Helmer Vossers
Helaas niet helemaal waar 8 5 1/2 2010 2011 69,5 66,0 0 1 3/4 Groei Werkloosheid Saldo 2010 Saldo 2011 Schuld 2011 (% bbp) (% beroepsbevolking) (% bbp) (% bbp) (% bbp) -4,0-6,3-5,8-5,6 Miljoenennota 2010 3
Wat vooraf ging De wereldwijde economische crisis heeft Nederland fors geraakt. % bbp-groei 4 3 2 1 0-1 -2-3 -4-5 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Nederland Eurogebied Verenigde Staten 4
Economische krimp historisch gezien groot 5 4 3 2 bbp-groei in % 1 0-1 -2-3 -4-5 jaren 1929-1934 1980-1985 2007-2011 5
Gecumuleerde bbp-groei, 2008-2009 Ierland Finland Italië Japan Denemarken Zweden IJsland Verenigd Koninkrijk Duitsland Luxemburg Spanje Portugal België Frankrijk Nederland Verenigde Staten Oostenrijk Griekenland Noorwegen Zwitserland -12-10 -8-6 -4-2 0 2 4 6 %
Gecumuleerde bbp-groei, 2008-2010 Ierland IJsland Italië Finland Denemarken Zweden Griekenland Japan Verenigd Koninkrijk Spanje Duitsland Portugal België Nederland Luxemburg Frankrijk Oostenrijk Verenigde Staten Noorwegen Zwitserland -12-10 -8-6 -4-2 0 2 4 6 %
Gecumuleerde bbp-groei, 2008-2011 Ierland Griekenland IJsland Italië Denemarken Finland Spanje Japan Portugal Zweden Verenigd Koninkrijk Duitsland België Nederland Frankrijk Oostenrijk Luxemburg Noorwegen Zwitserland Verenigde Staten -12-10 -8-6 -4-2 0 2 4 6 %
De grote recessie: de risico s Schuldencrisis: maakt crisis langdurig Gevaar Double dip Spaaroverschot China Europese schulden Onrust financiële markten 9
Overzicht schulden, bruto EU-landen; langdurig gevaar Bruto schulden Europese landen per sector (in 2008) 900 800 700 600 % bbp 500 400 300 200 100 0 Ierland Nederland Denemarken VK Portugal Zweden Belgie Spanje Frankrijk Oostenrijk Italie Duitsland Griekenland Overheid Bedrijfsleven Huishoudens Financiële sector
11 15 september 2009 Miljoenennota 2010 11 Finland 75 95 115 135 155 175 195 215 235 255 275 1980 1985 1990 1995 2000 2005 Japan 75 95 115 135 155 175 195 215 235 255 275 1980 1985 1990 1995 2000 2005 Zweden 75 95 115 135 155 175 195 215 235 255 275 1980 1985 1990 1995 2000 2005
BBP voor en na de crisis 125,0 Bbp index (2000q1=100) 100,0 75,0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 12
De grote recessie: wat heeft gewerkt Redden Banken Internationale coordinatie en IMF Automatische stabilisatie: begrotingsbeleid & sociale zekerheid Flexibele arbeidsmarkt 13
Redden banken De Nederlandse economie Verwerving ABN/Fortis: 29,4 mld Kapitaalverstrekking: 13,8 mld ING, Aegon, SNS-Reaal Back-up facility ING: 22 mld Garantiefaciliteit bancaire leningen: 45,8 mld Griekenland e.a.: 32,3 mld Depositogarantiestelsel naar 100.000 Nationale Hypotheek garantie ca 100 mld Icesave: 1,3mld 14
Automatische stabilisatie 70 60 50 % bbp 40 30 20 10 0 2007 2008 2009 2010 2011 Voor de crisis Financiële interventies EMU-saldo 15
Arbeidsmarkt: lage werkloosheid 25 20 % beroepsbevolking 15 10 5 0 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 VS Duitsland Spanje Nederland 16
Wie voelt de crisis? 2007 2008 2009 2010 I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV Vertrouwen Financiële markten Welvaart/Groei Werkloosheid Overheidstekort 17 2010 22 16 september 2010 2009
Wie voelt de crisis? 8 %-punt 6 4 2 0-2 -4-6 -8 reële NNI-groei -2,3% -6,3% 4½% 3% 2008 2009 2010 2011 gezinnen bedrijven collectieve sector 18
Waar staan we nu? Consumentenvertrouwen 20 Consumentenvert rouwen 10 consumentenvertrouwen 0 jan-07-10 -20 mrt-07 mei-07 jul-07 sep-07 nov-07 jan-08 mrt-08 mei-08 jul-08 sep-08 nov-08 jan-09 mrt-09 mei-09 jul-09 sep-09 nov-09 jan-10 mrt-10 mei-10 jul-10 sep-10-30 -40
Waar staan we nu? Consumentenvertrouwen 20 Consumentenvert rouwen 10 consumentenvertrouwen 0 jan-07-10 -20 mrt-07 mei-07 jul-07 sep-07 nov-07 jan-08 mrt-08 mei-08 jul-08 sep-08 nov-08 jan-09 mrt-09 mei-09 jul-09 sep-09 nov-09 jan-10 mrt-10 mei-10 jul-10 sep-10-30 -40
Waar staan we nu? Rente op 10-jaars 12 10 8 % 6 4 2 0 21 Duitsland Nederland Frankrijk Spanje Portugal Ierland Griekenland
22
Budgettair beleid 2011 Tekortreductie: eerste stap bezuinigingen 1,8 mld vorig jaar afgesproken 3,2 mld nu aangekondigd 3 mld maatregelen ter compensatie kostenoverschrijdingen (zorg, kinderopvang, etc.) Begrotingstekort van -5,8% terug naar -4,0% bbp 23
Budgettair beleid 2011: Saldo gaat de goede kant op 1,8 procentpunt
Ontwikkeling EMU-saldo: studiegroep 18 mld 25
Vergelijking ombuigingspakketten; 18 mld=3% BBP 3,5 3,0 2,5 2,6 3,1 % b b p 2,0 1,5 1,5 1,7 1,5 1,0 0,5 0,0 0,1 Lubbers I Lubbers II Lubbers III Balkenende I Balkenende II Balkenende IV
Gevolgen vergrijzing voor collectieve uitgaven 25 20 % bbp 15 10 5 0 2010 2011 2015 2020 2040 AOW Zorg 27