Rabobank Cijfers & Trends Vollegrondsgroenten Visie Branche-informatie Perspectief De markt van Nederlandse Vollegrondsgroenteteelt heeft voor de komende jaren een positief perspectief. De Nederlandse Vollegrondgroententeelt heeft op de de belangrijkste hoofdgewassen (ijsbergsla en de diverse koolsoorten) een sterke positie, maar is tegelijk zelf haar belangrijkste concurrent indien het areaal teveel wordt uitgebreid. Door de klimatologische omstandigheden in Nederland betreft het vooral een seizoensmatige productie. Belangrijke issues voor de Vollegrondsgroenteteelt zijn de fytosanitaire (be)dreigingen (m.n. natuurlijke vijanden zoals o.a.luizen.) en klimatologische onvoorziene omstandigheden (hagel,vorst e.d.); dalende prijsvorming als gevolg van het wegvallen van een afzetmarkt of een voedselcalamiteit zoals dit met de EHEC en bijvoorbeeld met de Russische boycot plaatsvond. Het duurt gemiddeld 1 seizoen voordat bij dergelijke onverwachte gebeurtenissen nieuwe en of andere kanalen gevonden zijn. Gekoppeld hieraan leert de ervaring eveneens dat bij voedselcalamiteiten het eveneens 1 seizoen duurt voordat dat consumenten dezelfde producten weer kopen via andere bronnen en of afzetkanalen. Kansen voor de Nederlandse Vollegrondsgroente teelt liggen op alle deelsegmenten in onderscheidend vermogen en voldoende afstemming met de afzetmarkten ( environment awarenes in zowel de interne als externe omgeving). De grotere spelers zijn veelal al voldoende omgevingsbewust aangezien zij vanuit historie zelf hun afzet verzorgen. Snelle opschaling vindt momenteel plaats bij de grotere spelers die eveneens de markt beheersen. Horizontale en verticale integratie lijkt de toekomst van de vollegrondsgroenteteelt, de meerverdiensten komen niet enkel uit het product zelf maar met name uit de verhandeling on demand en naar de gewenste verpakking van de retailer te kunnen beleveren. De wereldwijde toename naar de vraag van voedsel ontgaat ook de vollegrondsgroenteteelt niet. Hiernaast profiteert de vollegrondsgroenteteelt ook van het alsmaar groeiend aandeel gemaksvoedsel (kant en klaar salade al dan niet gemengd en inbreng in fast food) en stijgende gezondheidstrend wat zich uit in toenemende vraag naar met name bladgroenten. Een verdere sanering van het aantal te kleine bedrijven in de sector zal plaatsvinden en de ontwikkeling welke in de praktijk waar te nemen is, is dat met name die bedrijven sterker worden die ook een logistieke functie kunnen verzorgen voor de retailer/handelaren, zodat vanaf het teeltbedrijf direct aan de eindafnemer geleverd kan worden. Voordeel is minder transport en beperking van (vers) verliezen. Ondanks het afnemend aantal bedrijven -de sanering is al eerder ingezet dan de andere sectoren- zal er voor een deel van de bedrijven op de middellange termijn voldoende perspectief blijven. Trends Schaalvergroting zet door. Gemiddelde oppervlakte per bedrijf is van 2000 tot 2014 verdubbeld van 4 naar 9 ha; De sector verduurzaamt snel, met toepassing van moderne technieken, zoals GPS en GIS, ; Toename van gespecialiseerde bedrijven, op dit moment 60% van het areaal vollegrondsgroente. Kansen en Bedreigingen Rabobank Cijfers & Trends, 20 september 2016 pagina 1 van 5
Aangaan (langdurige en tijdelijke) samenwerkingsverbanden met andere ondernemers, bv. in telersverenigingen en flexibele dienstverlening; Horizontale en verticale integratie, verbreding van het assortiment en uitbreiding van het dienstenpakket door marketing- en verkoopactiviteiten; Collectieve verpakkingsactiviteiten; Voldoen aan vraag EU-markt. Dat betekent inblikken, diepvriezen en vers panklaar gereedmaken; Versheid en gaafheid van het product; Verlengen aanvoerseizoen door teelttechnische technieken zoals bijvoorbeeld afdekken teelten in voorjaar en bewaring in koelcellen (kool/peen) en keuze voor winterharde rassen (spruiten, prei); Toenemende concurrentie van Noordwest Europa en Zuid-Europese landen door rassenkeuze en teeltmaatregelen (bedekken onder plastic folie); Opkomst discounters en prijsconcurrentie; Knellend milieubeleid in Nederland. Omschrijving De vollegrondsgroentesector bestaat uit een groot aantal gewassen. Kenmerk is dat de groentegewassen onbeschermd worden geteeld. De meeste gewassen worden op akkerbouwmatige wijze geteeld met grote percelen en een toename van mechanisatie en automatisering in de verwerking van de diverse producten. Bedrijf en markt Markt Van de totale productie aan vollegrondsgroenten wordt ± 60% geëxporteerd, voornamelijk naar landen binnen de EU, waarvan de West-Europese landen het grootste aandeel voor hun rekening nemen. Duitsland is voor de meeste producten de belangrijkste afnemer. Voor kool is echter Groot-Brittannië de belangrijkste markt. 10 belangrijkste exportlanden Export verse Nederlandse groente en fruit, x 1.000 kg 2012 2013 2014 2015 15 tov 14 Totaal 2.949.429 2.948.176 3.152.720 3.130.146-1% Duitsland 811.885 832.227 896.052 868.465-3% Ver.Koninkrijk 422.922 426.543 455.006 436.752-4% Senegal 129.031 156.503 134.101 155.772 16% Frankrijk 131.242 153.533 137.012 130.972-4% Brazilië 37.949 15.193 130.823 761% Italië 94.797 93.332 101.118 118.981 18% Zweden 119.779 100.017 106.747 101.725-5% België 109.142 102.831 97.111 98.221 1% Ivoorkust 81.957 71.764 90.637 26% Polen 64.808 60.405 75.667 81.907 8% Bron: GroentenFruit Huis/KCB Export van Nederlandse groente en fruit volgens de EU en KCB normen per 1/1 2010, x 1.000 kg 2010 2011 2012 2013 2014 2015 15 tov 14 Verse groente 2.751.166 2.601.741 2.644.982 2.703.320 2.834.850 2.852.922 1% Ui 929.969 872.322 936.481 964.123 964.043 1.066.089 11% Komkommer 328.464 285.291 301.663 304.896 342.227 294.866-14% Champignon 67.655 69.520 68.167 58.758 52.737 50.936-3% Peen 74.469 57.924 60.639 71.640 66.358 65.792-1% Witte en rode kool 55.820 50.716 42.083 42.021 60.026 48.477-19% Witte kool 46.393 41.858 34.270 34.134 51.480 36.416-29% Rode kool 9.427 8.858 7.812 7.887 8.545 12.061 41% Rabobank Cijfers & Trends, 20 september 2016 pagina 2 van 5
Spruitkool 38.540 38.713 38.697 35.758 41.519 40.259-3% Aubergine 35.654 35.378 36.050 36.704 38.398 40.579 6% Krop- en ijsbergsla 34.331 31.912 36.600 34.455 42.039 42.219 0% Kropsla 4.256 3.515 2.850 3.038 2.856 2.987 5% IJsbergsla 30.075 28.397 33.750 31.416 39.183 39.232 0% Prei 28.484 28.509 32.558 29.166 35.034 31.615-10% Witlof 17.439 14.392 15.366 16.506 16.060 16.540 3% Overige kool 13.595 11.841 13.743 14.708 14.825 16.160 9% Radijs 13.978 13.625 13.249 14.423 13.270 13.333 0% Overige sla 7.915 9.154 9.706 9.393 10.695 8.922-17% Courgette 7.069 7.611 7.015 6.335 7.811 7.791 0% Bloemkool 7.984 6.694 6.092 8.921 8.540 10.114 18% Sjalot 4.441 3.801 3.588 3.592 2.749 3.320 21% Asperge 2.543 3.193 2.530 3.228 3.888 3.361-14% Sperzie- en snijbonen 1.166 1.703 2.219 2.422 1.781 1.893 6% Spinazie 283 941 1.332 1.323 2.080 4.222 103% Andijvie 910 598 599 906 786 982 25% Knoflook 616 510 582 677 753 902 20% Bleekselderij 957 515 397 404 456 477 5% Ov. peulgroenten 83 71 89 64 82 Erwten en peulen 5 4 32 36 107 Bron GroentenFruit Huis/KCB De vraag binnen de EU is vrij constant. Naast vraag naar vers, onbewerkt product bestaat een groeiende vraag product dat bewerking ondergaat, zoals inblikken, diepvriezen en vers panklaar gereedmaken. Versheid en gaafheid van het product zijn van groot belang bij het verwerken tot vers gebruik. Structuur Het areaal verse vollegrondsgroenten varieert de laatste jaren tussen 24.000 en 25.000 ha. Het aantal bedrijven met vollegrondsgroenten is van 2000 tot 2014 vrijwel gehalveerd van 5.200 naar 2.700 bedrijven. De gemiddelde oppervlakte per bedrijf is in deze periode ruimschoots verdubbeld van 4 naar 9 ha. Bijna 60% van het areaal vollegrondsgroenten wordt geteeld door gespecialiseerde bedrijven. In de periode 2000-2014 is hun aantal afgenomen van grofweg 1.700 naar 1.000 bedrijven, terwijl de gemiddelde omvang is verdubbeld van 11 naar 22 ha cultuurgrond per bedrijf. Aantal bedrijven met groenten open grond naar areaalgrootte en gewas, 2014 0 tot 0,5 0,5 tot 1 1 tot 2 2 tot 3 3 tot 5 5 tot 10 10 tot 15 15 en meer bedrijven Oppervlakte in ha aardbeien 189 47 51 27 43 62 30 50 499 3167 andijvie 90 8 7 9 12 9 4 1 140 207 asperges 94 76 118 97 110 113 33 42 683 3316 bloemkool 104 20 20 10 20 41 13 39 267 2103 bospeen 52 3 4 4 10 12 3 2 90 205 broccoli 62 3 5 9 22 22 7 26 156 1554 Chinese Kool 31 6 14 6 6 9 5 2 79 216 komkommerachtigen 135 28 30 14 21 27 8 6 269 605 koolrabi 39 2 3 2 2 - - - 48 17 peulen 77 4 1-1 - 1-84 27 prei 118 28 34 39 66 55 39 44 423 2593 pronkbonen 24 2 1 - - - - - 27 4 rabarber 80 14 21 14 15 15 5 1 165 321 selderij 27 8 8 5 5 5 2 2 62 157 sla 129 16 25 14 23 32 19 40 298 2027 sluitkool 144 31 44 36 71 80 27 36 469 2727 spruitkool 56 5 7 12 19 44 19 58 220 2730 stokbonen 81 7 7 4 1 3 - - 103 55 venkel 44 1 7 2 8 10 2 1 75 171 andere groenten 191 68 56 36 51 47 16 9 474 1227 Bron: Lei vanuit CBS Landbouwtelling Rabobank Cijfers & Trends, 20 september 2016 pagina 3 van 5
Groenteteelt; oogst en teeltoppervlakte per groentesoort Gewassen Teeltopp Teeltopp Teeltopp Teeltopp Perioden 2009 2010 2013 2014* Groenten hectare hectare hectare hectare Totaal groenten 83692 83647 82574 83832 Champignons 76 73 70 72 Totaal aardbeien 1635 1632 1765 1806 Aardbeien (in open grond) 1360 1347 1424 1456 Aardbeien (onder glas en tunnels) 275 285 341 350 Totaal blad- en stengelgroenten 14417 14534 15314 15220 Andijvie 775 775 555 550 Asperges 2138 2253 2591 2872 Knolvenkel 179 183 190 186 Prei 3000 2950 2895 2778 Selderij 148 136 138 170 Sla, krop en overig 775 800 1303 1214 Sla, ijsberg 2700 2600 1967 2297 Spinazie 1690 1821 2329 2190 Witlof 3012 3016 3345 2963 Totaal knol- en wortelgroenten 38120 40266 41103 42675 Bos- en waspeen 3250 2950 3100 3000 Knolselderij 1223 1311 1534 1585 Rode bieten 415 405 553 621 Radijs 106 106 105 105 Schorseneren 1250 1060 1016 1038 Uien 26026 28866 28616 30199 Winterpeen 5850 5568 6180 6126 Totaal koolsoorten 11807 11662 10657 10544 Bloemkool 2575 2575 2217 2212 Boerenkool 700 700 418 353 Broccoli 2100 2100 2127 1977 Chinese kool 330 350 384 463 Groenekool 130 136 93 64 Rodekool 636 644 569 586 Spitskool 525 500 458 456 Spruiten 3150 3050 2710 2730 Wittekool 1661 1607 1681 1703 Totaal peulvruchten 12010 9784 7733 7523 Doperwten 5522 4023 3901 3733 Sperziebonen 5598 5276 3247 3206 Tuinbonen 890 485 585 585 Totaal vruchtgroenten 3927 4111 3999 3972 Aubergine 97 104 104 103 Overige groenten 1700 1584 1933 2020 Bron: CBS Statline * = raming Aanbod Nederland Op het individuele bedrijf bestaat het teeltplan doorgaans uit diverse gewassen. Specialisatie in een beperkt aantal komt echter steeds meer voor. Door verhoging van de productkwaliteit maar ook door een verbreding van het assortiment, is steeds meer export mogelijk doch de concurrentie van met name Spanje en de eigen lokale productie in de exportlanden is zeer groot. Noord-Brabant, Limburg en Noord- en Zuid-Holland zijn van oudsher de belangrijkste teeltgebieden. Ook Flevoland heeft zich ontwikkeld tot een belangrijk teeltgebied. De biologische teelt voor de versmarkt komt steeds meer in de belangstelling te staan. De biologische teelt vraagt een grotere vakkennis van de ondernemer en gaat gepaard met grotere teeltrisico s. Rabobank Cijfers & Trends, 20 september 2016 pagina 4 van 5
Europees aanbod In de vollegrondsgroenteteelt wordt vooral concurrentie ervaren vanuit België en Frankrijk (Pas de Calais en Bretagne). In de afgelopen jaren heeft Spanje zich ontpopt als een zeer belangrijke concurrent op onze Duitse afzetmarkt. Ook Oost Europa (Polen, Hongarije) zijn belangrijke concurrenten geworden. België richt de export voornamelijk op Duitsland en Frankrijk. Hierbij zijn prei, augurk, krop- en ijsbergsla de belangrijkste producten. Voor Frankrijk zijn Duitsland en Groot-Brittannië de belangrijkste afzetlanden. Veruit de belangrijkste Franse exportproducten zijn bloemkool en sla. In de winter en het vroege voorjaar bepalen de zuidelijke Europese landen het aanbod van verse groenten zoals (ijsberg)sla en bloemkool, venkel en broccoli. Doordat de teeltseizoenen door rassenkeuze en teelmaatregelen (bedekken onder plastic folie) zowel in Noordwest Europa als in de Zuid-Europese landen vervroegd en verlaat worden, is er sprake van een toenemende concurrentie. Wet- en regelgeving Het gewasbeschermingsbeleid van de overheid ( Zicht op gezonde teelt ) gaat uit van geïntegreerde teeltmethoden (lagere milieu belasting). De gebruiksnormen voor bepaalde meststoffen en bepaalde gewasbeschermingsmiddelen zijn aan flinke discussie onderhevig. LTO noemt het zeer moeilijk en moeizaam om kwalitatief goede producten te produceren bij de teelten van prei, aardbei, asperge, bloemkool, andijvie, schorseneer, bleekselderij, Chinese kool en radicchio rosso. Het gebruik van bepaalde chemische middelen is verboden in grond-water schermingsgebieden. De chemische onkruidbestrijding maakt hierdoor plaats voor de mechanische. Het onttrekken van grond- en oppervlaktewater kan aan voorschriften gebonden zijn (Provincie, waterschap). Rabobank Cijfers & Trends Al meer dan vijfendertig jaar biedt de Rabobank met Cijfers & Trends betrouwbare branche-informatie. Via www.rabobank.nl/cijfersentrends is deze informatie gratis te raadplegen. U vindt er onze thema-updates, branche-informatie en sectorprognoses. Ook kunt u de prestaties van uw bedrijf vergelijken met die van andere bedrijven in uw branche. Rabobank Cijfers & Trends, 20 september 2016 pagina 5 van 5