De (grensoverschrijdende) arbeidsmarkt: Voorbij de romantiek Dr. Arjen Edzes University of Groningen, Department of Economic Geography, PO Box 800, 9700 AV Groningen a.j.e.edzes@rug.nl Portefeuillehouders Werk en Inkomen Provincie Drenthe, Raadhuiszaal Gemeente Noordenveld 24-2-2016
Vraag om te reflecteren op 2 1. Grensoverschrijdende bemiddeling en re-integratie 2. Samenwerking in de Arbeidsmarktregio / Kansen en valkuilen Participatiewet
D ND ZOD ZWD Werkl 7,0% 6,6% 7,7% 6,6% NP 64,1% 65,3% 61,9% 65,1%
Ro man tiek (Van Dale) 5 1. Richting in de Europese kunst (eind 18e en eerste helft 19e eeuw) waarbij gevoel en verbeelding op de voorgrond treden 2. Gevoelige en dromerige sfeer
Hoe ziet die romantiek er uit? 6 1. Economische kansen die nu niet worden benut 2. Opvangen gevolgen van regionale bevolkingsdynamiek 3. Duitsland is beter in het beroepsonderwijs (op vakmanschap gericht, sociale verhoudingen) 4. Duitse cultuur is meer ondernemings- en innovatiegericht 5. Wij hebben werklozen, zij hebben vacatures? Win-win! Maar is dat nou zo? Komt de liefde wel van twee kanten?
7 Ontwikkeling (langdurige) werkloosheid 1999-2014. 12,0 10,0 8,0 6,0 Werkloosheid als % 15-65 jr Niedersachsen Weser-Ems Netherlands Groningen Naar verleden toe: - Verklaring? - Lonen / arbeidsproductiviteit / Crisisbestendige sectoren? - Structureel of conjunctureel? 4,0 Drenthe 2,0 0,0 1999 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 12,0 10,0 Langdurige Werkloosheid als % 15-65 jr Naar toekomst toe: - Kwetsbaarheid? - Bevolkingsontwikkeling? 8,0 6,0 4,0 Niedersachsen Weser-Ems Netherlands Groningen Drenthe 2,0 Bron: Eurostat / ELFS 0,0 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014
Etil (2015) Noordelijk onderzoek arbeidsmarkt. Bron: Rabobank (2015) Regionaal Economische prognoses 2016.
Grensregio s kennen een complex interactie-systeem 9 In urbane gebieden agglomeratievorming Versterken van de grenseconomie Arbeid Grensarbeid pendel Vacatures Onderwijs-arbeidsmarkt Uitzendwerk en - detacheringen Woningmarkt Huizenprijzen Huisvesting Grensregio Handel, Consumptie, Toerisme, Kennis In- en verkoop Econ. verkeer Toeleveranciers Koopgedrag Voorzieningen Vakanties Kennisoverdracht
10 Bevolkingsdichtheid 2012 Stad-platteland typologie 2012
Werkgelegenheidsgraad 2012 Verandering 2008-2012 11
Werkloosheidsgraad 2012 Verandering 2011-2012 12
Enorme potenties: Bereikbaarheid banen, met en zonder grenzen 14 Atlas voor Gemeenten (2014) Groeien aan de grens
15 Enorme potenties: Bereikbaarheid banen, met en zonder grenzen, 2012 Vanuit Nl: huidige pendel maar 2% van wat mogelijk is Vanuit Dld en Bel: huidige pendel maar 10% van wat mogelijk is Relatieve toename Absolute toename
16 Het probleem met de enorme potenties 1. Het schetst een ideale wereld niet een echte wereld, het belooft kansen die er wellicht helemaal niet zijn Bereidheid te reizen? Past vraag en aanbod op elkaar? Zoekgedrag, wervings- en selectiegedrag? Institutionele en culturele verschillen (die obstakels kunnen zijn) 2. Sturen (ongericht) beleidsinterventies Op basis van welke probleemstelling? Creëren bestuurlijke en beleidsmatige drukte
17 Het probleem met de enorme potenties 3. Data-kwesties bemoeilijken inzicht in economische verkeer en pendelgedrag Mensen, handel en financieel kapitaal verdwijnen in nationale registraties wanneer we de grens oversteken Problemen van definties en concepten (pendel? werkloosheid? vacatures?) Lastig om grip de zaak te krijgen
The Netherlands 6.907.400.. employees Germany 27.550.500 employees Belgium 3.836.800 employees Weterings, A. & G. van Gessel-Dabekaussen (2015) Arbeidsmarkt zonder grenzen. PBL/CBS
19 Pendel naar Duitse grensregio s, 2014 81 211 366 Emsland Graft-Bentheim 1094 1013 436 Rest Weser-Ems Overig 7989 Nedersaksen NRW 180 160 140 120 100 80 Nedersaksen NRW Weser-Ems 60 Bron: Arbeidsagentur, 2015 40 June 2008 June 2009 June 2010 June 2011 June 2012 June 2013 June 2014
En wat nu? 20 1. Heeft de pendel een relatie met actuele arbeidsmarktvraagstukken? 2. Wat is de kwalitatieve aansluiting tussen vraag en aanbod? 3. Zijn er gevaren voor verdringing? 4. Wat beweegt werkzoekenden? Wat beweegt werkgevers? 5. Resultaat van beleidsinspanningen?
21 Conclusies (1) 1. Pendelstromen zijn laag, maar snel groeiend in Noord-Nederland 2. Inkomende pendel is (veel) hoger dan de uitgaande pendel 3. Hoog aandeel van woonmigratie in de inkomende pendel 4. Hoe zit het nou met de vraag op de arbeidsmarkt?
22 Conclusies (2) 1. Noodzaak voor empirische basis voor grensarbeid 2. Wees realistisch over (de noodzaak voor en effectiviteit van) beleidsinterventies. 1. We weten nauwelijks (nog) wat werkt, voor wie, onder welke omstandigheden. 2. Noodzaak voor evidence-based evaluaties en monitoring 3. Beschouw grensoverschrijdende arbeidsmarkt als één functionele arbeidsmarkt, niet als éénrichtingsverkeer
24
Meer kansen? Saldo van baanopeningen (fulltime) op basis van quotumregeling minus (65%) van WSW en WAJONG Edzes, Rijnks & Van Dijk, 2013 27 Very strong urban Strong urban Moderate urban Low urban Not urban -15000-10000 -5000 0 5000 10000 15000 20000 25000 30000 Limburg Noord-Brabant Zeeland Zuid-H Noord-H Utrecht Gelderland Flevoland Overijssel Drenthe Friesland Groningen -10000-5000 0 5000 10000 15000 20000
Dank voor uw aandacht 28