PRAAT : Cool Edit. Geluid opnemen en bewerken. Cool Edit Pro

Transcriptie

1 Geluid opnemen en bewerken PRAAT : Cool Edit Geluidregistratie: Geluidanalyse: CoolEdit (CTWave, Cubase, Cakewalk ) Masteren PRAAT Cool Edit is met name geschikt om goede opnames te maken en deze te masteren PRAAT is met name geschikt om fonetisch onderzoek mee uit te voeren Cool Edit Pro Cool Edit Pro Cool Edit Pro is een complete multitrack digital audio recorder plus editor en mixer voor Windows 1

2 Geluid Genereren Via generate menu 2

3 PRAAT geschikter Cubase geschikter Muziek Opnemen Sporen worden gemixt naar twee sporen 3

4 Cool Edit zeer geschikt voor het bewerken van afgemixte songs Masteren We ll fix it in the master Vergeet het maar, mastering is geen wondermiddel en kan niet alles recht maken wat krom is. De basis -de eindmix van de studio dusmoet goed zijn Masteren Vaak wordt de tape van een eindmix de mastertape genoemd Masteren Weghalen van brommen, hiss, noise, tikken, ploppen, kraken; inkorten Eigenlijk betreft het hier de pre-master die nog gemasterd moet worden voordat een glasmaster wordt gemaakt waarvan de CD wordt geperst Wat is masteren? Masteren Weghalen van brommen, hiss, noise, tikken, ploppen, kraken; inkorten Klankniveau, dynamiek songs op elkaar afstemmen normalizen/eq Masteren Weghalen van brommen, hiss, noise, tikken, ploppen, kraken; inkorten Klankniveau, dynamiek songs op elkaar afstemmen normalizen/eq Maximizen exiter(opfrisser)/limiter/compressor/stereo imager 4

5 Masteren Weghalen van brommen, hiss, noise, tikken, ploppen, kraken; inkorten Klankniveau, dynamiek songs op elkaar afstemmen normalizen/eq/limiter/compressor Exiten exiter(opfrisser)/limiter/compressor/stereo imager Tempo album bepalen (editen) lengte pauzes of geen pauzes/pq-codes fade-in/fade-out/volgorde vb. Abbey Road - Beatles (1969) CoolEdit biedt onder Transform: Noise reduction mogelijkheden om clicks, hiss, noise, etc. te elimineren/reduceren. Alternatief: selecteren en knippen Krassen elimineren Krassen elimineren In CoolEdit zit een zg. click eliminator die krassen op vinyl geluidsdragers herkent en elimineert De click eliminator kan een krastik onderscheiden van een percussietik originele opname bewerkte opname originele opname bewerkte opname 5

6 Voorbeelden van fouten die per ongeluk de master engineer zijn ontgaan normalizing Earl Hines - St. James Infirmary jaren 50-opname; nog geen master mogelijkheden bewerkt: Beatles (1969) - Polythene Pam had moeten zijn: Equalisatie (EQ) Meeste informatie zit in de transities De afstelling van een frequentieweergave in een audiosignaal om de gewenste klank te krijgen Een equalizer kan bepaalde frequenties afsnijden of opwaarderen. Dit gebeurt met behulp van filters Gefilterde spraak boer buur bier roos reus race compleet signaal gefilterd signaal bos bes bas (beneden 1k) lap lak lat las laf lag Alle informatie over de plaats van articulatie valt weg 6

7 Parametrische Equalisatie (EQ) Parametrische Equalisatie (EQ) Parametrische Equalisatie (EQ) Parametrische Equalisatie (EQ) Parametrische Equalisatie (EQ) Zonder EQ Headmen Traffic (1968) Met EQ Maximizing Maximizers zorgen ervoor dat het geluid zo hard en zo goed mogelijk wordt Compressor-Limiter Exiter (sonic maximizer) Stereo imager 7

8 Limiters & Compressors Limiters & Compressors Limiter = multi-band compressor Brick Wall Limiter laat niets door verdeelt muziek onder in frequentiegebieden, een soort clustering van gelijke toonhoogtes NB. Bij goedkope apparaten loop je het risico dat bepaalde toonhoogtes verdwijnen met als gevolg een gat in het stereobeeld Compressor-Limiter geeft je de mogelijkheid bepaalde frequentiegebieden te bewerken en andere ongemoeid te laten Limiters & Compressors Exiters & Enhancers Met behulp van de compressor-limiter en exiters en stereo imagers kan de engineer bijvoorbeeld het laag ongemoeid laten en het middengebied verbreden vaak nodig in hard-rock opnames Exiter (sonic maximizer) frist het geluid op Exiters voegen extra harmonischen toe kan gevaarlijk zijn; soms teveel hoog galm wordt vaak extra versterkt Stereo imagers (enhancers) verbreden het stereobeeld leidt tot een voller, robuuster geluid premaster foute master Afwerking Fade-out Tot slot moet de volgorde van de songs bepaald worden Fades moeten worden gemaakt De CD moet ge-pqd worden Geleidelijk afnemen van een signaal tot 0 db. Fade-in: geleidelijk toenemen van een signaal vanaf 0 db. In CoolEdit via Transform: Amplify: Fade-out/Fade-in 8

9 PQ Glasmaster PQ staat niet voor een afkorting PQRST zijn extra sporen op een CD waar codes worden vastgelegd voor video en geluid Van de master wordt een glasmaster gemaakt Een CD-fabriek doet niets anders dan 1 op 1 kopieën maken van de glasmaster P en Q zijn de tracks waar informatie ligt opgeslagen over begin- en eindpunten van de songs op de CD om programmering mogelijk te maken Remastered Free - All Right Now (1970) Free (remaster Bob Clearmountain 1991) PRAAT PRAAT PRAAT is een computerprogramma om fonetisch onderzoek mee te doen Analyse, Synthese en Manipulatie van geluid Spectrogrammen, Oscillogrammen PRAAT : Cool Edit Cool Edit is met name geschikt om goede opnames te maken en deze te bewerken PRAAT is met name geschikt om fonetisch onderzoek mee uit te voeren Paul Boersma & David Weenink Fonetisch Instituut UvA Amsterdam 9

10 PRAAT Het verkrijgen van geluid 3 manieren om geluid in PRAAT te krijgen: opnemen (recording) laden (reading from disk) creëren (m.b.v. een formule) 1. Geluid Opnemen 1. Geluid Opnemen via microfoon of audio-cd via microfoon of audio-cd 1. Geluid Opnemen 2. Geluid Laden via microfoon of audio-cd vanuit file (bijv..wav-file) NB. Denk aan je Windows Recording Control instelling Is een file langer dan een minuut, kies dan open long sound file. Je bekijkt of beluistert dan steeds gedeeltes van 60 sec. 10

11 3. Geluid Creëren Geluid Afspelen, Editen e.d. m.b.v. een formule Links: list of objects Rechts: wat je met het geluid doen kan Geluid Afspelen, Editen e.d. Manipulatie 1. Manipulatie van Pitch Reduceer het aantal dots d.m.v. stylize pitch (2 st) in het pitch menu 11

12 2. Manipulatie van duur 3. Manipulatie van intensiteit Creëer Intensity Tier via To Intensity vanuit de list of objects Klik op to intensity tier en op edit (de punten geven de relatieve intensiteit weer in db) Verander de positie van de punten Selecteer sound en intensity tier (met Ctrl) en klik op multiply Je kunt nu het gemanipuleerde intensiteitspatroon afspelen en opslaan 3. Manipulatie van intensiteit Hersynthese Een gemanipuleerd geluid kun je in de list of objects opnemen als sound via file en publish resynthesis (oudere versies: Get Resynthesis (Sound Editor)) m.b.v. Draw in het Praat Objects Scherm kun je in het Praat Picture scherm een afbeelding maken van een oscillogram van het geluid Geluid en Beeld Opslaan Printen van een Plaatje Een geluid kun je wegschrijven als sound file (bijvoorbeeld write to WAV file ) Andere formats: AIFC, NeXT/Sun, NIST Alle plaatjes uit het Praat Picture scherm kun je als file opslaan en bijvoorbeeld in Word of PowerPoint invoeren selecteer een sound in de list of objects kies to spectrum : een spectrum object verschijnt in de list of objects bekijk het spectrum via edit of maak er een plaatje van in het Praat Picture scherm via draw Je kunt het plaatje nu printen via print in het file menu van het Praat Picture scherm 12

13 Printen van een Spectrogram selecteer een sound in de list of objects kies edit : sound editor scherm verschijnt met spectrogram creëer een spectrogram object in de list of objects : extract visible spectrogram in file menu alternatief: via spectrum en to spectrogram Je kunt ook via spectrum een spectrogram maken van het geluid. Via draw kun je dit spectrogram uittekenen in het Praat Picture scherm en printen of opslaan als file via file (write to praat picture file) Pictures in PRAAT Pictures in PRAAT Via het file menu in het Praat Picture scherm kun je ook copy to clipboard kiezen. Op die manier kun je een plaatje direct weer inlezen in een Word document Analyses in PRAAT Pitch Analyse Pitch Analyse selecteer een sound in de list of objects kies edit : sound editor scherm verschijnt met een spectrogram met het pitch contour in blauw Zo niet, kies show pitch in het view menu Via get pitch in het query menu krijg je informatie over de pitch op de positie van de cursor Verder kun je in dit menu bijv. de max. pitch en de min. pitch aflezen 13

14 Pitch als apart object Formant Analyse Via extract visible pitch in het file menu kun je de pitch als apart object opnemen in de list of objects Net als bij het spectrogram is het ook hier mogelijk om via de selectie van een sound in de list of objects direct een pitch object te creëren via periodicity menu en sound: to pitch Via het write menu kan een pitch file weggeschreven en via het read menu weer ingelezen worden Via draw kun je een plaatje maken van de pitch contour selecteer een sound in de list of objects kies edit : sound editor scherm verschijnt met een spectrogram met de formanten in rood Zo niet, kies show formant contour in het view menu Formant Contour als apart object Intensiteit Analyse Via extract visible formant contour in het file menu kun je het formant contour als apart object opnemen in de list of objects Of weer via de selectie van een sound in de list of objects, formants and LPC menu en sound: to formant (burg) selecteer een sound in de list of objects kies edit : sound editor scherm verschijnt met de intensiteit in geel Zo niet, kies show intensity onder view Intensiteit als apart object Via extract visible intensity contour in het file menu kun je het intensity contour als apart object opnemen in de list of objects Of weer direct via de selectie van een sound in de list of objects en het to intensity menu Annotatie 14

15 Annotatie TextGrid Editor selecteer sound en kies sound totextgrid via het Label & Segment submenu je creëert nu een lege TextGrid die even lang is als de soundfile geef de grid tiers namen door Mary John bell bijv. te veranderen in words syllables phonemes of words phones je kunt kiezen tussen interval tiers en point tiers selecteer zowel sound object als TextGrid object en selecteer edit om te annoteren: grenzen tekst, etc. TextGrid Editor TextGrid Editor Je kunt de gelabelde intervallen extraheren in de list of objects door zowel sound als textgrid te selecteren en extract all intervals aan te klikken save the Text file d.m.v. Write to Text file vanuit je list of objects scherm Script Script Een script is een lijst procedures in PRAAT die je op meerdere files kunt toepassen (vgl. macro), zodat je niet alle handelingen weer per file hoeft uit te voeren Erg handig hierbij is de History functie: het programma onthoudt de handelingen die je uitgevoerd hebt NB Denk aan hoofdletters Kies run PRAAT kan ook de handelingen die je uitvoert onthouden: Kies Paste history in Edit 15