Project. Projectgroep. Intimiteit en seksuele gezondheid,een zorgprogramma voor kankerpatiënten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Project. Projectgroep. Intimiteit en seksuele gezondheid,een zorgprogramma voor kankerpatiënten"

Transcriptie

1 Ongekende noden Intimiteit en seksuele gezondheid,een zorgprogramma voor kankerpatiënten Tiny Van Keymeulen - Klinisch Psycholoog Oncologisch Psychosociaal Support Team 25 november 2011 Dixit Woet Gianotten Ongekende noden Project Reactie van de doorsnee oncologische zorgverlener: Bang te praten over seks! Reactie van de doorsnee patiënt en partner Bang te praten over seks! Reactie van de doorsnee seksuologische zorgverlener: Bang te praten over kanker! Organisatie van een gestructureerd zorgprogramma op vlak van intimiteit en seksualiteit voor patiënten met borstkanker en hun partner. i.s.m. Dixit Woet Gianotten Projectgroep Dr. A. Roelstraete, Radiotherapeut oncoloog Dr. J. Van den Haute, Gynaecoloog A. De Grauwe, verpleegkundig specialist Borstkliniek L. Houbracken, sociaal verpleegkundige A De Clercq, hoofdverpleegkundige Gynaecologie L. Bonduelle, Psycholoog Seksuoloog T. Van Keymeulen, Psycholoog C. Vanhecke, student Instituut voor Familiale en Seksuologische Wetenschappen, U. Leuven Prof. Dr. P. Enzlin, Instituut voor Familiale en Seksuologische Wetenschappen, U. Leuven Studie: Intimiteit en seksuele gezondheid bij borstkankerpatiënten Zicht krijgen op vragen i.v.m. intimiteit en seksualiteit bij patiënten en hun partners Wat kunnen we doen in het OLV Ziekenhuis 1

2 Recrutering deelnemers (ex-)borstkankerpatiënten 3 maanden tot 5 jaar uit behandeling niet ouder dan 75 jaar Van maart 2009 tot maart 2010 Informed consent bij follow-up consultatie Vragenlijst Algemene gegevens Distress-barometer Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS) Vragenlijst borstkanker, intimiteit en seksuele gezondheid Female Sexual Function Index (FSFI) Short Sexual Function Scale (SSFS) for women Deelnemers 65 (ex-)borstkankerpatiënten 11 dropouts 74 weigeringen: geen partner of niet seksueel actief niet geïnteresseerd, niet zinvol te persoonlijk onderwerp Opzet van de studie Vragen waar we een antwoord op willen 1. Is er een probleem met intimiteit en seksualiteit? 2. Wat is het probleem? 3. Wat is eraan te doen? 4. Hoe komen we het probleem te weten? 5. Wat kunnen we doen in het OLV Ziekenhuis? 2

3 1. Is er een probleem? 2. Wat is het probleem? Resultaten van de studie Verlaagd seksueel verlangen Pijn Opwinding Orgasme Verhoogd seksueel verlangen Disfunctie 44% 42,6% 37% 25,9% 1,9% Lijden 22,2% 25,9% 29,6% 14,8% 0% Soort disfunctie Groep Verhoogd verlangen Verminderd verlangen Opwinding Hormonaal IUD 18% 21% 5% 7% Orgasme Koper IUD 25% 15% 10% 12% Artritis 4% 36% 13% 19% Stoma 12% 66% 27% 36% Gynaecologische kanker Borstkanker (onze studie) - 76% 42% 30% 1.9% 44% 37% 25.9% Oorzaken disfunctioneren Relationele factoren Prof. P. Enzlin 3

4 Invloed van ziekte en behandeling op intimiteit en seksualiteit Invloed van ziekte en behandeling op intimiteit en seksualiteit Andere kijk op intimiteit 59.7% Intimiteit minder belangrijk 29.1% Andere kijk op seksualiteit 63.5% Seksualiteit minder belangrijk 39.1% Seksualiteit belangrijker 29.6% Hinder bij seks door vermoeidheid 24.2% Hinder bij seks door pijn 32.3% Hinder bij seks door energietekort 24.2% Hinder bij seks door krachtverlies 19.4% Hinder bij seks door operatie 30.6% Hinder bij seks door littekens 30.6% Belang van intimiteit Samenzijn zonder lichamelijk contact 90.2% Liefkozingen uiten 90% Zoenen 75% Intimiteit 86.6% Strelen 85% Knuffelen 93.5% 3. Wat is eraan te doen? Welke behandelingen zijn beschikbaar? Welke behandeling is aangewezen? Prof. Enzlin: Medisch is hier meestal weinig aan te doen. Sekstherapie wordt aangeraden. Seks zonder geslachtsgemeenschap 63.3% Seks met geslachtsgemeenschap 66.7% 4. Hoe komen we het probleem te weten? Welke patiënten kaarten een probleem aan? Correlatie behandeling en seksuele disfunctie Borstamputatie.545 Borstsparend.119 Sentinelverwijdering.262 Okselruiming.410 Reconstructie Chemo Radio Hormono.020 Immuno Aromatase.246 Tamofixen.012 Significantie (<0.05) 4

5 Hoe kunnen seksuele problemen worden gesignaleerd? opnemen in screeningsinstrument Hoe kan een mogelijke oplossing worden aangeboden? zorgprogramma Verwachtingen rond seksuele hulpverlening in het OLV ziekenhuis Geen behoefte aan een gesprek: 75,8% Willen wel een gesprek hierover : 47,7% Met wie willen ze een gesprek? Verwachtingen rond seksuele hulpverlening in het OLV ziekenhuis Willen meer aandacht voor intimiteit en seksualiteit: 73,8% Op welke manier moet er aandacht gegeven worden aan intimiteit en seksualiteit? Projectuitbreiding Organisatie van een gestructureerd zorgprogramma op vlak van intimiteit en seksualiteit voor alle kankerpatiënten en hun partner. 5

6 Op welke manier gaan we deze resultaten implementeren? Bewustwordingscampagne: via folder en poster Standaard opnemen van informatie over seksualiteit in infobrochure Informatiebrochure Informatiesessies Zorgprogramma: wanneer seksualiteit wordt aangekaart mogelijkheid tot verwijzing Sensibiliseren van hulpverleners Sensibiliseren van hulpverleners Opleiding projectgroep Symposium Intimiteit en seksuele gezondheid bij kankerpatiënten voor artsen, verpleegkundigen en andere ziekenhuishulpverleners Opleiding van het Oncologisch Psychosociaal Support Team Training voor de psychologen Opleidingscyclus voor oncologieverpleegkundigen Bewustwordingscampagne 6

7 Zorgprogramma Intake/ screening door psycholoog WIE Patiënt Partner WAT WAT MENTAAL Opwinding, Verlangen, Orgasme, Beleving, Zelf en Lichaamsbeeld, Angst, Ontevredenheid,... FYSIEK Erectiestoornissen, Dyspareunie, Vaginisme, Pijn, Droogte MENTAAL Opwinding, Verlangen, Orgasme, Beleving, Veranderd uiterlijk van de partner, Angst, Ontevredenheid,... FYSIEK Erectiestoornissen, Dyspareunie, Vaginisme, Pijn, Droogte Psycholoog Docter Psycholoog Docter Sekstherapie Sekstherapie Kanker. U staat er niet alleen voor. Infosessies 2011 Behandelingen bij borstkanker: Donderdag 20 oktober, 14u 17u Dr. Roelstraete, radiotherapeut-oncoloog en coördinator borstkliniek OLV Ziekenhuis Aalst Omdat niemand kanker verdient. Gespreksgroep voor mensen met kanker 2011 Intimiteit, seksualiteit en kanker: Donderdag 27 oktober, 19u30-21u30 Ellen Troch, psycholoog OPST OLV Ziekenhuis Aalst Vermoeidheid en oncorevalidatie: Donderdag 17 november, 14u 17u Ann Biebaut, sociaal verpleegkundige OPST, OLV Ziekenhuis Aalst Samen met de psycholoog ontmoet je er lotgenoten bij wie je met je eigen verhaal, vragen en emoties terecht kan. Door naar mekaar te luisteren leer je anders omgaan met je ziek zijn. Je steunt en begrijpt mekaar. Ik hou er goeie vrienden aan over. Voor mij was de gespreksgroep een rijke ervaring. 7

8 Klinisch psychologen Met dank aan De projectgroep intimiteit en seksualiteit Het Oncologsich Psychosociaal Support Team De directie van het OLV Ziekenhuis VLK Nationaal Kankerplan Bedankt voor uw aandacht! 8

Intimiteit en seksuele gezondheid, een zorgprogramma voor kankerpatiënten

Intimiteit en seksuele gezondheid, een zorgprogramma voor kankerpatiënten Intimiteit en seksuele gezondheid, een zorgprogramma voor kankerpatiënten Tiny Van Keymeulen - Klinisch Psycholoog Oncologisch Psychosociaal Support Team 26 november 2012 Ongekende noden Reactie van de

Nadere informatie

Senologie voor de huisarts 26.04.2012

Senologie voor de huisarts 26.04.2012 Senologie voor de huisarts 26.04.2012 Organogram zorgprogramma Multidisciplinaire oncologie Commisie Oncologie Apotheek Communicatie Stuurgroep Oncologie * Voorzitter MCO * Artsen grote oncol. Domeinen

Nadere informatie

I Autonome verzorgingsinstelling. Informatiebrochure. Kanker en seksualiteit

I Autonome verzorgingsinstelling. Informatiebrochure. Kanker en seksualiteit I Autonome verzorgingsinstelling Informatiebrochure Kanker en seksualiteit IIInhoudsopgave Inleiding 4 Mogelijke veranderingen op seksueel gebied door kanker 6 Invloed van chemotherapie op seksualiteit

Nadere informatie

Programma Dag tegen Kanker. Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis

Programma Dag tegen Kanker. Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis Programma Dag tegen Kanker Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis Aalst Asse 12 september 2013 Aalst Algemene thema s Hoe werkt radiotherapie in het menselijk lichaam? Van 11u tot 12 u in zaal Hemelsblauw Dr. Vancleef

Nadere informatie

Kanker en seksualiteit Infofolder voor hulpverleners.

Kanker en seksualiteit Infofolder voor hulpverleners. Kanker en seksualiteit Infofolder voor hulpverleners. Deze folder is bedoeld voor hulpverleners van kankerpatiënten met seksuele problemen. Thema kanker en seksualiteit bespreekbaar maken De diagnose en

Nadere informatie

VAN EEN SEKSUEEL PROBLEEM GA JE NIET DOOD MAAR JE KAN ER VAN BINNEN TOCH EEN BEETJE VAN STERVEN...

VAN EEN SEKSUEEL PROBLEEM GA JE NIET DOOD MAAR JE KAN ER VAN BINNEN TOCH EEN BEETJE VAN STERVEN... VAN EEN SEKSUEEL PROBLEEM GA JE NIET DOOD MAAR JE KAN ER VAN BINNEN TOCH EEN BEETJE VAN STERVEN... Paul Enzlin Instituut voor Familiale en Seksuologische Wetenschappen (IFSW, KU Leuven) Centrum voor Klinische

Nadere informatie

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Oncologie Omgaan met kanker i Patiënteninformatie Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Algemeen Het hebben van kanker kan grote gevolgen hebben voor uw leven en dat van uw naasten. Lichamelijk

Nadere informatie

Programma Dag tegen Kanker

Programma Dag tegen Kanker Programma Dag tegen Kanker Aalst Asse 15 september 2011 Aalst Algemene thema s Kanker en nieuwe medische behandelingen. Van 10u tot 11u in zaal Guernica 1. Dr. Vroman (Medisch-Oncoloog, Internist, Programmadirecteur

Nadere informatie

Seksuele disfuncties. Prevalentiecijfers bij holebi s en MTO. Drs. Lies Hendrickx Prof. dr. Paul Enzlin

Seksuele disfuncties. Prevalentiecijfers bij holebi s en MTO. Drs. Lies Hendrickx Prof. dr. Paul Enzlin Seksuele disfuncties Prevalentiecijfers bij holebi s en MTO Drs. Lies Hendrickx Prof. dr. Paul Enzlin Inhoud 1. Definities 2. Resultaten 3. Besluit Holebi 1. Steekproef 2. Prevalentie 3. Leeftijd 4. Duur

Nadere informatie

Seksualiteit, seksuologie en hiv. Tom Platteau Seksuoloog ITG/Helpcenter

Seksualiteit, seksuologie en hiv. Tom Platteau Seksuoloog ITG/Helpcenter Seksualiteit, seksuologie en hiv Tom Platteau Seksuoloog ITG/Helpcenter tplatteau@itg.be Overzicht van de presentatie Wat is seksualiteit? Hoe verloopt seksualiteit en waar kan het misgaan? Seksualiteit

Nadere informatie

Determinanten vaginale dilator gebruik gynaecologische kankerpatiënten na radiotherapie

Determinanten vaginale dilator gebruik gynaecologische kankerpatiënten na radiotherapie Determinanten vaginale dilator gebruik gynaecologische kankerpatiënten na radiotherapie Rinske Bakker Vermeer, W.M.; Creutzberg, C.L. ; Mens, J.W.M.; Nout, R.A.; ter Kuile, M.M. Journal of Sexual Medicine

Nadere informatie

Je bent jong, krijgt kanker en dan

Je bent jong, krijgt kanker en dan Nazorgproject jongeren en kanker Maril van Kimmenade 03 oktober 2014 Je bent jong, krijgt kanker en dan Nazorgproject jongeren en kanker Maril van Kimmenade Nazorgproject jongeren en kanker Maril van Kimmenade

Nadere informatie

Medisch Centrum Wilhelmina. Informatie voor patiënten. Poli Seksuologie

Medisch Centrum Wilhelmina. Informatie voor patiënten. Poli Seksuologie Medisch Centrum Wilhelmina Informatie voor patiënten Poli Seksuologie 1 Poli Seksuologie Uw huisarts of specialist heeft u doorverwezen naar de poli Seksuologie van het Medisch Centrum Wilhelmina. (Het

Nadere informatie

Psychosociale begeleiding

Psychosociale begeleiding Borstkliniek Voorkempen Psychosociale begeleiding Borstkliniek Voorkempen Sofie Eelen psychologe AZ St Jozef Malle 9-12-2008 1 Diagnose van kanker Schokkende gebeurtenis Roept verschillende gevoelens en

Nadere informatie

Consultatie en begeleiding bij seksuele problematiek. Centrumlocatie

Consultatie en begeleiding bij seksuele problematiek. Centrumlocatie Centrumlocatie In deze tijd van openheid in de media over seksualiteit lijkt het alsof seks iets vanzelfsprekends is en er geen problemen op dit gebied bestaan. De indruk wordt gewekt dat seks alleen voorkomt

Nadere informatie

Intimiteit en seks bij borstkanker

Intimiteit en seks bij borstkanker Intimiteit en seks bij borstkanker Patientenvoorlichting 28 november 2013 Jurgen Knobel, GZ-psycholoog in opleiding tot klinisch psycholoog/ seksuoloog NVVS Inhoud Draaglast en draagkracht Fasen in ziekteproces

Nadere informatie

over? referatenagz @referatenagz

over? referatenagz @referatenagz Durf jij de drempel over? referatenagz @referatenagz referatenagz @referatenagz Agenda Referaten AGZ referatenagz @referatenagz WIFI WIFI 1. Inlognaam: g110621 Wachtwoord: XPZ3VKO 2. Inlognaam: g110641

Nadere informatie

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Máxima Oncologisch Centrum (MOC) Inleiding Als u van uw behandelend arts te horen krijgt dat u kanker heeft, krijgen u en uw naasten veel informatie en emoties

Nadere informatie

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven Het nazorgtraject Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven In de afgelopen periode bent u behandeld voor borstkanker. Nu uw behandeltraject is afgesloten begint het nazorgtraject. Hieronder vindt u informatie

Nadere informatie

Voorwoord 11 1 Wat is een seksueel probleem en welke verschillende seksuele problemen zijn er? 13

Voorwoord 11 1 Wat is een seksueel probleem en welke verschillende seksuele problemen zijn er? 13 Omgaan met een sexprobleem.qxd 20-03-07 11:54 Pagina 5 Inhoud Voorwoord 11 1 Wat is een seksueel probleem en welke verschillende seksuele problemen zijn er? 13 Waar hebben seksuele problemen mee te maken?

Nadere informatie

Intimiteit en Parkinson

Intimiteit en Parkinson + Intimiteit en Parkinson Anouk van Dillen Gezondheidszorgpsycholoog Seksuoloog NVVS + 14 februari, een mooie dag om over intimiteit te praten! + Nadruk op: - het positieve - wat wel kan - verbetering

Nadere informatie

Richtlijn Mammacarcinoom

Richtlijn Mammacarcinoom Richtlijn Mammacarcinoom Truus Smit-Hoeksma Waterlandziekenhuis, Purmerend Fase in de richtlijnontwikkeling - uitwerken conclusie literatuursearch - schrijven aanbevelingen Aanleiding voor aanvullingen

Nadere informatie

Programma Dag tegen Kanker. Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis

Programma Dag tegen Kanker. Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis Programma Dag tegen Kanker Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis Aalst Asse 18 september 2014 OMDAT NIEMAND KANKER VERDIENT! Samen met een honderdtal ziekenhuizen waaronder het Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis organiseert

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) COLONCARE. onderdeel. Kanker en Seksualiteit. COLONCARE Seksualiteit

Patiënteninformatiedossier (PID) COLONCARE. onderdeel. Kanker en Seksualiteit. COLONCARE Seksualiteit Patiënteninformatiedossier (PID) COLONCARE onderdeel Kanker en COLONCARE INHOUDSOPGAVE Kanker en seksualiteit... 3 Een moeilijke periode... 4 Extra ondersteuning... 5 Contact met lotgenoten... 6 2 Kanker

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH)

NEDERLANDSE SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) NEDERLANDSE SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) Dit proefschrift beschrijft vijf empirische studies, waarvan drie studies gericht zijn op het in kaart brengen van diverse aspecten van de seksuele gezondheid

Nadere informatie

Doc 69 Liefde,seks, senior

Doc 69 Liefde,seks, senior Doc 69 Liefde,seks, senior Let s talk about seks Riët Daniel, Gezondheidszorgpsycholoog en seksuoloog, Marjolein Oerlemans huisarts, Minouche van Rumste, gynaecoloog Doelen Bewustwording Kennis hebben

Nadere informatie

Het verpleegkundig spreekuur Pelviene Oncologie

Het verpleegkundig spreekuur Pelviene Oncologie Het verpleegkundig spreekuur Pelviene Oncologie 1. De verpleegkundig consulenten pelviene oncologie: wie zijn we? De verpleegkundig consulenten organiseren het verpleegkundig spreekuur in de multidisciplinaire

Nadere informatie

Is seks een issue? U C L M

Is seks een issue? U C L M Is seks een issue? w. Drs. H.E de Groot w. Drs.. Tuijnman- Raasveld psycholoog/ seksuoloog Polikliniek Psychosomatische Gynaecologie & Seksuologie Is seks een probleem voor nierpatiënten? Wat weten we

Nadere informatie

Naar de seksuoloog polikliniek Verloskunde & Gynaecologie

Naar de seksuoloog polikliniek Verloskunde & Gynaecologie Naar de seksuoloog polikliniek Verloskunde & Gynaecologie Samen met uw behandelend arts heeft u gesproken over een bezoek aan de seksuoloog van de polikliniek Verloskunde & Gynaecologie. Misschien overweegt

Nadere informatie

Omgaan met een stoma: een versmald levenspad met een ongenode gast?

Omgaan met een stoma: een versmald levenspad met een ongenode gast? Omgaan met een stoma: een versmald levenspad met een ongenode gast? An Lievrouw psycholoog Oncologisch Centrum UZ Gent Stellingen 2 We moeten de patiënt zover krijgen dat hij zijn stoma aanvaardt. Ja Ik

Nadere informatie

Intimiteit, seksualiteit en kanker bij vrouwen

Intimiteit, seksualiteit en kanker bij vrouwen Intimiteit, seksualiteit en kanker bij vrouwen Wij praten erover! En u? Hier komt titel van persbericht Pagina 1 1. Voorwoord Deze informatiebrochure gaat over intimiteit, seksualiteit en kanker en is

Nadere informatie

Consultatie en begeleiding bij seksuele problematiek

Consultatie en begeleiding bij seksuele problematiek In deze tijd van openheid in de media over seksualiteit lijkt het alsof seks iets vanzelfsprekends is en er geen problemen op dit gebied bestaan. De indruk wordt gewekt dat seks alleen voorkomt onder jonge,

Nadere informatie

Seksualiteit, intimiteit & borstkanker. informatiebrochure

Seksualiteit, intimiteit & borstkanker. informatiebrochure informatiebrochure Seksualiteit, intimiteit & borstkanker Gevolgen van borstkanker op seksualiteit en intimiteit & bruikbare tips om er mee om te gaan. Inhoudstafel 1. Waarom deze brochure? 4 2. De gevolgen

Nadere informatie

Egbert Kruijver. Inhoud Lezing 19-06-15. Een veelzijdig vraagstuk. Intimiteit en Seksualiteit In de zorg. seksuoloog NVVS

Egbert Kruijver. Inhoud Lezing 19-06-15. Een veelzijdig vraagstuk. Intimiteit en Seksualiteit In de zorg. seksuoloog NVVS Egbert Kruijver seksuoloog NVVS Intimiteit en Seksualiteit In de zorg Een veelzijdig vraagstuk Egbert Kruijver MW-VO / seksuoloog NVVS 18-06-2015 Het Nachtcongres Seksuoloog in de revalidatie Sophia Revalidatie

Nadere informatie

PSYCHOSOCIALE ZORG VOOR PATIËNTEN MET KANKER

PSYCHOSOCIALE ZORG VOOR PATIËNTEN MET KANKER PSYCHOSOCIALE ZORG VOOR PATIËNTEN MET KANKER 536 Inleiding Als u van uw behandelend specialist te horen krijgt dat u kanker heeft, krijgen u en uw naasten veel informatie en emoties te verwerken. Door

Nadere informatie

Communicatie, intimiteit en seksualiteit bij mensen met een nieraandoening. Niervereniging zaterdag 16 januari 2016

Communicatie, intimiteit en seksualiteit bij mensen met een nieraandoening. Niervereniging zaterdag 16 januari 2016 Communicatie, intimiteit en seksualiteit bij mensen met een nieraandoening Niervereniging zaterdag 16 januari 2016 Even voorstellen Claudia van der Wel Consulent seksuele gezondheid in Deventer Inhoud

Nadere informatie

KANKER EN SEKS: Onderzoek NFK, maart 2017

KANKER EN SEKS: Onderzoek NFK, maart 2017 KANKER EN SEKS: Onderzoek NFK, maart 2017 Toen ik in het ziekenhuis de vraag stelde of seks tijdens chemotherapie mocht, kreeg ik als antwoord dat ik dat waarschijnlijk toch niet zou willen. Meer konden

Nadere informatie

Informatiebrochure Oncologisch Centrum

Informatiebrochure Oncologisch Centrum Informatiebrochure Oncologisch Centrum Oncologisch Centrum 3 We werken samen aan uw gezondheid De laatste jaren is de kennis over de behandeling van kanker sterk toegenomen. Enerzijds heeft dit geleid

Nadere informatie

De Lastmeter. Hoeveel last heeft u van problemen, klachten en zorgen? Oncologie

De Lastmeter. Hoeveel last heeft u van problemen, klachten en zorgen? Oncologie 00 De Lastmeter Hoeveel last heeft u van problemen, klachten en zorgen? Oncologie 1 Kanker is een ziekte die uw leven ingrijpend kan verstoren. De ziekte en behandeling kunnen niet alleen lichamelijke

Nadere informatie

Waar kunt u terecht als u kanker hebt?

Waar kunt u terecht als u kanker hebt? Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Waar kunt u terecht als u kanker hebt? z Vragen? 1 Er is kanker bij u geconstateerd. Als gevolg van uw ziekte kunt u te maken

Nadere informatie

Female Sexual Function Index (FSFI)

Female Sexual Function Index (FSFI) Female Sexual Function Index (FSFI) Subject code: Datum: INSTRUCTIE: Deze vragen gaan over uw seksuele gevoelens en seksuele reacties gedurende de afgelopen 4 weken. Beantwoord deze vragen alstublieft

Nadere informatie

Het verpleegkundig spreekuur Borstkliniek

Het verpleegkundig spreekuur Borstkliniek Het verpleegkundig spreekuur Borstkliniek 1. De borstverpleegkundigen: wie zijn we? De borstverpleegkundigen organiseren het verpleegkundig spreekuur in de Borstkliniek. We werken nauw samen met de artsen,

Nadere informatie

communicatie indicatoren borstkanker

communicatie indicatoren borstkanker communicatie indicatoren borstkanker Dr. Stevens Ellen De Vos 8/1/2015 De Sint-Jozefkliniek neemt zoveel mogelijk deel aan nationale en internationale initiatieven om de kwaliteit van zorg te verbeteren.

Nadere informatie

In gesprek over de operatieve behandeling van borstkanker

In gesprek over de operatieve behandeling van borstkanker Chirurgie In gesprek over de operatieve behandeling van borstkanker i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Binnenkort heeft u een voorlichtingsgesprek met de mammacareverpleegkundige over

Nadere informatie

Infobrochure. Oncorevalidatie. Oncologisch begeleidingsteam. mensen zorgen voor mensen

Infobrochure. Oncorevalidatie. Oncologisch begeleidingsteam. mensen zorgen voor mensen Infobrochure Oncorevalidatie Oncologisch begeleidingsteam mensen zorgen voor mensen Inleiding 3 Hoe kijken wij naar oncorevalidatie? 4 Voor wie is oncorevalidatie bedoeld? 5 Een programma met meerdere

Nadere informatie

patiënteninformatie Oncologische revalidatie REVIVO GezondheidsZorg met een Ziel Foto: Ives Maes Flower Pot - courtesy Koraalberg

patiënteninformatie Oncologische revalidatie REVIVO GezondheidsZorg met een Ziel Foto: Ives Maes Flower Pot - courtesy Koraalberg i Foto: Ives Maes Flower Pot - courtesy Koraalberg patiënteninformatie Oncologische revalidatie REVIVO GezondheidsZorg met een Ziel Inhoud 1 Waarom oncorevalidatie? Hoe kan oncorevalidatie helpen?...

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Erectiestoornissen na de behandeling bij prostaatkanker m.b.v. de da Vinci robot Erectiele disfunctie

PATIËNTEN INFORMATIE. Erectiestoornissen na de behandeling bij prostaatkanker m.b.v. de da Vinci robot Erectiele disfunctie PATIËNTEN INFORMATIE Erectiestoornissen na de behandeling bij prostaatkanker m.b.v. de da Vinci robot Erectiele disfunctie Door middel van deze folder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over (de

Nadere informatie

Depressie, angst en seksuele disfunctie bij borstkankerpatiënten.

Depressie, angst en seksuele disfunctie bij borstkankerpatiënten. FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2010-2011 Depressie, angst en seksuele disfunctie bij borstkankerpatiënten. Evelyn MAES Steffi VAN WESSEL Promotor: Prof. Dr. G.Braems Scriptie

Nadere informatie

Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit

Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit Inleiding Als je geboren bent met Spina Bifida (open rug), een blaasexstrophie of een andere aandoening

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding in het Laurentius ziekenhuis Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun

Nadere informatie

Overzicht. Het werkt hier beneden niet meer zo goed 16/04/2013. Kennis. Attitude. Gespreksvaardigheden. Inge Paesschierssens - Week van de

Overzicht. Het werkt hier beneden niet meer zo goed 16/04/2013. Kennis. Attitude. Gespreksvaardigheden. Inge Paesschierssens - Week van de Het werkt hier beneden niet meer zo goed Omgaan met seksualiteit en intimiteit bij ouderen 1 Verpleegkundigen en Vroedvrouwen- 2 Overzicht Kennis Attitude Gespreksvaardigheden de 1 1. KENNIS 3 Verpleegkundigen

Nadere informatie

Als u pijn heeft bij het vrijen

Als u pijn heeft bij het vrijen Als u pijn heeft bij het vrijen 2 Heeft u als vrouw last van pijn bij het vrijen? Veel vrouwen kennen deze klacht. Wat kan hiervan de oorzaak zijn? Hoe kan het CWZ uw klacht behandelen? Dat en meer kunt

Nadere informatie

PROs in de praktijk 1: Wat doen we ermee?

PROs in de praktijk 1: Wat doen we ermee? PROs in de praktijk 1: Wat doen we ermee? Prof. dr Jolanda de Vries Hoogleraar Kwaliteit van leven in de medische setting GZ-psycholoog en Medisch manager afdeling medische psychologie St Elisabeth ziekenhuis

Nadere informatie

Ondersteuning van mensen met kanker en hun naasten

Ondersteuning van mensen met kanker en hun naasten Ondersteuning van mensen met kanker en hun naasten Inhoudsopgave Pagina Inleiding 2 Algemene informatie 2 Artsen en verpleegkundigen 3 Psychosociale hulpverlening 4 Aanvullende zorg 5 Meer informatie

Nadere informatie

HET GELE LINTJE VERBINDT JE in de strijd tegen kanker.

HET GELE LINTJE VERBINDT JE in de strijd tegen kanker. Oncologisch Psychosociaal Support Team: Onze wens is hartelijke zorg voor jou. Palliatief Support Team (PST) en Palliatieve Eenheid Asse OLV Borstkliniek Sarah Palsterman (Verpleegkundig Coördinator Borstkliniek)

Nadere informatie

Consortium UGent en KULeuven in opdracht van het IWT

Consortium UGent en KULeuven in opdracht van het IWT ASEKSUALITEIT: EEN ONBEKEND THEMA IN ONDERZOEK EN KLINIEK Consortium UGent en KULeuven in opdracht van het IWT Inhoud 1. Definitie: Wat is aseksualiteit 2. Prevalentie 3. Profiel van aseksuelen 4. Factoren

Nadere informatie

BREATH Online zelfhulpprogramma voor vrouwen met borstkanker

BREATH Online zelfhulpprogramma voor vrouwen met borstkanker BREATH Online zelfhulpprogramma voor vrouwen met borstkanker prof. dr. Judith Prins drs. Sanne vd Berg- dr. Marieke Gielissen dr. Nelleke Ottevanger Medische Psychologie UMC St Radboud Nijmegen 8 maart

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Seksualiteit en gynaecologische kanker

Patiënteninformatie. Seksualiteit en gynaecologische kanker Patiënteninformatie Seksualiteit en gynaecologische kanker Inleiding Deze brochure gaat over intimiteit en seksualiteit en is bedoeld voor vrouwen met kanker en hun partners. Kanker en seksualiteit is

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker Psychosociale problemen bij kanker Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun partner, familie en/of vrienden. Het krijgen van de diagnose kanker is een schokkende

Nadere informatie

Samen bouwen aan vertrouwen tussen patiënt, naasten en hulpverleners

Samen bouwen aan vertrouwen tussen patiënt, naasten en hulpverleners Samen bouwen aan vertrouwen tussen patiënt, naasten en hulpverleners Introductie Nadenken en met anderen spreken over als je niet meer beter kunt worden is niet makkelijk. Over je levenseinde spreken kan

Nadere informatie

Ondersteuning bij kanker

Ondersteuning bij kanker Het bericht dat kanker is geconstateerd laat je niet onberoerd. Meestal volgt een ingrijpende tijd. Misschien komt u voor situaties te staan waar u zich geen raad mee weet, ook wanneer de behandeling al

Nadere informatie

Relatievorming en Seksualiteit bij jongeren met cerebrale parese

Relatievorming en Seksualiteit bij jongeren met cerebrale parese Relatievorming en Seksualiteit bij jongeren met cerebrale parese drs. Diana Wiegerink psycholoog / onderzoeker bij Erasmus MC / Rijndam revalidatiecentrum, Rotterdam Presentatie voor TransitieNet maart

Nadere informatie

Zorgprogramma borstkliniek. Bespreking AZ Groeninge RZJ Yperman Ziekenhuis OLV Lourdes

Zorgprogramma borstkliniek. Bespreking AZ Groeninge RZJ Yperman Ziekenhuis OLV Lourdes Zorgprogramma borstkliniek Bespreking AZ Groeninge RZJ Yperman Ziekenhuis OLV Lourdes Belgisch staatsblad 20.07.2007 ed 02 Koninklijk besluit houdende vaststelling van de normen waaraan het gespecialiseerd

Nadere informatie

De verpleegkundig consulent (oncologische) gynaecologie

De verpleegkundig consulent (oncologische) gynaecologie De verpleegkundig consulent (oncologische) gynaecologie Informatie voor patiënten F1010-3102 maart 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Intimiteit en seksualiteit

Intimiteit en seksualiteit UMCG Centrum voor Revalidatie Intimiteit en seksualiteit bij chronische ziekte of lichamelijke beperking Tekst met dank aan Egbert Kruijver, revalidatieseksuoloog voor Sophia Revalidatie in Den Haag en

Nadere informatie

Praten helpt. Mieke Winants verpleegkundig counseler seksuologie NVVS

Praten helpt. Mieke Winants verpleegkundig counseler seksuologie NVVS Praten helpt Dialysepatiënten Afhankelijk. PD 4x in 24 uur HD 3x per week Seksuele problemen Libidoverlies, niet opgewonden Orgasmeproblemen Pijn bij het vrijen Erectie problemen/ Seksuele ontevredenheid:

Nadere informatie

MuCeS: voor al uw vragen en problemen op het gebied van seksualiteit Met welke vragen en problemen kan ik bij MuCeS terecht?

MuCeS: voor al uw vragen en problemen op het gebied van seksualiteit Met welke vragen en problemen kan ik bij MuCeS terecht? MuCeS: voor al uw vragen en problemen op het gebied van seksualiteit Seksualiteit is een onderdeel van het leven. Voor de een is het een zeer belangrijk onderdeel, voor de ander is het veel minder belangrijk.

Nadere informatie

Casemanagement. Sandra Oosterlaar Stoma- en DEC verpleegkundige Casemanager Colorectaal

Casemanagement. Sandra Oosterlaar Stoma- en DEC verpleegkundige Casemanager Colorectaal Casemanagement Sandra Oosterlaar Stoma- en DEC verpleegkundige Casemanager Colorectaal Deventer Ziekenhuis 2 dagen stomapoli 2 dagen GE-verpleegkundige spreekuur 1 dag defeacatie expertise centrum Cijfers:

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel MEER INFORMATIE. (NON) HODGKIN Meer informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel MEER INFORMATIE. (NON) HODGKIN Meer informatie Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin onderdeel MEER INFORMATIE (NON) HODGKIN 2 Inhoud Lotgenotencontact... 4 Hematon... 4 Stichting Jongeren en Kanker (SJK)... 5 Platform Vermoeidheid... 5 Helen

Nadere informatie

ORGAANTRANSPLANTATIE SEKSUALITEIT, VEILIG VRIJEN EN KINDERWENS

ORGAANTRANSPLANTATIE SEKSUALITEIT, VEILIG VRIJEN EN KINDERWENS ORGAANTRANSPLANTATIE SEKSUALITEIT, VEILIG VRIJEN EN KINDERWENS UMCG afd. Maag, Darm, Leverziekten Maart 2013 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Seksualiteit na een orgaantransplantatie 3 Praten over seksualiteit

Nadere informatie

Het gebruik van vaginale dilatatoren na allogene stamceltransplantatie

Het gebruik van vaginale dilatatoren na allogene stamceltransplantatie Het gebruik van vaginale dilatatoren na allogene stamceltransplantatie 1 Inleiding U hebt een allogene stamceltransplantatie achter de rug. Mocht u nog niet in de menopauze zijn voor de behandeling, kan

Nadere informatie

Waar kunt u heen als u kanker hebt?

Waar kunt u heen als u kanker hebt? Oncologiecentrum Waar kunt u heen als u kanker hebt? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waar kunt u terecht als u kanker hebt?... 3 Overzicht hulpverleners binnen het Catharina Kanker Instituut... 3 Extern...

Nadere informatie

kankeren seksualiteit: eenlastigduo?

kankeren seksualiteit: eenlastigduo? kankeren seksualiteit: eenlastigduo? C.M. Bax arts-seksuoloog NVVS IJsselland Duodagen, 7-8 april 2016 Disclosure sheet Vereniging Medische Staf (Disclosureslide voor sprekers op nascholingsbijeenkomsten

Nadere informatie

Oncologische Revalidatie:

Oncologische Revalidatie: Oncologische Revalidatie: Verleden Heden - Toekomst dr. Jan Paul van den Berg, revalidatiearts Meander MC Doelstelling Oncologische Revalidatie Het verbeteren van de kwaliteit van leven van patiënten met

Nadere informatie

Borstkliniek UZ Gent

Borstkliniek UZ Gent Borstkliniek UZ Gent De Borstkliniek van UZ Gent werd in 2007 erkend door de Belgische overheid als multidisciplinaire Borstkliniek. Waarvoor kan u terecht in de Borstkliniek? 1 U kan er terecht voor allerhande

Nadere informatie

Het oncologisch begeleidingsteam

Het oncologisch begeleidingsteam 0000/157/1 - GZA - juni 2015 campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. + 32 3 285 20 00 Het oncologisch

Nadere informatie

campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11

campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 0000/157/1 - GZA - juni 2015 campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. + 32 3 285 20 00 campus Sint-Jozef

Nadere informatie

Nierfalen en Seksualiteit

Nierfalen en Seksualiteit Nierfalen en Seksualiteit 1 Inhoudsopgave Inleiding Seksuele problemen bij nierfalen Bij mannen en vrouwen Factoren die het seksueel functioneren kunnen beïnvloe- den Bespreekbaar maken Maatschappelijk

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening

Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening De seksuele ontwikkeling van een kind begint al vroeg in het prille leven en loopt eigenlijk door de

Nadere informatie

Als je weet dat je niet meer beter wordt. Palliatieve zorg

Als je weet dat je niet meer beter wordt. Palliatieve zorg 00 Als je weet dat je niet meer beter wordt Palliatieve zorg Het is moeilijk voor u en uw naasten om te horen dat u niet meer beter wordt. Er is geen genezing meer mogelijk voor uw ziekte. Maar er is nog

Nadere informatie

Ontslag na een borstoperatie

Ontslag na een borstoperatie Ontslag na een borstoperatie U bent opgenomen voor een borstoperatie. Met deze folder willen wij u voorbereiden op het ontslag vanuit het ziekenhuis. Na het ontslag uit het ziekenhuis kunt u uw dagelijkse

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel NAZORG. (NON) HODGKIN Nazorg

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel NAZORG. (NON) HODGKIN Nazorg Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin onderdeel NAZORG (NON) HODGKIN 2 Inhoud... 4 Telefonisch verpleegkundige consult... 5 Praten over wat u bezighoudt... 5 Vermoeidheid en algehele malaise...

Nadere informatie

Oncologische revalidatie 2012-2014. Van richtlijn naar praktijk. Emmy Hoefman, Revant revalidatiecentrum Breda

Oncologische revalidatie 2012-2014. Van richtlijn naar praktijk. Emmy Hoefman, Revant revalidatiecentrum Breda Oncologische revalidatie 2012-2014 Van richtlijn naar praktijk Emmy Hoefman, Revant revalidatiecentrum Breda Leven met Kanker: 3-4% NL bevolking toename zorgvraag 2007/2009 2020 Incidentie: nieuwe patienten

Nadere informatie

Kanker en seksualiteit

Kanker en seksualiteit Kanker en seksualiteit Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Veranderingen 4 Relaties en kanker 7 Bent u weer toe aan seksueel contact? 11 Wie kan helpen? 16 Wilt u meer informatie? 19 Voor wie is deze brochure?

Nadere informatie

Zorgprogramma oncologie

Zorgprogramma oncologie borstkliniek informatiebrochure Zorgprogramma oncologie Borstkliniek Voorkempen is een samenwerking tussen AZ Klina vzw en AZ Sint-Jozef Malle. Deze folder werd dan ook opgemaakt in samenwerking met AZ

Nadere informatie

Muziek. Kraftwerk Autobahn. Eddie Vedder: Society. Django Reinhardt: Minor Swing

Muziek. Kraftwerk Autobahn. Eddie Vedder: Society. Django Reinhardt: Minor Swing Muziek Kraftwerk Autobahn Eddie Vedder: Society Django Reinhardt: Minor Swing Seksualiteit en seksuele gezondheid bespreken als hulpverlener. Impact op seksualiteit COMBINATIEPREVENTIE: GEDRAGSMATIGE ASPECTEN

Nadere informatie

Waar kunt u terecht als u kanker hebt?

Waar kunt u terecht als u kanker hebt? Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Waar kunt u terecht als u kanker hebt? z Er is kanker bij u geconstateerd. Als gevolg van uw ziekte kunt u te maken krijgen met

Nadere informatie

Weer thuis na een grote gynaecologische operatie. Nazorg en leefregels

Weer thuis na een grote gynaecologische operatie. Nazorg en leefregels Weer thuis na een grote gynaecologische operatie Nazorg en leefregels 2 U gaat binnenkort naar huis of u bent weer thuis na uw operatie. U moet het thuis de eerste weken rustig aan doen. In deze folder

Nadere informatie

INFO. Epilepsie en Seksualiteit

INFO. Epilepsie en Seksualiteit INFO Epilepsie en Seksualiteit INLEIDING In deze folder vindt u informatie over seksuele problemen bij epilepsie, de eventuele behandeling daarvan en praktische tips om seksualiteit te bespreken met uw

Nadere informatie

Problemen met het seksueel functioneren

Problemen met het seksueel functioneren Factsheet 2007-4 Problemen met het seksueel functioneren Seksuele gezondheid in Nederland De Rutgers Nisso Groep heeft in 2006 een grootschalige bevolkingsstudie uitgevoerd naar seksuele gezondheid in

Nadere informatie

Informatie voor patiënten

Informatie voor patiënten De prostaatkliniek Informatie voor patiënten Prostaatkanker en seksualiteit UROLOGIE Prostaatkanker en seksualiteit Voor wie is deze brochure? Deze brochure is in de eerste plaats bedoeld voor kankerpatiënten

Nadere informatie

Baarmoederslijmvlieskanker

Baarmoederslijmvlieskanker Baarmoederslijmvlieskanker Baarmoederslijmvlieskanker (endometrium carcinoom) Deze folder geeft u informatie over het verwijderen van de baarmoeder, eventueel de eierstokken en het omliggend weefsel omdat

Nadere informatie

Voorlichtingsgesprek. chemo- en/of doelgerichte therapie. Dagbehandeling Oncologie

Voorlichtingsgesprek. chemo- en/of doelgerichte therapie. Dagbehandeling Oncologie 00 Voorlichtingsgesprek chemo- en/of doelgerichte therapie Dagbehandeling Oncologie De arts heeft met u gesproken over een behandeling met chemotherapie en/of doelgerichte therapie. Vóór het starten van

Nadere informatie

Preventieve eierstokverwijdering.en dan? 31 oktober 2015

Preventieve eierstokverwijdering.en dan? 31 oktober 2015 Preventieve eierstokverwijdering.en dan? 31 oktober 2015 Prof dr Marian Mourits Gynaecologisch Oncoloog Universitair Medisch Centrum Groningen Preventieve eierstokverwijdering. en dan? Preventieve eierstokverwijdering

Nadere informatie

Verpleegkundig oncologisch spreekuur

Verpleegkundig oncologisch spreekuur Oncologie Verpleegkundige spreekuren Verpleegkundig oncologisch spreekuur i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Het verpleegkundig oncologisch spreekuur is er voor mensen waarbij de diagnose

Nadere informatie

In gesprek over chemotherapie

In gesprek over chemotherapie In gesprek over chemotherapie 2 De arts heeft met u gesproken over een behandeling met chemotherapie. Vóór het starten van de chemotherapie krijgt u een gesprek met een oncologieverpleegkundige. Dit gesprek

Nadere informatie