PIC FLANK-TO-FLANK TAPE

Name of the Chapter INTRODUCTION Hier begint de tekst... PIC FLANK-TO-FLANK TAPE 1-15

Inhoudsopgave Name of the Chapter Never Stop Improving Inhoudsopgave Inleiding... Gelten opfok... Het gebruik van de flank-to-flank tape... Flank-to-flank tape.. Conditie... Economie van correct gewicht, voeren en conditie... 3 4 5 6 9 11 2-15

Inleiding Name of the Chapter Inleiding Voor een goede ontwikkeling van de gelt en haar toekomstige produktie als zeug is het belangrijk dat het dier zich goed en gelijkmatig ontwikkelt en de eerste keer geïnsemineerd wordt met het juiste gewicht. Niet te licht, maar zeker zo belangrijk ook niet te zwaar. Beide situaties zullen tot hogere kosten of zelfs problemen leiden en een lagere levensproduktie. Ook de conditie en het gewicht van de gelten en zeugen tijdens dracht zijn een esentieel onderdeel van de potentiele produktie en de mate van problemen die zich voor kunnen doen tijdens werpen, lactatie en de daarop volgende inseminatie. Vooral overconditie leidt op veel bedrijven tot problemen en hogere kosten. Het wegen van de dieren in de verschillende produktiegroepen is een goede methode voor het behalen van de optimale produktie, maar niet altijd praktisch uitvoerbaar. Rugspek meten is een simpel alternatief, maar bepaald geen stabiele methode. Daarnaast is de relatie van deze meting met de produktie zeer twijfelachtig. Om te helpen bij de goede ontwikkeling van gelten en zeugen en een goede, kosten-efficiente produktie heeft de universiteit van Kansas een tape ontwikkeld voor het snel schatten van de gewichten van de dieren. Dit kan gebruikt worden voor het optimaliseren van de produktie op een zeugenbedrijf. PIC heeft deze tape aangepast aan de Europese standaards om de produktie op het bedrijf te helpen en te focussen op goede gelt en zeug ontwikkeling. 3-15

Gelten Name opfok of the Chapter Never Stop Improving Gelten opfok Een perfecte gelt is de start van een perfecte zeug, lagere produktie kosten en een betere levensproduktie. Elke gelt die daarvan afwijkt, zal nooit meer een perfecte zeug kunnen worden. Daarom start goede (re-)produktie van een zeug met een goede gelt! Volgens PIC is een perfecte gelt een dier dat zich geleidelijk en snel genoeg ontwikkelt. Het dier moet goed geadapteerd zijn aan haar toekomstige omgeving en de gezondheidstatus van de zeugen van het bedrijf door een goed vaccinatie programma en tijdig zeug contact. Vroeg beer contact is nodig om de berigheid te stimuleren en waar te nemen, beginnend vanaf 24 26 weken. De gelt moet gewend zijn aan de boxen om stress rond inseminatie te reduceren; daarvoor zijn zeker 2 weken nodig. Eerste inseminatie op een leeftijd van 220-230 dagen, maar belangrijker rond 140-150 kg (minimaal 135 kg) bij de tweede geregistreerde berigheid. Een simpel en snel hulpmiddel om deze perfecte gelt in te zetten is de PIC flank-to-flank tape. 4-15

Het gebruik van de flank-to-flank tape Name of the Chapter Het gebruik van de flank-to-flank tape De PIC gelten en zeugen hebben een optimale leeftijd en produktie fase relatie met gewicht en conditie. Vooral over-gewicht en over-conditie worden vaak op bedrijven gezien als probleem voor de produktie en de produktiekosten. Reproduktie is negatief gerelateerd aan over-conditie en elke kilo aan de zeug moet ook gevoed worden (de zeug heeft 1% van haar lichaamsgewicht nodig als onderhoudvoer). Het algemene PIC advies voor deze relatie is weergegeven in tabel 1. Tabel 1. Gewichtsadviezen voor gelten en zeugen in de verschillende produktie fases. Gelt leeftijd / cyclus nummer / pariteit Gewicht gelt (kg) Gewicht gelt / zeug bij inseminatie (kg) Gewicht gelt / zeug direct na werpen (kg) Gelt 4 maanden 70 Gelt 5 maanden 90 Gelt 6 maanden 110 Gelt 7 maanden 130 1 135-150 170-185 2 160-170 195-205 3 185-200 210-225 4 200-220 220-240 5 210-230 225-245 6 215-240 225-255 7 220-250 225-260 5-15

Gewicht (kg) Flank-to-flank Name of tape the Chapter Never Stop Improving Flank-to-flank tape De flank-to-flank tape is een simpel en snel hulpmiddel voor het schatten van het gewicht van het dier. Vooral van belang voor gelten, maar ook nuttig voor 1 e en 2 e worps zeugen. De afstand in centimeters van flank tot flank wordt omgerekend naar kilogrammen. Als het goed wordt gemeten dan is er een hoge correlatie tussen het flank-to-flank aangegeven gewicht en het werkelijke gewicht (zie figuur 1), vooral als het bepaald wordt bij gelten en jonge zeugen. Naast het directe schatten van de kilogrammen van het dier, kan de tape ook gebruikt worden om te bepalen of de gelt het juiste gewicht heeft om geïnsemineerd te worden (met de kleuren rood, geel en groen of de categorieën 1 t/m 3; foto 1). Figuur 1. Relatie tussen lichaamsgewicht (kg) gemeten met de flank-toflank tape en het echte gewicht van de dieren. 300,0 250,0 200,0 150,0 100,0 50,0 0,0 Relatie F-to-F (cm) met werkelijke gewicht R 2 = 0,9565 60 70 80 90 100 110 120 130 Flank-to-flank tape waarde (cm) Foto 1. De PIC flank-to-flank tape. De cijfers geven een indicatie van het lichaamsgewicht in kg. De kleuren geven de relatie met het juiste inseminatiemoment van de gelt weer. De tape kan op verschillende manieren gebruikt worden: 6-15

Name of the Chapter - Direct schatten van het gewicht van de gelten: het gewicht wordt weergegeven in kilogrammen. - De juiste gewichtsrange van de gelten om voor de eerste keer geïnsemineerd te worden is weergegeven in kleuren: groen voor de juiste range van 135-155 kg, geel voor té licht of té zwaar en rood voor véél te licht of véél te zwaar. - Met nummer codes: 3 = te zwaar, zal extra voer kosten opleveren, 2 = perfecte gewicht van 135-155 kg en 1 = te licht voor goede resultaten. Het begin van de tape (foto 2 en 3) moet in de ene hand gehouden worden in de flank van de gelt. Met de andere hand wordt de tape recht over de rug gelegd over het hoogste punt van de rug. Aan de andere kant kunnen de kilo s van de gelt afgelezen worden precies ter hoogte van de flank aan de andere kant (foto 4 en 5). Trek niet aan de tape of aan de flanken. Foto 2. Begin van de tape, zet de duim op de streep. Foto 3. Houd het begin van de tape in de ene flank van de gelt. Foto 4. Kilogrammen van Foto 5. Meet het Foto 6. Meet het de gelt gemeten in gewicht van de gelt gewicht van de gelt de andere flank (los lopend). (in de box). (in dit geval 145 kg). De centimeters gemeten van flank tot flank van de gelt zijn een goede manier om het gewicht te schatten, maar het zegt niets over de conditie van het dier. 7-15

Name of the Chapter Never Stop Improving 8-15

Conditie Name of the Chapter Conditie Zoals gemerkt is de rugspek meting niet vermeld. Daar is een goede reden voor. Ten eerste is het correct meten van de rugspek dikte niet gemakkelijk, het resultaat hangt sterk af van de situatie waaronder wordt gemeten. Het is wel van belang dat het dier niet in onder-conditie of nog belangrijker in over-conditie verkeerd. Verreweg de meeste dieren met reproduktie problemen hebben over-conditie of verliezen (mede daardoor) teveel conditie in de kraamstal voor een goede ovulatie en inseminatie resultaat. Vermijd dieren met minder dan 10-12 mm of meer dan 18-20 mm rugspek. Een simpele en goede methode om de conditie van het dier te meten is de knokkel methode. Controleer de conditie van het dier op haar ribben met de vingers, een 20 cm naast de ruggegraat op de ribwand. Als de ribben aanvoelen als de knokkels van de gesloten vuist is het dier te mager, als ze aanvoelen als de knokkels van de geopende hand is het dier in een goede conditie en als het aanvoelt als de bovenop de pols (geen botten gevoeld) is het dier te vet (foto 7). Foto 7: Body Condition Score (lichaams conditie score): Knokkel methode Lichaams conditie score Onder-conditie Goede conditie Over-conditie Een andere bekende methode voor het beoordelen van de conditie is de visuele conditie score (foto 8). Deze methode moet regelmatig gecontroleerd worden 9-15

Conditie Name of the Chapter Never Stop Improving met het werkelijke gewicht en conditie, omdat het type van de dieren kan verschillen. Foto 8: Body Condition Score (lichaams conditie score) van zeugen van 4-5 weken na inseminatie: visueel 1 2 3 1 is te dun, 2 is goed, 3 is te hoog (vet). Het doel is om zeker 80% van de dieren op het correcte of normale lichaamsconditie score te hebben, oftewel score 2. Voedering, vooral in delactatie en de eerste maand na spenen, moet aangepast worden om dit te bereiken. 10-15

Economie achter het correcte gewicht, voedering en conditie Name of the Chapter Economie achter het correcte gewicht, voedering en conditie Natuurlijk is er een belangrijke reden voor de correcte gewicht / leeftijd relatie, een tijdige eerste inseminatie en het voorkomen van te lage en vooral te hoge conditie van gelten en zeugen: economie!! Twee van de meest onder-gewaardeerde fouten die er gemaakt worden in de varkenshouderij zijn te late eerste inseminatie van gelten en over-conditie van zeugen. Eerste inseminatie van gelten Een perfecte te insemineren PIC gelt is als sinds een leeftijd van 6 maanden op berigheid gecontroleerd, is rond 220-230 dagen oud, minimaal 135 kg (beste tussen 140-150 kg), goed ontwikkeld en tijdens haar tweede geregistreerde berigheid. Als de gelt te vroeg wordt geïnsemineerd (lichter dan 135 kg) zal dit negatief werken op toomgrootte en haar levensproduktie. De gelt en haar reproduktie organen zijn nog niet voldoende ontwikkkeld (zie ook figuur 2). Het dier heeft goede groei nodig voor een goede ontwikkeling van haar reproduktie organen en een goede (hoog en met lage kosten) levensproduktie. Figuur 2. Effect van groei op puberteit (Patterson and Foxcroft). 11-15

Economie achter het correcte Name gewicht, of the voedering Chapter en conditie Never Stop Improving Hoe later de gelt wordt geïnsemineerd, hoe meer dagen verloren gaan voor produktie, waarvoor wel betaald moet worden. Beperkte ontwikkeling (beperkte voedering) zal de economische resultaten verlagen van het dier. Vooral omdat de fokkerij meer en meer gefocust is op efficientie, voeder-conversie en snelle groei en ontwikkeling. Dit gaat ook op voor de gelt en de zeug, zij bepalen tenslotte genetisch 50% van het slachtvarken! Dus ook voor de produktie gelten erg belangrijke kenmerken. Als de groei van de gelt teveel wordt beperkt zal dit de ontwikkeling van de reproduktie organen en vooral ook de goede kwaliteit van de oocyten en uiteindelijke toomgrootte verminderen. Als de gelt wel goed ontwikkeld is en eerder wordt geïnsemineerd, verlaagt dit de produktiekosten, niet alleen door het winnen van de betreffende dagen. In veel gevallen zal het dier wat later wordt geïnsemineerd ook zwaarder zijn en dit geldt meestal voor de rest van haar leven. En elke kilo extra gewicht aan het dier moet voor de rest van haar leven gevoerd worden. Een zeug heeft ongeveer 1% van haar lichaamsgewicht nodig aan voer voor haar onderhoud: 20 kg extra gewicht kost per dag 200 gram extra voer! Zeker met de huidige voerprijzen een belangrijke economische factor. Als de gelt zwaarder dan 135 kg wordt geïnsemineerd zal haar produktie niet nadelig worden beïnvloed, behalve als ze extreem zwaar is, boven de 180-190 kg. De relatie tussen gewicht (= ontwikkeling van de gelt) en haar (re-)produktie wordt weergegeven in figuur 3. Figuur 3. De invloed van gewicht van de gelten bij eerste inseminatie op het aantal geproduceerde vleesvarkens uit de eerste 3 worpen. 34,0 33,0 32,8 32,8 33,1 32,3 32,0 31,0 31,1 30,0 < 135 135-148 148-159 159-170 >170 Gewicht (kg) 12-15

Economie achter het correcte gewicht, voedering en conditie Name of the Chapter Over-conditie van gelten en zeugen Het wordt steeds weer bewezen dat als een té zware of zelfs vette zeug de kraamstal inkomt, er meer problemen zijn dan bij een zeug in goede conditie. Gebruik altijd het goede boerenoog bij de conditie van de dieren: voer op conditie en niet op een standaard voor alle dieren in alle produktie fases. De zeug kan bij over-conditie bv. eerder poot- en schouderproblemen ontwikkelen. Maar nog belangrijker is het risico op geboorteproblemen (zoals lange afbigtijden door insuline-resistentie of glucose-intolerantie, slappe biggen en hoge biggen sterfte), melk produktie problemen, lage lactatievoer opname en meer MMA gevallen (metritis, mastitis en agalactie = baarmoederontsteking, uierontsteking en tekort aan melkproduktie). Het resultaat zal zijn: minder gespeende biggen, lichtere biggen gespeend en meer problemen met de volgende berigheid/inseminatie en toom, omdat de zeug teveel conditie is kwijtgeraakt tijdens de lactatie. En ook hier is de simpele economie op zijn plaats: hoe zwaarder de zeug, hoe meer voer er nodig is voor onderhoud, zonder dat dit terug te zien is in een hogere produktie. Het beste kan een goede zeug gezien worden als een Holstein Friesian melkkoe. Hou haar in een produktie-conditie, ze zal dan geen problemen hebben rond het werpen, geen problemen met hoge voeropname na het werpen en ze zal dit omzetten in een hoge melkproduktie. De hoogste en meest efficiente melkproduktie wordt bereikt door een hoge voeropname na het werpen en niet door een hoge lichaamsreserve van de zeug. De hoogste groei van de biggen bij de zeug wordt op zijn beurt weer behaald door een hoge melkopname. Hoe hoger het speengewicht van de biggen, hoe lager de gezondheidsproblemen en hoe betere economische resultaten behaald worden. Elke kg extra gewicht van een big bij spenen betekent 1 week eerder op slachtgewicht!! Kijkend naar de financiële voordelen van het insemineren van de gelten op het juiste moment, zijn een paar makkelijke calculaties te maken (tabel 2). Eerder insemineren betekent minder onderhoud en stalling voordat een zeug gaat produceren. En in de meeste gevallen zal het ook betekenen dat de zeug voor de rest van haar leven minder zwaar zal zijn. Dit op zijn beurt levert weer minder onderhoudsvoer op, omdat het dier ongeveer 1% van haar lichaamsgewicht aan voer nodig heeft voor onderhoud. 20 kg extra gewicht betekent dan 200 gram per dag aan extra voer voor onderhoud! Tabel 2. Extra kosten door gemiddeld 30 dagen latere eerste inseminatie van de gelten en 20 kg zwaardere zeug (gebaseerd op Nederlandse LEI gegevens). Criteria extra kosten gelt 30 dagen later insemineren* / gelt extra voer kosten 21,75 extra huisvestingskosten 3,9 13-15

Cost per Pig Economie achter het correcte Name gewicht, of the voedering Chapter en conditie Never Stop Improving extra rente kosten 0,51 extra arbeidskosten 0,51 overige kosten (elektr., water, mest etc.) 2,4 Totaal 29,07 levensproduktie gespeende biggen / zeug 60 extra kosten per gespeende big levensproduktie 0,48 Criteria extra kosten gemiddeld 20 kg zwaardere zeug / zeug extra voerkosten / jaar door hoger LG 19,71 extra kosten / levensproduktie door hoger LG 42,24 extra kosten / gespeende big door hoger LG 0,70 Totaal extra kosten door later en zwaarder insemineren kosten 30 dagen extra + 20 kg zwaardere zeug 71,31 extra kosten per gespeende big levensproduktie 1,19 Dit betekent dat als de gelt 30 dagen later wordt geïnsemineerd en als zeug voor de rest van haar leven 20 kg zwaarder is, het 1,19 aan extra kosten oplevert per gespeende big voor haar hele levensproduktie!! Hoe meer biggen geproduceerd, hoe lager de extra kosten voor latere inseminatie, maar het zal altijd duurder blijven (figuur 4, gebaseerd op data uit de VS). Figuur 4. Extra kosten per levensproduktie geproduceerd vleesvarken in relatie tot de leeftijd bij eerste inseminatie van gelten (VS gegevens). 6,00 5,50 5,00 4,50 4,00 3,50 3,00 2,50 2,00 135 kg gilt 170 kg gilt 30 35 40 45 50 55 60 65 Pigs per Lifetime 14-15

Economie achter het correcte gewicht, voedering en conditie Name of the Chapter Niet alleen voor een makkelijkere produktie, maar ook voor de financiële resultaten van het bedrijf moeten de gelten op het juiste moment van ontwikkeling voor de eerste keer geïnsemineerd worden en moeten de zeugen niet een te hoge conditie hebben. De PIC flank-to-flank tape is daarvoor een nuttig hulpmiddel om dit te bereiken. PIC-NL 2014 15-15