Prof.mr. P.H.Kooijmans Internationaal publiekrecht in vogelvlucht Vierde druk Wolters-Noordhoff Groningen
Inhoud 1 Wat is intemationaal publiekrecht? 13 Deel 1 Het recht van coexistentie 19 2 De bronnen van het intemationaal publiekrecht 20 2-1 Gewoonterecht 20 2-2 Verdragen 23 2-3 Algemene rechtsbeginselen 25 2-4 Rechterlijke beslissingen en doctrine 26 2-5 Besluiten van internationale organisaties 27 2-6 Eenzijdige handelingen en verklaringen 28 2-7 lus cogens 29 3 Subjecten van intemationaal publiekrecht 30 3-1 Staten 31 3-1-1 Erkenning van staten 32 3-1-2 Erkenning van regeringen 35 3-1-3 Effect van erkenning of niet-erkenning in de nationale rechtsorde 36 3-2 Andere subjecten van intemationaal publiekrecht 38 3-2-1 Internationale organisaties 38 3-2-2 Individuen 40 3-2-3 Rechtspersonen, in het bijzonder ondernemingen 41 3-2-4 De Heilige Stoel 42 3-2-5 Bevrijdingsbewegingen 42 3-2-6 Conclusie 43 4 Jurisdictie 44 4-1 Territoriale jurisdictie 44 4-1-1 Het landgebied 45 4-1-2 De binnenwateren 45 4-1-3 De territoriale zee 46 4-1-4 Het luchtruim 48 Inhoud 7
Functionele jurisdictie 49 De aansluitende of contigue zone 49 Het continentaal plateau 49 De exclusieve economische zone 51 Gebieden buiten nationale jurisdictie 52 De volle zee 53 De oceaanbodem 55 De ruimte en de hemellichamen 56 Antarctica 56 Personele jurisdictie 57 Nationaliteit 57 Uitoefening van personele jurisdictie 60 Uitlevering 64 Beperkingen van jurisdictie: immuniteit 67 Soevereine of staatsimmuniteit 67 Diplomatieke immuniteit 70 Afstand van immuniteit 76 De 'Act of State'-doctrine 77 5 De verhouding tussen intemationaal en nationaal recht 80 5-1 Monisme en dualisme 81 5-2 Rechtstreekse werking van regeis van intemationaal recht 83 5-3 De verhouding tussen nationaal recht en intemationaal recht in het Nederlandse c.q. het Belgische stelsel 85 6 Het verdragenrecht 89 6-1 Totstandkoming en inwerkingtreding van verdragen 91 6-1-1 Sluiting van verdragen 91 6-1-2 Bekrachtiging en inwerkingtreding van verdragen 92 6-1-3 Voorbehouden 96 6-2 Interpretatie van verdragen 98 6-3 Toepassing en geldigheid van verdragen 99 6-3-1 Toepassingsbereik en wijze van toepassing 99 6-3-2 Geldigheid van verdragen 707 6-4 Beeindiging van verdragen 703 6-5 Statenopvolging en verdragen 706 7 Staatsaansprakelijkheid 7 70 7-1 Wanneer is een Staat aansprakelijk? 7 70 7-2 Staatsaansprakelijkheid terzake van de behandeling van vreemdelingen 7 72 7-2-1 Diplomatieke bescherming 7 72 7-2-2 Welke behandeling moet aan vreemdelingen worden gegeven? 715 7-3 Gevolgen van staatsaansprakelijkheid 7 7S i Inhoud
8 Geschillenbeslechting 720 8-1 Onderhandelingen of consultatie 720 8-2 Methoden van geschillenbeslechting met behulp van derden met niet-bindend resultaat 727 8-3 Methoden van geschillenbeslechting met bindend resultaat 723 8-3-1 Arbitrage 724 8-3-2 Rechtspraak 726 8-4 Het Internationaal Gerechtshof 726 8-4-1 Positie en samenstelling van het Hof 726 8-4-2 Rechtsmacht bij geschillen 72S 8-4-3 Het verloop van de procedure 737 8-4-4 Effect van de uitspraak 732 8-4-5 De adviesprocedure 733 9 Rechtshandhaving of rechtsverwerkelijking 735 9-1 Niet-gewelddadige middelen tot rechtshandhaving 735 9-1-1 Retorsies 735 9-1-2 Represailles 736 9-2 Het gebruik van geweld 739 9-2-1 Collectieve rechtshandhaving krachtens een besluit van de Veiligheidsraad 739 9-2-2 Zelfverdediging 747 9-2-3 Gewapende interventie 742 Deel 2 Het recht van coöperatie 745 10 Het recht der internationale organisaties 746 10-1 Institutioneel en materieel recht 747 10-2 Structuur van internationale organisaties 748 10-2-1 Institutioneel kader 748 10-2-2 Bevoegdheden 749 10-2-3 Immuniteiten 750 10-2-4 Besluitvorming 757 10-3 Soorten internationale organisaties 757 11 De Verenigde Naties 754 11-1 De hoofdorganen 756 11-1-1 De Algemene Vergadering 756 11-1-2 De Veiligheidsraad 757 11-1-3 De Economische en Sociale Raad (ECOSOC) 763 11-1-4 De Beheerschapsraad 763 11-1-5 Het Internationaal Gerechtshof 764 11-1-6 Het Secretariaat 764 11-2 Andere VN-organen 765 Inhoud 9
11-3 Gespecialiseerde organisaties 766 11-4 Het materiele recht van de Verenigde Naties 7 70 12 Regionale organisaties met een zuiver intergouvernementeel karakter 7 77 12-1 Organisaties waarvan Nederland lid is 7 77 12-1-1 De Raad van Europa 777 12-1-2 De West-Europese Unie (WEU) 7 73 12-1-3 De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) 7 75 12-1-4 De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) 7 76 12-1-5 De Benelux 7 78 12-2 Andere regionale organisaties 7 79 1 2-3 De Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE) 780 13 De Europese Gemeenschappen-de instellingen 782 13-1 Achtergrond en ontwikkeling 782 13-2 Vormen van economische samenwerking 784 13-3 Van economische naar politieke integratie-de Europese Unie 787 13-4 De instellingen 789 13-4-1 De Commissie 790 13-4-2 De Raad 797 13-4-3 Het Europees Parlement 794 13-4-4 Het Hof van Justitie 797 13-4-5 Andere op verdragen gebaseerde Organen 798 13-4-6 Zetel en talen 799 13-5 Financiering 799 13-6 Externe betrekkingen - de associaties 207 13-7 De Europese Politieke Samenwerking 202 14 De bronnen van het gemeenschapsrecht 205 14-1 Het primaire gemeenschapsrecht: de verdragen 205 14-2 Het secundaire gemeenschapsrecht: de besluiten van de instellingen 205 14-2-1 Verordeningen 206 14-2-2 Richtlijnen 206 14-2-3 Beschikkingen 207 14-2-4 Voorschriften voor alle vormen van secundair gemeenschapsrecht 207 14-3 Kaderbesluiten 208 14-4 Wijze van totstandkoming van besluiten 209 14-5 De eigen rechtsorde van de Gemeenschappen 272 15 De verzekering van de naleving van het gemeenschapsrecht door de rechter 276 15-1 De prejudiciele procedure 27 7 15-1-1 Karakter van de procedure 27 7 10 Inhoud
15-1-2 Verwijzingsbevoegd of verwijzingsverplicht? 279 15-1-3 De wijze van procedurevoering 222 15-1-4 Effect van de prejudiciele beslissing 222 15-2 Het beroep tot nietigverklaring van handelingen van de instellingen 223 15-2-1 Tegen welke handelingen kan beroep worden ingesteld? 224 15-2-2 Wie zijn gerechtigd tot het instellen van beroep? 225 15-2-3 De exceptie van onwettigheid 227 15-2-4 Beroepsgronden 227 15-2-5 Effect van de nietigverklaring 228 15-3 De actie wegens schending van het gemeenschapsrecht door lid-staten 228 15-4 De schadevergoedingsactie 229 15-5 De rechtsbescherming van de burger in het gemeenschapsrecht -een samenvatting 230 16 Het materiele recht van de Europese Economische Gemeenschap -enige voorbeelden 233 16-1 Doelstelling van en middelen tot verwezenlijking van de Europese Economische Gemeenschap 233 16-2 Het vrije verkeer van goederen-de afschaffing van handelsbelemmerende regelingen 235 16-2-1 De douanerechten en de heffingen van gelijke werking 235 16-2-2 De kwantitatieve beperkingen en de maatregelen van gelijke werking 236 16-3 Het vrije verkeer van personen en diensten 238 16-3-1 Het vrije verkeer van werknemers 238 16-3-2 Het recht van vrije vestiging 247 16-3-3 Het vrije dienstenverkeer 242 16-3-4 Verblijfsrecht na 1992 243 16-4 De mededingingsregels voor ondernemingen 244 16-4-1 Het verbodsstelsel van artikel 85 244 16-4-2 De uitzonderingen op het verbod 246 16-4-3 Het aanmeldingssysteem van Verordening 17/62 247 16-4-4 Het verboden misbruik van machtsposities (art. 86) 249 16-4-5 Overheidssteunmaatregelen 250 16-5 Slotopmerkingen 250 17 De mens in het intemationaal publiekrecht 257 17-1 De rechten van de mens 257 17-1-1 Normstelling 252 17-1-2 Implementatiemechanismen met betrekking tot mensenrechtenverdragen 255 17-1-3 Niet-verdragsmatige implementatiemechanismen 267 Inhoud 11
17-2 Vreemdelingen 262 17-2-1 Het algemene vreemdelingenbeleid 263 17-2-2 Vluchtelingen 267 17-2-3 Begunstigde EG-onderdanen 270 17-2-4 Rechtsmiddelen 272 18 Slotopmerkingen 277 Zaakregister 287 Jurisprudentieregister 289 12 Inhoud