Resultaten en bevindingen van project Innovatief renoveren met PVT Dit rapport is onderdeel van de projectencatalogus energie-innovatie. Tussen 2005 en 2011 kregen ruim 1000 innovatieve onderzoeks- en praktijkprojecten subsidie. Ze delen hun resultaten en bevindingen, ter inspiratie voor nieuwe onderzoeks- en productideeën. De subsidies werden verleend door de energie-innovatieprogramma's Energie Onderzoek Subsidie (EOS) en Innovatie Agenda Energie (IAE). Datum Oktober 2009 Status Definitief Wst. Woonwaard N-K e.a. in opdracht van Agentschap NL
Colofon Projectnaam Programma Regeling Projectnummer Contactpersoon Innovatief renoveren met PVT Energie Onderzoek Subsidie Deomonstratie DEMO01018 Wst. Woonwaard N-K Hoewel dit rapport met de grootst mogelijke zorg is samengesteld kan Agentschap NL geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele fouten.
Na afloop van het project moeten een vertrouwelijk en een openbaar eindrapport worden gemaakt en worden ingediend bij SenterNovem regeling EOS: Demonstratie. Het eindrapport moet een verklaring geven voor eventuele verschillen ten opzichte van het projectplan. Dit format en het vaststellingsformulier zijn ook digitaal beschikbaar op de website: www.senternovem.nl/eos. Vertrouwelijk eindrapport Deadline: Aantal: binnen zes maanden na afloop van het project 1 x Het vertrouwelijke eindrapport maakt onderdeel uit van het verzoek tot vaststelling. In het vertrouwelijke eindrapport moeten de activiteiten en resultaten worden beschreven van het project, de volgende onderwerpen dienen aan de orde te komen: 1. Gegevens project Projectnummer Demo 01018 Projecttitel Innovatief renoveren met PVT Penvoerder en medeaanvragers Wst. Woonwaard N-K (Penvoerder) Gemeente Alkmaar (Deelnemer) ECN DEGO (Deelnemer) Besseling installatie (Deelnemer) PVTWINS (Deelnemer) Projectperiode 30-nov-06-31-dec-09 2. Inhoudelijk eindrapport Samenvatting Inleiding Doelstelling Werkwijze Resultaten Discussie Conclusie en aanbevelingen 3. Uitvoering van het project De problemen (technisch en organisatorisch) die zich tijdens het project hebben voorgedaan en de wijze waarop deze problemen zijn opgelost Het pvt paneel was alleen los verkrijgbaar en niet als systeem met voorraadboiler, fabrikant zoeken die wilde meewerken om een systeem compleet te maken met versie 2.0 januari 2008 13 oktober 2009 1
garantie. En dakdekker had specifieke eisen aan de goot constructie van het paneel ivm, met de waterdichtheid garantie van het pannedak. Eerste leveringen liep DC-kabel langs bovenaansluiting warm water, veroorzaakte soms storing. Bij latere leveringen aangepast: DC-kabel langs collector-sensor opening. Wegens beperkte kredietlimiet installateur liepen de afgesproken levertermijnen uit, ivm overlappende leveringen. Toelichting op wijzigingen ten opzichte van het projectplan; Was als leegloopsysteem op de markt gezet maar in dit complex moest het een druksysteem worden ivm hoogte paneel in dakvlak Toelichting op de verschillen tussen de begroting en de werkelijk gemaakte kosten. Extra kosten voor gootconstructie en van het druksysteem (ipv leegloopsysteem). Opmerking: PVTwin is tijdens het project overgenomen door ZEN Holding. ZEN heeft wel gehele zonneboilersystemen in pakket, en maakt ook de eigen collector-gotesets voor alle dakbedekkingen. 4. Bijdrage aan de EOS: Demonstratie doelstellingen 4.1 De bijdrage aan een duurzame energiehuishouding: technologische aspecten a. besparing van primaire energie (PJ) en/of de besparing van CO 2 emissie(equivalent) op projectniveau; b. het herhalingspotentieel en de benutting hiervan / spin off. Het aanbrengen van een zonneboiler met PVTwin collector op bestaande woningen is mogelijk op alle panden waarop een gewone zonneboiler mogelijk is. Toepassing praktisch lastiger door benodigde systeem opbrengsttest voor subsidie Duurzame warmte. 4.2 De bijdrage aan een duurzame energiehuishouding: economische ontwikkelingen a. kostprijsontwikkeling en marktverwachting van de techniek en/of het eindproduct (bijv. elektriciteit); Kostprijs van het product daalt, mn. door grotere series productie, alles onder 1 dak (ZEN Holding) en daling prijs PV-cellen. b. kostenbesparing ten opzichte van de referentietechnologie. PVTwin collector was duurder dan apart PV-systeem en gewone collector. Prijs is nu gelijk aan thermische collector en apart PV-systeem. Voordeel is minder dakoppervlakte nodig, minder frame en minder montagetijd. Opbrengst van warmte en electriciteit is wel wat lager dan bij aparte systemen. versie 2.0 januari 2008 13 oktober 2009 2
4.3 De verwachting voor verdere marktintroductie, let hierbij ook op sociaal economische aspecten Kansen bij nieuwbouw goed, bestaande bouw momenteel niet goed wegens gewone zonneboilers wel subsidie, en PVTwin (nog) niet. 4.4 Samenwerking en kennisoverdracht Samenwerking opdrachtgever, uitvoerder en leverancier zijn goed geweest. Kennisoverdracht van testresultaten (na > 1 jaar) volgt. 4.5 De bijdrage aan de innovatie ten opzichte van de huidige stand van de techniek in Nederland In buitenland ontstaan ook PVTwin-achtige collectoren, missen nog ervaring en uitontwikkeling van PVTwin, maar hebben meestal grotere concers achter zich met grotere budgetten. Voor behouden voorsprong was dit project essentieel. 5. Outcome-indicatoren Actuele stand van zaken van de outcome-indicatoren ten behoeve van evaluatieonderzoek. (Het format voor deze indicatoren is apart down te loaden). versie 2.0 januari 2008 13 oktober 2009 3
Openbaar eindrapport Deadline: Aantal: Digitale versie: binnen zes maanden na afloop van het project 3 exemplaren, o.a. voor de bibliotheek 1 x, voor de website Het openbare eindrapport is bedoeld voor een breder publiek en moet daarom helder en goed leesbaar zijn. Dit rapport zal pas worden gepubliceerd nadat eventuele rechten op de kennis zijn vastgelegd. De publicatiedatum moet op het rapport worden vermeld. Het gaat hierbij uitdrukkelijk niet om de commerciële promotie van de producten of projectresultaten. Het samenwerkingsverband is verantwoordelijk voor de uitgave en is vrij in de keuze van vormgeving van het rapport. Het openbare eindrapport moet de volgende elementen bevatten en is gesteld in de Nederlandse taal: Samenvatting van de uitgangspunten en de doelstelling van het project en de (eventueel) samenwerkende partijen. Uitgangspunten de energielasten van de bewoners terug te dringen. Doelstelling van het project is het demonstreren en opdoen van ervaring met de grootschalige toepassing van PVT systemen in de sociale woningbouw bij de renovatie van 154 eengezinswoningen in het project Graalstraat en omstreken te Alkmaar. Samenwerkende partijen Woonwaard, Gemeente Alkmaar, ECN DEGO, Besseling installatie BV. PVTWINS nu ZEN Holding en Centrotec. Beschrijving van de behaalde resultaten, de knelpunten en het perspectief voor toepassing behaalde resultaten tot nu toe zie bijlage, Knelpunten, leegloop systeem moest druk systeem worden, gootconstructie en paneel aanpassen. perspectief voor toepassing, het aanbrengen van een zonneboiler met PVTwin collector op bestaande woningen is mogelijk op alle panden waarop een gewone zonneboiler mogelijk is. Beschrijving van de bijdrage van het project aan de doelstellingen van de regeling (energiebesparing, herhalingspotentieel en innovatie); de bijdrage, is een te verwachte energie besparing 7,3 GJ/ en een CO2 vermindering van 0.4 ton per PVT systeem per jaar. Spin off binnen en buiten de sector, het aanbrengen van een zonneboiler met PVTwin collector op bestaande woningen is mogelijk op alle panden waarop een gewone zonneboiler mogelijk is. Toepassing praktisch lastiger door benodigd systeem opbrengsttest voor subsidie Duurzame warmte. Overzicht van openbare publicaties over het project en waar deze te vinden of te verkrijgen zijn; Overzicht van openbare publicaties zijn, Energie Gids April 2009, vakblad GaWaLo Februari 2009 en Warm Nederland. (zie bijlage) Vermelding waar en tegen welke prijs meer exemplaren van dit rapport te bestellen zijn; meer exemplaren van dit rapport te bestellen, Deze zijn te verkrijgen bij, Energie Gids prijs per stuk 10.- GaWaLo 17.- Warm Nederland de heer Ed Veltrop Tel.: 0294-238738 gratis uitgave van Nefit Vermelding van contactpersoon (personen) voor meer informatie; versie 2.0 januari 2008 13 oktober 2009 4
Contactpersoon, EnergieGids SDU klantenservice tel 070-3789880 vakblad GaWaLo de heer Rijkert Knoppers 070-3780375 Warm Nederland de heer Ed Veltrop Tel.: 0294-238738 Vermelding van de verkregen subsidie op de volgende manier; SenterNovem Het project is uitgevoerd met subsidie van het Ministerie van Economische Zaken, regeling EOS: Demonstratie uitgevoerd door SenterNovem. versie 2.0 januari 2008 13 oktober 2009 5