gestage groei van de activiteit. In 2012 werden op die manier ongeveer 164 digestieve, 169 borstkankers, 53 longletsels, 24 hematologische aandoeningen, 22 gynaecologische, 17 NKO, 6 neurologische, 7 urologische en 9 diverse tumoren, persoonlijk opgenomen in begeleiding door de oncocoaches. Wanneer men weet dat er meer dan nieuwe tumoren per jaar in het ziekenhuis worden gediagnosticeerd en behandeld, betekent dit dat goed de helft van de nieuwe digestieve tumoren en bijna alle nieuwe borsttumoren in begeleiding worden opgenomen door de oncocoaches. De urologen doen minder een beroep op oncocoaches. Dit vindt voor een groot deel zijn verklaring in het bestaan van een urologische verpleegkundige die is vrijgesteld voor de opvolging van de prostaatpathologie. De pneumologie verwijst gelet op de aard van de diagnose en de veelal laattijdige detectie sommige patiënten meteen naar de palliatieve functie. Tot slot zijn er enkele specialiteiten die weinig een beroep doen op oncocoaches. Niet toevallig zijn dit specialiteiten die we zouden kunnen benoemen als mono-specialitair: zij sturen immers zelf diagnose en behandeling in een minder multidisciplinaire setting. Hier is zeker verbetering mogelijk. 6 JAAR ERVARING IN PATIËNTBEGELEIDING DOOR DE COACH Een analyse van het tijdsbestek van de oncocoach toont dat zij 60% van hun dagtaak doorbrengen met patiëntgebonden activiteit. Hiervan gaat ¾ naar de directe begeleiding van de patiënt, ¼ in de indirecte begeleiding, zoals het bijwonen van het multidisciplinair oncologisch overleg of de 15

16 multidisciplinaire stafvergaderingen. De directe patiënten-begeleiding bestaat daarbij in hoofdzaak in de begeleiding van de patiënt; slechts 5% van deze tijd gaat naar de begeleiding van familieleden. Dit is zeker een aandachtspunt voor de toekomst. Ook groepswerking is nog beperkt. De analyse van het werk in rechtstreekse patiëntenbegeleiding toont dat de tijd verdeeld wordt tussen opgenomen patiënten, aanwezigheid bij de operatie, aanwezigheid bij de onderzoeken en aanwezigheid in het daghospitaal. Telefonisch overleg en contact gebeurt slechts in 5% aanwezig. In het daghospitaal is hun aanwezigheid minder noodzakelijk op de hoofdsite waar een volledig zelfstandig oncologisch daghospitaal functioneert. Op de 2 de site is hun aanwezigheid meer gewenst daar dit daghospitaal ook deels andere dagactiviteiten combineert en minder specifieke expertise aanwezig is. Eén van de door de patiënt meest gewaardeerde activiteit is de begeleiding naar de operatiezaal. De oncocoach begeleidt de patiënt tot aan de inductie en vangt hem eventueel terug op in de Recovery. De aanwezigheid bij consultaties is slechts bij 1 arts het geval en steeds een moeilijke combinatie. Wat betreft het familiecontact kan men stellen dat de helft onder de vorm van telefonisch contact, raadpleging of toelichtingen, en de andere helft op basis van een ambulant bezoekje berust. Een belangrijk deel van de indirecte patiëntbegeleiding gaat inderdaad naar het bijwonen van de stafvergaderingen waar de patiënten worden besproken, d.w.z.. het multidisciplinair overleg waar zij permanent aanwezig zijn, zoals bijvoorbeeld de medisch digestieve staf, de pneumologen-staf waar de oncocoach ook elke week de patiëntbespreking volgen. CONCLUSIES In feite is de oncocoach de facilitator van het oncologisch gebeuren: ziekenhuis, oncologisch verpleegkundige, palliatieve functie verpleegkundige, leden van de sociale dienst, pastorale zorg of oncologisch psychologen, werken in multidisciplinariteit samen rondom de oncocoach. De oncocoach is hierbij de facilitator die de noden identificeert, voor een groot deel zelf opvult en anderzijds de stap naar de andere begeleiders vereenvoudigt. Wezenlijk is er geen verschil tussen de taken van de coördinerende verpleegkundige en de oncocoach. Evenwel houden wij aan de initiële functie van buddy als coach als eerste invalshoek voor de oncocoach. Dit dient evenwel te worden aangevuld met een hogere graad van professionalisme, en bekwaamheid tot de organisatie en sturen, en een grote graad van empathie. 16

17 Last but not least is de oncocoach de verlengarm van de behandelende oncoloog of de behandelende oncologen. De actieve steun van de artsen voor dit project is dan ook de sleutel van het succes met de uiteindelijke bedoeling dat de patiënt een nieuwe vorm van levenscomfort ontdekt, gesteund door alle zorgverstrekkers die op dezelfde golflengte zitten met als hoofdaandacht Wat denkt en wil de patiënt? 17

18 De specifieke rol van de COZ-verpleegkundige bij het vernemen van de diagnose Eerste evaluatie Dhr. Frédéric Maddalena Verantwoordelijke voor de coördinatie van oncologische zorgen Centre du Cancer des Cliniques Universitaires Saint-Luc Context De huidige oncologische context is de laatste dertig jaar sterk geëvolueerd en blijft nog altijd veranderen. Meer en meer patiënten met specifieke verwachtingen doorlopen langere en complexere behandelingen die worden uitgevoerd door verschillende professionele teams en die diverse, min of meer zware gevolgen kunnen hebben. Vanuit de bezorgdheid om deze evoluties heilzaam te houden voor de patiënt, hebben de ziekenhuizen recentelijk de kwesties van coördinatie en begeleiding van kankerpatiënten en hun omgeving vooraan op hun agenda gezet. De coördinerende verpleegkundigen voor oncologische zorgen (COZ) van het Centre du Cancer des Cliniques Universitaires Saint-Luc hebben verschillende tools ingevoerd om zich aan te passen aan deze evoluties en de kwaliteit en vlotheid van de behandelingen te verbeteren. De belangrijkste tool is het mededelingsmechanisme, bedoeld om de patiënt en zijn omgeving te helpen op dat moeilijke en cruciale moment in het therapeutische traject waarop ze de diagnose te horen krijgen. We wensten een evenwicht tussen het technische en menselijke aspect van de begeleiding. Voor de lancering van ons project hebben we lang overlegd met de patiënten (rechtstreeks of via kwaliteitsenquêtes) alsook met de verschillende departementen binnen het multidisciplinaire team (artsen, diensten, paramedici ) om de behoeften, de beschikbare hulpmiddelen en de organisatiemogelijkheden te omschrijven. We hebben rekening gehouden met de psychooncologische studies over de impact van het vernemen van de diagnose bij patiënten. 18

19 We hebben ook het INCA (Institut National de Cancérologie français) en bepaalde Franse ziekenhuizen geconsulteerd om nuttige informatie te halen uit hun ervaringen, zonder onze eigen originaliteit uit het oog te verliezen, die zich voornamelijk situeert in de rol van de coördinerende verpleegkundige voor oncologische zorgen. Vervolgens hebben we samen met het Centre du Cancer des Cliniques Universitaires St-Luc gewerkt aan de validering en lancering van het project. Doel van het onderzoek Evaluatie van het interdisciplinaire mechanisme bij het vernemen van de kankerdiagnose Het mededelingsmechanisme, in werking sinds 2009, breekt de schok bij het horen van een kankerdiagnose voor de patiënt en zijn omgeving op in 4 stadia: 1. Medische consultatie 2. Verpleegkundige consultatie met de coördinator voor oncologische zorgen 3. Tussenkomst van de paramedici (4. Doorgeven aan en informeren van de huisarts) Er werden communicatietools gecreëerd voor elk stadium om de algemene en specifieke behoeften van de patiënten te identificeren, maar ook om de interdisciplinaire communicatie te verbeteren. De bedoeling was om de begeleiding van de patiënt bij zijn aanpassingsproces te optimaliseren door een algemene procedure toe te passen, die dan kan worden gepersonaliseerd in functie van de situatie van elke patiënt. De patiënt heeft meer tijd om de gekregen informatie te verwerken en hij wordt persoonlijk begeleid in het omgaan met de gevolgen van de diagnose. Het mechanisme streeft ernaar om van bij het begin een vertrouwensrelatie op te bouwen met de patiënt. Na 3 jaar wensten wij de tevredenheid van de patiënten over dit mechanisme en zijn communicatietools te evalueren. Er werd ook onderzoek gedaan naar de specifieke rol van elke professional in het begeleidingsproces. De kwalitatieve evaluatie betrof de drie ziekenhuisstadia van het mechanisme alsook de gebruikte communicatietools. 19

20 Evaluatie van de belangrijkste behoeften van elke patiënt, alsook van de hulp verstrekt door de verschillende hulpverleners. De patiënten kregen vragenlijsten na het vernemen van de diagnose, voor het begin van de behandelingen. Het onderzoek betrof de patiënten van 5 multidisciplinaire groepen. De geëvalueerde periode strekte zich uit over 8 maanden (maart 2012 tot oktober 2012). Het onderzoek bevroeg een populatie van 105 patiënten. De vragenlijsten werden anoniem verwerkt door de kwaliteitscel van het ziekenhuis. Resultaten en impact Door de mededeling in 4 stadia op te breken, kunnen de patiënt en het interdisciplinaire team de gevolgen van de mededeling beter spreiden en de impact ervan verzachten. De patiënten en hun familie kunnen de informatie beter verwerken, de nodige vragen stellen en beslissingen nemen als hoofdspelers in het proces. Dit is essentieel om hun persoonlijke kracht aan te boren en het aanvaardingsproces op te starten. Het mechanisme heeft het traject van de patiënt geoptimaliseerd en de rol van elke professional verduidelijkt. Het geeft duidelijke ankerpunten aan de patiënten, houdt rekening met de meest algemene tot de meest specifieke behoeften, wat de angst en het risico op aanpassingsproblemen vermindert. Dit proces heeft het zorgteam dynamischer gemaakt, elk op de juiste plaats in een transversale en interdisciplinaire organisatie ten voordele van de patiënt. Het leverde een betere interne coördinatie op, tijdswinst... De onderzoeksresultaten objectiveren de ervaringen van de patiënt die tot hiertoe voornamelijk empirisch waren. Ze tonen ook het belang aan van een gecoördineerde interdisciplinaire inspanning om de ondersteuning van kankerpatiënten te verbeteren. Wat betreft de verschillende geëvalueerde items, zijn dit de voornaamste vaststellingen: De verschillende stadia van de mededeling o De medische mededelingsconsultatie werd bevredigend bevonden De scores voor alle items zijn vrij homogeen 20

Het oncologisch begeleidingsteam

Het oncologisch begeleidingsteam 0000/157/1 - GZA - juni 2015 campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. + 32 3 285 20 00 Het oncologisch

Nadere informatie

campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11

campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 0000/157/1 - GZA - juni 2015 campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. + 32 3 285 20 00 campus Sint-Jozef

Nadere informatie

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker INDICATOR B1 Proportie van patiënten gediagnosticeerd met invasieve borstkanker bij wie een systeembehandeling voorafgegaan werd door ER/PR-

Nadere informatie

INTEGRATIEVE KANKERZORG EN MIND-BODY GENEESKUNDE

INTEGRATIEVE KANKERZORG EN MIND-BODY GENEESKUNDE INTEGRATIEVE KANKERZORG EN Deze Gids werd opgesteld door het Antikankerfonds om patiënten en hun familie te helpen een beter inzicht te krijgen in de integratieve kankerzorg en de Mind-Body Geneeskunde.

Nadere informatie

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn:

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn: Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

Projectoproep Kankerplan Actie 21/22 : Innovatieve benaderingen in de psychosociale steun

Projectoproep Kankerplan Actie 21/22 : Innovatieve benaderingen in de psychosociale steun C Projectoproep Kankerplan Actie 21/22 : Innovatieve benaderingen in de psychosociale steun Inleiding Deze projectoproep kadert binnen de verderzetting van Actie 21/22 van het Kankerplan: Psychosociale

Nadere informatie

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg Laarbeeklaan 101 1090 Brussel Oncologisch Handboek Palliatieve zorg V1.2008 PALLIATIEVE ZORG: TOELICHTING EN PRAKTISCHE RICHTLIJNEN 1 Inleiding In 2002 werden drie wetten met betrekking tot de zorg voor

Nadere informatie

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase beslisschijf palliatieve zorg Begin 2006 zijn de VIKC-richtlijnen voor de palliatieve zorg en het zakboekje verschenen. Het IKMN en het UMC Utrecht

Nadere informatie

Recent KB met aanpassing van het Zorgprogramma Geriatrie 19-03-2014 J.P.Baeyens. AZ Alma Eeklo

Recent KB met aanpassing van het Zorgprogramma Geriatrie 19-03-2014 J.P.Baeyens. AZ Alma Eeklo Recent KB met aanpassing van het Zorgprogramma Geriatrie 19-03-2014 J.P.Baeyens AZ Alma Eeklo Algemeen Verzorgenden zorgkundigen Verpleger verpleegkundige Hoofdverpleegkundige eenheid G: die op 1/5/2014

Nadere informatie

SAMENWERKINGSPROTOCOL:

SAMENWERKINGSPROTOCOL: 1 SAMENWERKINGSPROTOCOL AZ VESALIUS THUISZORG Inleiding Om tot een goede samenwerking te komen tussen AZ Vesalius en thuiszorg, daar waar het gaat om een zwaar zorgbehoevende patiënt die in de thuiszorg

Nadere informatie

Vlaams Indicatoren Project VIP²

Vlaams Indicatoren Project VIP² Vlaams Indicatoren Project VIP² Op initiatief van de Vlaamse Vereniging van Hoofdartsen, Icuro, Zorgnet Vlaanderen en de Vlaamse overheid, is het Vlaamse VIP 2 -indicatorenproject opgericht. Samen met

Nadere informatie

Hoofdstuk II. zorgprogramma voor oncologische basiszorg

Hoofdstuk II. zorgprogramma voor oncologische basiszorg Simplificatie ontwerp KB oncologisch zorgprogramma: Hoofdstuk II. zorgprogramma voor oncologische basiszorg Afdeling 1. Doelgroep aard en inhoud Artikel 2 1 Elk ziekenhuis dient te beschikken over programma

Nadere informatie

ADVIES BETREFFENDE DE VERSTERKING VAN DE PALLIATIEVE FUNCTIE IN DE RUST- EN VERZORGINGSTEHUIZEN EN IN DE RUSTOORDEN VOOR BEJAARDEN

ADVIES BETREFFENDE DE VERSTERKING VAN DE PALLIATIEVE FUNCTIE IN DE RUST- EN VERZORGINGSTEHUIZEN EN IN DE RUSTOORDEN VOOR BEJAARDEN FOD VOLKSGEZONDHEID, Brussel, 12/11/2009 VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU DIRECTORAAT-GENERAAL ORGANISATIE GEZONDHEIDSZORGVOORZIENINGEN NATIONALE RAAD VOOR DE ZIEKENHUISVOORZIENINGEN --------

Nadere informatie

(Net)werking van een PAAZ

(Net)werking van een PAAZ (Net)werking van een PAAZ Frederic Ulburghs (hoofverpleegkundige) en Henrik Palmans (psychiatrisch verpleegkundige) Voorstelling PAAZ Enkele cijfers: +/- 13 FTE verpleegkundigen +/- 3 FTE psychologen +/-

Nadere informatie

Project. Projectgroep. Intimiteit en seksuele gezondheid,een zorgprogramma voor kankerpatiënten

Project. Projectgroep. Intimiteit en seksuele gezondheid,een zorgprogramma voor kankerpatiënten Ongekende noden Intimiteit en seksuele gezondheid,een zorgprogramma voor kankerpatiënten Tiny Van Keymeulen - Klinisch Psycholoog Oncologisch Psychosociaal Support Team 25 november 2011 Dixit Woet Gianotten

Nadere informatie

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Máxima Oncologisch Centrum (MOC) Inleiding Als u van uw behandelend arts te horen krijgt dat u kanker heeft, krijgen u en uw naasten veel informatie en emoties

Nadere informatie

DRAAIBOEK SAMENWERKING TUSSEN WERKWINKEL EN AMBULANTE ZORGSETTING

DRAAIBOEK SAMENWERKING TUSSEN WERKWINKEL EN AMBULANTE ZORGSETTING DRAAIBOEK SAMENWERKING TUSSEN WERKWINKEL EN AMBULANTE ZORGSETTING BEGELEIDER VOORBEREIDING OP DE VERWIJZING NAAR DE WERKWINKEL De begeleider gaat in gesprek met de klant om te horen waar hij werkt(e).

Nadere informatie

Pijler 1 - beslissingsondersteuning

Pijler 1 - beslissingsondersteuning praktischer 1 Pijler 1 - beslissingsondersteuning Beschrijving - Aanreiken van evidence-based informatie en richtlijnen; - Informeren van zorgverstrekkers; - Expertisebevordering; - Praktijkondersteuning;

Nadere informatie

Gespecialiseerde opleiding voor stagemeesters

Gespecialiseerde opleiding voor stagemeesters Gespecialiseerde opleiding voor stagemeesters ref.: SPE-092 Doelgroep Sessies 1 (voormiddag) en 2: - beginnende of toekomstige stagemeesters, die nog geen eerdere editie van deze opleiding hebben gevolgd

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL. Functie: Zorgcoördinator. A. Functiebeschrijving. 1. Doel van de functie

FUNCTIEPROFIEL. Functie: Zorgcoördinator. A. Functiebeschrijving. 1. Doel van de functie FUNCTIEPROFIEL Functie: Zorgcoördinator A. Functiebeschrijving 1. Doel van de functie Hij/zij staat, samen met de leefgroepencoördinator, in voor de aansturing van een woonbuurt bestaande uit een aantal

Nadere informatie

Feed-back over de enquête over de behoeften aan permanente vorming van het personeel van de zorgteams

Feed-back over de enquête over de behoeften aan permanente vorming van het personeel van de zorgteams Feed-back over de enquête over de behoeften aan permanente vorming van het personeel van de zorgteams Een vragenlijst betreffende de behoeften aan permanente vorming van het personeel van de zorgteams

Nadere informatie

Waar staan wij voor. Wie zijn wij

Waar staan wij voor. Wie zijn wij Medische dienst Waar staan wij voor Revalidatie: Het medisch team waakt over de therapeutische revalidatie en de algemene gezondheidstoestand van uw kind. Informatie: Wij geven medisch en therapeutisch

Nadere informatie

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 De vragen zijn opgedeeld in verschillende rubrieken en betreffen het thema safe surgery. Het is de bedoeling dat de

Nadere informatie

TECHNISCHE ASSISTENTIE MEDISCH ASSISTENT C. Functiefamilie: Niveau:

TECHNISCHE ASSISTENTIE MEDISCH ASSISTENT C. Functiefamilie: Niveau: Functiefamilie: Niveau: TECHNISCHE ASSISTENTIE MEDISCH ASSISTENT C Doel van de functiefamilie Toedienen van verzorging en basis medische hulp teneinde bij te dragen tot de geestelijke en fysieke gezondheid

Nadere informatie

Vlaams Indicatoren Project VIP²: borstkankerindicatoren

Vlaams Indicatoren Project VIP²: borstkankerindicatoren Vlaams Indicatoren Project VIP²: borstkankerindicatoren Op initiatief van de Vlaamse Vereniging van Hoofdartsen, Icuro, Zorgnet Vlaanderen en de Vlaamse overheid, is het Vlaamse VIP 2 -indicatorenproject

Nadere informatie

patiënteninformatie Oncologische revalidatie REVIVO GezondheidsZorg met een Ziel Foto: Ives Maes Flower Pot - courtesy Koraalberg

patiënteninformatie Oncologische revalidatie REVIVO GezondheidsZorg met een Ziel Foto: Ives Maes Flower Pot - courtesy Koraalberg i Foto: Ives Maes Flower Pot - courtesy Koraalberg patiënteninformatie Oncologische revalidatie REVIVO GezondheidsZorg met een Ziel Inhoud 1 Waarom oncorevalidatie? Hoe kan oncorevalidatie helpen?...

Nadere informatie

Je bent jong, krijgt kanker en dan

Je bent jong, krijgt kanker en dan Nazorgproject jongeren en kanker Maril van Kimmenade 03 oktober 2014 Je bent jong, krijgt kanker en dan Nazorgproject jongeren en kanker Maril van Kimmenade Nazorgproject jongeren en kanker Maril van Kimmenade

Nadere informatie

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel Evaluatie van beleid en beleidsinstrumenten Protocol tussen de entiteit 1 verantwoordelijk voor de (aansturing van de) evaluatie en (de instelling verantwoordelijk voor) het beleidsinstrument Vlaamse overheid

Nadere informatie

Alliantie Regionale TopZorg. Drie ziekenhuizen werken samen aan topzorg in Gelderland

Alliantie Regionale TopZorg. Drie ziekenhuizen werken samen aan topzorg in Gelderland Alliantie Regionale TopZorg Drie ziekenhuizen werken samen aan topzorg in Gelderland Inhoud Alliantie Regionale TopZorg Drie ziekenhuizen werken samen aan topzorg in Gelderland De kwaliteitswinst van samenwerking

Nadere informatie

HET KOMT DIK IN ORDE ELSITAS. Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas

HET KOMT DIK IN ORDE ELSITAS. Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas ELSITAS WWW.DIKINORDE.BE WWW.ELSVERCRUYSSE.EU M +32 (0)495 45 90 22 HET KOMT DIK IN ORDE Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas Onze visie: een lichaam in balans We streven

Nadere informatie

ADVIES MET BETREKKING TOT DEEL 1 VAN DE ADVIESVRAAG BETREFFENDE DE UITVOERING VAN ARTIKEL 17 BIS TOT 17 SEXIES EN ARTIKEL 8, 7 EN 8

ADVIES MET BETREKKING TOT DEEL 1 VAN DE ADVIESVRAAG BETREFFENDE DE UITVOERING VAN ARTIKEL 17 BIS TOT 17 SEXIES EN ARTIKEL 8, 7 EN 8 FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU Directoraat-generaal Organisatie gezondheidszorgvoorzieningen NATIONALE RAAD VOOR ZIEKEN- HUISVOORZIENINGEN. BRUSSEL, 12/01/2006 Afdeling

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting SAMENVATTING. 167 Met de komst van verpleegkundigen gespecialiseerd in palliatieve zorg, die naast de huisarts en verpleegkundigen van de thuiszorg, thuiswonende patiënten bezoeken om te zorgen dat patiënten

Nadere informatie

studenteninformatie Diëtisten Onthaalbrochure Rwww.mariamiddelares.be Ontdek onze nieuwe website op GezondheidsZorg met een Ziel

studenteninformatie Diëtisten Onthaalbrochure Rwww.mariamiddelares.be Ontdek onze nieuwe website op GezondheidsZorg met een Ziel i studenteninformatie Diëtisten Onthaalbrochure Ontdek onze nieuwe website op Rwww.mariamiddelares.be GezondheidsZorg met een Ziel Beste student Welkom op onze afdeling. Met deze brochure willen we je

Nadere informatie

verpleegafdeling 5C oncologie - fysiotherapie

verpleegafdeling 5C oncologie - fysiotherapie verpleegafdeling 5C oncologie - fysiotherapie Geachte patiënt U (of een familielid/naaste) wordt opgenomen op de verpleegafdeling oncologie/fysiotherapie. Dit omdat uw gezondheidstoestand een tijdelijk

Nadere informatie

communicatie indicatoren borstkanker

communicatie indicatoren borstkanker communicatie indicatoren borstkanker Dr. Stevens Ellen De Vos 8/1/2015 De Sint-Jozefkliniek neemt zoveel mogelijk deel aan nationale en internationale initiatieven om de kwaliteit van zorg te verbeteren.

Nadere informatie

Bij de intake de hulpvraag analyseren ; Regelmatige contacten (telefonisch en persoonlijk) met. De patiënt en zijn familie ervaart

Bij de intake de hulpvraag analyseren ; Regelmatige contacten (telefonisch en persoonlijk) met. De patiënt en zijn familie ervaart Kernresultaatgebied : 1. Optimaliseren van de levenskwaliteit van de palliatieve in zijn thuissituatie De ervaart de meest passende begeleiding op de meest passende plaats. Bij de intake de hulpvraag analyseren

Nadere informatie

O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING VERZORGING/VERPLEGING. 1. Plaats in de organisatie

O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING VERZORGING/VERPLEGING. 1. Plaats in de organisatie O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING AFDELING: DIENST: FUNCTIEBENAMING: WOONZORGCENTRUM VERZORGING/VERPLEGING Verzorgende in de ouderenzorg 1. Plaats in de organisatie De verzorgende in de ouderenzorg

Nadere informatie

Profielschets Preoperatieve consultatie, DZC

Profielschets Preoperatieve consultatie, DZC Algemene gegevens Preoperatieve consultatie: Tel. 5407 Hoofdverpleegkundige: Jacky Cornelis, tel. 5401 Specialisme: Preoperatieve consultaties Anesthesist: Dr. H. Camerlynck, Dr. S. Maes Aantal bedden:

Nadere informatie

Psychosociale oncologische zorg. Afstemming en communicatie tussen eerste- en tweedelijn

Psychosociale oncologische zorg. Afstemming en communicatie tussen eerste- en tweedelijn Psychosociale oncologische zorg Afstemming en communicatie tussen eerste- en tweedelijn Psychosociale oncologische zorg binnen het st. Anna Ziekenhuis en de eerste lijn Input huidig procesverloop: Doorlopen

Nadere informatie

Evaluatierapport in het kader van het kwaliteitsdecreet Evaluatie van de zelfevaluatie Algemeen Ziekenhuis Sint-Dimpna

Evaluatierapport in het kader van het kwaliteitsdecreet Evaluatie van de zelfevaluatie Algemeen Ziekenhuis Sint-Dimpna Agentschap Inspectie Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Afdeling Welzijn en Gezondheid Koning Albert II laan 35, bus 31, 1030 BRUSSEL Tel. 02 553 33 79 Fax 02 553 34 35 E-mail: inspectie@wvg.vlaanderen.be

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE. Handvatten Crisiscommunicatieplan. 29 november 2013

RADIOTHERAPIE. Handvatten Crisiscommunicatieplan. 29 november 2013 RADIOTHERAPIE Handvatten Crisiscommunicatieplan 29 november 2013 INDEX I. Voorbereiding... 2 1. Leiding... 2 2. Expertise... 2 3. Communicatie... 2 4. Informatie... 2 5. Ondersteuning... 2 II. Crisiscommunicatieplan...

Nadere informatie

Zorgprogramma borstkliniek. Bespreking AZ Groeninge RZJ Yperman Ziekenhuis OLV Lourdes

Zorgprogramma borstkliniek. Bespreking AZ Groeninge RZJ Yperman Ziekenhuis OLV Lourdes Zorgprogramma borstkliniek Bespreking AZ Groeninge RZJ Yperman Ziekenhuis OLV Lourdes Belgisch staatsblad 20.07.2007 ed 02 Koninklijk besluit houdende vaststelling van de normen waaraan het gespecialiseerd

Nadere informatie

Project Kwaliteitsindicatoren Borstkanker 2007-2008

Project Kwaliteitsindicatoren Borstkanker 2007-2008 Project Kwaliteitsindicatoren 2007-2008 De borstkliniek: Iedere nieuwe diagnose van een borsttumor dient door de borstkliniek te worden geregistreerd bij het Nationaal Kankerregister. Het Project Kwaliteitsindicatoren

Nadere informatie

http://www.health.fgov.be/pls/apex/f?p=225:1:1754521204855099.

http://www.health.fgov.be/pls/apex/f?p=225:1:1754521204855099. STILZWIJGENDE VERLENGING VAN HET CONTRACT COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID Het contract coördinatie kwaliteit en patiëntveiligheid 2013 wordt stilzwijgend verlengd voor een periode van 12 maanden

Nadere informatie

Betreft de visie van de thuiszorgsector rond opname en ontslag management

Betreft de visie van de thuiszorgsector rond opname en ontslag management Aan Van ons kenmerk Gent, Partners SEL zorgregio Gent SEL Zorgregio Gent 10 januari Betreft de visie van de thuiszorgsector rond opname en ontslag management Beste, In het kader van de werkgroep zorg rond

Nadere informatie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie Ilse Weeghmans Vlaams Patiëntenplatform vzw B.A.A.S. Congres 27 februari 2015 Neder-over-Heembeek Inhoud 1. Het Vlaams Patiëntenplatform vzw 2. Wat is een

Nadere informatie

Jaarbericht 2006 Netwerk Palliatieve Zorg Enschede, Haaksbergen en Noordoost Twente

Jaarbericht 2006 Netwerk Palliatieve Zorg Enschede, Haaksbergen en Noordoost Twente Jaarbericht 2006 Netwerk Palliatieve Zorg Enschede, Haaksbergen en Noordoost Twente p/a Livio, afdeling Stafzorg Postbus 379, 7500 AJ Enschede Tel: 053-4881200 Email: h.mulder@livio.nl Website: http://palliatieftwenteoost.ikcnet.nl

Nadere informatie

B-CARE wordt zes maal per jaar georganiseerd voor groepen van 8 tot 10 lotgenoten die behandeld werden voor borstkanker.

B-CARE wordt zes maal per jaar georganiseerd voor groepen van 8 tot 10 lotgenoten die behandeld werden voor borstkanker. 5. PATIENTENBEGELEIDING B-CARE, Breast CAncer REvalidation Oncodiëtisten Oncologisch begeleidingsteam (OBT) Palliatief supportteam (PST) Pastoraal team ROTS Sociale dienst Een patiënt met een oncologische

Nadere informatie

FUNCTIEOMSCHRIJVING. Expert Facturatie. 1. Functietitel. Expert Facturatie. 2. Doel van de functie

FUNCTIEOMSCHRIJVING. Expert Facturatie. 1. Functietitel. Expert Facturatie. 2. Doel van de functie FUNCTIEOMSCHRIJVING Expert Facturatie 1. Functietitel Expert Facturatie 2. Doel van de functie Als Expert Facturatie binnen het AZ Jan Palfijn Gent, neem je een coördinerende rol op waarbij je de processen

Nadere informatie

PROGRAMMA scholing Oncologische revalidatie (CONCEPT)

PROGRAMMA scholing Oncologische revalidatie (CONCEPT) PROGRAMMA scholing Oncologische revalidatie (CONCEPT) Hierbij vindt u het programma van de IKNL-scholing oncologische revalidatie. De scholing is bedoeld voor de professionals die werkzaam (gaan) zijn

Nadere informatie

De arbeidsbegeleid(st)er maakt deel uit van de sociale dienst van het O.C.M.W. en werkt onder leiding van de hoofdmaatschappelijk werker.

De arbeidsbegeleid(st)er maakt deel uit van de sociale dienst van het O.C.M.W. en werkt onder leiding van de hoofdmaatschappelijk werker. O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING AFDELING: DIENST: FUNCTIEBENAMING: SOCIALE DIENST SOCIALE DIENST Arbeidsbegeleid(st)er 1. Plaats in de organisatie De arbeidsbegeleid(st)er maakt deel uit van de

Nadere informatie

STILZWIJGENDE VERLENGING VAN HET CONTRACT COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID

STILZWIJGENDE VERLENGING VAN HET CONTRACT COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID STILZWIJGENDE VERLENGING VAN HET CONTRACT COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID Het contract coördinatie kwaliteit en patiëntveiligheid 2013 wordt stilzwijgend verlengd voor een periode van 12 maanden

Nadere informatie

De functieomschrijving van klinisch psycholoog maakt integraal deel uit van deze functieomschrijving.

De functieomschrijving van klinisch psycholoog maakt integraal deel uit van deze functieomschrijving. FUNCTIEOMSCHRIJVING COÖRDINATOR PATIËNTENBEGELEIDING 1. Functietitel Coördinator patiëntenbegeleiding 2. Doel van de functie Het realiseren van een kwalitatieve dienstverlening en patiëntenbegeleiding

Nadere informatie

Multidisciplinaire aanpak van IBD

Multidisciplinaire aanpak van IBD Antwerpse Geneeskundige Dagen 12/09/2014 Multidisciplinaire aanpak van IBD Tom Moreels UCL Cliniques Universitaires Saint-Luc Hépato-Gastroentérologie tom.moreels@uclouvain.be Inflammatoir darmlijden dunne

Nadere informatie

Vlaams Indicatoren Project VIP²

Vlaams Indicatoren Project VIP² Vlaams Indicatoren Project VIP² Het initiatief voor het Vlaams Indicatoren Project VIP² gaat uit van de Vlaamse overheid, de Vlaamse vereniging van hoofdartsen en de ziekenhuiskoepels Zorgnet en Icuro.

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland Mantelzorgbeleid ZAB Nederland 1. Inleiding Mantelzorg is een thema dat momenteel veel aandacht krijgt in onze samenleving. Het gaat om zorg die noodzakelijkerwijs langdurig, onbetaald en vanuit een persoonlijke

Nadere informatie

25 JAAR KINDERNEUROLOGIE EN METABOLE AANDOENINGEN IN HET UNIVERSITAIR ZIEKENHUIS BRUSSEL VOORAANKONDIGING

25 JAAR KINDERNEUROLOGIE EN METABOLE AANDOENINGEN IN HET UNIVERSITAIR ZIEKENHUIS BRUSSEL VOORAANKONDIGING 25 JAAR KINDERNEUROLOGIE EN METABOLE AANDOENINGEN IN HET UNIVERSITAIR ZIEKENHUIS BRUSSEL VOORAANKONDIGING Naar aanleiding van haar 25-jarig bestaan, nodigt de dienst kinderneurologie van het UZ Brussel

Nadere informatie

Visie : Palliatieve zorgen

Visie : Palliatieve zorgen Indien op een gegeven ogenblik een curatieve therapie geen hulp meer brengt en de mens zich geconfronteerd ziet met het onvermijdelijke, wordt hij bevangen door angst en pijn. Het is moeilijk om dragen,

Nadere informatie

EEN ANALYSE METHODE DE PRAKTIJK

EEN ANALYSE METHODE DE PRAKTIJK EEN ANALYSE METHODE DE PRAKTIJK Ida Wijsman Ida Wijsman, Diabetesverpleegkundige en coördinator zorg Gelre Ziekenhuizen, locatie Zutphen Een analyse methode Het komende anderhalf uur. Het motto! Een analyse

Nadere informatie

PSYCHOLOGIE. De klinisch psycholoog in het ziekenhuis

PSYCHOLOGIE. De klinisch psycholoog in het ziekenhuis PSYCHOLOGIE Medische psychologie De klinisch psycholoog in het ziekenhuis In deze folder kunt u lezen over de manier van werken van de klinisch psycholoog, verbonden aan de afdeling Medische Psychologie

Nadere informatie

Casemanagement bij kankerpatiënten

Casemanagement bij kankerpatiënten Casemanagement bij kankerpatiënten Marieke Schreuder-Cats V&VN Oncologie Procesmanager projectteam 24 januari 2012 Aanleiding» Tekortkomingen in de ketenzorg: zorg te gefragmenteerd» Oncologische keten

Nadere informatie

informatie over uw zorgpad borstkanker

informatie over uw zorgpad borstkanker informatie over uw zorgpad borstkanker Oncologisch Centrum Amsterdam Oncologisch Centrum Amsterdam is het grootste oncologisch samenwerkingsverband van Amsterdam, een initiatief van BovenIJ ziekenhuis,

Nadere informatie

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Oncologie Omgaan met kanker i Patiënteninformatie Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Algemeen Het hebben van kanker kan grote gevolgen hebben voor uw leven en dat van uw naasten. Lichamelijk

Nadere informatie

Inclusiecriteria/ indicatie

Inclusiecriteria/ indicatie Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie/Stichting Herstel & Balans, Utrecht 2003 Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie Herstel & Balans/2003 Deze kwaliteitscriteria zijn vastgesteld door

Nadere informatie

Meer weten over RADIOTHERAPIE

Meer weten over RADIOTHERAPIE Meer weten over RADIOTHERAPIE Deze brochure probeert u een beter inzicht te geven in de verschillende stappen van uw bestralingsbehandeling. Als u hier geen antwoord vindt op een vraag, aarzel dan niet

Nadere informatie

Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg

Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg A. Algemeen Proactieve zorgplanning: markering Het palliatief overdrachtsdocument is bedoeld voor palliatieve patiënten. Vaak

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg De Verpleegkundig Specialist: De invloed op zorgpraktijken, kwaliteit en kosten van zorg in Nederland Iris Wallenburg, Antoinette de Bont,

Nadere informatie

Toelichting bij de resultaten van het Vlaams Indicatoren Project (VIP²)

Toelichting bij de resultaten van het Vlaams Indicatoren Project (VIP²) Toelichting bij de resultaten van het Vlaams Indicatoren Project (VIP²) Resultaten behandeling borstkanker Recent werden de resultaten van het Vlaams Indicatoren Project (VIP²) gepubliceerd met betrekking

Nadere informatie

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie.

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie. FUNCTIE: Directeur POC AFKORTING: DIR AFDELING: Management 1. DOELSTELLINGEN INSTELLING De doelstellingen staan omschreven in het beleidsplan POC. Vermits de directie de eindverantwoordelijkheid heeft

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Psychosociale zorg. voor mensen met kanker

PATIËNTEN INFORMATIE. Psychosociale zorg. voor mensen met kanker PATIËNTEN INFORMATIE Psychosociale zorg voor mensen met kanker 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over psychosociale zorg voor mensen met

Nadere informatie

CoRPS. 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies

CoRPS. 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies Center of Research on Psychology in Somatic diseases Lonneke van de Poll Franse, Integraal Kankercentrum

Nadere informatie

Slecht nieuws goed communiceren

Slecht nieuws goed communiceren Slecht nieuws goed communiceren M A N U K E I R S E F A C U L T E I T G E N E E S K U N D E, K U L E U V E N Waarheid is een van de meest krachtige medicamenten waarover men beschikt, maar men moet nog

Nadere informatie

Beroepstitel in de Oncologie. Wat verwacht de Oncologische Commissie?

Beroepstitel in de Oncologie. Wat verwacht de Oncologische Commissie? Beroepstitel in de Oncologie Wat verwacht de Oncologische Commissie? Oncologisch Congres 8/03/2014 Waarom? Nood aan meer professionalisering/specialisatie Medische specialisatie Nieuwe/complexe behandelingsstrategieën

Nadere informatie

De Zorgmodule Palliatieve Zorg

De Zorgmodule Palliatieve Zorg De Zorgmodule Palliatieve Zorg - wat betekent dit voor de professional en zijn werkveld?- 2e regionale symposium palliatieve zorg s Hertogenbosch, 2 oktober 2014 Drs. Jaap R.G. Gootjes Alg. directeur /

Nadere informatie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie B Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie Inleiding Deze projectoproep kadert binnen de verderzetting van Actie 24 van het Kankerplan: Steun aan pilootprojecten

Nadere informatie

Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten. Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007

Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten. Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007 Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007 Overzicht Inleiding Prevalentie psychosociale problemen Specifieke aspecten bij longkanker

Nadere informatie

Predictieve genetische tests

Predictieve genetische tests Predictieve genetische tests De ervaring bij de ziekte van Huntington Gerry Evers-Kiebooms (1) De genetica in de gezondheidszorg (2) Predictieve test voor de ziekte van Huntington (3) Predictief testen

Nadere informatie

ADMINISTRATIEVE ONDERSTEUNING. Resultaatsgebieden. Belangrijkste resultaatsgebieden

ADMINISTRATIEVE ONDERSTEUNING. Resultaatsgebieden. Belangrijkste resultaatsgebieden Functiefamilie: Niveau: ADMINISTRATIEVE ONDERSTEUNING D Doel van de functiefamilie Het verzorgen van een geheel van welomschreven administratieve en uitvoerende taken ter ondersteuning van een dienst of

Nadere informatie

Ondersteuning bij kanker

Ondersteuning bij kanker Het bericht dat kanker is geconstateerd laat je niet onberoerd. Meestal volgt een ingrijpende tijd. Misschien komt u voor situaties te staan waar u zich geen raad mee weet, ook wanneer de behandeling al

Nadere informatie

Word vrijwilliger Word vrijwilliger op de Palliatieve Eenheid op de Palliatieve Eenheid

Word vrijwilliger Word vrijwilliger op de Palliatieve Eenheid op de Palliatieve Eenheid Word vrijwilliger Word vrijwilliger op de Palliatieve Eenheid op de Palliatieve Eenheid INFORMATIE VOOR VRIJWILLIGERS INHOUDSTAFEL Vrijwilligers, een onmisbare schakel 3 1. Wat is palliatieve zorg? 4 2.

Nadere informatie

Het systematisch globaal oncologisch consult

Het systematisch globaal oncologisch consult Het systematisch globaal oncologisch consult Ziekenhuis van Moeskroen Dr Frank Cornelis Een week chemo een week rust een week chemo een week rust tot wanneer kom ik volgende week terug? (J. Sadeler, patiënt

Nadere informatie

waarbij de leerkracht er toe doet

waarbij de leerkracht er toe doet Een geïntegreerde socioemotionele leerlingenbegeleiding waarbij de leerkracht er toe doet Workshop Ontmoetingsdag HGW 16 september 2010 Gent Karen Jacobs, Universiteit Antwerpen 1. De SEG-vragenlijst WERKMOMENT

Nadere informatie

Deel 1: Overzicht van het zorgpad dementie

Deel 1: Overzicht van het zorgpad dementie Deel 1: Overzicht van het zorgpad dementie 1. Korte omschrijving Het Zorgpad Dementie staat voor een gestructureerde, multidisciplinaire, transmurale samenwerking voor betere afstemming van vraaggestuurde

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

Opleiding Zorgpaden 2015

Opleiding Zorgpaden 2015 Opleiding Zorgpaden 2015 BELGISCH NEDERLANDS NETWERK KLINISCHE PADEN CENTRUM VOOR ZIEKENHUIS EN VERPLEGINGSWETENSCHAP KU LEUVEN 1. Doelstelling De doelstelling van de opleiding zorgpaden volgens het 7

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2012-2013 Inhoud Doel van de opleiding Situering van de opleiding Onderwijsvormen Onderwijsorganisatie

Nadere informatie

Initiatieven in het kader van transmurale zorgcontinuïteit tussen de 3 zorgsettings

Initiatieven in het kader van transmurale zorgcontinuïteit tussen de 3 zorgsettings Initiatieven in het kader van transmurale zorgcontinuïteit tussen de 3 zorgsettings Werkgroepen thuiszorg,wzc, az groeninge Hilde Segaert, Ludo Meersdom INHOUD 1 Inleiding 1) Probleemstelling/doelgroep

Nadere informatie

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Beter voor elkaar Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Inhoud Inleiding 2 Oncologieverpleegkundigen 3 Stomaverpleegkundigen 4 Geestelijke verzorging

Nadere informatie

Charlotte Penders, Verpleegkundig Specialist Marc Kamps, Medisch Maatschappelijk Werker 17 december 2014

Charlotte Penders, Verpleegkundig Specialist Marc Kamps, Medisch Maatschappelijk Werker 17 december 2014 Charlotte Penders, Verpleegkundig Specialist Marc Kamps, Medisch Maatschappelijk Werker 17 december 2014 Zorgpad Casus Cervixcarcinoom Follow up Supportive care Soorten zorg in de psychosociale ondersteuning

Nadere informatie

CLIENTSCAN - CITATENVERSLAG

CLIENTSCAN - CITATENVERSLAG Vertrouwelijk CLIENTSCAN - CITATENVERSLAG AT-RECRUITMENT Auditor: Pieter van Galen Datum: 05/08/11 Management Information Ninoofsesteenweg 1078 bus 1 1080 Brussel, Tel. (02) 414 25 00 Informatie over Qfor:

Nadere informatie

AZ GROENINGE, KORTRIJK AZ OLV LOURDES, WAREGEM RZJY, IEPER-POPERINGE. Voorstelling van de recente wetteksten. Discussie over de invulling ervan.

AZ GROENINGE, KORTRIJK AZ OLV LOURDES, WAREGEM RZJY, IEPER-POPERINGE. Voorstelling van de recente wetteksten. Discussie over de invulling ervan. AZ GROENINGE, KORTRIJK AZ OLV LOURDES, WAREGEM RZJY, IEPER-POPERINGE Voorstelling van de recente wetteksten. Discussie over de invulling ervan. - KB 25 november 2002 : nomenclatuur voor het multidisciplinair

Nadere informatie

Beleving en ondersteuningsnood van oudere kankerpatiënten en hun familieleden:

Beleving en ondersteuningsnood van oudere kankerpatiënten en hun familieleden: Beleving en ondersteuningsnood van oudere kankerpatiënten en hun familieleden: Aanbevelingen voor de zorgpraktijk Sprekers: Cynthia Senden & Tina Vandecasteele Onderzoeksteam: Tina Vandecasteele, Evy Vandenberghe,

Nadere informatie