David Weenink. First semester 2005



Vergelijkbare documenten
14 SPREKEN EN VERSTAAN - SPRAAKKLANKEN 1

David Weenink. Instituut voor Fonetische Wetenschappen ACLC Universiteit van Amsterdam. Spraakverwerking per computer.

Tentamen Spraakherkenning en -synthese

1) Bekijk spectrogram 1. Denk niet aan wat er gezegd wordt, maar identificeer minimaal drie in het oog springende patronen in het spectrogram.

Klanken 1. Tekst en spraak. Colleges en hoofdstukken. Dit college

Fonologie. inleiding taalkunde 2012/13 30 mei 2013

Akoestiek. Geluid zichtbaar gemaakt. Golfvormen. Geluid zichtbaar gemaakt. Golfvormen. Golfvormen. Overzicht

1) Bekijk spectrogram 1. Denk niet aan wat er gezegd wordt, maar identificeer minimaal drie in het oog springende patronen in het spectrogram.

Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, u; zaal C.206)

Spraaksignaalanalyse per Computer. David Weenink

Praat 2: scripting. Wat zijn scripts? Interactie met scripts. Interactie met scripts. Interactie met scripts. Interactie met scripts

VERSLAG PRACTICUM SPREKEN EN VERSTAAN

Handleiding bij werkbladen uitspraak

Vakgroep Spraak-, Taal- en Gehoorwetenschappen

Analyse spraakspectrogram

Om te beginnen vormen de longen de motor van de spraak door de opbouw van luchtdruk.

Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese

Tussentoets spraakherkenning en -synthese (1)

huiswerkvragen Spreken en Verstaan ( )

College Spreken en Verstaan 9. De verwerving van spraakklanken Hoofdstuk 10 De waarneming van spraak

Intrinsieke prosodie van klinkers. Constantijn Kaland Marie Postma

Algemene Taalwetenschap. Hogeschool van Amsterdam Josefien Sweep

PROEFTENTAMEN KLANKLEER. Bij dit tentamen mag je een fonologische featuretabel gebruiken, maar geen IPA tabellen

David Weenink. Instituut voor Fonetische Wetenschapen ACLC Universiteit van Amsterdam. Spraakverwerking per computer.

PRAAT : Cool Edit. Geluid opnemen en bewerken. Cool Edit Pro

Papiamento M. Browne en L. van der Zijden-Holstvoogd

Geluid opnemen en bewerken

David Weenink. Instituut voor Fonetische Wetenschapen ACLC Universiteit van Amsterdam. Spraakverwerking per computer. David Weenink.

Uitspraakvariatie van de postvocale /l/ in samenhang met de voorgaande /a/

Tekst en spraak. spraaksynthese (tekst-naar-spraak) rijtje letters akoestische golfvorm

MIND THE GAP. De invloed van buitenlandse klanken op de Nederlandse foneeminventaris

1e Deeltentamen Inleiding Taalkunde

Spraaktechnologie. Gerrit Bloothooft.

Biofysisch Practicum Geluid Spraakanalyse Richtinghoren Gehoortest

Spreken Wat is een dysartrie?

Turks L. Verbeek & L. van der Zijden-Holstvoogd

Databases - Inleiding

Spreken en Verstaan: Inleiding in de Fonetiek

gebruik van de fonetische transcriptie Marta Nováková

Geluidsanalyse: de Hollandse en de Marokkaanse [z]

Oplijning van tekst en geluid in Praat

Fonemisch Bewustzijn

Logopedische behandeling bij kinderen met een schisis. in de basisschoolleeftijd

SPC 2011: Luisterexperiment

Kenmerkeconomie in de GTRP-database

Werkboek bij Practicum Spreken en Verstaan: Inleiding Fonetiek ( )

Modellen en data-acquisitie. acquisitie. Bart de Boer University of Washington Center for Mind, Brain and Learning & AI-Lab Vrije Universiteit Brussel

Begeleiding bij Acoustic Voice Quality Index v.02.03

Europees structuralisme en fonologische representatie

Samenvatting (summary in Dutch)

INLEIDING IN DE FONETIEK

Woord vooraf...9. Inleiding

Programmeren in R. College 1: Opstarten & Basics. Abe Hofman

8. Afasie [1/2] Bedenk tenminste drie verschillende problemen die je met taal zou kunnen hebben (drie soorten afasie).

Fonemische Transcriptie. Versie 2 (4 april 2000)

KLANKSYSTEEM EN PROSODIE IN HET BELGISCH-LIMBURGS

Bimodale aanpassing: afstemming van hoortoestel op CI

Sound Symbolism & Branding

Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen. Waarom dit onderwerp? Goed nieuws! Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen

1 Spreek tweemaal uit tussen twee [i] s: 2 Spreek tweemaal uit: 3 Spreek kort en lang uit tussen [k] en [f]: 4 Spreek tweemaal uit:

Pools L. van der Zijden-Holstvoogd

Welkom en Agenda. Workshop Fonemisch Bewustzijn. Doelstellingen van vandaag. Fonologie. Doorgaande lijn

Heeft u minimaal 28 vragen correct beantwoord, dan heeft u een voldoende behaald.

Een nieuw geluid voor het meten van hoortoestellen

Uitspraak van Nederlandse consonanten door volwassen tweetaligen.

David Weenink. Instituut voor Fonetische Wetenschapen ACLC Universiteit van Amsterdam. Spraakverwerking per computer. David Weenink.

Analyse van de zangstem : geluiden in beeld

ARTICULATORY SETTINGS IN HET NEDERLANDS EN IN HET TSJECHISCH 1

Weblogic 10.3 vs IAS

SMARTPHONE APPLICATIE HANDLEIDING

Automaten & Complexiteit (X )

Handleiding Geluidsopname maken

Javascript activeren. Internet Explorer 6+ file:///f:/seniorennet/oplossingen%20text/javascript_aanzetten.html. 1 van 10 2/04/ :02

DFT, Windowing, STFT, spectrogrammen

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers

Vragen. Questions & Answers. Questions & Answers. Klemtoon & Ritme. Akoestiek. Akoestiek. Tools: Praat 2 scripting. Vraag 2:

Wesp vs. Weps. Een literatuurstudie. Bachelorthesis Taal- en Cultuurstudies, Taal en Ontwikkeling Briënne Wagenaar, oktober 2015

Hoofdstuk 18: Een presentatie maken

Programmaschema BA Taalwetenschap. traject Taal & Cognitie

GNU-radio 20 okt 2017 pe2rid. GNUradio.. Linux. internet. veel geduld

Minor Spaans

6 Het beoordelen van uitspraak

Spreken en Verstaan: Inleiding Fonetiek

Project 1 Een discolamp

Xelion Phone System. Bureau Telefoons. Aastra 6730i. Aastra 6731i

Transcriptie:

Institute of Phonetic Sciences University of Amsterdam First semester 2005

Colleges: donderdags van 12 14 Practicum: donderdags 14.30-16.30 Wekelijkse opdrachten Alle opdrachten moeten voldoende voor tentamen Communication via http://blackboard.ic.uva.nl/ Announcements Mail Assignments...

OS en programmatuur Praat voor analyses: http://www..org OS: Linux /Windows/Macintosh

Deze cursus Daniel Jurafsky & James H. Martin (2000), Speech and Language Processing, Prentice Hall. Kennismaking met (eigen) spraak Spraakanalyses met Aspecten van Spraaktechnolgie Synthese Herkenning Grote databases Synthese via festival

Timit voorbeeld: sa1 van spreker mjsw0 h# sh iy hv eh dcl jh axr dcld aa r kcl 0 0.97875 Time (s) s ux tcl engclg r iy s ix w aa sh 0.97875 2.11287 Time (s) w ao dx axr ao l y ih axr h# 2.11287 3.09762 Time (s) timit Zin sa1: She had your dark suit in greasy wash water all year

Decompositie van complexe Spraak golfvorm is te complex Ontbinding via -

Frequency and phase 1 0 1 0 0.03 Time (s) 1 0 (a) 1 0 0.03 Time (s) 1 0 (b) (c) 1 0 0.03 Time (s) Mathematical functions: (a) 0.9 sin(2π100t) (b) 0.9 sin(2π200t) (c) 0.9 sin(2π200t + π/2) (c) 0.9 cos(2π200t)

Schaamteloos uit de folder flexibel Interactief & scriptbaar portabel Linux, Macintosh, Windows & Unix versies herbruikbaar Voor Fonetiek, Fonologie, Statistiek bruikbaar Algemeen aanvaarde principes van mens-machineinteractie onderhoudbaar Lichtgewicht, goed onderhoudbare kode (object geöriënteerd)

Flexibel Scripting History mechanisme Buttons... Dynamisch menu

Portabel ANSI-C Speciale macros maken lineaire overerving mogelijk Andere macros genereren bij elke klasse automatisch lees, schrijf en kopiëer code Vensteromgeving is Motif met emulaties voor Windows & Mac aangepaste audio

(Her)bruikbaar-1 Objectgeöriënteerd ontwerp met klasses Algemene klasses Sound, LongSound, Matrix, PointProcess, Strings, TableOfReal, Permutation, Distributions, Eigen, SVD, Minimizer, Polygon Periodiciteitsanalyse Pitch, Intensity, Harmonicity Spectrale analyses Spectrum, Spectrogram, Formant, LPC, Cepstrum, CC, LFCC, MFCC, Excitation, Cochleagram, LTAS Labeling TextGrid, IntervalTier, PointTier

(Her)bruikbaar-2 MDS (Dis)similarity, Distance, Configuration, Procrustus, Confusion, ScalarProduct Multivariaat SSCP, Covariance, Correlation, PCA, Discriminant, ClassificationTable, ContingencyTable Neurale netten Pattern, Categories, FFNet, ART, ART2A, FuzzyART, ARTMAP, CategoryART Optimality theory OTGrammar

Bruikbaar Bruikbaarheid door konsekwente syntax Opschrift op knoppen: Hoofdletter Alléén interactie knoppen hebben... Acties zonder nieuw object: Werkwoord Acties met nieuw object: To Acties in script: opschriften op knop Muisselectie in script: select, plus en minus Scripting: for, while, if, etc. Dynamisch menu: type help, Edit, Draw, Query, Modify

Elementaire via Menu: New/Sound (a) Create Sound... s1 0 0.03 22050 0.9*sin(2*pi*100*x) (b) Create Sound... s2 0 0.03 22050 0.9*sin(2*pi*200*x) (c) Create Sound... s3 0 0.03 22050... 0.9*sin(2*pi*200*x+pi/2) (c) Create Sound... s4 0 0.03 22050 0.9*cos(2*pi*200*x)

Decompositie: transform Nieuwe basis 1. sum of sines and cosines s(t) = k=0 (a k sin(2πkf 0 t) + b k cos(2πkf 0 t)) 2. sum of sines with phases s(t) = k=0 (c k sin(2πkf 0 t + φ k ) (Immers: a sin α + b cos α = c sin(α + φ), met α en φ van a and b) In select Sound s1 To Spectrum... no 1 Edit 1 Option yes: perform Fast Transform.

Logarithmische compressie db s: 10 log P(ower) P ref Omdat P Amplitude 2 db s: 20 log A(mplitude) A ref

Van idee naar geluid naar perceptie naar idee naar geluid...

Fonetiek: fysieke proces van spreken en verstaan productie, signaaleigenschappen, verschillen... analyse spraaksignaal Fonologie: klanken onderdeel van systeem Fonetisch: [A] Fonologisch: /A/ welke zijn betekenisonderscheidend hoe is het klanksysteem? welke combinaties mogen?

De spraakorganen

Het oor

Twee categoriën vocalen /klinkers nauwelijks vernauwing in mond-keel kanaal consonanten / medeklinkers Wel vernauwing Verder onderscheid op basis van plaats van articulatie stemgeving

plosieven (plofklanken): p, t, k volledige afsluiting met overdruk, release fricatieven (wrijfklanken): f, s bijna volledige vernauwing liquidae (vloeiklanken): r, l lucht langs zijkant tong nasalen (neusklanken): m, n lucht door de neus halfklinkers (glijklanken): w, j nauwelijks vernauwing

p, t, k zijn verschillend labiale klanken: b bij de bovenlip dentale klanken: d bij de boventanden alveolaire klanken: s tandkas achter de boventanden palatale klanken: j harde gehemelte velaire klanken: k zachte gehemelte uvulaire klanken: huig-r bij de huig glottale klanken: h bij de stemspleet dentaal+alveolair+palataal =coronale klanken velair+uvulair+glottaal = dorsale klanken

stemhebbend: b, d, g stemloos: p, t, k

Manier en plaats van articulatie

Vocalen/klinkers Articulatieplaats positie van de tongrug voor-achter: /i/, /u/ hoog-laag of gesloten-open: /u/ - /A/ lippen: /i/, /y/

Spraaksynthese Manieren nabootsing van menselijke articulatie recorder: opslag van alle zinnen opbouw uit kleinere stukjes difoonsynthese extra = [#E][Ek][ks][st][ra:][a:#] beregeling van luidhuid, foneemduur (beklemtoonde wordt langer) en toonhoogte (vraagzin) totaal via syntheseregels