Sarcopenie-interventies

Vergelijkbare documenten
DE IMPACT VAN BEWEGEN EN VOEDING OP SPIERMASSA EN FYSIEK FUNCTIONEREN VAN OUDEREN. Dr. Ir. Michael Tieland

DE ROL VAN VOEDING EN BEWEGING OP SPIERMASSA BIJ ONDERVOEDE OUDEREN. Dr. Ir. Michael Tieland

Sarcopenie in obesitas en na bariatrische chirurgie. Prof. Dominique Hansen, PhD, FESC

Kanker cachexie. een multifactorieel syndroom dat een multidisciplinaire aanpak vereist

WELKOM! 1 vrijdag 7 oktober 2016

Programma. Kwetsbaarheid Fried (geriatrie)fysiotherapie. Geriatriefysiotherapie. Diagnosticeren van en interveniëren bij sarcopenie

Bijna alle levensmiddelen bevatten eiwit. Het komt voor in zowel plantaardige als dierlijke producten.

Kwaliteit van leven na een operatie

Discussie Van onderzoek naar praktijk: Wat heb je nodig aan onderzoeken om de praktijk te veranderen? Wesley Visser Sigrid Amstelveen

Nutritie en Sarcopenie Maurits Vandewoude MD, PhD

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek

Ondervoeding bij COPD

Voeding en Ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit. Symposium Voeding en Ouderen - november

VUmc Basispresentatie

Gezondheidsvoordelen

Lichaamssamenstelling van Intensive Care patiënten. Willem Looijaard

Actieve monitoring: gouden standaard voor low-risk tumoren?

Seminar Op Eigen Kracht

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Aandacht voor voeding bij het ouder

Wanneer en hoe testosteron toedienen? Dr Inge Gies Dr David Unuane

Timing van Voeding. Congres Voeding en Leefstijl Marco Mensink, Division of Human Nutrition, Wageningen University

koolhydraten tijdens inspanning voeding bij herstel & blessure effect van nitraat Cindy van der Avoort MSc. PhD student en sportvoedingskundige

Effect van voeding en malnutritie op sarcopenie. symposium 'Voeding bij de geriatrische zorgvrager'

b Sportvoeding en herstel

Hormoon onderzoek Voorbeeld verslag hormoonanalyse

Flash: chemotherapie en allergie

PSA-screening To do or not to do? Dr. Ludo Vanden Bussche uroloog

30 dagen een commitment met jezelf aangaan!

Farmacovigilantie. een voorbeeld voor arbovigilantie? Prof. dr. A.C. van Grootheest. Rijksuniversiteit Groningen.

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns

Top Tips voor. Bart Coumans. EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 februari 2009, Noordwijkerhout

Disclosure belangen spreker

Spier en voedingstoestand

Bewegen als medicijn. Dr. Hans Hobbelen, Lector healthy Lifestyle, Ageing and Health Care

Voeding en Valpreventie bij Ouderen

Basisvoedingszorg: terug naar de essentie. Bart Geurden RN, PhD

Fysieke fitheid, fysieke activitiet in relatie tot gezondheid

De fysiologische basis van de melkproductie. Anita Badart, diëtist / lactatiekundige IBCLC

Therapietrouw bij hartfalen: Wat kan de huisapotheker doen? CARDIO 017 Apr. Lieven Zwaenepoel

24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren

Gezonde voeding en voldoende beweging ook voor ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit 12-11, Active Ageing 2015

Voeding in vechtsporten

Voeding en beweging bij kanker; it takes two to tango

Laag spiermassa in COPD

GOEDEMORGEN LOAG ONDERVOEDING EN SARCOPENIE

Voeding en leefstijl bij ouderen

Physiological response after major surgery in the Elderly

(n=5898) (n=6218) (n=5958) standaard standaard standaard Voedingsstof gemiddelde afwijking gemiddelde afwijking gemiddelde afwijking.

Issues in PET Drug Manufacturing Steve Zigler PETNET Solutions April 14, 2010

Afbouwen van geneesmiddelen bij ouderen Veerle Foulon Clinical pharmacology and pharmacotherapy KU Leuven 30/05/2017

Acute electrolytstoornissen. Hyperkalemie. Hyperkalemie assessment. Intake 17/04/2013. K meq/l

Een gezonde voeding vormt de basis voor een goede conditie. Probeer volgend advies te volgen:

19/10/2017. Overview. 1. Inleiding. 1. Inleiding 2. Zin en onzin van diëten 3. Voedingsinterventie 4. Casus Gust. Vele studies met zelfde besluit

Kracht- en uithoudingstraining

Richtlijnen Goede Voeding

DE BASIS VOOR EEN VITAAL LEVEN

PARAMEDISCH CURSUSSEN & OPLEIDINGEN KWETSBARE OUDEREN & TRAINING. Brochure

Beleidsdag ZOL 2 december Dr. Paul Bulens

ONS ADVIES PRESTATIES.

Screening voor prostaatkanker. Dr.K.R. Hente Dienst Urologie AZ KLINA Brasschaat

Medicatie Stappenplan

Een vegetarisch dieet tijdens de zwangerschap en erna. Gezondheidsvoorlichting en Preventie

Sportvoeding, Een wereld te winnen

Ondervoeding. Ondervoeding Protein Energy Wasting Vraag 3. Vraag 1. PEW: multifactorial and multiple consequences.

Training bij Neuromusculaire Aandoeningen. Imelda JM de Groot, MD, PhD Kinderrevalidatiearts Senior researcher/ principal investigator

Personal Hormonal Profile van Bram stille. Gemeten op door Bram Stille. Cortisol Protocol

Introductie. Voorstelronde. Invulling van de avond; Presentatie Anne (training), Presentatie Gerja (voeding),

Vergrijzing van de bevolking in België

De fysiologische basis van de melkproductie. De fysiologische basis van de melkproductie. Hormonen tijdens lactatie

Modern Toezicht. Martin de Bree. GGN congres Het nieuwe incasseren 19 april 2019

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013

De rol van sportvoeding bij herstel en trainingsadaptatie

Weight Management Programma

Hematologische afwijkingen bij de oudere: Anemie. Prof Dr Nele Van Den Noortgate Diensthoofd Zorgprogramma voor de geriatrische patiënt UZ-Gent

Voeding en beweging bij patiënten tijdens en na de behandeling Martine Sealy, MSc, RD

zuiver presteren en het beste uit jezelf halen extra ondersteuning met voedingssupplementen

Macronutrienten. Micronutrienten. Meting energiegebruik: Indirecte calorimetrie Dubbel gelabeld water techniek. O en 2 H isotopen

Dr. Harriët Jager, diëtist-onderzoeker UMCG

Ouderen, kanker en ondervoeding

De uitdagingen van urologische zorg in de eerste lijn. Dhr. J. de Baaij MANP, verpleegkundig specialist i.o. Canisius Wilhelmina ziekenhuis, Nijmegen

(F)ACT-LVB: wat levert het op?

Voeding bij kankerpatiënten

Transcriptie:

Sarcopenie-interventies 1. Introductie 2. Activiteit 3. Nutritie 4. Hormonen 5. Toekomst Beautiful young people are accidents of nature, but beautiful old people are works of art. Eleanor Roosevelt Referentie: De Spiegeleer A, Petrovic M, Boeckxstaens P, Van den Noortgate N. Treating sarcopenia in clinical practice: where are we now? Acta Clinica Belgica. 2016;71:197-205.

Fysieke activiteit 1. Inactiviteit: spiermassa, -kracht en functie 2. Exercise (oefening): spiermassa, -kracht en functie

Exercise 1. Effect 3-6m weerstandstraining: spierkracht 20-40% 2. Variabelen - Intensiteit (1-RM) - Volume - Snelheid 3. Praktijk 2-3d/week 50% weerstand, 50% uithouding

Eiwitten 1. Nutritie-variabelen - Moleculaire samenstelling Essentiële aminozuren, vertakt (eg. leucine) - Distributie over de dag 25-30g (= of 140 g ), 3xdd meeste ouderen: te weinig bij ontbijt en lunch, teveel bij avondmaal 2. Bijwerkingen

Andere - Creatine: 15-20g/d gedurende 5d (ladingsdosis), onderhoudsdosis 3-5g/d - Ω-3 vetzuren (EPA and DHA) - AA-derivaten: carnitine, citrulline, HMB, ornithine - Kruiden: Gingko biloba, Withania somnifera - Anti-oxidantia

1. Vitamine D 2. Testosteron 3. Oestrogeen 4. Groeihormoon 5. DHEA

Vitamine D 1. Effect Vitamine D supplementatie: spierkracht, functioneel, valincidentie bij ouderen met deficiëntie 2. Praktijk - Geen eenduidige richtlijnen - < 30ng/mL

Testosteron 1. Effect <300ng/dL: substitutie spiermassa, kracht, functionele outcome 2. Bijwerkingen - ProstaatCa - Cardiovasculair - LUTS - Polycythemie => 400-700ng/dL: weinig

Testosteron 3. Praktijk - 8-10h: labo met totaal testosteron + SHBG - Prostaat (PPA, PSA), Hct, lipidenprofiel - Totaal testosteron <200-300ng/dL, 2X - Absolute contra-indicatie voor testosteronsupplementatie is Hct>55%, (gevorderd) prostaatca; relatieve contra-indicaties: verhoogd Hct, onbehandelde slaapapneu, ernstige obstructieve symptomen van BPH en onstabiel hartfalen - Evaluatie na 6 maanden, nadien jaarlijks

Testosteron Route of administration Formulation Regimen Intramuscular T undecanoate 1000mg every 10-14 wk Transdermal 1% testosterone gel 5-10g every day Oral T undecanoate 40-80mg 2-3x/day Calorische supplementatie

Testosteron 4. Toekomst - SARM s? - Testosteron bij vrouwen?

Oestrogeen 1. Effect Massa, kracht, functie 2. Praktijk SERM s? Groeihormoon 1. Effect Massa, minder op kracht en functie 2. Praktijk Bijwerkingen... DHEA 1. Effect Omzetting naar T of O; weinig effect 2. Praktijk Met fysieke activiteit?

- Myostatine-inhibitoren - Ghreline mimetica - Oxytocine receptor agonisten - ACE-I, sartanen, B-blokkers - NSAIDS/anti-inflammatory drugs - Medicatie stoppen: eg. nitraten, fibraten... - Slaaphygiëne

Personalised?

Take-away messages Exercise Resistance training combined with endurance training 2-3/week High intensity, high volume, high velocity (power training) Nutrition Healthy diet (fruit, vegetables, wholemeal cereals), inclusive ω-3 fatty acids (EPA + DHA) 25-30g proteins ( 10g EAA), supplement if not achieved with diet alone Consider creatine supplementation (in combination with exercise): 15-20g/d for 5 days (in 4 gifts), then 3-5g/d maintenance Alcohol/smoking Explain the importance of smoke-stop for muscle strength/function and other health effects Limit alcohol Vitamin D Supplement if 25(OH)vitaminD < 30ng/mL, e.g. 800IU/d Daily calcium intake should be 1200mg, use supplements if necessary Testosterone Consider supplementation if total testosterone < 300ng/dL or low-normal total testosterone with high SHBG AND overt signs of hypogonadism

Molecular Serum Muscle biopsy BIA DEXA Biomarkers Imaging CT MRI Functional Ultrasound Muscle strength Activities