Studiegids Beeldhouwkunst 2016-2017 Certificatenopleiding Masterscholing Klassieke Academie voor beeldende kunst Akerkhof 43c 9712 BC Groningen info@klassiekeacademie.nl +31 (0)50 31 89 202 1
Inhoudsopgave Inleiding 4 Certificatenopleiding Woensdag Compositorisch tekenen Xandra Donders 5 Hakken in steen Bastiaan de Groot 5 Kunstgeschiedenis 1 e semester Anna Keller 6 Grafiek 2 e semester Minno Banning, Siemen Dijkstra, Reinder Homan 6 Donderdag Modelleren Andrijana Martinovic 7 Facultatieve lessen Academiebreed Woensdag Gipstekenen 1 e semester Jan van Loon 7 Gipstekenen 2 e semester Tom Hageman 7 Masterscholing 1 e semester Donderdag Mechanisch hakken Harm van Weerden 8 Anatomisch modeltekenen Tom Hageman 8 Vrijdag Modelleren Gosse Dam 8 2 e semester Donderdag Bewegend modeltekenen Rachel Dieraert 9 Modelleren Andrijana Martinivic 9 Zaterdag Ceramische technieken Peter Hiemstra 10 Beroepsvoorbereiding Master 1 1e semester Kunst in opdracht Martin Borchert 11 Muurschilderen Jille van der Veen 11 2
2e semester Portret in opdracht Jantien de Boer 11 Illustratie George Schriemer 12 Penningkunst Fiona Zondervan 13 Beroepsvoorbereiding Master 2 Zakelijke aspecten Robert van Deursen 14 3
Inleiding De beeldhouwopleiding bestaat uit twee onderdelen die elkaar opvolgen, namelijk Certificatenopleiding en een Masterscholing. Certificatenopleiding Kernaanbod 1 e blok In het eerste blok ga je modelboetseren in was en klei. Tekenlessen zijn gekoppeld aan lessen menselijke anatomie met de focus op ruimtelijke vorm en proporties. Daarnaast volg je lessen in ruimtelijke compositie door metaalassemblage gecombineerd met lassen en metaalbewerking. Verder is er een workshop giettechniek in gips. Als theoretische ondersteuning krijg je kunstgeschiedenis, deze vinden plaats op de locatie Akerkhof. Kernaanbod 2 e blok Het tweede blok is een verdieping en een vervolg op het eerste jaar. Je ontwikkelt het modelboetseren verder in klei en je maakt een begin met hakken in steen met de hand, niet machinaal. Ook krijg je weer kunstgeschiedenis. In de workshop giettechnieken maak je mallen van rubber en leer je gieten in brons. In de tekenlessen komen nu de expressieve vaardigheden aan bod. In de twee laatste semesters maakt kunstgeschiedenis plaats voor lessen kunstbeschouwing. In het derde semester wordt tenminste één leergang vervangen door een thematisch programma (in overleg met de deelnemers). Certificaten Elke afzonderlijke leergang wordt per semester afgesloten met een verklaring van deelname. Negen verschillende verklaringen, waaronder tenminste kunstgeschiedenis, kunnen leiden tot een deelcertificaat Studieblok (hiertoe dienen o.a. de collectieve werkbesprekingen). Twee deelcertificaten kunnen leiden tot het certificaat Vakscholing. Het certificaat Vakscholing biedt een optie tot deelname aan de Masterscholing van de Klassieke Academie en daarmee tot het einddiploma. Masterscholing De Masterscholing bestaat uit twee blokken van elk 2 semesters. In de Masterscholing wordt een keuzerooster aangeboden, vergelijkbaar met de Masterscholing schilderkunst. De opleiding wordt afgerond met een eindexamen. 4
Certificatenopleiding Woensdag 9.30-12.00 uur - Leergang compositie Docent: Xandra Donders 1: Compositorisch onderzoek op ritmiek = Tekenend studeren van beelden/ foto s / schilderijen uit kunstgeschiedenis tot heden / krantenfoto's op ritmiek. Compositie houdt het beeld bij elkaar Er wordt gekeken naar statische en dynamische composities. Daarbij wordt gewezen op de verschillende expressies. Keuze van compositie bepaalt de expressie. Studenten moeten leren dat het niet om de voorstelling gaat, maar om de opbouw(compositie). Portret vanaf Afrikaanse kunst en Picasso naar Asaro op zoek naar vereenvoudigingen. 2: Waar komt licht vandaan? en daarmee componeren. Licht-donker verdeling geeft illusie van ruimte. Keukentafelgesprekken nav de lessen en tentoonstelling bezoek Spoorzoeken gesprekken Wie ben je en wat wil je. Studenten moeten hun BEELDFAMILIEMAP samenstellen, dit in samenhang met de kunstgeschiedenis lessen. Aan het einde van het jaar heeft iedereen een map samengesteld waar duidelijk een persoonlijke interesse voor een vorm van expressie uit naar voren komt. Het gaat om bewustwording. In het KIJKDOZEN project laat ik de studenten beelden uit hun Beeldfamiliemap nabouwen. Daarbij lettend op ritmiek en expressie Materialen: Siberisch krijt conte zwart b en 3b Veel schets Papier 50x65cm Tekendummie bij de voordeelboekenzaak te koop 2 multomappen A4 met insteekhoezen: 1 voor aanleggen van je Beeldfamilie en 1 om je portfolio in aan te leggen Tekenklemmen Schoenendoos Woensdag 12.30-15.00 / 15.30-18.00 uur - Leergang hakken in steen Docent: Bastiaan de Groot 12.30-15.00 (begeleid) 15.30-18.00 (onbegeleid) Hakken in steen is een proces dat loopt van een idee in het hoofd te komen tot een ruimtelijke weergave in steen. We oefenen dit met een torso in marmer of in hardsteen. Jullie krijgen een steen afgemeten naar je eigen mogelijkheden. Gemiddeld een steenhoogte van 40 à 60 cm Vooraf moet een ontwerp van klei of was gemaakt worden als voorbereiding tot zagen, klieven, selecteren, transport en opstelling. Als gereedschap zijn minimaal nodig: een klopper of week- ijzeren hamer ( ca. 750 gram), een widiapuntbeitel (10 of 12 of 14 mm) en een widia-vlakbeitel ( ca. 10 mm ) vereist. Eventueel een tandbeitel, bouchard, stofmasker (met venstergaatje), stofbril (?), oordopjes/ gehoorbeschermers, een centimeter en een stevige potlood. 5
Woensdag 19.00-20.30 uur - 1e semester - Leergang kunstgeschiedenis Docent: Anna Keller Hoe veranderde het afbeelden van mensen, landschappen en interieurs door de eeuwen heen? Ook aandacht voor iconografie (betekenis en inhoud) Een chronologisch overzicht van de geschiedenis van de beeldende kunst en architectuur. Van de oudheid tot de 18 e eeuw, de belangrijkste meesters en stijlen en het verschijnen van nieuwe technieken. Veel kunstwerken uit deze eeuwen dienen nog steeds als inspiratiebron voor de huidige kunstenaars. Denk bijvoorbeeld aan de klassieke beeldhouwkunst of de Venus van Botticelli. Verbindingen tussen de oude kunst en latere eeuwen komen ook aan bod. Kunstgeschiedenis vormt een referentiekader van waar uit je naar kunst kan kijken en kunst kan beoordelen. Woensdag 19.00-20.30 uur - 2e semester - Leergang grafische technieken Docenten: Siemen Dijkstra, Reinder Homan en Minno Banning De docenten grafiek hebben zich tot doel gesteld hun expertise en enthousiasme voor hoogdruk en diepdruk over te brengen tijdens deze cursus. Grafiek leert je anders te kijken en bied je mogelijkheden die je van tevoren nooit had verwacht! Eigen bijdrage materiaal: 40,- Docent: Siemen Dijkstra Hoogdruk, daar wordt tijdens deze cursus voornamelijk de houtsnede mee bedoeld. Het is de bedoeling dat iedere student de mogelijkheid krijgt een kleurenhoutsnede te maken. Dat doen we in de reductietechniek: De prent wordt in drie tot vier drukgangen gedrukt en tussen de drukgangen door wordt de houtplaat verder weg gesneden (gereduceerd). Deze techniek stelt je op een eenvoudige wijze in staat om kleuronderzoek te doen. Omdat het een grafische druktechniek is kan er bovendien in oplage (6 tot 8 exemplaren) worden gedrukt. Je kunt de oplage precies hetzelfde drukken, maar je kunt ook ieder vel met andere kleuren drukken. Uitgangspunt voor de houtdruk is een tekening uit je schetsboek. Een modelstudie, een landschap; alles is mogelijk. Deze techniek bied vele mogelijkheden en de resultaten zijn altijd weer verrassend! Docent: Reinder Homan Diepdruk: de lessen etsen wordt gegeven door Reinder Homan. - Aan de hand van originele prenten wordt een reis gemaakt door de techniek en historie van de grafische technieken (hoog-, diep- en vlakdruk). - Vervolgens spitst het verhaal zich toe op de ets en wordt de techniek hiervan uit de doeken gedaan, waarbij in eerste instantie de lijnets centraal zal staan. Hierbij wordt bijzondere aandacht besteed aan het in verschillende fasen bijten van de plaat. Docent: Minno Banning Vlakdruk, steendruk of lithografie berust op het principe dat water vet afstoot en omgekeerd. Met een vettig krijt of inkt wordt een tekening aangebracht op een lithosteen. Bij het afdrukken wordt het oppervlak bevochtigd: de drukinkt pakt dan alleen de getekende lijnen en vlakken en niet de vochtige blanco steen. 6
Donderdag 9.30-12.00 / 12.30-15.00 uur - Leergang modelboetseren Docent: Andrijana Martinovic, 9.30-12.00 (begeleid) 12.30-15.00 (onbegeleid) Onderwerp is portret en model. Er wordt geboetseerd in was en klei naar levend model. Hoofddoel is het vormonderzoek, formeel in de adequate weergave en individueel in de persoonlijke expressie. Behalve aan het modelleren wordt ook aandacht besteed aan giettechnieken en het maken van mallen, waarmee de beelden verduurzaamd kunnen worden. Materialen: 2 schetsboeken (zakformaat en grootformaat +-30cm). Chamotteklei. Boetseerwas. Koperdraad. Aluminiumdraad. Gips Aluminiumcement Losmiddel Schetsboek 3 grote betonkuipen Gipsbekers Constructies voor een levensgroot portret en model (verkleind). Voor modelboetseren, portretboetseren wordt een metalen constructie gemaakt. De materialen worden gemeenschappelijk ingekocht ter waarde van 50,- per persoon. Te voldoen bij aanvang eerste les. Zelf zorg je voor een schetsboek en tekenpapier 50 x 65cm en houtskool. Facultatieve lessen Academiebreed Woensdag 12.30-15.00 uur - Gipstekenen Docent 1e semester: Jan van Loon Docent 2e semester: Tom Hageman Het tekenen naar gipsmodel is een heel klassieke techniek, die beoogt om een dieper inzicht in zowel samenhangende vorm als in alle gradaties van tonaliteit te verkrijgen 7
Masterscholing Donderdag 1 e semester 10.00-12.30 / 13.30-16.00 uur - Mechanisch hakken Docent: Harm van Weerden 10.00-12.30 (begeleid) 13.30-16.00 (onbegeleid); locatie Warffum De instructies gaan over het bewerken van steen met mechanische middelen als zagen, beitels en boren. Hoe modern die middelen ook mogen zijn: daarbij draait het toch als vanouds om het bevrijden van de vorm uit de steen. Lesprogramma Mechanisch hakken Harm van Weerden. In het programma wordt aandacht besteed aan: 1. Uitleg over hakken in steen met pneumatisch gereedschap. 2. Het ontdekken van het beeld in de steen. 3. Het lichaam als bron van kennis voor vorm en richting. 4. Het proces van model naar beeld. 5. De muziek vinden in het hakken in steen. 6. Hakker of boetseerder. Donderdag 18.30-21.00 uur - Anatomisch model Docent: Tom Hageman Leerdoelen: Capita selecta van de anatomie, gekoppeld aan proportieleer en bewegingsleer Het kunnen overzien van complexe vormen en dit adequaat weer kunnen geven; Middelen: modeltekenen met houtskool, vanuit contour en vanuit licht-donker. Toelichting van anatomische aspecten en aandachtspunten. Feedback: Wekelijks collectieve besprekingen van resultaten van werk in de les gemaakt. Materiaal: houtskool en 50x65cm schets papier Vrijdag 16.00-18.30 / 19.00-21.30 uur - Modelboetseren Docent: Gosse Dam 16.00-18.30 (begeleid) 19.00-21.30 (onbegeleid); Idee-ontwikkeling vanuit voorstudie op kleiner formaat in plastisch materiaal (klei of was) naar model, tekening, foto e.d. Invalshoek: compositie als trait d union tussen abstractie en figuratie. Abstractie als uitgangspunt van de figuratie. 8
Abstractie / stilering als mogelijkheid van doorwerking. Idee-uitwerking op groter formaat in klei of was. Ontwerpen en maken van de benodigde armatuur. Eventueel afgieten en doorwerken in harder materiaal (gips). Donderdag 2 e semester 10.30-13.00 uur - Bewegend model Docent: Rachel Dieraert Model op muziek. Hierdoor leer je direct, losser en kernachtiger te tekenen en vanuit plezier en enthousiasme te werken. Daarnaast wordt er ook getekend naar korte standen om een onderdeel te kunnen uitdiepen. Essentiële onderdelen: Arabesk Herkennen van de grote, ruime vorm Vorm en restvorm Compositie Lijnvoering Licht - donker Plasticiteit Monumentaliteit Abstractie Visuele geheugen trainen Materiaal: houtskool/syberisch krijt tekenpapier 50x65cm Donderdag 15.30-18.00 / 18.30-21.00 uur - Modelboetseren Docent: Andrijana Martinovic 15.30-18.00 (begeleid) 18.30-21.00 (onbegeleid); VERZAMELMAP aanleggen: allerlei materiaal, artikelen, foto s, afbeeldingen van interessante, inspirerende kunstwerken. Motivatie opnemen waarom just dit materiaal is bijgevoegd. SCHETSBOEK: een soort dagboek: Kleine ontwerpschetsen in de vorm van notities. Aan de hand daarvan wordt een werkstuk gemaakt. PORTRET BOETSEREN (in chamotte klei en boetseerwas): Met levend model. Ware grootte + reeks kleine studies. (Derse jaars :zelfportret). TORSO anatomische studie: Vrij uitwerken (overlapt met opdracht beeldhouwen in steen). BOETSEREN (model): Met levend model (of mogelijkheid modeleren van een dier). Materialen: 2 schetsboeken (zakformaat en grootformaat +-30cm) Chamotteklei 9
Boetseerwas, Koperdraad en aluminiumdraad: voor modelboetseren en portretboetseren wordt een metalen constructie gemaakt. Zaterdag 10.00-12.30 / 13.30-16.00 uur - Keramische technieken Docent: Peter Hiemstra 10.00-12.30 (begeleid) 13.30-16.00 (onbegeleid); locatie Oldeberkoop Mijn lessen bestaan uit het informeren van studenten over de mogelijkheden die er zijn om de keramische technieken in te zetten bij de vormgeving en ontwikkeling van hun eigen beeldtaal. Er wordt aandacht besteed aan kleur en aan fantasieontwikkeling. Zij werken in een aantal workshops in mijn atelier in Oldeberkoop waar faciliteiten voorhanden zijn. 10
Masterscholing 1: Beroepsvoorbereiding Vrijdag 1 e semester 13.00-15.30 uur - Kunst in opdracht Docent: Martin Borchert Wie is de opdrachtgever, wat wil de opdrachtgever, hoe specifiek is zijn wens en ligt dat binnen onze mogelijkheden. In dit lesprogramma krijgen studenten één fictieve kunstopdracht opdrachtgever en de situering van de opdracht zijn niet fictief. De studenten worden zowel individueel als in groepsverband begeleid bij het ontwikkelen en uitwerken van een ontwerp. Studenten werken toe naar een ontwerp voorzien van begroting en bestek. Dit wordt gepresenteerd aan een kunstcommissie waarin de opdrachtgever vertegenwoordigd is. De commissie zal de ontwerpen beoordelen en vervolgens een fictieve keuze maken uit de gepresenteerde ontwerpen. In de beoordeling van de ontwerpen wegen de praktische aspecten (financiële haalbaarheid, technische maakbaarheid, vandaalbestendigheid, enz.) even zwaar als de artistieke en inhoudelijke aspecten. Is mede gekoppeld aan de lessen van Harm van Weerden en Gosse Dam. Muurschilderen Docent: Jille van der Veen Wie is de opdrachtgever, wat wil de opdrachtgever, hoe specifiek is zijn wens en ligt dat binnen onze mogelijkheden. Waar moet het gebeuren, welke structuur heeft de muur, is er een specifieke behandeling voor nodig, is er een ideaal standpunt om het goed te zien en zo ja hoe pakken we dat aan? Welke vorm neemt het ontwerp aan, in verf of digitaal, of een tussenvorm. Methoden om de het schetsontwerp over te zetten naar werkelijke grootte en de daartoe geëigende materialen. De gemaakte ontwerpen zullen in de loop van de cursus overgezet worden op een groter formaat papier, met het doel de verschillende technieken daarvoor te leren en omdat op ware grote in zo n kort bestek niet aan de orde is. Voor alumni bestaat de mogelijkheid alle lessen te volgen. Wellicht een mogelijkheid om daardoor aan opdrachten te komen? Materiaal: grote vellen papier (100x150) en verf voor rekening studenten. Is mede gekoppeld aan de lessen van Xandra Donders en Lia Laimbock Vrijdag 2 e semester 13.00-15.30 uur - Portret door de eeuwen heen Docent: Jantien de Boer We beginnen dit blok met acht lessen kunstgeschiedenis over 'Het portret door de eeuwen heen'. Ik zal in mijn theorielessen bij verschillende thema's uit de portretkunst stil staan. Elke les zal bestaan uit een hoorcollege met diapresentatie en wordt afgesloten met een huiswerkopdracht die verband houdt met de behandelde stof. Als de tijd het toelaat worden de huiswerkopdrachten klassikaal besproken aan het begin van de les. De thema's die ik zal behandelen zijn, in willekeurige volgorde: Van schutters tot demoiselles: Het groepsportret door de eeuwen heen Geschilderde onschuld: Het kinderportret door de eeuwen heen Het binnenste buiten: over het 'innerlijk portret' 11
Het zelfportret: volledige artistieke eerlijkheid Over ijdelheid en eerlijkheid: de opdrachtgever vs de kunstenaar Het portret als propagandamiddel 'Say cheese!': Hoe fotografie de portretkunst veranderde Van mens tot icoon: het verhaal achter enkele iconische portretten uit de geschiedenis De hoorcolleges geven je genoeg inspiratie hoe je een portretopdracht zou kunnen aanpakken. Wie heeft ooit gezegd dat een portret slechts een schilderij van een hoofd is? Pik eruit wat jou aanspreekt en pas dat toe in de poseersessie in les 10, waarbij een bekende Groninger door jullie geportretteerd gaat worden. In de volgende lessen wordt de bij de poseersessie gemaakte schets verder uitgewerkt. Daarin zal ik, samen met Fiona en George, begeleiden. Het resultaat zal een origineel, doordacht en goed onderbouwd portret zijn. De eindbespreking vindt plaats in de 15e les. Is mede gekoppeld aan de lessen van Jan van Loon en Svetlana Tartakovska Portret in opdracht Docent: George Schriemer De 3 lessen zullen bestaan uit het opzetten en uitwerken van een illustratie. Het proces van "het aannemen tot aan het afleveren van een illustratieopdracht" zal ik daarin verkort proberen mee te geven aan de studenten. Het onderwerp dat geïllustreerd zal gaan worden heeft betrekking op de bekende Groninger, welke zal model zal komen staan op de Klassieke academie. De eerste les zal ik een kort maar krachtige uitleg geven over de ins en outs van het illustratievak en in aansluiting daarop de illustratieopdracht uitleggen en toelichten. Samen met studenten ga ik dan een keuze maken waarvoor zij een illustratie willen gaan maken(denk aan Verpakking, Boekomslag, illustratie voor in een krant, advertising etc.). Hierbij dient men altijd met een aantal zaken rekening te houden(bijv. typografie, grote van de afbeelding, concept van een reclameboodschap etc.) en zal hen daar dan ook de nodige uitleg en informatie over geven. Daarna krijgen de studenten de gelegenheid een vlotte ruwe "schets " te gaan maken, waarin de compositie en de inhoud van de illustratie in grote lijnen bepaald zullen gaan worden. Deze wordt daarna door mij met hen besproken en als alle details ervan zijn doorgenomen en uitgelegd, kunnen de studenten thuis beginnen met de opzet en uitwerking van het "Orgineel". In de lessen 2 en 3 zullen zij daar klassikaal verder aan doorwerken en zal ik tijdens deze lessen hen daarin verder begeleiden, ondersteunen en tips meegeven etc. Als de tijd het toelaat, zou het leuk om bij aanvang van de lessen 2 en 3, een korte groepswerkbespreking te houden over de vorderingen en resultaten van de illustraties van de studenten. In het eerste jaar behandel ik in de lessen perspectief de ruimtelijke werking van de wereld om ons heen. Met de studenten bestuderen we praktijkvoorbeelden en daar op volgend de correcte theorie van de geometrisch vormen. Alle tips en tricks komen aan bod om de studenten voldoende vaardigheden mee te geven voor zijn tekeningen en schilderijen voor de komende jaren op de Klassieke Academie. Is mede gekoppeld aan de lessen van Andrijana Martinovic en Peter Hiemstra 12
Penningkunst Docent: Fiona Zondervan Klein maar fijn, een kennismaking met de Penningkunst. De 3 lessen zullen bestaan uit het maken van een penning en een korte introductie in de Penningkunst. Les 1 Hoe gaat het penning maken in zijn werk en hoe hebben anderen dat gedaan? Historie, inspiratie en materiaal gebruik. De keuze van het onderwerp wordt gemaakt, aan de hand van het portret van de bekende Groninger. In de poseersessies van de bekende Groninger kan al rekening gehouden worden met het maken van tekeningen en/of foto s van het gezicht, het liefst en profiel. Zodat deze gebruikt kunnen worden om de vorm van de penning op te zetten. De opzet van de penning kan beginnen en daar kan thuis verder aan gewerkt worden. Het gebruikte materiaal voor het vervaardigen van de opzet van de penning is; boetseerwas. De penning is tweezijdig, en wordt als twee aparte zijden opgezet. Les 2 Bekijken van de opzet, klassikaal, en verder werken aan de penning met tips en tricks van mijn kant. Een mal maken van siliconenrubber, op alle twee de helften. Het uitharden hiervan duurt een etmaal. Studenten kunnen desgewenst na uitharding van de rubber, zelf een gietsel van gips maken, of ik doe dat in les 3 met ze. Les 3 De mal van Siliconenrubber is uitgehard, de twee helften worden samengevoegd en daarin wordt een gietsel van gips gegoten. Het resultaat kan nog wat bijgewerkt, en eventueel gekleurd, worden Benodigdheden; plankje van 20 x 30 cm; liefst gefineerd want glad oppervlak is nodig. gereedschap; mesjes, spatels Boetseerwas; twee ronde vormen van hooguit 5 mm dik en een doorsnede van 8 á 9 cm In les 3 wordt er siliconenrubber en gips gebruikt, dit zal ik zelf meenemen. 13
Masterscholing 2: Beroepsvoorbereiding Vrijdag 9.30-12.30 uur - Zakelijke aspecten Docent: Robert van Deursen Artistieke, persoonlijke en financiële doelstellingen. Tijdens of na je afstuderen start een kunstenaar in de regel als ondernemer. Het hoofddoel van deze module is om jezelf op een professionele manier als ondernemer te kunnen profileren. Aan bod komen onder andere communicatieve vaardigheden, onderhandelingstechnieken, prijsbepaling, onderzoek, belastingzaken, financieel management, administratie, bedrijfseconomie, presentatietechnieken, internet, social media, crowdfunding, sponsoring, juridische zaken, subsidies, marketing. Essentieel aan mijn didactisch concept is de gelaagdheid van werken. Dat betekent dat geen enkel onderwerp exclusief in les x aan bod komt, maar verspreid en herhaald in les 1 tot en met les 11 in samenhang met de andere onderwerpen 14