Voorspellen van slagingskansen

Voorspellen van slagingskansen Naam auteur(s) Vakgebied Titel Onderwerp Profiel Opleiding Vladislav Mamotsjov, Wil Baars Wiskunde Voorspellen van slagingskansen Voorspellen van slagingskansen Organisator Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam Doelgroep HAVO 3-5, VWO 3-6 Sleuteltermen Bibliografische referentie Begeleider(s) Opdrachtgever Onderbouw, bovenbouw, overgang, slagingskansen, kwantitatief Baars W., Mamotsjov V. (2014). Voorspellen van slagingskansen. Amsterdam: Instituut voor de Lerarenopleiding UvA. Jan-Willem Tuinman Nico van Wijngaarden Datum 28-05-2014 1

Inhoud 1.Probleemverkenning en probleemomschrijving... 3 2.Doelstelling... 5 3.Centrale vraagstelling... 7 4.Deelvragen... 8 5.Onderzoekspopulatie, gegevens en onderzoeksinstrumenten... 9 6.Tijdpad: haalbaarheid... 10 7.Literatuurlijst... 11 2

1. Probleemverkenning en probleemomschrijving Tijdens rapportvergaderingen van het derde jaar in de onderbouw HAVO/VWO wordt beslist of leerlingen geschikt zijn zich te kunnen handhaven in de verschillende profielen in de bovenbouw van het HAVO/VWO. Bij zo'n besluit wordt gekeken naar de cijferlijst van betreffende leerling, en wordt de betrokken leraren, met als middelpunt de mentor, om hun mening hieromtrent gevraagd. Een besluit waarbij een VWO 3 leerling af zal stromen naar HAVO 4 stuit bij veel ouders op weerstand, zo stelt opdrachtgever Nico van Wijngaarden van het Cartesius Lyceum Amsterdam. Het ontbreekt de voor het besluit verantwoordelijke betrokkene in zo'n geval aan een objectief instrument waarmee ouders kunnen worden overtuigd van de legitimiteit van het besluit. Soms leidt dit tot de situatie waarin de betreffende leerling onder druk van ouders alsnog een niet geschikte niveau/profiel keuze maakt. Weliswaar zijn de verantwoordelijken vaak zeer ingewijd in de leerprestaties en eventuele bijzonderheden in het leven van de besproken leerlingen, genoemde objectief hulpmiddel kan ook voor de personen die het besluit maken bijdragen aan het beslisproces. Het product welke zal worden opgeleverd in dit onderzoek biedt geen garanties, het is louter bedoeld als hulpmiddel, en dient te worden gebruikt in samenhang met de al bestaande methodes op de genoemde scholen. Het blijkt een wederkerig en lastig probleem voor leraren om ouders van leerlingen te overtuigen van een negatief advies met betrekking tot het voort kunnen gaan op hetzelfde niveau. Sommige ouders slaan het advies van de school in de wind en laten hun kind in het vervolg van hun schoolopleiding op een voor hen in het algemeen te hoog niveau blijven gaan. Het gevolg is dan weer dat deze kinderen vaak een te hoge druk ervaren om aan het gevraagde niveau te voldoen, relatief weinig succesbelevingen ervaren (Ebbens, 2013) en als gevolg hiervan gespannen, gestrest of zelfs depressief worden, met schooluitval en/of zakken als ultieme consequentie. Dit alles terwijl zij op een lager niveau een veel plezieriger ontwikkeling zouden doormaken, hetgeen in eerste instantie voor henzelf tot een gelukkiger bestaan leidt, en in tweede instantie ook voor de maatschappij valt te prefereren. Maar ook als de ouders van de leerlingen buiten beschouwing worden gelaten, is er een behoefte aan objectieve meetinstrumenten die een lerarenteam kunnen helpen bij het maken van het overgangsadvies voor leerlingen. Leraren die betrokken of aanwezig zijn bij vergaderingen waarin advies wordt gegeven laten zich weleens ontvallen dat het beslisproces soms erg subjectief is en/of slecht tot matig beargumenteerd. Uitgesproken persoonlijkheden kunnen op deze wijze vaak een onevenredig grote invloed hebben op het uiteindelijke leerling overgangsadvies. Uit onderzoek in 2002 van het Tweede Fase Adviespunt blijkt dat 76% van de HAVO/VWO scholen erg ontevreden is over de aansluiting tussen de onderbouw en de bovenbouw (Ministerie van Onderwijs, 2005). Docenten en leidinggevenden zien de volgende problemen (Mies, 2010): 1. De inhoud van de lesstof in de bovenbouw kent 'plotseling' meer diepgang, is ingewikkelder en omvangrijker dan in de onderbouw. 2. Door de relatief eenvoudige lesstof in de onderbouw vindt de feitelijke niveauselectie pas plaats in het vierde leerjaar. 3

3. Leerlingen die weinig zelfregulatie hebben moeite met het meer zelfstandig werken, zelfdiscipline en motivatie (zelfregulerend werken) wat in de bovenbouw van de leerling wordt gevraagd. Het gebrek aan zelfregulatie komt in de onderbouw nog niet aan de orde door de in het punt hiervoor genoemde relatief eenvoudige lesstof en relatief kleine hoeveelheden lesstof. 4. Het aantal leerlingen dat doubleert (vooral in HAVO 4) en zakt voor het eindexamen is te groot. Vooral punten 2 en 4 geven aan dat het je als school louter beroepen op subjectieve gronden bij het maken van leerling overgangsadviezen. Wel past hier voorzichtigheid daar motivatie een grote invloed heeft op de slagingskansen van een leerling in de bovenbouw van de HAVO/VWO, en het feit dat motivatie niet of moeilijk objectief te meten is. Hier geldt echter dat deze eigenschap goed kan worden ingeschat door de leraren van de betreffende leerling, waardoor de motivatie van een leerling alsnog goed gewogen kan worden meegenomen in het overgangsadvies. Probleemomschrijving Het in deze sectie beschreven probleem is waargenomen door opdrachtgever Nico van Wijngaarden in het verloop van zijn carrière als leraar wiskunde op het Cartesius Lyceum in Amsterdam, en heeft geleid tot dit onderzoek. Camyre van Adelhart Toorop onderkent de mogelijke behoefte aan een objectief hulpmiddel voor haar lerarenteam bij het bepalen van leerling overgangsadviezen. 4

2. Doelstelling De opbrengst van het onderzoek is een tabel waarmee leraren kunnen raadplegen in hoeveel eerdere gevallen een leerling met een zekere cijfercombinatie in HAVO/VWO 3 voor pre gedetermineerde vakken, een bepaald resultaat heeft bereikt voor elk van de vier profielen (op basis van een percentage en een populatiegrootte).de pre gedetermineerde vakken zijn gekozen omdat wij die het meest geschikt vonden. Het is onze hypothese dat deze vakken de beste indicatoren zijn voor het slagen in die twee profielen vanwege de grote abstractie die daarin voorkomt. Het kan zijn dat er nog een vak beschouwd zou kunnen worden, maar vanwege de beperkte beschikbare tijd in dit onderzoek va;t de keuze uit zoals hierboven beschreven. Voor elk profiel zijn onder andere Nederlands en Engels verplichte vakken. Met betrekking tot de verschillende verplichte vakken in de verschillende profielen geldt het volgende (Examenprogramma havo vwo, 2013): In het profiel 'Natuur en Techniek' zijn wiskunde B, natuurkunde en scheikunde verplicht. Van leerlingen die dit profiel volgen beschouwen we cijfercombinaties van de vakken wiskunde en natuurkunde in HAVO/VWO 3. In het profiel 'Economie en Maatschappij' zijn wiskunde A of B, economie en geschiedenis verplicht. Van leerlingen die dit profiel volgen beschouwen we cijfercombinaties van de vakken wiskunde en economie in HAVO/VWO 3. In het profiel 'Natuur en Gezondheid' zijn wiskunde A of B, biologie en scheikunde verplicht. Van leerlingen die dit profiel volgen beschouwen we cijfercombinaties van de vakken wiskunde en biologie in HAVO/VWO 3. In het profiel 'Cultuur en Maatschappij' zijn op de HAVO geschiedenis en een moderne vreemde taal verplichte vakken; op het VWO zijn wiskunde A, of B, of C en geschiedenis verplicht. Dit profiel laten we buiten beschouwing. De vakken waarvan de cijfercombinaties worden beschouwd zijn gekozen op basis van het centrale karakter van deze vakken binnen betreffende profielen. De cijfercombinaties die worden bekeken zijn: Een 4 en een 5. Tweemaal een 5. Een 5 en een 6. Tweemaal een 6. Een 6 en een 7. Deze cijfercombinaties zijn het meest interessant om te beschouwen. Immers, leerlingen met lagere cijfercombinaties zullen nooit in aanmerking komen voor een overgang van de onderbouw naar de bovenbouw. Zo ook, leerlingen met hogere cijfercombinaties zijn in de praktijk niet snel onderwerp van discussie: zij zullen vaak toegang krijgen tot het door hen gewenste profiel. De verschillende resultaten die worden bekeken zijn: 5

Slagen zonder vertraging zonder niveauwisseling. Slagen met vertraging zonder niveauwisseling. Slagen zonder vertraging op de HAVO, na te hebben aangevangen in VWO 4. Slagen met vertraging op de HAVO, na te hebben aangevangen in VWO 4. Slagen zonder vertraging op het VWO, na te hebben aangevangen in HAVO 4. Slagen met vertraging op het VWO, na te hebben aangevangen in HAVO 4. Niet slagen op de HAVO, na te hebben aangevangen in HAVO 4. Een deelgroep hiervan is de verzameling leerlingen die zijn afgestroomd naar lager onderwijs of middelbaar beroepsonderwijs. Niet slagen op het VWO en niet slagen op de HAVO, na te hebben aangevangen in VWO 4. Een deelgroep hiervan is de verzameling leerlingen die zijn afgestroomd naar lager onderwijs of middelbaar beroepsonderwijs. Deze tabel (het product) stelt leraren bij het bepalen van leerling overgangsadviezen in staat zich te beroepen op empirische, kwantitatieve data. Ouders kunnen naar waarschijnlijkheid eerder worden overtuigd van de legitimiteit van een negatief schooladvies voor hun kind met een verwijzing naar deze tabel (bijvoorbeeld: 'Slechts 4 procent van de leerlingen die een soortgelijke cijferlijst hadden in het verleden wisten zonder vertraging te slagen op het VWO; 25% van hen stroomde af van school'). 6

3. Centrale vraagstelling Wat is de relatie tussen bepaalde combinaties eindcijfers van leerlingen in HAVO 3 / VWO 3 voor de schoolvakken wiskunde en natuurkunde (wanneer het profiel NT wordt gekozen), of voor de schoolvakken wiskunde en economie (wanneer het profiel EM met wiskunde A en wanneer het profiel EM met wiskunde B wordt gekozen), of voor de schoolvakken wiskunde en biologie (wanneer het profiel NG met wiskunde A en wanneer het profiel NG met wiskunde B wordt gekozen), en het percentage leerlingen binnen deze profielen die de verschillende in sectie 3 genoemde resultaten heeft geboekt? Het doel is derhalve tabellen te maken waarin de slagingspercentages staan voor leerlingen met de gekregen cijfers. Voor het profiel NT op HAVO en VWO levert dit een nieuwe tabel op. Voor zowel het profiel EM als voor het profiel NG levert dit zelfs steeds vier tabellen op : voor het profiel op de HAVO met wiskunde A, voor het profiel op het VWO met wiskunde A, voor het profiel op de HAVO met wiskunde B, en voor het profiel op het VWO met wiskunde B. Er wordt dus alleen gekeken naar leerjaar drie aan de input kant en vooral naar het laatste leerjaar aan de output kant. Ook zal worden beschouwd of een leerling onderweg vertraging heeft of van school / schoolniveau verandert. 7

4. Deelvragen Met welke cijfercombinaties voor de in de onderzoeksvraag genoemde schoolvakken kan een leerling overgaan van de onderbouw naar de bovenbouw op HAVO/VWO scholen op het Berlage Lyceum en het Cartesius Lyceum? De volgende vijf vragen moeten beantwoord worden m.b.t. zowel HAVO als VWO, voor alle combinaties van cijfers X en Y zoals geformuleerd in sectie 3: Wat is het totaal aantal NT leerlingen dat in het derde leerjaar eindcijfers X en Y voor de schoolvakken wiskunde en natuurkunde had? Wat is het totaal aantal EM (met wiskunde A) leerlingen dat in het derde leerjaar eindcijfers X en Y voor de schoolvakken wiskunde en economie had? Wat is het totaal aantal EM (met wiskunde B ) leerlingen dat in het derde leerjaar eindcijfers X en Y voor de schoolvakken wiskunde en economie had? Wat is het totaal aantal NG (met wiskunde A) leerlingen dat in het derde leerjaar eindcijfers X en Y voor de schoolvakken wiskunde en biologie had? Wat is het totaal aantal NG (met wiskunde B ) leerlingen dat in het derde leerjaar eindcijfers X en Y voor de schoolvakken wiskunde en biologie had? De volgende vijf vragen moeten beantwoord worden voor alle combinaties van cijfers X en Y en resultaten Z zoals geformuleerd in sectie 3: Wat is het percentage NT leerlingen dat in HAVO 3 / VWO 3 eindcijfers X en Y voor de schoolvakken wiskunde en natuurkunde had en uiteindelijk resultaat Z boekte? Wat is het percentage EM (met wiskunde A) leerlingen dat in HAVO 3 / VWO 3 eindcijfers X en Y voor de schoolvakken wiskunde en economie had en uiteindelijk resultaat Z boekte? Wat is het percentage EM (met wiskunde B) leerlingen dat in HAVO 3 / VWO 3 eindcijfers X en Y voor de schoolvakken wiskunde en economie had en uiteindelijk resultaat Z boekte? Wat is het percentage NG (met wiskunde A) leerlingen dat in HAVO 3 / VWO 3 eindcijfers X en Y voor de schoolvakken wiskunde en biologie had en uiteindelijk resultaat Z boekte? Wat is het percentage NG (met wiskunde B) leerlingen dat in HAVO 3 / VWO 3 eindcijfers X en Y voor de schoolvakken wiskunde en biologie had en uiteindelijk resultaat Z boekte? 8

5. Onderzoekspopulatie, gegevens en onderzoeksinstrumenten De deelvragen uit voorgaande sectie leiden tot de volgende benodigde gegevens: Eindcijfers van alle leerlingen in HAVO 3 / VWO 3 voor de vakken wiskunde, natuurkunde, economie, en biologie voor zoveel mogelijk verschillende leerjaren sinds de aanvang van de vernieuwde Tweede fase. Het resultaat van deze leerlingen in elk daaropvolgend jaar dat zij zich op dezelfde school bevonden. Het resultaat betekent hier: het blijven zitten in hetzelfde profiel, het blijven zitten en wisselen van profiel, het overgaan of slagen in hetzelfde profiel, het overgaan of slagen na een wisseling van profiel, het 'overgaan' van een VWO klas naar een HAVO klas van een hoger jaargang, het 'overgaan' van een VWO klas naar een HAVO klas van hetzelfde jaargang, het overgaan van HAVO 4 naar VWO 4, het overgaan van HAVO 5 naar VWO 5, het afstromen naar een lager niveau in ander onderwijs, Deze gegevens zijn te verkrijgen via het op het Berlage Lyceum en het Cartesius Lyceum aanwezige leerlingvolgsysteem Magister. Om toegang te krijgen tot Magister dient toestemming te worden verleend door betreffende school. Aan deze voorwaarde zal op beide scholen worden voldaan. De benodigde gegevens zijn gemakkelijk in een Excel bestand op te slaan. Vervolgens is het mogelijk deze bestanden te bewerken met databases en statistische dataverwerkingsprogramma's. In dit onderzoek zal hiertoe gebruik worden gemaakt van SPSS of een hiermee equivalent programma. De tabel, het product, kan hiermee vervolgens worden gegenereerd. 9

6. Tijdpad: haalbaarheid Datum t/m 19-2 Actie Gesprekken voeren met opdrachtgevers Nico van Wijngaarden en Camyre van Adelhart Toorop. 20-2 Onderzoekscarrousel Profielproduct bezoeken. 7-3 t/m 13-3 Achtergrond, doelstelling onderzoek, en op te leveren product in kaart brengen en documenteren. Verkrijgen van toegang tot Magister. 14-3 t/m 19-3 Centrale onderzoeksvraag en deelvragen opstellen. 20-3 t/m 22-3 Benodigde gegevens om deelvragen te kunnen beantwoorden in kaart brengen en documenteren. 22-3 Paper 1 versie 0 ter inzage aanbieden aan... 22-3 t/m 25-3 Paper 1 definitieve versie schrijven op basis van feedback. 26-3 Paper 1 inleveren op de repository. 27-3 t/m 10-4 Verzamelen benodigde data en structureren in Excel bestanden. 10-4 t/m 19/4 Opstellen en uitvoeren kwantitatieve data-analyse. 19-4 t/m 4-5 Meivakantie. 5-5 t/m 14-5 Uitvoeren kwantitatieve data-analyse. 15-5 Instructie eindgesprek Paper 2. 16-5 t/m 27-5 Paper 2 schrijven. 28-5 Paper 2 inleveren op de repository. 29-5 t/m 4-6 Positieve beoordeling opdrachtgevers verkrijgen. 5-6 Eindgesprek voeren. 10

7. Literatuurlijst Ebbens, S., & Ettekoven, S. (2013). Effectief leren. Basisboek. Groningen: Wolters-Noordhoff. p.28-32, p.103-109, en p.117-142. Ministerie van Onderwijs (2005). Zeven jaar Tweede fase, een balans door Tweede fase adviespunt. Mies, N. (2010). Doorstroming van onder naar bovenbouw bij de moderne talen Engels, Duits en Frans. Orion. p 16. Examenprogramma HAVO VWO, 2013. 11