Toepassing van PHA s: overzicht & ervaringen

Vergelijkbare documenten
PHA programma: Introductie & consortium vorming

Toekomstige Biobased Materialen. Dr Harriëtte Bos Wageningen UR, Biobased Products

Biobased materialen. College 30 september 2013 VHL. Karin Molenveld

Biobased Economy. Wageningen UR Food & Biobased Research. Windesheim 3 december, Ben van den Broek

Inventarisatie alternatieve oestersubstraten. Ir. F.H.J. Kappen

Catalogus biobased verpakkingen

Technische en economische haalbaarheid en implicaties

Biobased voedselverpakkingen

Trend: Toename van biobased in verpakken. Karen van de Stadt

BOGO van groene grondstoffen naar biobased materialen. Eigenschappen van Polymelkzuur

Bioplastics4U : keuzetool Bioplastics (Concept)

VT-NRK Toepassing bioplastics

VT-NRK Toepassing bioplastics

Trends in Kunststoffen

Van onderzoek bij Wageningen Food & Biobased Research naar onderwijs

Eindsymposium RAAK PRO Biopolymeren. 17 maart 2016

Pilot Biobased Bekers

Biobased verpakkingen

Design challenges with Biobased Plastics. Frans Kappen, Food & Biobased Research September 2013

Het sluiten van plastic kringlopen: uitdagingen en technische innovaties uit de praktijk en wetenschap. David Strik & Karin Molenveld

Biobased Economy. Wageningen UR Food & Biobased Research. Zuyd Hogeschool, 12 december 2013, Ben van den Broek

3. Wettelijk Depot nummer Danny Wille, OVAM, Stationsstraat 110, 2800 Mechelen. 5. Aantal tabellen en figuren Datum Publicatie n.v.t.

Omschrijvingen Leveranciers Marktdag Biopolymeren Vezels&Textiel 29 november 2012

Stand van zaken afbreekbare materialen

Bioplastics4U : keuzetool Bioplastics

Biologische afbreekbaarheid: enkele fabels en feiten op een rij

(Polymeer)materialen voor een duurzamere samenleving. Mario Smet Departement Chemie

Reststromen: nieuwe kansen in de Biobased Economy

Duurzame laminaten. Maart Patrick Gerritsen/ Maurice Geerlings

Hoe kunnen we bioplastics recycleren?

Spekvis op zoek naar. ILVO Mededeling 192. duurzame alternatieven voor spekking. ILVO Instituut voor landbouwen visserijonderzoek

Milieubewuste kunststoffen: Biopolymeren

Biobased producten uit resthout

Uitgegeven in de reeks Groene Grondstoffen.

Agenda Workshop PHA-Programma

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD

Biobased Plastics 2012 CHRISTIAAN BOLCK, JAN RAVENSTIJN EN KARIN MOLENVELD PAULIEN HARMSEN (EDITOR)

INHOUDSOPGAVE. Functionele stabiliteit van biopolymeren H10 VERVANGING SYNTHETISCH COMPATIBILISERS P29HE THE INFLUENCE OF SELECTED ADDITIVES ON THE

CBP Biobased Products. NVVT 19 mei Bart van Ingen, Technisch projectleider microcellulose vezels

Fabels over (Bio)Plastics doorgeprikt. Tijdschrift Milieu, februari 2016

INHOUDSOPGAVE. Functionele stabiliteit van biopolymeren H10 VERVANGING SYNTHETISCH COMPATIBILISERS P29HE

Materials Datasheet (NL)

Duurzame Verpakkingen. Drukinkt is een zeer belangrijke component van de totale verpakking!!

Nieuwe composteerbare. verpakkingsmaterialen voor. voedseltoepassingen

Factsheet: biologisch afbreekbare kunststof verpakkingen

Docentontwikkelteam Bioplastics

New Plastics Cycles. Rol van materiaalcirculatie. Rolf Koster Challenge the future

Nederland kan basis leggen voor de biobased economy

Kunststof en composiet

Kunststof en composiet Kunststof en composiet

Welke soorten kunststoffen zijn er? Eigenschappen van kunststoffen. Na deze clip kun je: Onderwerpen. Eigenschappen verbeteren.

IWT-TETRA EraSME :

Minor biopolymeren in Avans 1 sept 2015 tm 31 jan 2016

Biobakkie koffie? Symposium Duurzame verbekering. Wageningen, 7 juni 2013

Kunststof. 1e college Utrecht februari 2011 HKU

Identificatie van bio-kunststof

Functionele Stabiliteit van Biopolymeren

Kunststoffen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

PROGRESS PROJECT: TOEPASSING VAN PHA UIT AFVALWATER

Biobased Asfalt. Werkconferentie Topsector Energie: sessie Duurzaam dorp. Dr. Richard Gosselink

W210 Resource use efficiency voor de circulaire koolstofeconomie. Dr. Harriëtte Bos, Wageningen UR-FBR

Biobased Economy als onderdeel van een duurzame samenleving

Milieu biotechnologie

Compostable concept. Verpakkingen met een end-of-life oplossing. KOPLOPER in verpakkingen en disposables

RX BioPlastics. Milieuvriendelijke kunststoffen

IWT-CO project : Toepasbaarheid van bioplastics voor het (MAP) verpakken van levensmiddelen. 26 maart 2013, Gent ir.

Oefentoets polymeren havo en vwo

Lectoraat Circular Plastics

Biobased technologie. Tuinbouw Kennisdag. 27 november 2012, Brenda Israël-Hoevelaken

Seminar Samen Circulair. Vincent Kok & Femke Mackenzie 1 november 2018 Indaver Alphen aan den Rijn

Oproep voor het indienen van voorstellen voor

BIODORE GO NATURAL EXPLORE FOOD EXPLORE NATURE EXPLORE DRINKS EXPLORE FESTIVALS EXPLORE YOURSELF EXPLORE PEOPLE

Dirk Verbruggen EcoWerf. Composteren van composteerbare materialen in de praktijk

Bio is een marketing kreet. Die veel te vaak wordt misbruikt

Ontwikkeling en toepassing van biobased producten en chemicaliën. Dr. Harriëtte Bos, Wageningen UR-FBR CBBE docentendag, 24 juni 2015

van der windt packaging solutions and services Vuilniszakken

Bio-composiet. Thermoplastische kunststof met natuurvezels Mei

Herhaling koolstoffen

Goed Verpakt. Handleiding Duurzaam Verpakken voor de e-commercesector. Ellen de Lange Adviseur Duurzaamheid

Door de speciale techniek die wordt gebruikt in onze machines worden er

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013

plastic Macroniveau: - Stoffen zachter maken: Stoffen hard maken: crosslink (dwarsverbinding): Composieten: Kevlar: Aramide-versterkte composieten:

Bioplastics: Definities, normen, toepassingsmogelijkheden, milieu-impact

WELKE FOLIE? => WELKE FILM?

ZeefGOUD Van Afvalstoffenverwerker naar Energiefabriek en Grondstoffenfabriek. Marco Kwak Projectontwikkeling

Transcriptie:

Toepassing van PHA s: overzicht & ervaringen Gerald Schennink 17 december 2013 gerald.schennink@wur.nl Wageningen UR Food & Biobased Research

Toepassing van PHA s Inhoud Bioplastics & PHA s Huidige (commerciёle) toepassingen Nieuwe mogelijkheden met PHA s

Bioafbreekbare plastics Ontwikkeld in de afgelopen 25 jaar: Op zetmeel gebaseerde plastics Op cellulose gebaseerde materialen Afbreekbare polyesters - PBAT: Ecoflex - PBS, PBSA: Bionolle,GS-PLA - PHA: Mirel, Enmat, Sogreen - PLA: Ingeo, Synterra, Hisun Overige

Productiecapaciteit bioafbreekbare polymeren (2011) Belangrijkste bedrijven (1) Polymelkzuur-materialen ton/jaar Futerro... België 1.500 Nature Works LLC Ingeo polymer USA 140.000 uitbreiding gepland Purac Lactide customers Diverse Europa/Azië. diverse in opstartfase Zhejiang Hisun Biomaterials C. Hisun China 5.000 uitbreiding gepland Op zetmeel gebaseerde materialen Biotec Biol. Nat. Verp. GmbH Bioplast Duitsland > 10.000 Biop Biopolymer Techn. AG Biopar Duitsland 1.000 Cardia Bioplastics Ltd. Cardia compostable China 10.000 Cereplast Inc. Cereplast compostable USA > 36.000 Limagrain Céréales Ingrédients Biolice Frankrijk 10.000 Novamont SpA Mater-bi Italië 100.000 Plantic Technologies Ltd. Plantic Australië 5.000 Rodenburg Biopolymers B.V. Solanyl Nederland 65.000 Wuhan Huali Env. Ltd. PSM China 44.000 Op cellulose gebaseerde materialen Celanese/Clarifoil Clarifoil Engeland.. FKUR Biograde Duitsland 20.000 Innovia films Natureflex Engeland 10.000

Productiecapaciteit bioafbreekbare polymeren (2011) Belangrijkste bedrijven (2) Poly hydroxy alkanoaten Biomer Biomer Duitsland... Ecomann Ecomann China 1.000 uitbreiding tot 75.000 ton Kaneka Aonilex Japan 1.000 uitbreiding tot 10.000 ton Metabolix Mirel USA.... opstartfase (opnieuw) Meredian.. USA 14 uitbreiding > 200.000 ton PHB Industrial SA Biocycle Brazilië 50 uitbreiding tot 3000 ton Tianan Enmat China 2.000 TGBM SoGreen China 10.000 Bioafbreekbare polyesters BASF Ecoflex Duitsland 74.000 Mitsibishi Chemical GS Pla Japan 3.000 Showa Denko Bionolle Japan 5.000 Solvay/Perstorp CAPA Engeland... Xingfu Pharm Biocosafe China 13.000

PHA (polyhydroxy alkanoaat) Voor: 100 % hernieuwbaar Voor: (biologisch) afbreekbaar in vrijwel alle milieus (compost, (koude) grond, water) Voor: voor bio-afbreekbare materialen relatief hydrofoob Voor: grote variatie in eigenschappen mogelijk Tegen: materiaal moet geoogst worden Tegen: op dit moment nog duur Tegen: competitie tussen taaiheid vs kristallisatiesnelheid Tegen: weinig smeltsterkte

PHA families Algemene struktuur van Polyhydroxy- alkanoaat (PHA) PHB (Polyhydroxy-butyraat 4 koolstof atomen in keten) PHV (Polyhydroxy-valeraat 5 koolstof atomen in keten) PHH (Polyhydroxy-hexanoaat 6 koolstof atomen in keten) P3HB P4HB meer koolstofatomen in keten scl-pha < mcl-pha < lcl-pha

www.metabolix.com PHA (polyhydroxy-alkanoaat) Huidige (commerciёle) toepassingen Hernieuwbare thermoplast Uitdagingen Prijs Verwerkings- en mechanische eigenschappen Waar potentie? Produkten die anders niet gemaakt kunnen worden bijv. water-afbreekbaar PHA als functioneel additief Uitdagingen Constantheid product & stabiliteit Nieuw, dus nog veel onderzoek nodig Waar potentie? Programmeerbare eigenschappen

PHA (polyhydroxy-alkanoaat) Huidige (commerciёle) toepassingen: thermoplasten PHA-type (A. Eutrophus) Mw (gram/mol) Mw/Mn Tg ( C) Tm ( C) PHB Up to 1.400.000 1.9 9 177 Poly(3HB-co-3HV) 15 mol% 3HV Poly(3HB-co-3HV) 28 mol% 3HV 982.000 2.5-1 140 930.000 4.0-8 102

PHA (polyhydroxy-alkanoaat) Spuitgietproducten PHB/PHBV: waarom?? + Kristalliseren (relatief) snel, dus korte cyclustijden: meer HV geeft langzamere kristallisatie + (Relatief) lage viscositeit, dus dunne wanden mogelijk + Oudst, dus meest van bekend Mechanische eigenschappen Meer specifieke PHA copolymeren of blends

Mechanische eigenschappen van PHA s Buig modulus (MPa) 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 PHB PLA PHBV PETS PHBH 3HH=7% PHBH 3HH=11% PP HDPE 0 200 400 600 800 Rek bij breuk (%) PBAT LDPE PBS PCL Bron: Kaneka Corporation

PHA (polyhydroxy-alkanoaat) Huidige (commerciёle) toepassingen: thermoplasten Folies / films / thermovormproducten P(3HB-co-4HB): waarom?? + Breder smelttraject dan traditionele typen, dus meer processing window + Meer smeltsterkte dan traditionele types Smeltsterkte / processing window nog steeds een kritisch punt Meer specifiek PHA copolymeren of blends

PHA (polyhydroxy-alkanoaat) Huidige (commerciёle) toepassingen: functioneel additief Programmering afbraaksnelheid biomaterialen PVC additief Weekmaker Impact modifier Foto s van www.metabolix.com

Functionele additieven op basis van PHA Geprogrammeerde afbraak 50-70 C 20-30 C Industriële Compostering Thuis composteren Bodem Zoet water Zee water Bacteriёn en schimmels Bacteriёn PHA is afbreekbaar onder al deze omstandigheden Exacte snelheid is mede afhankelijk van: Type PHA Kristalliniteit.. PLA zonder PHA PLA met PHA

Functionele additieven op basis van PHA PVC additieven Bron: www.metabolix.com

Nieuwe toepassingen op basis van PHA Nieuwe toepassingen: high(er) value additives PHA s als bron voor specifieke building blocks: diverse C3 & C4 chemicaliёn bijv. Butaandiol PHA s als bron voor componenten op gebied van rubber & verf (mcl-pha s: bijv. P3HH): reactieve additieven

Mcl-PHA Producten WUR FBR (1) Halffabrikaat-producten: Oplosmiddel geёxtraheerd PHA PHA in latex vorm Gepelleteerd PHA Als verfbinder: Als latex (in water) Als component in high solid paints (low voc) - zeer flexibel - hoge glans - sterke adhesie - goede hardheid Als kaascoating (latex) Eigenschappen (e.g. uitdrogingsgedrag) vergelijkbaar met commerciёle coatings

Mcl-PHA Producten WUR FBR (2) PHA-type (A. Eutrophus) Mw (gram/mol) Mw/Mn Tg ( C) Tm ( C) PHB Poly(3HB-co-3HV) 15 mol% 3HV Poly(3HB-co-3HV) 28 mol% 3HV Up to 1.400.000 1.9 9 177 982.000 2.5-1 140 930.000 4.0-8 102 PHA-type (P. Putida) Grown on Mw (gram/mol) Mw/Mn Tg ( C) Tm ( C) Coconut fatty acids 84.000 1.6-43.7 42.4 Oleic fatty acids 112.000 1.6-56.3 - Tall oil fatty acids 56.000 1.7-59.8 - Linseed oil fatty acids 97.000 2.3-61.7 -

Mcl-PHA Producten WUR FBR (3) Nieuwe toepassingen op basis van PHA Onverzadigdheden kunnen worden gebruikt voor: Crosslinking Vulcanisatie Oxidatieve crosslinking Chemical modificatie dihydroxy carboxy epoxy etc.

Toepassingen PHA s Aandachtspunten ontwikkeling toepassingen voor PHA s Constantheid van product & (thermische) stabiliteit (in de tijd) zijn essentiële factoren in een geslaagde productontwikkeling Beschikbaarheid voldoende hoeveelheden gereed PHA (incl. DSP) is veelal een bottleneck bij productontwikkeling Denk eerder aan toepassingen als additief dan als 100 % thermoplast: programmeerbare eigenschappen vs prijs

Vragen?! Acknowledgements Deze presentatie was niet mogelijk geweest zonder de bijdrage van Karin Molenveld (senior scientist polymeer- technologie), Hans Mooibroek (senior scientist bioconversie), Gerrit Eggink (initiator PHA onderzoek WUR-FBR) en vele anderen.