Samenwerkingsverband Aanpak Marokkaans-Nederlandse risicojongeren Database wetenschappelijke onderzoeken & deskundigen Februari 2012 Opdracht is uitgevoerd door
Inhoudsopgave 1. Inleiding 6 1.1 Aanleiding 6 1.2 Plan van aanpak 6 1.3 Doelstellingen en resultaten 8 1.4. Leeswijzer 8 2. Criminaliteit 9 Hedendaags kwaad revisited 9 Integratie, maar uit de gratie 11 Criminaliteit, leeftijd en etniciteit 12 De procesparticipatie van Marokkaanse jeugdige verdachten en hun ouders in de Nederlandse rechtbank in vergelijking met Nederlandse jeugdige verdachten en hun ouders 13 Tussen onmacht en onwil 14 Criminaliteit en etniciteit 15 Vervelende feiten, criminaliteit onder allochtone jongens 15 Straatkwaad en jeugdcriminaliteit 16 Ieder voor zich: Kansen, cultuur en criminaliteit van Marokkaanse jongens 17 Marokkaanse wortels, Nederlandse grond. Exploratie, bindingen en identiteitstrategieën van jongeren van Marokkaanse afkomst 17 Integratie én uit de gratie? 18 Marokkaanse lieverdjes 18 3. Overlast 19 De rol van gezinsklimaat en discriminatie op probleemgedrag bij Nederlandse en Marokkaanse jeugdigen 19 Opvoedingsstress bij Nederlands-Turkse, Nederlands-Marokkaanse en Nederlandse Ouders 19 Emotionele problemen en gedragsproblemen bij Marokkaanse, Turkse en Nederlandse 4- tot 18-jarigen in Nederland. 20 Patronen van acculturatie en probleemgedrag bij Marokkaanse jongeren in Nederland 21 Jongeren in Nederland en hun waarden 21 Respect van twee kanten 22 In de greep van de groep: een onderzoek naar een Marokkaanse problematische jeugdgroep 23 Respect van twee kanten 24 4. Schooluitval 25 Doelgroepleerlingen in het basisonderwijs 25 Vrijwillige ondersteuning van jongeren zonder startkwalificatie 25 2
Wat werkt bij het voorkomen van voortijdig schoolverlaten? 26 Vertrouwen in de school 27 Overzichtsstudie interventies voor migrantenjeugd 28 Stapelen en doorpakken 28 Ouders, scholen en diversiteit 29 Evaluatie Landelijk Ondersteuningsprogramma Mentoring 29 Wereld van verschil 31 De integratie van allochtone ouders en onderwijsprestaties van hun kinderen: 31 De sleutel tot succes 32 Succes maakt succesvol: leerlingbegeleiding in het voortgezet onderwijs door Turkse en Marokkaanse studenten 33 5. Arbeidsmarkt 34 Arbeidsparticipatie van niet-westerse allochtonen 34 Eerder culturele dan religieuze belemmeringen 35 Carrière maken of op je luie reet internetten? 36 Wat bepaalt succes van allochtonen op de arbeidsmarkt 37 Aanpak harde kern jeugdwerklozen 37 Allochtone vrouwen in de zorg 38 Etnische minderheden op de arbeidsmarkt 39 In de fuik 39 Allochtonen en hun sociaal kapitaal 40 Van ouder op kind: De arbeidsmarktkansen van tweede generatie allochtone jongeren 41 Tweede-generatie allochtonen en werk 41 Verschillen in arbeidsmarktpositie tussen allochtone en autochtone schoolverlaters in Nederland 42 6. Hulpverlening 43 Frontlinie versterken 43 GGZ en Diversiteit: Prevalentie en Zorgkwaliteit 44 Diversiteit in participatie in gezondheidsbevordering 44 Verborgen werelden 45 Minderjarige jongens, misbruik en prostitutie 45 Rendement van Opstap 46 Migranten in de GGZ 46 Geduld doorboort marmer 47 Marokkaanse jeugd, thuis in een tehuis? 48 7. LVB ers problematiek 49 3
Zware bagage 49 Mensbeeld en verstandelijke beperking 49 Zorgleerlingen en leerlingenzorg in het basisonderwijs 50 Toegang tot zorgvoorzieningen voor migranten met een verstandelijke beperking 51 Verstandelijk gehandicapte kinderen in Marokkaanse en Turkse gezinnen 51 Iedere dag een nieuwe kans 52 8. Religie 52 Jongeren en hun Islam 52 Islam en gender bij Marokkaanse jongeren 53 Islam is inspanning 54 Islam in de multiculturele samenleving 54 Zoeken naar een zuivere Islam 55 Geloof en geluk 55 Van vasten tot feesten 56 Van Allah Tot Prada 56 Tussen Marokkaanse en Moslim 57 9. Opvoeding 57 Naar Hollands gebruik? 57 Ontwikkelingsstimulering en opvoedingsondersteuning voor allochtone kinderen en hun ouders 58 Inventarisatie van programma's en interventies 58 Etnische verschillen in verbondenheid met ouders en autonomie 59 Toepasbaarheid van opvoedingsondersteuning voor Marokkaanse en Turkse gezinnen in 60 Nederland, in het bijzonder van het programma Samen Starten/DMO-P 60 Opvoeding in de migratiecontext 60 Opvoeding en integratie 61 Opvoeding in Marokkaanse gezinnen in Nederland 62 10. Radicalisering 62 Kennissynthese polarisatie en radicalisering 62 Radicalisering moslimjongeren in Rotterdam? 63 Criminaliteit in relatie tot gewelddadig radicalisme en terrorisme 64 Radicaal, orthodox of extremist? 65 Denken en Deugden van Marokkaanse-Nederlanders 65 Processen van radicalisering 66 Radicaliseren de criminele Marokkaanse jongeren van weleer? 67 Radicalisering en identiteit 68 4
Radicale rechtse en moslimjongeren vergeleken 68 Waarom jongeren radicaliseren en sympathie krijgen voor terrorisme 68 11. Deskundigenoverzicht 69 11.1 Criminaliteit 69 11. 2 Overlast 71 11.3 Schooluitval 723 11.4 Arbeidsmarkt 75 11.5 Hulpverlening 77 11.6 LVB er problematiek 78 11.7 Religie 79 11.8 Opvoeding 80 11.9 Radicalisering 81 5
1 Inleiding Voor u ligt het eindrapport met een database van wetenschappelijke artikelen die ingaan op de aanpak van Marokkaans-Nederlandse jongeren. Deze database is in opdracht van Samenwerkingsverband Aanpak Marokkaans-Nederlandse risicojongeren door de BeHr Groep opgesteld. 1.1 Aanleiding Met heel veel Marokkaans-Nederlandse jongeren gaat het in Nederland goed. Maar daarnaast gaat het ook met teveel Marokkaans-Nederlandse risicojongeren niet goed. De Rijksoverheid heeft zich tot doel gesteld de overlast, criminaliteit, schooluitval en werkloosheid onder deze groep jongeren te verminderen. Onder de noemer Grenzen stellen en perspectief bieden werken de ministeries van Justitie, Wonen, BZK, WWI en Jeugd en Gezin, 22 gemeenten en de VNG nauw samen om de oververtegenwoordiging van Marokkaans-Nederlandse jongeren in overlast, criminaliteit, schooluitval en werkloosheid te verminderen. De partijen hebben daarvoor een intentieverklaring ondertekend. Met de ondertekening zetten alle partijen in op een samenwerking om slimme en praktische oplossingen voor een geslaagde aanpak met elkaar te delen. De gemeente Utrecht is door het coördinerende ministerie voor WWI gevraagd om de samenwerking van de 22 gemeenten te coördineren. De website Wegwijzer Jeugd en Veiligheid is opgezet om gemeenten te informeren over de activiteiten die het Rijk en andere gemeenten ontplooid hebben rondom het thema jeugd en veiligheid. Voor deze website wil de gemeente Utrecht een database ontwikkelen voor beleidsambtenaren en uitvoerende professionals met alle relevante wetenschappelijke onderzoeken over Marokkaans-Nederlandse jongeren. Tot dit moment blijkt dat een lastige opgave te zijn, hetzelfde geldt voor het vinden van relevante deskundigen. Het Samenwerkingsverband Aanpak Marokkaans-Nederlandse risicojongeren heeft de BeHr Groep gevraagd hierbij te ondersteunen. Doel van de opdracht is om voor het samenwerkingsverband Aanpak Marokkaans-Nederlandse risicojongeren alle relevante onderzoeken over deze doelgroep in kaart te brengen. Kennisinstituten als NJI, Zonnw, WODC e.d. beschikken ook (deels) over onderzoeken, een eerste inventarisatie bij deze instituten is dan ook het vertrekpunt voor deze opdracht. Alle verzamelde informatie wordt gecategoriseerd en op de website Wegwijzer Jeugd en Veiligheid geplaatst, inclusief een korte samenvatting. Gekoppeld of separaat wordt er een lijst van deskundigen op de verschillende domeinen opgesteld. 1.2 Plan van aanpak Om te 6
komen tot een database met relevante wetenschappelijke artikelen zijn de volgende stappen doorlopen: Stap 1: Inventariseren en selecteren Met de opdracht is gestart door selectiecriteria op te stellen op basis waarvan de onderzoeken zijn geselecteerd. Deze selectiecriteria zijn in gezamenlijk overleg besproken alvorens met de inventarisatie te starten. De BeHr Groep beschouwt objectiviteit als neutraliteit, en als een voorwaarde voor een goede vervulling van deze opdracht, vooral bij de vergaring, de keuze en de samenvatting van de onderzoeken. Na het opstellen van de selectiecriteria is er via verschillende kenniscentra, websites, zoekmachines en universiteiten wetenschappelijke onderzoeken gezocht. De randvoorwaarden zoals die in de offerte zijn gesteld, zijn gedurende het traject aangepast: Uitsluitend onderzoek van Nederlandse bodem; Onderzoeken op wetenschappelijk niveau, inclusief mastertheses, en evaluatieonderzoeken van projecten; Zoveel mogelijk onderzoeken naar specifiek de Marokkaanse jeugd in Nederland, mits er onderzoeken zijn die dermate interessant zijn dat meerdere doelgroepen betrokken zijn bij het onderzoek. Onderzoeken circa uit het jaar 2000 of recenter; Onderzoeken op de thema s: Criminaliteit Overlast Schooluitval Arbeidsmarkt Hulpverlening LVB ers-problematiek Extra toegevoegd: Religie Opvoeding Radicalisering Stap 2: Categoriseren 7
Op het moment dat er voldoende relevante wetenschappelijke artikelen gevonden zijn, zijn de artikelen gebundeld en gecategoriseerd op de verschillende thema s om een duidelijk overzicht van alle artikelen te creëren. Stap 3: Samenvatten Voor ieder artikel is een samenvatting van maximaal ½ a-4 opgesteld. Hiervoor is het van belang om ieder artikel begrijpend te lezen, samen te vatten en conclusies te trekken. Iedere samenvatting is in heldere en begrijpbare taal beschreven. Als de onderzoeken zijn gecategoriseerd en samengevat kunnen de gegevens in de database en op de website van Wegwijzer Jeugd en Veiligheid geplaatst worden. Stap 4: Deskundigenoverzicht Nadat alle onderzoeken zijn verzameld, gecategoriseerd en samengevat is een lijst van deskundigen opgesteld. De deskundigen zijn personen die vanuit hun vakgebied een expertise hebben opgebouwd rondom de doelgroep Marokkaans-Nederlandse jongeren. De deskundigen zijn gekoppeld aan de verschillende domeinen. 1.3 Doelstellingen en resultaten Gezamenlijk is bepaald dat onderstaande resultaten behaald worden. In dit document worden deze resultaten weergegeven. Concrete resultaten: Een up-to-date database met wetenschappelijke Nederlandse artikelen omtrent de aanpak van Marokkaans-Nederlandse jongeren. De artikelen zijn gebundeld en gecategoriseerd. Een samenvatting van ¼ a-4 van elk wetenschappelijk artikel. Een deskundigenoverzicht op de verschillende thema s. 1.4. Leeswijzer Achtereenvolgens gaan we in deze eindrapportage in op alle bovenstaande genoemde categorieën. Per categorie geven we de titel van het onderzoek weer, het instituut, de auteurs en het jaar waarin het onderzoek geschreven is. De volgorde van de samenvattingen is gerangschikt op deze jaartallen. In de samenvattingen gaan we in op de aanleiding en het doel van het onderzoek, de gebruikte onderzoeksmethoden en de belangrijkste resultaten/ conclusies. Ten slotte hebben we bij elke samenvatting een link toegevoegd, zodat het onderzoek direct te vinden en te lezen is.we eindigen het eindrapport met een deskundigenoverzicht per categorie. Deze is gerangschikt op achternaam. 8
2 Criminaliteit Stoppen met crimineel gedrag Een kwalitatief, longitudinaal onderzoek naar Marokkaanse en Nederlandse mannen met een crimineel verleden. H. Werdmölder 2011 Dit artikel is een eerste verslag van een longitudinaal en kwalitatief onderzoek naar 40 Marokkaanse en Nederlandse mannen met een crimineel verleden. De basis hiervan is gelegd in 1982. Eind 2008, na een periode van twintig jaar, heeft de auteur het onderzoek weer opgepakt. De focus van dit artikel ligt op de keerpunten en obstakels van de categorie mannen die gestopt is met criminaliteit en richt zich op de vraag wanneer jongeren in de criminaliteit komen en welke factoren belangrijk zijn om uit de criminaliteit te komen. In het onderzoek komt naar voren dat bij 10 jongemannen tussen de 21 en 26 jaar een proces van re-integratie had plaatsgevonden. Ze waren niet meer crimineel, hadden werk en de helft woonde samen of was getrouwd. Er had bij hen een proces van sociale rijping plaatsgevonden, een vorm van interne sociale controle. Negen jongemannen hadden meer obstakels om te re-integreren, zoals het vinden van een vaste baan en de verslaving aan harddrugs. De combinatie van werk, huwelijk, het krijgen van kinderen, militaire dienst en een vast woonadres zijn bekende re-integratiemechanismen. In het geval van criminele mannen van Marokkaanse huize is hun directe leefomgeving, waaronder familie, vrienden en schoonfamilie, ook van grote invloed. Een belangrijk obstakel is de verslaving aan harddrugs of alcohol. Maar uiteindelijk zijn persoonlijke eigenschappen, zoals discipline, eigen verantwoordelijkheid, motivatie en doorzettingsvermogen, beslissend. http://wodc.nl/onderzoeksdatabase/jv201105-van-interventie-tot-stoppen-metmisdaad.aspx Hedendaags kwaad revisited Kanttekeningen bij de Marokkaanse criminaliteit in Nederland FORUM S. Harchaoui 2011 Dit artikel beschrijft de individualistische tendens binnen de Marokkaanse samenleving, hetgeen gevolgen zal hebben voor de aanpak van de problemen. De tendens van individualisering wordt begeleid door een grote diversiteit binnen de Marokkaanse samenleving als zodanig, maar er zijn ook verschillen tussen Marokkanen die jeugdcriminaliteit begaan. Dit aspect leidt tot de conclusie dat aandacht moet worden 9
besteed aan de eigen verantwoordelijkheid van deze jongeren. Het is belangrijk voor de (effectiviteit van het) strafrechtelijk systeem en voor verder onderzoek en theorie over de Marokkaanse criminaliteit. Vanuit het perspectief dat er een individualistische tendens plaatsvindt, kunnen er opmerkingen geplaatst worden over de criminele betrokkenheid van Marokkanen, over de manieren waarop de criminaliteit plaatsvindt en over de gegeven verklaringen voor de hoge mate van criminaliteit onder de Marokkaanse jeugd. Dit artikel concludeert dat de eigen verantwoordelijkheid echter weer ten volle moet worden teruggegeven aan de als individu opererende Marokkaanse (jeugd)delinquent of verdachte. Dit betekent vanzelfsprekend niet dat culturele omstandigheden niet aan bod moeten komen; het betekent wel dat jongens indringend bevraagd moeten worden op de causaliteit tussen de aangevoerde culturele aspecten en hun concrete gedragingen. http://wodc.nl/onderzoeksdatabase/jv201105-van-interventie-tot-stoppen-metmisdaad.aspx Land van Overvecht Een kwalitatief onderzoek naar sociale contacten en crimineel gedrag van Marokkaanse jongeren uit de Utrechtse wijk Overvecht Universiteit Utrecht C. Abourida (masterthesis) 2010 In het onderzoek worden de volgende vragen beantwoord: hoe kunnen de sociale contacten van Marokkaanse jongeren in Overvecht qua aard en locatie worden gekarakteriseerd en hoe worden deze patronen verklaard? En in hoeverre is er een relatie tussen de sociale contacten van deze jongeren en crimineel gedrag en in hoeverre zijn andere aspecten van belang bij het verklaren van crimineel gedrag? In de buurt, op school en het werk worden hechte sociale contacten onderhouden met andere jongeren van verschillende komaf. Naast school, sport en werk zijn buurt- en theehuizen, winkels en de straat belangrijke ontmoetingsplaatsen. Deze ontmoetingsplaatsen zijn belangrijk voor de sociale cohesie in de wijk. Er lijkt echter een gebrek te zijn aan gemeenschappelijke waarden, maatschappelijke orde, sociale controle en solidariteit onder alle wijkbewoners. Sociale netwerken en sociaal kapitaal onder de Marokkaanse gemeenschap in de wijk zijn wel sterk aanwezig. Buurtkenmerken en effecten zijn in dit onderzoek van invloed gebleken op het gedrag en de sociale contacten van jongeren. Transnationale kenmerken van Marokkaanse jongeren uiten zich vooral op sociaal-cultureel gebied en zijn steeds meer gericht op de Marokkaanse gemeenschap in Nederland zelf. Professionals willen jongeren activeren en laten participeren door middel van activiteiten en ondersteuning. Er zijn veel goedbedoelde initiatieven van welzijnsorganisaties en stichtingen die in een aantal gevallen hun doeltreffendheid missen of te optimistisch zijn. 10
Crimineel gedrag bestaat voornamelijk uit fraude, diefstal, inbraak en drugshandel. Fraude gebeurt op het gebied van wonen, werken en onderwijs. Het soort diefstal verschilt per leeftijdsgroep. Dit heeft te maken met de geografische mobiliteit die toeneemt met de leeftijd. Als conclusie kan gesteld worden dat sociale contacten en sociale netwerken van invloed zijn op ongewenst- en crimineel gedrag onder jongeren. De problemen hebben te maken met een gebrek aan sociale binding, een ondermaatse opvoeding, de relatie met ouders en concentratiegebieden. Resultaten en kenmerken die in dit onderzoek ook van invloed zijn gebleken op crimineel gedrag onder jongeren, zijn economische deprivatie, culturele heterogeniteit, hoge verhuismobiliteit, hoog aandeel jongeren in de bevolking, een deprivatiedimensie en gebrek aan sociale cohesie. Deze kenmerken zijn in Overvecht aanwezig en daarmee ook de samenhangende jeugddelinquentie. De verwachting is dat concentraties van niet-westerse allochtonen niet zullen afnemen, maar eerder gelijk blijven of groeien. Waar de meeste onderzoekers en ondervraagden het over eens zijn, is dat de rol van ouders zeer belangrijk is. Een aantal ouders geven hun kinderen naast een slecht voorbeeld door zelf te frauderen, een slechte opvoeding, weinig steun en hebben geen grip op het doen en laten van hun kind buiten de deur. Hierdoor bouwen kinderen sociale netwerken op die bestaan uit verkeerde contacten en ontstaat bendevorming. Naar verwachting zal de komende decennia de sociaaleconomische status van de Marokkaanse gemeenschap over het algemeen verbeteren. Hierdoor zal de economische deprivatie in de wijk in elk geval niet toenemen. Aan sociaalculturele factoren als taal, religie en de daaruit voortvloeiende normen en waarden zal waarschijnlijk nog sterk gehecht worden door Marokkaanse jongeren. Integratie lijkt eerder te komen met participatie dan met recreatie. De jongeren van nu die straks de ouders zijn en weten dat misdaad niet loont, zijn namelijk wel geschoold, geïntegreerd en minder vaak werkloos. Wat onze samenleving dan nog rest is wederzijds respect, begrip en geduld. http://igitur-archive.library.uu.nl/student-theses/2010-0625-200145/uuindex.html Integratie, maar uit de gratie Multi-etnisch samenleven onder Rotterdamse jongeren H. Entzinger 2009 Turkse en Marokkaanse jongeren zijn de afgelopen jaren beter gaan participeren in de Nederlandse samenleving. Tegelijkertijd bestaat zowel bij hen als bij autochtone jongeren het gevoel dat de onderlinge culturele afstand is gegroeid. Dit blijkt uit een recent onderzoek onder Rotterdamse jongeren, dat een replicatie vormde van een eerder onderzoek onder deze jongeren in 1999. Op de meeste indicatoren blijkt de integratie van migrantenjongeren te zijn voortgeschreden, onder meer vanwege het stijgende opleidingsniveau en het groeiende aandeel van de tweede generatie. Desondanks is, vooral in de beleving van de autochtonen, 11
de onderlinge culturele afstand gegroeid. Dit blijkt niet zozeer uit de daadwerkelijke waardeoriëntaties, als wel uit een verslechterende onderlinge beeldvorming. Deze wekt bij Turkse en Marokkaanse jongeren het gevoel op dat de lat voor hen telkens hoger wordt gelegd: ze gaan voort op het pad van de integratie, maar raken tegelijkertijd uit de gratie.in dit polarisatieproces gaan zij meer nadruk leggen op bepaalde aspecten van de eigen identiteit. In Nederland is het, vooral onder de jongere Marokkanen, de Islam die wordt gebruikt als zo n marker van identiteit, als een instrument waarmee ze zichzelf kan onderscheiden van anderen. Dit lijkt de hypothese te bevestigen dat het veranderend maatschappelijk en politiek klimaat heeft geleid tot een verslechtering van de verhoudingen tussen allochtonen en autochtonen: door de opgeschroefde integratie-eisen wenden allochtonen zich van autochtonen af en vindt er een verharding van onderlinge scheidslijnen plaats. http://scholar.google.nl/scholar?q=integratie+maar+uit+de+gratie&hl=nl&lr= Criminaliteit, leeftijd en etniciteit WODC R. Jennissen 2009 Dit artikel gaat over de afwijkende leeftijdsspecifieke criminaliteitscijfers van in Nederland verblijvende Antillianen en Marokkanen. Deze studie laat zien dat het niet al te positief is gesteld met de criminaliteit onder niet-westerse allochtonen als deze vergeleken wordt met die van de autochtone bevolking. In studies waarbij de groep niet-westerse allochtonen verder onderverdeeld wordt naar de afzonderlijke herkomstgroepen, valt de hoge criminaliteit onder Antillianen en Marokkanen vaak op. Juist bij deze twee groepen met de hoogste geregistreerde criminaliteitscijfers is er iets merkwaardigs aan de hand met de leeftijdsspecifieke criminaliteitscijfers. De zogenaamde age-crime curves voor in Nederland verblijvende Marokkanen vertonen uitzonderlijk hoge criminaliteitscijfers in de tienerjaren in verhouding veel hoger dan de criminaliteitscijfers bij andere herkomstgroepen. Het doel van deze studie is om inzicht te krijgen in de achtergronden van de afwijkingen in de age-crime curves van Marokkanen en Antillianen. Deze studie bestaat uit een literatuuronderzoek dat zowel de Nederlandse casus als ook vergelijkbare situaties in het buitenland bestrijkt en kwantitatieve analyses van data over geregistreerd daderschap in Nederland. Voor dit laatste is gebruikgemaakt van integrale populatie gegevens die op het individuele niveau kunnen worden geanalyseerd. De data hadden betrekking op het jaar 2005. De klassieke age-crime curve kenmerkt zich door snel toenemende criminaliteitscijfers in de puberteit die in de late adolescentie en vroege volwassenheid een piek bereiken. De criminaliteitscijfers dalen vervolgens snel onder twintigers en dertigers. Vanaf de middelbare leeftijd ten slotte zijn de criminaliteitscijfers relatief erg laag. Voor Marokkanen is een beeld 12
zichtbaar van een alsmaar afnemende oververtegenwoordiging naarmate de leeftijdsgroepen hoger worden. De verklaring voor het hoge percentage daders onder Marokkaanse tieners in vergelijking met het overall Marokkaanse daderpercentage ligt waarschijnlijk in de culturele dissonantie van jonge Marokkanen. Met culturele dissonantie wordt het verschijnsel bedoeld dat migranten moeten laveren tussen twee sterk verschillende culturen, namelijk die van het land van herkomst (van hun ouders) en die van het land waarin ze op het moment resideren. Om de criminaliteit onder Marokkanen aan te pakken is het dus noodzakelijk dat wordt gefocust op het deviante gedrag van Marokkaanse jongens in hun tienerjaren. Op deze leeftijd hebben Marokkaanse jongeren namelijk het meest te maken met problemen die voortvloeien uit hun culturele dissonantie. http://wodc.nl/onderzoeksdatabase/de-afwijkende-leeftijdsspecifieke-criminaliteitscijfersonder-marokkanen-en-antillianen.aspx?cp=44&cs=6798 De procesparticipatie van Marokkaanse jeugdige verdachten en hun ouders in de Nederlandse rechtbank in vergelijking met Nederlandse jeugdige verdachten en hun ouders L. van Vliet Masterthesis Pedagogische wetenschappen, Universiteit van Utrecht 2009 Deze thesis vergelijkt de deelname tijdens het proces van Marokkaanse jonge verdachten en hun ouders met de deelname van Nederlandse jonge verdachten tijdens het proces en hun ouders in Nederland. Onderzoek naar de oorzaak van de problemen van de Marokkaanse jeugd met de politie en het rechtssysteem in Nederland wijzen op verschillende oorzaken. De voornaamste bronnen voor het ontwikkelen van probleemgedrag bij Marokkaanse jongeren liggen in de problematische thuissituatie waarin veel cultuurverschillen zorgen voor uiteenlopende conflicten, de lage sociaal economische status met werkloosheid, stress en onderstimulering als gevolg, groeps-/bendevorming als gevolg van slechte behuizing, de wantrouwende culturele achtergrond en in de verminderde intelligentie van veel Marokkaanse jongeren. Door middel van observaties tijdens de jeugdstrafrechtzaken in de rechtbanken van Utrecht, Rotterdam en Amsterdam zijn de pedagogische aspecten en de deelname van het proces van de Marokkaanse en Nederlandse verdachten en hun ouders waargenomen. Daarnaast werd gebruik gemaakt van een interview, in de vorm van vragenlijsten, voor zowel verdachten als hun ouders. Deze vragenlijsten werden na afloop van de zitting aan zowel de verdachte als de ouder(s) voorgelegd. De vragenlijsten gingen in op het begrip van de verdachte en hun kennis van aan justitie gerelateerde begrippen. De observaties tonen weinig verschillen in het gebruik van pedagogische aspecten in de verschillende rechtbanken. De deelname van het proces van de verdachten verschilde op een aantal onderwerpen, met name hun laconieke houding en hun begrip verschilden. De verschillen in perceptie werden alleen gevonden in het gevoel van Nederlander zijn. De ouders verschilden ook op dit punt, de ervaring van culturele verschillen in contact met de 13
politie en het rechtssysteem is in overeenstemming met dit verschil. Concluderend kan gesteld worden dat in elke rechtbank pedagogische aspecten worden gebruikt, weinig verschillen zijn gevonden. De deelname van het proces van Marokkaanse verdachten en hun ouders verschilden op diverse punten in vergelijking met de deelname van het proces van Nederlandse verdachten en hun ouders. http://igitur-archive.library.uu.nl/student-theses/2009-0806-200204/uuindex.html Tussen onmacht en onwil Een kwalitatief onderzoek naar twintig Marokkaanse veelplegers Politieacademie A. van Wijk en Y. Schoenmakers 2008 In 2006 werden er door de politieregio Brabant-Noord bijna tachtig Marokkaanse jongeren tot 24 jaar in Den Bosch als veelpleger aangemerkt. Om meer inzicht te krijgen in de kenmerken en achtergronden van de jeugdige Marokkaanse veelplegers in Den Bosch, is in opdracht van de gemeente een kleinschalig kwalitatief onderzoek verricht. Van twintig geselecteerde veelplegers zijn de dossiers bestudeerd, zoals aangeleverd door verschillende politiële, justitiële en hulpverlenende instanties. Per veelpleger zijn diverse leefdomeinen in kaart gebracht, zoals gezin, school, werk, gezondheid, vrije tijd en vrienden, criminaliteit en contacten met instanties. Er blijkt weinig informatie beschikbaar te zijn over de achtergronden van de ouders en de wijze van opvoeden. Er is een duidelijke scheiding tussen de wereld binnenshuis en buitenshuis. Terugkerend onderwerp is de soms manipulerende manier waarop de veelplegers omgaan met instanties. Delicten worden ontkend. Zij zijn niet ontvankelijk voor hulpverlening. De ouders soms ook niet, want ook zij ontkennen de problemen. De veelplegers doorlopen soms een lange weg door de justitiële keten. Opvallend daarbij is dat zij vaak laatste kansen krijgen. Taakstraffen en proefperioden lijken niet te helpen. Uit de dossiers wordt duidelijk dat er vaak veel aan voorafgaat voordat de jongeren als veelpleger te kenmerken zijn. De mogelijkheden voor (preventieve) maatregelen liggen bij de jongere Marokkanen die de eerste stappen zetten op het criminele pad. Voor de Marokkaanse veelplegers uit dit onderzoek zullen preventieve maatregelen grotendeels een gepasseerd station zijn. Wel kunnen hun jongere broertjes nog behoed worden voor eenzelfde criminele carrière, door effectief in te grijpen in multi-problem gezinnen. Ook in repressief opzicht valt er nog veel te winnen, namelijk het voorkomen dat het strafrechtelijke systeem haar geloofwaardigheid voor deze jongeren verliest door te laat, niet eenduidig, niet consequent te straffen en de jongeren met fluwelen handschoenen aan te pakken. http://www.wegwijzerjeugdenveiligheid.nl/doc/overlast_mn_jongeren/tussen_onmacht_en_ onwil.pdf 14
Criminaliteit en etniciteit ESB L. Borghans& B. ter Weel 2003 Uit internationaal onderzoek komt naar voren dat sociaaleconomische omstandigheden een belangrijke determinant van criminaliteit zijn. In Nederland wordt criminaliteit echter vaak in verband gebracht met allochtonen. Het is daarom de vraag of deze associatie slechts gebaseerd is op enkele incidenten. In dit artikel wordt geanalyseerd in hoeverre criminaliteit verklaard kan worden uit de sociaaleconomische omstandigheden en de etnische samenstelling van gemeenten. Het doel van dit artikel is om op systematische wijze te analyseren in hoeverre criminaliteit in Nederland verklaard kan worden uit sociaaleconomische omstandigheden, zoals inkomen en werkloosheid. Het is een kwantitatief onderzoek dat het verband tussen het aantal allochtonen (Marokkanen) per gemeente en criminaliteit onderzoekt met als onderzoekselement de sociaal- economische omstandigheden. In tegenstelling tot de Verenigde Staten bestaat in Nederland relatief weinig samenhang tussen werkloosheid en lage inkomens enerzijds en criminaliteit anderzijds. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat in Nederland de sociale voorzieningen voor mensen met een slechte sociaaleconomische positie voldoende zijn om een vlucht in de criminaliteit te voorkomen. http://esbonline.sdu.nl/esb/images/880548_tcm445-239558.pdf Vervelende feiten, criminaliteit onder allochtone jongens SCP P. Schnabel 2002 De criminaliteit in Nederland staat er gekleurd op. Het aandeel van de allochtonen onder verdachten en veroordeelden is aanzienlijk hoger dan hun aandeel in de bevolking als geheel. In de meeste gevallen komt het overigens niet tot de opsporing van een verdachte, maar wanneer het slachtoffer de dader tenminste nog wel gezien heeft, is de kans groot dat de omschrijving 'gekleurd' is door het zuidelijke land van herkomst. In dit artikel wordt inzicht gegeven in de feiten over criminaliteit onder allochtone jongens, met name Marokkaanse, Turkse en Antilliaanse jongens. Ondanks alle ongelukkige beperkingen waar de verschillende registraties onder gebukt gaan en ondanks alle voorbehouden die gemaakt moeten worden, is bet algemene beeld toch heel duidelijk, zij het niet op voorhand gemakkelijk te interpreteren. Er is een groot verschil tussen autochtonen en allochtonen in de kans verdacht te worden van een delicten dat verschil is nog groter waar het de kans op een veroordeling en detentie betreft. Doordat er zoveel meer autochtonen als allochtonen zijn,weerspiegelen de absolute getallen de relatieve verhoudingen niet goed. Niettemin, van de gedetineerden en ook van de strafrechtelijke 15
jongeren is nu nog slechts een minderheid van oorspronkelijk Nederlandse afkomst. Alle cijfers wijzen erop dat de criminaliteit op zich groeit en daarin weer het aandeel van de allochtonen. Het gaat dan vooral om jongens en jonge mannen van Marokkaanse en Antilliaanse afkomst. In het artikel wordt een blik in de toekomst gekeken en wordt er advies gegeven. http://igitur-archive.library.uu.nl/usbo/2007-1002- 201118/schnabel_02_vervelendefeiten.pdf Boeken Straatkwaad en jeugdcriminaliteit M. Komen 2005 Bundeling van bijdragen waarin de vraag centraal staat in hoeverre culturele verschillen en etniciteit een verklaring kunnen zijn voor de relatieve oververtegenwoordiging van allochtone jongeren in de jeugdcriminaliteit. Sommige jongeren jagen buurtbewoners de stuipen op het lijf en vallen meisjes of vrouwen lastig. Vooral Marokkaanse en Antilliaanse jongens scoren hoog in de criminaliteitsstatistieken. Het aantal allochtone jongeren in de eindstations van de jeugdzorg is ontzettend hoog, terwijl er maar weinig allochtone professionals in de kinderbescherming en de justitiële jeugdinrichtingen werken. Veel hulpverleners, maatschappelijk werkers, gezinsvoogden, justitiewerkers en beroepsopvoeders komen van een andere etnische en culturele achtergrond dan hun cliënten. Sommige beroepsopvoeders weten niet op welke wijze ze moeten omgaan met etnische of culturele diversiteit van opvattingen over opvoeding, hulp, zorg en straf. Moeten we allochtone jongeren nu extra streng en hard aanpakken of niet? Anderen hebben voor problemen van multiculturaliteit etnisch specifieke oplossingen gevonden, maar hun deskundigheid is niet of nauwelijks in kaart gebracht. Hierdoor weten we nog te weinig wat wel en niet werkt. Volgens verschillende deskundigen werkt een etnisch-specifieke aanpak van problemen het beste. Is dat inderdaad het geval? En waarmee moeten we dan rekening houden? Straatkwaad geeft antwoord op deze vragen. De bundel bevat bijdragen van specialisten ais: Frank Bovenkerk, Simone Crok, W.J. Deetman, J.P.H. Donner, Jaap van Donselaar, Mostapha El Madkouri, SadikHarchaoui, Mieke Komen, Dirk J. Korf, Ruud Peters, Omar Ramadan, Erik van Schooten, Krista Schram, Jeroen Slot, NourdinTchiche, HeleenTerwijn, Maarten Thissen en Willem Wagenaar. http://books.google.nl/books?hl=nl&lr=lang_nl&id=waoq6iaam5gc&oi=fnd&pg=pa1&dq= marokkaanse+jongeren+aanpak&ots=0hbjghn8ft&sig=h2qzxsik9wlrxdhv4ydaloi1zms#v =onepage&q=marokkaanse%20jongeren%20aanpak&f=false 16
Ieder voor zich: Kansen, cultuur en criminaliteit van Marokkaanse jongens F. Van Gemert 1998 Over criminaliteit van Marokkaanse jongens is al het nodige gezegd en geschreven. In de verklaringen stonden sociaaleconomische factoren meestal centraal en bleven de veel lastiger te grijpen culturele factoren onderbelicht. In dit boek echter krijgt cultuur veel aandacht. De hoofdpersonen in deze studie zijn Marokkaanse jongens uit Rotterdam-Zuid. In het boek worden etnografische beschrijvingen van het gedrag van de Marokkaanse jongens weergegeven, daarnaast wordt ingegaan op de geschiedenis van de Berbers in het Rif, de migratie, het gezin, de Rotterdamse woonomgeving, en hun criminele activiteiten. De auteur analyseert deze verschillende situaties en wijst op de culturele elementen die er als een rode draad doorheen lopen. Het zijn deze elementen die het normale én het criminele gedrag van Marokkaanse jongens begrijpelijk maken. http://books.google.nl/books?id=fznhgydduu4c&dq=buurthuis+zuid&ie=iso-8859-1&source=gbs_gdata&redir_esc=y Marokkaanse wortels, Nederlandse grond. Exploratie, bindingen en identiteitstrategieën van jongeren van Marokkaanse afkomst Rijksuniversiteit Groningen S. Ketner 2008 In dit onderzoek staat de identiteitsvorming van jongeren van Marokkaanse afkomst in Nederland centraal. Hoe hebben zij een min of meer coherente identiteit kunnen ontwikkelen vanuit de diverse mogelijkheden die hen ter beschikking staan? Ze kampen met andere uitdagingen dan hun Nederlandse leeftijdgenoten. De Marokkaanse jongeren hebben met twee culturen te maken. De Marokkaanse normen en waarden die ze van huis uit meekrijgen verschillen in menig opzicht van de normen en waarden van de Nederlandse samenleving waarin ze leven. Het verschil tussen thuis en buiten is vaak groot. Hoe gaan de Marokkaanse jongeren met deze uitdagingen om? In dit onderzoek komen de jongeren daarover zelf aan het woord. In het onderzoek wordt de nadruk gelegd op normale Marokkanen met wie het gewoon goed gaat. Tot nu toe werd er vooral onderzoek verricht naar Marokkaanse probleemjongeren in de vier grote steden. Maar meer dan de helft van alle Marokkanen woont niet in een van deze steden. De auteur interviewde daarom 80 Marokkanen (50 meisjes en 30 jongens) tussen de 13 en 20 jaar oud die juist in middelgrote steden wonen. Ze legt de focus op de bestudering van de creativiteit waarmee Marokkaanse jongeren hun identiteit vormgeven. In het onderzoek worden twee conclusies getrokken: de moslimidentiteit speelt bij Marokkaanse jongeren een belangrijke rol. Daarnaast willen ze ook als echte Nederlanders gezien worden. De integratieparadox laat duidelijk zien hier nog een lange weg te gaan is, die Marokkanen en andere allochtone groepen niet alleen kunnen afleggen. Immers, 17
naarmate hoogopgeleide allochtonen meer gericht zijn op de autochtone samenleving en meer willen integreren, lijken ze meer last te hebben van verschijnselen van buitensluiting en discriminatie. Deze veelal hoogopgeleide allochtonen zouden juist een voorbeeldfunctie kunnen vervullen in de Nederlandse samenleving. Er zal dan ook alles aan gedaan moeten worden om deze jongeren binnenboord te houden en hen dezelfde kansen en mogelijkheden te bieden als hun autochtone leeftijdgenoten. De samenvatting van het proefschrift is te downloaden via www.variya.nl/onderzoeksketner.htm. Integratie én uit de gratie? J. Omlo 2011 In de afgelopen decennia zijn er talloze sociaalwetenschappelijke publicaties verschenen over de integratie van etnische minderheden. De term integratie wordt vooral gebruikt om gedrag, opvattingen en posities van etnische minderheden te meten, te beschrijven, te verklaren of te voorspellen. Het gaat steeds om de integratie van etnische minderheden, maar hoe betrokkenen zelf denken over integratie blijft buiten beschouwing. In deze studie maakt de auteur integratie tot onderwerp van debat. Hij gaat in gesprek met Marokkaans-Nederlandse jongvolwassenen die relatief succesvol zijn in het onderwijs en op de arbeidsmarkt. Centraal staat wat zij onder integratie verstaan. Onder welke voorwaarden vinden zij integratie belangrijk? Hoe oordelen zij over publieke integratiedebatten? Voelen zij zich verbonden met Nederland en voelen zij zich maatschappelijk geaccepteerd? Aan de hand van citaten biedt dit boek inzicht in de belevingswereld van een groep waar veel over wordt gesproken. Marokkaanse lieverdjes Crimineel en hinderlijk gedrag onder Marokkaanse jongeren H. Werdmölder 2011 Al geruime tijd kent de Nederlandse samenleving problemen in de omgang met een groep Marokkaanse jongens. Zij terroriseren de straten en vertonen hinderlijk crimineel gedrag. Wat zijn de achtergronden van hun gedrag? Hoe is het mogelijk dat een klein deel van onze Marokkaanse jeugd optreedt op een manier die in Marokko absoluut niet wordt getolereerd? En hoe valt te begrijpen dat een aantal Marokkaanse jongeren radicaliseert en verstrikt raakt in de netten van radicale moslimfundamentalisten? Hoe reageert de Marokkaanse gemeenschap op de problemen in eigen kring? In dit boek geeft de auteur aan de hand van vele voorbeelden en persoonlijke verhalen antwoord op de vragen die deze groep oproept. Daarbij gaat hij in op belangrijke begrippen uit de Marokkaanse cultuur, zoals religie, eer, schaamte en respect. Ook suggereert hij een aantal belangwekkende oplossingen voor de problematiek die onze samenleving zo bezig 18
houdt. 3. Overlast De rol van gezinsklimaat en discriminatie op probleemgedrag bij Nederlandse en Marokkaanse jeugdigen Universiteit Utrecht J. Linskens en N. van der Linden (masterthesis) 2010 De Nederlandse overheid wordt in toenemende mate geconfronteerd met problematiek rondom etnische minderheden. Met name in de politiestatistieken komt de Marokkaanse jeugd meer naar voren dan jongeren van een andere etnische achtergrond. Het is niet duidelijk welke factoren van invloed zijn op dit probleemgedrag. Onderzoek moet dit probleemgedrag en de factoren die hier mogelijk een rol bij spelen in kaart brengen. Het doel van deze studie is het verkrijgen van meer kennis over het probleemgedrag bij Nederlandse en Marokkaanse jeugdigen en de samenhang met gezinsklimaat en discriminatie. Voor dit onderzoek hebben 135 Nederlandse en Marokkaanse leerlingen tussen de 8 en 16 jaar een samengestelde digitale vragenlijst ingevuld. Deze vragenlijst bestaat uit meerdere bestaande vragenlijsten. De leerlingen bevinden zich op twee basisscholen (Zeist en Nijmegen) en één middelbare school in Gouda. Marokkaanse jeugdigen laten meer externaliserend probleemgedrag zien dan Nederlandse jeugdigen. Discriminatie en gezinsklimaat hangen significant samen met externaliserend probleemgedrag voor beide etniciteiten. Bij preventie- en interventiemaatregelen moet er rekening gehouden worden met de rol van gezinsklimaat en discriminatie bij externaliserend probleemgedrag. Toekomstig onderzoek moet zich richten op andere belangrijke factoren die van invloed kunnen zijn op externaliserend probleemgedrag. http://igitur-archive.library.uu.nl/student-theses/2010-0722- 200300/Masterthesis%20Linskens%2c%20JL- 3124991%20en%20Linden%2c%20NS%20van%20der-3147193.pdf Opvoedingsstress bij Nederlands-Turkse, Nederlands-Marokkaanse en Nederlandse Ouders. Het Verband met Probleemgedrag van de Adolescent en de Mediërende Rol van Opvoeding Universiteit Utrecht E. Kaizer (masterhesis) 2009 19
Veel gemeenschappen proberen agressief en delinquent gedrag te voorkomen, niet alleen omdat het een bedreiging is voor de gemeenschap, maar ook omdat het gedrag problemen kan veroorzaken voor de jongeren zelf. Het is daarom van belang om de factoren te onderzoeken die verband kunnen hebben met probleem gedrag. Met behulp van de huidige studie is onderzocht of opvoedgedrag een mediërende rol inneemt in de relatie tussen opvoedingsstress en externaliserend probleemgedrag bij Nederlandse, Turks-Nederlandse en Marokkaans-Nederlandse adolescenten, woonachtig in Nederland. 170 ouders (54 Nederlanders, 54 Turkse-Nederlanders en 62 Marokkaanse-Nederlanders) hebben een vragenlijst ingevuld. Nederlandse moeders rapporteerden een hogere mate van steunend opvoedgedrag en mindere mate van autoritair opvoedgedrag. Marokkaans-Nederlandse vaders rapporteerden een lagere mate van steunend en autoritatief opvoedgedrag en de Turks-Nederlandse vaders rapporteerden een hogere mate van autoritatief opvoedgedrag. Turks-Nederlandse moeders en vaders ervaren de hoogste mate van opvoedingsstress en de Nederlandse ouders het minste. Geen etnische verschillen waren gevonden voor externaliserend probleemgedrag. Enkel de Marokkaans-Nederlandse ouders bevestigden het mediatie model: een hogere mate van opvoedingsstress was gerelateerd aan meer autoritair opvoedgedrag, deze was gerelateerd aan een hogere mate van externaliserend probleemgedrag http://igitur-archive.library.uu.nl/student-theses/2009-0724- 201017/Masterthesis%20Kaizer%2cEGW-0447072.pdf Emotionele problemen en gedragsproblemen bij Marokkaanse, Turkse en Nederlandse 4- tot 18-jarigen in Nederland. G. Stevens, T.Pels, W. Vollebergh, L. Bengi-Arslan, F. Verhulst en A. Crijnen 2005 Gezien de stress die vaak gepaard gaat met migratie, is de verwachting dat allochtone kinderen relatief veel probleemgedrag vertonen. In internationale onderzoeken naar de prevalentie van probleemgedrag bij allochtone en autochtone jeugdigen werden echter geen eenduidige resultaten gevonden. Uit Nederlands onderzoek bleek daarentegen dat allochtone scholieren doorgaans meer emotionele problemen en gedragsproblemen rapporteren dan autochtone scholieren. Het doel van de studie is om inzicht te verkrijgen in het niveau van emotionele problemen en gedragsproblemen bij Marokkaanse, Turkse en Nederlandse jeugdigen van 4-18 jaar op basis van rapportage door de ouders, de leerkrachten en de jeugdigen zelf. De onderzoeksgroep bestaat uit 819 Marokkaanse, 833 Turkse en 2227 Nederlandse jeugdigen van 4-18 jaar. Er is gebruikgemaakt van de Child Behavior Checklist, de Teacher s Report Form en de YouthSelf-Report. Het resultaat van de studie is dat Marokkaanse ouders evenveel emotionele problemen en gedragsproblemen rapporteren bij hun kinderen als Nederlandse ouders, terwijl Turkse ouders vooral meer emotionele problematiek rapporteren. Marokkaanse jongeren rapporteren minder gedragsproblemen dan Turkse en Nederlandse jongeren. Turkse 20
jongeren rapporteren meer emotionele problemen dan Nederlandse en Marokkaanse jongeren. Volgens leerkrachten laten Marokkaanse jeugdigen aanzienlijk meer gedragsproblemen zien dan Turkse en Nederlandse jeugdigen. http://scholar.google.nl/scholar?hl=nl&q=emotionele+problemen+en+gedragsproblemen+ marokkaanse&lr=&as_sdt=0 Patronen van acculturatie en probleemgedrag bij Marokkaanse jongeren in Nederland G. Stevens, W. Vollebergh, T. Pels en A. Crijnen 2005 In onze huidige samenleving is inzicht in het effect van migratie op probleemgedrag zeer relevant. Eerder onderzoek wees uit dat acculturatie een van de factoren is die het psychisch welbevinden van migranten beïnvloedt. Het doel van dit artikel is het verkrijgen van inzicht in de patronen van acculturatie in een populatie van Marokkaanse jongeren in Nederland en in de relatie tussen deze acculturatiepatronen en probleemgedrag. Gebruik is gemaakt van 387 interviews met jongeren en 376 interviews met ouders. De data zijn afkomstig uit een groter onderzoek onder kinderen in de leeftijd van vier tot en met achttien van wie ten minste één ouder is geboren in Marokko. De kinderen werden geselecteerd aan de hand van een aselecte steekproef uit de gemeentebestanden van Rotterdam en Den Haag. Aan de hand van een latente klasse analyse werden drie klassen geïdentificeerd van jongeren met een zelfde acculturatiepatroon. De eerste klasse bestond uit jongeren die zich gemiddeld verbonden voelen met Nederlanders en Marokkanen (ambivalent geaccultureerde klasse); de tweede klasse uit jongeren die zich sterk verbonden voelen met Marokkanen én Nederlanders (geïntegreerde klasse). Daarnaast werd een klasse van jongeren geïdentificeerd die zich sterk verbonden voelen met Marokkanen en weinig met Nederlanders (gesepareerde klasse). De belangrijkste bevinding van deze studie is dat ambivalent geaccultureerde meisjes aanzienlijk meer probleemgedrag vertoonden dan geïntegreerde en gesepareerde meisjes; voor jongens werd geen verband gevonden tussen acculturatie en probleemgedrag. https://springerlink3.metapress.com/content/v15065u01011p836/resourcesecured/?target=fulltext.pdf&sid=5mpoa3ofii42v1it5gosqugt&sh=www.springerlink.com 2.1 Jongeren in Nederland en hun waarden Een onderzoek onder adolescenten van Nederlandse, Turkse, en Marokkaanse herkomst A. Oosterwegel, W. Vollebergh 2003 Is het daadwerkelijk zo slecht gesteld met de normen en waarden van jongeren in Nederland? En hoe ziet hun waardesysteem er concreet uit? In dit onderzoek wordt onderzocht in hoeverre drie groepen jongeren gangbare normen en waarden onderschrijven 21
en in hoeverre het terecht is hen meer normen en waarden te willen bijbrengen. Daartoe richt het onderzoek zich niet alleen op de waarden zelf, maar vooral ook op de samenhang tussen die waarden, dat wil zeggen het waardesysteem. Er werd bekeken in hoeverre hedendaagse jongeren in het algemeen en Marokkaanse jongeren in het bijzonder gangbare waarden onderschrijven en of zij meer conflicten in hun waardesysteem ervaren dan jongeren van autochtone of Turkse origine. Vervolgens worden de waardesystemen van jongeren gerelateerd aan een simpele indicatie van hun gedrag; de door henzelf gerapporteerde agressie. Door deze toevoeging kon getoetst worden of het onderschrijven van waarden als zodanig of de coherentie daartussen van doorslaggevend belang is. Voor het onderzoek werd een steekproef gedaan bij 56 jongeren van Turkse, Marokkaanse en autochtone jongeren die gevraagd werden om een vragenlijst in te vullen. Daarnaast werden hun ouders benaderd om een interview af te nemen. In dit onderzoek werd onderzocht in hoeverre jongeren 15 gangbare waarden onderschreven, en of hun waardesysteem op grond van deze waarden coherent was. Uit de resultaten blijkt dat de jongeren, ongeacht hun herkomst, de gebruikte waarden in ruime mate onderschrijven. Jongeren van Marokkaanse afkomst hebben echter meer dan jongeren van autochtone of Turkse afkomst het gevoel dat in verschillende contexten andere waarden belangrijk zijn. Dit geldt vooral voor de trots op hun herkomst, hun geloof en een toekomst met een gelukkig gezin. Als zij dit gevoel hebben blijkt dit gerelateerd te zijn aan uitingen van agressie. Tussen attituden en gedrag bestaat doorgaans een discrepantie. Dat jongeren de waarden onderschrijven betekent daarom nog niet dat zij het bij deze waarden behorende gedrag ook vertonen, maar slechts dat zij deze als richtlijn voor hun gedrag onderschrijven. Op zijn minst suggereren de resultaten in dit onderzoek dat bij het hameren op normen en waarden als zodanig een kanttekening dient te worden gezet, en dat generalisatie niet aan de orde is. Meer is niet altijd beter, en wat voor de ene groep geldt, geldt zeker niet voor iedereen. Niet meer waarden, of andere waarden, maar aandacht voor de eventuele problemen van jongeren met de waarden die zij al hebben wordt dan het devies. http://www.migrantenstudies.nl/wp-content/uploads/ms-2003-nr4-p215-227.pdf Respect van twee kanten Over socialisatie en lastig gedrag van Marokkaanse jongens T. Pels 2003 Het laatste decennium is een aantal onderzoeken verschenen over de socialisatie in doorsnee allochtone gezinnen. Reeds langer bestond aandacht voor de socialisatie vanuit een problematische invalshoek, met name die van marginalisering. Het beeld dat beide typen onderzoek genereren over jongeren verschilt beduidend: van een oriëntatie op conformiteit aan het (gezins)collectief tot een oriëntatie op autonomie en acting out. 22
In dit artikel beschouwt de auteur de beschikbare literatuur, en deze (ogenschijnlijke) tegenstelling, met als specifiek doel om inzicht te krijgen in het fenomeen van overlastgevend gedrag onder Marokkaanse jongens: het type asociale en agressieve gedrag dat zich tussen de polen van normaal en crimineel gedrag bevindt en vaak weer verdwijnt met het volwassen worden. Voor de gegevens in dit artikel baseert de auteur zicht op haar, in opdracht van het Ministerie van Justitie uitgevoerde, verkennende studie 1. Naast literatuurstudie maakten ook groepsgesprekken met Marokkaanse jongens en deskundigen daarvan deel uit. De belangrijkste bevinding is dat lastige jongens geleerd hebben dat respect een recht is van de sterkste. De twee kanten van respect, namelijk respect geven en respect ontvangen, zijn in hun perceptie niet in evenwicht. In het gezin, in de buurt, op school en in de relaties met de Nederlandse omgeving ervaren zij eerder disciplinering en wantrouwen; zij moeten respect geven, maar krijgen het niet. De straat en de groep bieden de mogelijkheid om, althans tijdelijk, de rollen om te draaien en het zelfrespect desnoods kwaadschiks op te vijzelen. De aanbevelingen voor preventie vloeien uit deze visie voort. Ze concentreren zich op het herstel of het vinden van een nieuwe balans. Het accent ligt op dialoog en samenwerking, naast handhaving van de orde. "Respect van twee kanten" vormt een belangrijke voorwaarde om overlastgevend gedrag te voorkomen. http://scholar.googleusercontent.com/scholar?q=cache:mjyqjttrv7ij:scholar.google.com/+ marokkaanse+jongeren+aanpak&hl=nl&lr=lang_nl&as_sdt=0 In de greep van de groep: een onderzoek naar een Marokkaanse problematische jeugdgroep Regioplan beleidsonderzoek F. van Gemert & M. Fleisher 2002 Al geruime tijd krijgen Marokkaanse jongens veel aandacht. In vergelijking met leeftijdgenoten blijken zij in de politiestatistieken al meer dan vijftien jaar te zijn oververtegenwoordigd en dat heeft hun een slechte naam bezorgd. In Amsterdam hebben Marokkaanse jongens in verschillende delen van de stad groepen gevormd en als zodanig veroorzaken zij overlast en worden ze verantwoordelijk geacht voor criminele activiteiten. Het rapport is een verslag van een etnografisch onderzoek naar een problematische Marokkaanse jeugdgroep waarin wordt onderzocht welke problemen zich voordoen in de groep, hoe de groep is ontstaan en wat hun activiteiten zijn, wie de individuele leden zijn, wat de cultuur is van de groep en welke maatregelen er werden genomen gericht op preventie en interventie. Na een verkennende fase werd de focus van het onderzoek een specifieke groep in Amsterdam-West. Over deze groep werden gegevens verzameld op basis van interviews, politieregistraties, justitiële documentatie en participerende observatie. 1 Pels, 2003, zie ook onder het kopje boeken 23