INHOUD Inhoud 3 Woord vooraf 11 1 Algemene inleiding 15 1 Ruimtelijke ordening en stedenbouw: begrippen 17 2 Ruimtelijke ordening en stedenbouw zijn nodig 18 3 Ruimtelijke ordening en stedenbouw versus eigendomsrecht 21 4 Onderdeel van het omgevingsrecht 23 5 Beleid inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw 25 5.1 Doelstellingen 26 5.2 Instrumenten 27 5.3 Actoren 28 5.3.1 De rol van de staatshervormingen 29 5.3.2 De rol van Europa 34 5.3.3 De Vlaamse overheid 35 5.3.3.1 De decreetgever 35 5.3.3.2 De Vlaamse Regering/de minister 35 5.3.3.3 De Vlaamse administratie 36 5.3.3.4 Ambtenaren van ruimtelijke ordening 38 5.3.4 De provinciale overheid 41 5.3.4.1 De deputatie 41 5.3.4.2 De provinciale stedenbouwkundige ambtenaren 41 5.3.5 De gemeentelijke overheid 41 5.3.5.1 Gemeenteraad 41 5.3.5.2 College van burgemeester en schepenen 41 5.3.5.3 De gemeentelijke stedenbouwkundige ambtenaren 42 5.3.6 Adviserende instanties 43 5.3.6.1 De SARO, PROCORO, GECORO 43 5.3.6.2 Andere adviserende instanties 43 5.3.7 De aanvrager 43 5.3.8 Derden-belanghebbenden 44 INHOUD 3
5.3.9 Rechterlijke overheid 44 5.4. De rol van het subsidiariteitsbeginsel 44 5.4.1 Op Europees niveau 44 5.4.2 In het Vlaamse ruimtelijkeordeningsbeleid 45 2 Wetgevend kader 47 1 Evolutie van de wetgeving inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw 49 1.1 Ruimtelijke ordening en stedenbouw: zo oud als de straat 49 1.2 De naoorlogse periode 50 1.3 De stedenbouwwet van 1962 en het coördinatiedecreet van 1996 51 1.4 Het planningsdecreet, het decreet van 1999 en de latere wijzigingen 52 1.5 Het aanpassings- en aanvullingsdecreet van 2009 53 1.5.1 Blijvende pijnpunten 53 1.5.2 Geen nieuw decreet, maar een decreet tot aanvulling en wijziging 53 1.5.3 Opheffing van het coördinatiedecreet van 1996 54 1.6 De Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening 54 1.6.1 Opzet 54 1.6.2 Indeling 55 1.7 Uitvoeringsbesluiten en omzendbrieven 56 2 De belangrijkste data en periodes inzake ruimtelijke ordening 56 3 Wat brengt de toekomst? 57 3 Plannen en verordeningen 61 1 Inleiding 63 2 Het oude planningssysteem 64 2.1 Gewestplannen 64 2.1.1 Inhoud 64 2.1.2 Territoriaal toepassingsgebied 65 2.1.3 Strekking 65 2.2 Bijzondere plannen van aanleg 66 2.2.1 Inhoud 66 2.2.2 Territoriaal toepassingsgebied 66 2.2.3 Strekking 67 4 INHOUD
3 Het nieuwe planningssysteem 67 3.1 Structuurplannen 68 3.1.1 Historische evolutie 68 3.1.1.1 Een begin van structuurplanning 68 3.1.1.2 Een wettelijke basis voor de structuurplanning 70 3.1.2 Inhoud 72 3.1.3 Territoriaal toepassingsgebied 73 3.1.3.1 Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen 73 3.1.3.2 Provinciale ruimtelijke structuurplannen 73 3.1.3.3 Gemeentelijke ruimtelijke structuurplannen 74 3.1.4 Procedure 74 3.1.5 Strekking 76 3.2 De ruimtelijke uitvoeringsplannen 77 3.2.1 Inhoud 77 3.2.2 Territoriaal toepassingsgebied 78 3.2.2.1 Gewestelijke RUP s 79 3.2.2.2 Provinciale ruimtelijke uitvoeringsplannen 80 3.2.2.3 Gemeentelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen 80 3.2.3 Procedure 81 3.2.4 Strekking 82 3.2.5 Onteigeningsplan ter uitvoering van het RUP 83 4 Planschade en planbaten 83 4.1 Planschade 83 4.2 Planbaten 83 4.3 Vergelijking planschade versus planbaten 84 5 Stedenbouwkundige verordeningen 84 5.1 Inhoud 84 5.2 Territoriaal toepassingsgebied 84 5.3 Strekking 85 6 Planologisch attest 86 7 Een complex kluwen 86 4 Vergunningen en meldingen 89 1 Inleiding 91 2 Vergunnings- en meldingsplicht 92 2.1 Vergunningsplicht en uitzonderingen hierop 93 INHOUD 5
2.2 Soorten vergunningen en machtigingen 94 2.3 Te respecteren chronologie in vergunningsbeslissingen 95 2.4 De afwezigheid van vergunningsplicht of het verkrijgen van een vergunning vormen geen vrijgeleide 96 2.5 Kwaliteiten waaraan een vergunning moet voldoen om geldig te zijn 97 2.5.1 Uitdrukkelijk verleend 97 2.5.2 Schriftelijk 97 2.5.3 Voorafgaandelijk 98 2.6 De vergunningen, meldingen en vrijstellingen in het systeem van de VCRO 98 2.6.1 De stedenbouwkundige vergunning, vrijstellingen en meldingsplicht 99 2.6.1.1 De stedenbouwkundige vergunningsplichtige handelingen 99 2.6.1.2 Uitzonderingen op de stedenbouwkundige vergunningsplicht 108 2.6.1.3 Vergunnings- en meldingsplichten op grond van lokale voorschriften 120 2.6.2 Verkavelingsvergunning 121 2.6.2.1 Verkavelingsvergunningsplicht 121 2.6.2.2 Verkavelingsvergunningsmogelijkheid 122 2.6.2.3 Verkavelingen met of zonder aanleg van nieuwe wegen 122 2.6.2.4 Inhoud van een verkavelingsvergunning 122 2.6.3 De regularisatievergunning en de regulariserende melding 124 2.6.3.1 Regularisatievergunning 124 2.6.3.2 Regulariserende meldingen 125 2.5 Besluit 126 3 De beoordeling van een vergunningsaanvraag 128 3.1 Beoordelingsgronden 128 3.1.1 Verplichte weigeringsgronden 130 3.1.1.1 De legaliteitstoets: de bestaanbaarheid met het regelgevend kader 131 3.1.1.2 De opportuniteitstoets: de verenigbaarheid met de goede ruimtelijke ordening 132 3.1.1.3 De twee componenten in een vergunning 132 3.1.1.4 Communicerende vaten 137 3.1.1.5 Het wegvallen van een determinerend weigerings- of vergunningsmotief 137 3.1.2 Facultatieve weigeringsgronden 139 6 INHOUD
3.1.3 Sectorale toetsen 139 3.2 Afwijkingsgronden 140 3.2.1 Afwijkingsmogelijkheden 141 3.2.2 Basisrechten voor zonevreemde constructies 142 3.2.2.1 Toepassingsgebied, draagwijdte en algemene bepalingen 142 3.2.2.2 Toegelaten zonevreemde handelingen 148 3.2.3 Samenvatting 149 4 De procedure 149 4.1 Huidige procedure 149 4.1.1 Vooroverleg: informeel of projectvergadering 149 4.1.2 Eerste administratieve aanleg 151 4.1.2.1 Aanvraag 151 4.1.2.2 Openbaar onderzoek 151 4.1.2.3 Advies 151 4.1.2.4 Beslissing in eerste aanleg 151 4.1.2.5 Samenvatting 152 4.1.3 Administratief beroep 152 4.1.4 Jurisdictioneel beroep 153 4.1.4.1 Beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen 153 4.1.4.2 Cassatieberoep bij de Raad van State 153 4.1.4.3 Samenvatting 154 4.2 Naar een geïntegreerde omgevingsvergunning 154 4.2.1 Regelgevend kader 154 4.2.2 Principes 155 4.2.3 Integratie 156 4.2.4 Eenvoud in procedure 157 4.2.5 Flexibiliteit in procedures 158 4.2.6 Bevoegde overheid 158 4.2.7 Beroepsmogelijkheden 159 4.2.8 Termijnen 159 4.2.9 Duur van de vergunning 160 4.3 De procedure voor complexe projecten 160 4.3.1 Regelgevend kader 160 4.3.2 Doelstellingen 161 4.3.3 Proceduredecreet 162 4.3.4 Toegang tot het decreet 163 4.3.5 Procedureverloop 164 4.3.6 Rechtsgevolgen 165 4.3.7 Rechtsbescherming 166 INHOUD 7
5 Handhaving 167 1 Inleiding 169 2 Regelgevend kader 169 3 Handhavingsbeleid 170 4 Actoren 171 4.1 Algemeen 171 4.2 Rol van de Hoge Raad voor de Handhavingsuitvoering 172 5 Handhavingsinstrumenten 172 5.1 Preventieve, rechtsherstellende, curatieve en repressieve handhaving 172 5.2 Strafrechtelijke en administratieve handhaving 173 5.2.1 Misdrijven 174 5.2.2 Inbreuken 174 5.2.3 Samenvatting 175 5.3 Sanctionering 175 5.4 Herstelmaatregelen 176 5.4.1 Opleggen van herstelmaatregelen 176 5.4.2 Beroepsmogelijkheden 176 5.5 Publieke of private handhaving 177 5.5.1 Publieke handhaving 177 5.5.2 Private handhaving 178 5.5.2.1 Vordering buitencontractuele aansprakelijkheid 178 5.5.2.2 Burenhinder 179 5.5.2.3 Milieustakingsvordering 179 5.5.2.4 Rechtstreekse dagvaarding 180 5.5.2.5 Burgerlijke partijstelling 180 6 Verjaring 180 6.1 Algemeen 180 6.2 Concreet voorbeeld 181 6.2.1 Strafvordering 181 6.2.2 Herstelvordering 182 6.2.3 Besluit aangaande de verjaring van de strafvordering en herstelvordering 184 6.2.4 Bijkomende opmerkingen aangaande stakingsbevelen 184 6.3 Algemeen besluit 185 8 INHOUD
6 Inspraak 187 1 Inleiding 189 2 Een openbaar onderzoek 189 2.1 Wat is een openbaar onderzoek? 189 2.2 Publieke bevraging 189 2.3 Openbaarheid 190 2.4 Aanleiding 190 2.5 Al dan niet verplicht 190 2.6 Bepaalde periode 191 2.7 Doel 191 2.8 Gevolgen 191 2.9 Formaliteiten 192 2.10 Praktische zaken 192 2.10.1 Moet een advocaat geraadpleegd worden? 192 2.10.2 Heeft het zin om zich te verenigen in een actiecomité? 193 2.10.3 Hoe moet een bezwaarschrift opgemaakt worden? 193 2.10.4 Binnen welke termijn moet het bezwaar ingediend worden? 194 2.10.5 Op welke wijze moet het bezwaarschrift ingediend worden? 194 2.10.6 Wordt men verder geïnformeerd? 194 7 Informatie met betrekking tot (het stedenbouwkundige statuut van) onroerend goed 195 1 Inleiding 197 2 Openbaarheid van bestuur 197 3 Informatie-instrumenten 198 3.1 Het plannenregister 198 3.2 Het vergunningenregister 198 3.3 Het stedenbouwkundig uittreksel 199 3.4 Het stedenbouwkundig attest 199 4 Informatieverplichtingen 200 4.1 Voor de notaris 200 4.2 Voor al wie een onderhandse akte opmaakt m.b.t. onroerend goed 201 4.3 Voor wie publiciteit voert 201 INHOUD 9
8 Rechtsbescherming 203 1 Inleiding 205 2 Administratieve beroepen 205 3 Jurisdictionele beroepen 206 3.1 Grondwettelijk Hof 206 3.2 Raad voor Vergunningsbetwistingen 206 3.3 Raad van State 207 3.4 Burgerlijke (kortgeding)rechter 208 3.5 Strafrechter 208 Besluit 209 Informatie 211 1 Nuttige websites 211 2 Beknopte bibliografie 212 3 Gebruikte afkortingen 214 10 INHOUD