Ingenieursbureaus Een ingenieursbureau adviseert, ontwerpt, ontwikkelt, voert projecten uit en realiseert plannen op het gebied van onder meer stedenbouw, grond-, water- en wegenbouw, burgerlijke en utiliteitsbouw, elektrotechniek en procestechniek. Trends Internationalisering: activiteiten in het buitenland blijven voor ingenieursbureaus een stabiele bron van inkomsten; Steeds vaker worden ingenieursbureaus (mede)verantwoordelijk voor de realisatie en exploitatie van door hen ontworpen faciliteiten; Duurzaamheid en energiezuinig bouwen zijn belangrijke thema s; Meer aandacht voor virtueel bouwen, oftewel Building Information Modeling (BIM); Overheid gaat bezuinigen op infrastructurele projecten met als gevolg dat de omzet onder druk blijft; Ingenieursbureaus dienen hun orderomvang te diversifiëren van alleen de publieke sector naar ook de private sector. Kansen en bedreigingen Ingenieursbureaus zien vooral kansen in samenwerkingsverbanden. Door samen te werken is het mogelijk om risico s op te vangen, te ondervangen en te delen; Het verbeteren van de efficiëntie biedt kansen. Inzicht verkrijgen in moeilijk presterende projecten en in winstgevendheid zijn twee belangrijke business issues; Innovatie: het gebruik van virtuele modellen kan efficiency bevorderen en kosten besparen; Ingenieursbureaus die actief zijn in watervoorziening zijn het meest positief over de verwachte ontwikkeling en ingenieursbureaus in de bouw het minst positief; De aanhoudende prijsdruk blijft een zorgpunt. De concurrentiestrijd op prijs wordt zwaarder en ingenieursbureaus hebben moeite er een gezonde marge op na te houden; Focus op vernieuwing: zoeken naar specialismen en niches om in de markt onderscheidend te zijn; Er is sprake van een blijvend tekort aan hoog opgeleid, gekwalificeerd personeel. Op de langere termijn zal vraag naar technici blijven, mede omdat het personeelsbestand vergrijst; Ingenieursbureaus dienen hun orderomvang te diversifiëren van alleen de publieke sector naar ook de private sector, zoals de industriële sector, waar de komende jaren groei wordt verwacht; Rabobank Cijfers & Trends, 30 april 2014 pagina 1 van 5
Perspectief Volumegroei in 2014 De markt voor ingenieursbureaus is licht groeiend (volumegroei 1 tot 3%). Dit wordt zowel gerealiseerd door de groei van de wereldeconomie als door het lichte herstel van de economie in Nederland. De gemiddelde orderportefeuille is begin 2014 licht gestegen. De waarde van de totale orderontvangst is ook licht gestegen. Ongeveer de helft van de ingenieursbureaus verwacht dat het aantal vaste medewerkers dit jaar zal toenemen. Het sentiment voor 2014 is gematigd positief. Lange termijn verwachting gematigd positief De prognose voor de lange termijn is ook gematigd positief. De branche is dynamischer en meer gericht op de Europese markt in vergelijking met een aantal jaren geleden toen de markt meer lokaal georiënteerd was. Internationale opdrachtgevers kiezen op inhoud, kwaliteit en prijs en dat maakt de lokale binding minder relevant. Ingenieursbureaus die met hoogwaardig techniek duurzame oplossingen weten te creëren zullen profiteren van de groei van de wereldeconomie. Ingenieursbureaus met een goede regionale binding zullen zich met name op prijs moeten onderscheiden om te groeien. Voor beide type ingenieursbureaus wordt klanttevredenheid steeds belangrijker. Vraag Innovatie vraaggestuurd maken Op basis van het Lissabon-akkoord heeft Europa de ambitie de leidende kenniseconomie in de wereld te zijn. Nu zijn dat nog de Verenigde Staten, die als geen ander het vermogen hebben om innovaties snel in de praktijk toe te passen door deze aan te laten sluiten op de maatschappelijke vraag. Ons land wil binnen de EU bij de top van de kenniseconomieën horen. Innovatie is daarbij belangrijk maar nog niet genoeg. Innovatie moet meer vraaggestuurd zijn, d.w.z. gericht op het oplossen van belangrijke maatschappelijke vraagstukken. Hier ligt ook een rol voor de overheid. Hiertoe is het ook nodig dat bestaande kennis beter toegankelijk wordt gemaakt en beter wordt verspreid. Voor innovaties dienen zowel de markt als de overheid ambitie te tonen, beide door uitdagende ruimtelijke opgaven te stellen. De overheid doet dit door ambitieuze wetgeving bijvoorbeeld op de gebieden water, lucht en energie. Advies- en ingenieursbureaus nemen vaker deel aan maatschappelijke debatten hierover. Ook de beleidsadvisering ten behoeve van de wetgevende overheid neemt toe. Multidisciplinaire vraag Voor participatie in grote projecten wordt van ingenieursbureau steeds vaker expertise in meerdere deelsectoren gevraagd. Ingenieursbureaus spelen hier op in door het uitbreiden van kernactiviteiten en/of het aangaan van verschillende vormen van samenwerking. Aantal bouwvergunningen In de afgelopen jaren is het aantal aanvragen bouwvergunningen flink afgenomen, zowel voor woningbouw als voor utiliteitsbouw. Vergeleken met 2008 is dit aantal in 2012 met resp. 53% en 44% gedaald. Omzet buitenland Vooral de grote bureaus realiseren een fors deel van hun omzet in het buitenland. Omdat het hierbij veelal om grote projecten / aanbestedingen gaat, kan deze export over de jaren heen sterk fluctueren. Rabobank Cijfers & Trends, 30 april 2014 pagina 2 van 5
Aanbod Nederland telt volgens opgave van het CBS in 2013 circa 30.000 ingenieursbureaus. De grote bureaus halen een belangrijk deel van hun omzet in het buitenland. Nederland is wereldwijd de vierde exporteur van ingenieursdiensten. De kleinere bureaus realiseren hun omzet grotendeels in Nederland en richten zich vooral op (specifieke) deelmarkten. De volgende deelmarkten zijn te onderscheiden: Bouw en industrie Infrastructuur en mobiliteit Water en milieu Ruimtelijke inrichting Management en organisatie Internationaal (bron: NLingenieurs) Advisering en niet-technische aspecten maken een steeds belangrijker deel uit van de werkzaamheden. De branche is kennisintensief en kapitaalextensief, waardoor de toetredingsdrempel laag ligt. Mede daardoor wordt de branche gekenmerkt door kleinschaligheid (85% van de bureaus < 10 medewerkers). De 9 grootste bureaus nemen circa 50% van de omzet voor hun rekening. De verwachting is dat de schaalvergroting in de branche door middel van overnames, samenwerkingsprojecten en fusies onverminderd zal doorgaan. Schaalvergroting wordt beschouwd als een sleutel tot opening van nieuwe gebieden, zowel in technisch als geografisch opzicht of voor het verkrijgen van marktleiderschap om DBFM (o) projecten aan te kunnen (zoals Fugro op de markt voor bodemonderzoek in diepzee). DBFM staat voor Design, Build, Finance, Maintain (and Operate). DBFM is een vorm van privaat-publieke samenwerking. Omzet De omzet van ingenieurs daalde in 2012 met 2,2%. Vanaf 2009 daalt de omzet, terwijl in de jaren ervoor omzetstijgingen van meer dan 9% werden gerealiseerd. De gevolgen van de crisis zijn dus goed merkbaar. De verwachting is dat de omzetten over 2013 met ca. 3-4% verder zullen dalen. Het meest negatief zijn de verwachtingen in de utiliteitsbouw, de ruimtelijke ordening en de installatie-advisering. Deze sectoren worden allen geraakt door het instorten van de woning- en kantorenmarkt (bron: NLingenieurs). In de sectoren Water en Milieu zijn de verwachtingen iets positiever. Omzetmutaties (in % t.o.v. voorafgaand jaar) 2008 2009 2010 2011 2012 Waardemutatie 9,1-0,3-3,9-3,8-2,2 Bron: CBS Rabobank Cijfers & Trends, 30 april 2014 pagina 3 van 5
Rabobank Cijfers & Trends, 30 april 2014 pagina 4 van 5
Achtergrondinformatie Vakbladen Bouw Bouwwereld Civiele techniek Cobouw De ingenieur Geluid en Omgeving Land + Water Technisch Weekblad PT Industrie Organisaties Naam NLIngenieurs : de Nederlandse branchevereniging van advies-, management- en ingenieursbureaus. Koninklijk Instituut van Ingenieurs (KIVI-NIRIA) URL www.nlingenieurs.nl www.kiviniria.nl Rabobank Cijfers & Trends Al meer dan vijfendertig jaar biedt de Rabobank met Cijfers & Trends betrouwbare branche-informatie. Via www.rabobank.nl/cijfersentrends is deze informatie gratis te raadplegen. U vindt er onze thema-updates, branche-informatie en sectorprognoses. Ook kunt u de prestaties van uw bedrijf vergelijken met die van andere bedrijven in uw branche. Rabobank Cijfers & Trends, 30 april 2014 pagina 5 van 5