Beverdam in de Scheide Aanleiding Sinds enkele jaren heeft zich een bever gevestigd in de overstortvijver bij de watergang Scheide in de gemeente Venray. Het dier heeft meerdere oeverholen langs de vijver die soms wel 25 diep zijn. De onderhoudsdienst van het Waterschap heeft in september 2011 een beverdam in de Scheide ontdekt. De beverdam ligt net benedenstrooms de overstortvijver van de gemeente Venray. De bever is nog steeds actief en heeft de dam in de nacht van 3 oktober nog verder opgehoogd. De heer Smits (aanliggende eigenaar) heeft gemeld aan het waterschap dat het waterpeil in de Scheide te hoog is. Het waterpeil in de Scheide staat nu enkele centimeters onder maaiveld en de verhoging loop door tot aan stuw Sch 1 (Molenhofweg). De percelen die beïnvloed worden door het hoge peil zijn op dit moment in gebruik als grasland (schapen en koeien). De heer Smits wil meewerken om de dam te kunnen laten zitten als hij schadeloos gesteld wordt. (info: Henk Valckx, 4 oktober 2011). Overstort Venray Drempel 22.50 m+ Overstortvijver Uitstroomvoorziening Ø 1250 BOB 21.30 m+ Laagste plek rand 22.25 m+ beverdam Overstort Leunen Drempel 22.82 m+ Figuur 1. Overzichtskaart TOP10 met hoogtekaart (bruin is 24.00 m+ blauw is 21.50 m+), de percelen met een zijn in eigendom van Smits Data De maaiveldhoogte bij de beverdam is circa 21.50 m+nap. De lozingsbuis vanuit de overstortvijver op de Scheide ligt op bob 20.75 m+ met een diameter van 600 mm. De lozingshoeveelheid bedraagt 5.055 m3/jaar en vindt 3 x/jaar plaats. De bovenkant van de vijver (rand) ligt op 22.00-22.50 m+ NAP waarmee de maximale waterstand in de vijver op 22.00
m+nap komt, is tevens drempelhoogte van de overstort. De bodem van de vijver ligt op 20.50 m+nap. Voor de bergingscapaciteit van de vijver is gerekend met een GHG van 50 cm-mv. Stuw Sch 1 staat op 21,25 m+nap. Foto 1. uitstroomvoorziening bergingsvijver gemeente op de Scheide vòòr aanwezigheid beverdam Foto 2. Beverdam op 10 oktober 2011 Zijn er problemen op de landbouwpercelen bovenstrooms de beverdam te verwachten? Op dit moment zijn de peilen bovenstrooms de beverdam in de Scheide veel hoger dan vòòr de aanwezigheid van de dam. Op basis van waarnemingen in het veld blijkt er opstuwing in de vijver te zijn en de lozingsbuis (uitstroom in Scheide) staat vol water. Het waterpeil in de Scheide staat op circa 21.35 m+nap (bob buis 20.75 + 600 mm diameter buis). (info: Henk Valkcx, 6 oktober 2011) Om te kunnen berekenen wat de invloed is van de dam op zijn omgeving is in het Ibrahym-model (AGOR winter) de beverdam gesimuleerd. De beverdam is zo hoog gemaakt dat het water direct bovenstrooms de dam tot aan maaiveld wordt opgestuwd. De dam levert een opstuwing op van 50-75 cm. De opstuwing werkt door tot bovenstrooms stuw Sch 1. Figuur 2. Waterpeilen in lengteprofiel (huidig peil rood, peil met beverdam blauw)
Van de waterpeilen die optreden is een droogleggingskaart gemaakt, zie figuur 3. Het is niet aannemelijk dat de peilen verder zullen stijgen. Bij een verdere verhoging van de dam zal water over maaiveld om de dam heen gaan stromen. Y Y Figuur 3. Drooglegging bij waterpeil tot aan maaiveld bij beverdam Uit de droogleggingskaart is op te maken dat de percelen aan de zuidzijde (10 ha, de percelen van de heer Smits) in de zomer te maken krijgen met een drooglegging van minder dan 30 cm (graslandnorm). Alle percelen zijn in gebruik als grasland. Van de 10 ha voldoet in de zomer 2,5 ha niet aan de droogleggingsnorm (drooglegging > 30 cm-mv). In een wintersituatie (drooglegging > 60 cm-mv) voldoet zelfs 6,5 ha niet aan de norm. Aan de noordkant is de drooglegging over het algemeen 30 cm of meer. Alleen dicht langs de beek komen plekken voor met een drooglegging minder dan 30 cm. Het perceel evenwijdig aan de beek (gemerkt met een Y) is in eigendom van de heer Strijbos. Dit perceel is momenteel in gebruik als grasland (schapen). Van dit perceel van 6 ha voldoet in de zomer 0,5 m2 niet aan de norm (drooglegging > 30 cm-mv) en in de winter 3,5 ha (drooglegging > 60 cm-mv). In totaal voldoet de drooglegging op een oppervlak van 10 ha niet aan de geldende normen door de beverdam. Zijn er problemen bij de bergingsvijver of overstort van de Gemeente Venray te verwachten? Volgens de gegevens van de gemeente ligt de lozingsbuis vanuit de vijver op 21,50 m+nap en komt in de Scheide met een hoogte van 20.75 m+. Het waterpeil in de Scheide bij de overstort zal niet verder stijgen dan maaiveld (tenzij de bever het hele beekdal afdamt, breedte 50 meter) en dus niet hoger worden dan 21,50m+NAP. 22.00-22.50 m+ Mv 21.50 m+ Bob 20.75 m+ Scheide bodem 20.25 m+ Ø 600 mm Bob 21.50 m+ Bergingsvijver bodem 20.50 m+ Het oppervlak van de vijver is 1,4 ha. Bij een peilstijging in de vijver van 35 cm wordt de benodigde berging van 5.055 m3 gerealiseerd. Het peil in de vijver mag dus niet verder stijgen dan 21.65 m+ om nog voldoende buffercapaciteit te behouden bij een overstortsituatie. Er is na een overstort van 5.055m3 dan geen overhoogte/waakhoogte aanwezig, de vijver staat helemaal vol. Omdat de
lozingsbuis uit de vijver gedeeltelijk onder water staat kan het water uit de vijver minder goed afstromen, er ontstaat opstuwing. Ik schat in dat de opstuwing (in de situatie met een beverdam) er niet voor zorgt dat het peil in de vijver hoger wordt dan 22.00 m+. Bij extreme buien, waarbij meer water wordt geloosd dan 5.055 m3, ontstaan er mogelijk wel problemen. Als het peil in de vijver hoger wordt dan 22,00 m+ zal water over de rand van de vijver gaan stromen. De noordrand is het laagst. Om te zorgen dat water richting de Scheide stroomt (zuidrand) kan aan de zuidkant een overstortconstructie (verlaging of buis) worden aangebracht. Samenvatting Door de aanwezigheid van een beverdam in de Scheide stijgt het waterpeil in de Scheide bovenstrooms de beverdam tot aan de Molenhofweg (bovenstrooms stuw Sch 1). Voor 10 ha grond, nu in gebruik als grasland, worden de droogleggingsnormen overschreden. De overstortconstructie van de Gemeente Venray kan op dit moment nog goed functioneren. Bij extreme buien is het de vraag of het peil in de vijver niet dusdanig hoog wordt dat water over de rand gaat. Om er voor te zorgen dat geen wateroverlast ontstaat in Venray zou een noodoverloop vanuit de vijver richting de Scheide gemaakt kunnen worden. Het waterpeil in de vijver blijft dan te allen tijde laag genoeg. Mogelijke oplossingen bij te hoge waterpeilen 1. Grond verwerven De weilenden met een verminderde drooglegging liggen buiten de EHS, waardoor verwerving van de gronden niet wordt ingezet. 2. Gedoogovereenkomst afsluiten Aangezien de natschade een vrij groot oppervlak beslaat (maximaal 10 ha) is het niet reëel een (bever)gedoogovereenkomst te laten afsluiten door Arvalis. Bij dhr. Smit zou dat betekenen dat meer van de helft van zijn perceel niet meet bruikbaar is als weiland. 3. Natschade afkopen De heer Smits heeft aangegeven open te staan voor een natschaderegeling, zodat de beverdam gehandhaafd kan blijven. Mogelijk kan ook de eigenaar aan de noordkant (de heer Strijbos) worden gecompenseerd. Tijdens een locatiebezoek op 10 oktober 2011 was de heer Strijbos van mening dat de dam moest worden verwijderd. Uit overleg met de Provincie blijkt dat natschade afkopen alleen de voorkeur heeft in situaties waarbij wateroverlast tijdelijk optreedt en er vervolgens een duurzame oplossing komt. Dit is hier niet het geval, waardoor deze mogelijkheid niet wordt ingezet. 4. Dam verlagen of verwijderen Aangezien er een verminderde drooglegging optreedt op aanliggende grasland percelen, mag het Waterschap (conform beverprotocol) de beschermde dam verwijderen of verlagen, zodat bovenstrooms minder opstuwing optreedt. De peilstijging zal meteen na verwijderen van de dam verminderen. Mogelijk bouwt de bever de dam opnieuw op en is het nodig regelmatig de dam te verwijderen of verlagen. Conclusie Op basis van het bovenstaande is, in overleg met Gijs Kurstjens en de Arnold Bakker (Provincie Limburg), besloten de dam te verlagen (minimaal 30 cm) of te verwijderen in de Scheide. De keuze
tussen verlagen of verwijderen kan op basis van inzet van mensen en uren gemaakt worden door de afdeling BOW. Een goed alternatief dat in Beieren wordt toegepast is het verlagen van de dam en er vervolgens een stroomdraad overheen plaatsen, zodat de bever de dam niet opnieuw verder kan opbouwen (zie onderstaande foto). Werkwijze Het waterschap heeft in oktober 2011 de beverdam met 30cm verlaagd. Hierbij is het verwijderende materiaal op het onderhoudspad naast de dam gelegd. Om te voorkomen dat de bever de dam meteen weer zou opbouwen, is er een stroomdraad boven de dam gezet. Op onderstaande foto s is de werkwijze vastgelegd: Na enkele dagen blijkt de schrikdraad niet te werken; de stroom wordt afgetapt doordat de bever er hout tegenaan zet. De bever kan hierdoor de dam weer helemaal opbouwen (hij maakt hierbij gebruik van de weipalen waar het schrikdraad op is bevestigd). Vervolgens is door het waterschap besloten de dam volledig te verwijderen uit de Scheide. De bever bleef deze dam echter steeds opnieuw opbouwen. Gedurende een half jaar is de (aanzet tot een) dam 3x per week door medewerkers van het waterschap uit de beek verwijderd. Daarna is de bever gestopt met de opbouw. De situatie bij de Scheide wordt sindsdien door het waterschap gecontroleerd. De bever(s) in de naastgelegen overstortvijver van de gemeente Venray zijn tot op de dag van vandaag nog steeds aanwezig. Juni 2013.