Internationale Statistische Classificatie van Ziekten en met Gezondheid verband houdende Problemen



Vergelijkbare documenten
Internationale Statistische Classificatie van Ziekten en met Gezondheid verband houdende Problemen

Internationale statistische classificatie van ziekten en met gezondheid verband houdende problemen

ADDENDUM 2 bij HAND-OUTS I

Internationale classificatie van het menselijk functioneren of ICF- CY 1

Gebruikershandleiding

Internationale classificatie van het menselijk functioneren of ICF- CY 1

Internationale classificatie van het menselijk functioneren ICF

Het ICF schema ziet er als volgt uit. (Schema uit hoofdtekst hier opnemen)

Context Informatiestandaarden

ICF Het nieuwe lid van de WHO Familie van Internationale Classificaties

Handleiding Morfologiecodering in de LBZ Publicatie februari 2014

Internationale classificaties in Nederland

Microdata Services. Documentatie Doodsoorzaken (DO) 2012

! Introduc)e Project. 5 maart 2015

De ICF. Kinesitherapie en de International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF)

29/05/2013. ICF en indicering ICF

Ontologie, classificatie, terminologie en codificatie in de Authentieke Bron Geneesmiddelen voor het e-health Platform in België

Beheer en onderhoud GPH

Bijkomende informatie voor de registratie van de doodsoorzaak

Gestructureerd registreren

Info ICF. International classification of functioning, disability and health Internationale classificatie van het menselijke functioneren

Indicering (ICF) door de VDAB in het kader van de Decreten Collectief Maatwerk en Lokale Diensteneconomie

HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND VAN DE ICD-10-CM EN ICD-10-PCS CLASSIFICATIE

ICF Nederlandse vertaling van de International Classification of Functioning, Disability and Health

Adviesrapport: gebruik van ICF, ISO9999 en Cliq in Nederland

Voor wie een time-out?

Prof. dr. M.W. van Tulder Prof. dr. B.W. Koes. Evidence-based handelen bij lage rugpijn

Geschiedenis van de ontwikkeling van de ICD

Peer review Het elektronisch Kinesitherapeutisch dossier

Goede gegevensvastlegging voor een betrouwbare HSMR

Taxonomische en terminologische punten

Statistisch Product. Doodsoorzaken

APR-DRG (versie 15.0)

Interprofessionele vorming Gentbrugge-Ledeberg

1 Toelichting. 1.1 Achtergrondinformatie

Figuur 1. Componenten binnen de International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF).

GEZONDHEIDSENQUETE 2013

De classificaties van de praktijk van de verpleegkundige zorg

Microdataservices. Documentatierapport Diagnosen behorend bij ziekenhuisopnamen Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg (LBZDIAGNOSENTAB)

Hoofd-Halstumoren 12

Inleiding. Johan Van der Heyden

HOE BEPAAL IK ARBEIDSONGESCHIKTHEID BIJ DE PSYCHIATRISCHE PATIENT? Herfstvergadering VVP Gent, Marc Stein

Samenvatting. Samenvatting

Terminologiebeleid in België De rol van SNOMED CT

HET WERKEN met GEZONDHEIDSPROFIELEN in de MANUELE THERAPIE

Nederlandse samenvatting

Persoonlijkheidsstoornissen

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) /... VAN DE COMMISSIE. van

Statistisch Product. Sterfte

Overheid en marktwerking

Functionele diagnostiek bij langdurige eetstoornissen

Kindersterfte Doodsoorzaken

gegeven met informatie over risico, complexiteit, duur, ernst en een doorverwijzingsadvies.

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 9 december 2002 (OR. en) 14052/2/02 REV 2 ADD 1. Interinstitutioneel dossier: 2001/0046 (COD)

Verrichtingenthesaurus: review afleidingen Zorgactiviteiten. Datum: Januari 2017 Betreft: reviewronde Verrichtingenthesaurus financieel perspectief

Implementatierichtlijn ATC-bestand IR V-1-1-1

Het 'mappen' van zorggegevens

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch)

ICHOM en het belang voor de patiënt

Ruth Mangroe,MSc 20 maart 2013

Microdata Services. Documentatie Diagnosen behorend bij ziekenhuisopnamen Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg (LBZDIAGNOSENTAB)

Persoonlijkheidsstoornissen

GEMOTIVEERD VERSLAG M-DECREET

GEZONDHEIDSENQUETE 2013

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

1.TYPOLOGIE VAN DE ONDERNEMINGEN NOMENCLATUUR VAN DE

Antwoorden op vragen van ziekenhuizen i.v.m. ICD-10-BE codering. Publicatie april 2017 (nr. 2)

WHOIS-beleid.eu-domeinnamen v.1.0. WHOIS-beleid.eu-domeinnamen

Leven met het restless legs syndroom TWEEDE, GEHEEL HERZIENE EDITIE

Ruth Dalemans Kenniskring Autonomie en Participatie van chronisch zieken en kwetsbare ouderen HET LEVEN. Dr. Ruth Dalemans

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4

Is het ICF het nieuwe SAMPC?

Eenheid van Taal. Aan de slag met. 20 juni Pim Volkert Coördinator terminologie, Nictiz Opleider Klinische informatica, TU/e

Mapping van oude SNOMED versies

Gezondheidsverwachting volgens socio-economische gradiënt in België Samenvatting. Samenvatting

Handleiding Nederlandse Besteksystematiek

Opnameinbloemlezingenenreadersmoedigenwijaan, maarwelgraageerstevenoverleggen. Alerechtenvandeartikelenliggenbij destichtingcognitieenpsychose.

Algemene voorwaarden gebruiksrechtovereenkomst voor de Installatie Classificatie Structuur

Zeldzame ziekten, weesgeneesmiddelen

Microdataservices. Documentatierapport Doodsoorzaken van personen die bij overlijden inwoners waren van Nederland (DOODOORZTAB)

Inleiding Mensen met een verstandelijke beperking.

Monitoren van de effecten van de publiekscampagne depressie op de instroom van patiënten met psychische problemen in de huisartspraktijk

op zoek naar good practices

Angststoornissen en hypochondrie

ICF-CY. Nederlandse vertaling van de International Classification of Functioning, Disability and Health Children & Youth Version

(Niet-wetgevingshandelingen) VERORDENINGEN

Volkoren & gezondheid een begrijpelijk overzicht van de wetenschappelijke literatuur

Statistisch Product. Sterftetafels en levensverwachting

EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T

VAN ZORG NAAR PREVENTIE

BELEIDSREGEL BR/CU-7013

Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening

B. Criteria voor erkenning van de stagemeesters

Handleiding herbeoordelingsprocedure bij een vermeende diagnostische fout

Samengesteld door dr. J.W.P.M. Overdiek Y. Jehee-Molleman. Synoniemen van geneesmiddelnamen

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van, 2015,,

EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven. Uitgave C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N.

Samenvatting van de IMA-studie. Sociaaleconomisch profiel en zorgconsumptie van personen in primaire arbeidsongeschiktheid

Ontwerp. VERORDENING (EG) Nr. /2008 VAN DE COMMISSIE

Transcriptie:

Internationale Statistische Classificatie van Ziekten en met Gezondheid verband houdende Problemen Tiende Revisie Deel 2 Handleiding voor het gebruik versie 2006 WHO Genève WHO-FIC CC Bilthoven Bohn Stafleu van Loghum Houten 2010 ICD2.indd 1 28-10-10 09:07

ICD-10: Internationale Statistische Classificaties van Ziekten en met Gezondheid verband houdende Problemen: Tiende Revisie. Versie 2006 3 delen Inhoud: deel 1. Tabulaire lijst - deel 2. Handleiding voor het gebruik deel 3. Alfabetische Lijst I. Ziekte classificatie 2. Classificatie 3. Handboeken Wereld Gezondheidsorganisatie II. Titel: Internationale statistische classificatie van ziekten: 10 e revisie III. Titel: ICD-10. 2006 versie ISBN 978 90 313 8392 4 (drie delen) 2010 Bohn Stafleu van Loghum, Houten ICD-10: Wereldgezondheidsorganisatie, Genève 2006 Nederlandse vertaling ICD-10: NRV - WCC, deel 1 en 2 zijn uitgegeven door het CSIZ, Zeist 1997; delen 1, 2 en 3 van de versie 1999 zijn voor het CSIZ in electronische vorm uitgegeven door het RIVM en het AMC, 1999. Delen 1, 2 en 3 van de versie 2006 zijn uitgegeven door het Nederlandse WHO-FIC Collaborating Centre / RIVM. Voor informatie over deze uitgave kan men zich wenden tot de redacteuren: drs H. Ten Napel, RIVM, Postbus 1, 3720 BA Bilthoven, e-mail: huib.ten.napel@rivm.nl en dr W.M. Hirs, RIVM, Postbus 1, 3720 BA Bilthoven, e-mail: willem.hirs@rivm.nl. Bohn Stafleu van Loghum, Postbus 246, 3990 GA Houten www.bsl.nl De 43 e World Health Assembly in 1999 heeft de Tiende Revisie van de Internationale Classificatie van Ziekten en de aanbevelingen aanvaard van de Internationale Conferentie voor de Tiende Revisie van de ICD, gehouden van 26 september tot 2 oktober 1989 tot het inrichten van een update proces binnen de10 jaarlijkse revisie cyclus. Deze aanbeveling is in werking gesteld op de jaarlijkse vergadering van WHO Collaborating Centres voor de Familie van Internationale Classificaties in Tokyo, Japan 1996. Daaropvolgend is een formele procedure ingevoerd om het update proces te leiden en ondersteunen. In overeenstemming met dit update proces worden kleine (minor) updates jaarlijks doorgevoerd, grote (major) updates worden, indien noodzakelijk, elke drie jaar doorgevoerd. Voor meer informatie over het update proces en de cumulatieve lijsten van updates: http://www.who.int/classifications/. Toekomstige updates worden eveneens op deze site geplaatst. Deze 2006 versie van de ICD-10 bevat alle correcties en updates die in de periode tussen 1999 en 2006 van kracht zijn geworden. ICD2.indd 2 28-10-10 09:07

Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Beschrijving van de Internationale Statistische Classificatie van Ziekten Ziekten en met en met Gezondheid verband verband houdende houdende Problemen 2 2.1 2.1 Doel en en toepasbaarheid 2 2.2 2.2 Het concept van een een 'familie' familie van van ziekte- en en met met gezondheid verband houdende houdende classificaties classificaties 3 2.2.1 Aan 2.2.1 diagnosen Aan diagnosen gerelateerde gerelateerde classificaties classificaties 6 2.2.2 2.2.2 Niet-diagnostische Niet-diagnostische classificaties classificaties 8 2.2.3 2.2.3 Informatie-ondersteuning Informatie-ondersteuning voor voor eerstelijnsgezondheidszorg eerstelijnsgezondheidszorg 11 11 2.2.4 2.2.4 Internationale Internationale nomenclatuur nomenclatuur van van ziekten ziekten 12 12 2.2.5 2.2.5 De De rol rol van van de de WHO WHO 13 13 2.3 2.3 Algemene Algemene principes principes van van ziekteclassificatie ziekteclassificatie 13 13 2.4 2.4 De De basisstructuur en en classificatieprincipes van van de de ICD ICD 14 2.4.1 2.4.1 Delen Delen 15 2.4.2 2.4.2 Hoofdstukken 16 2.4.3 2.4.3 Blokken Blokken van van categorieën categorieën 17 2.4.4 2.4.4 Drie-tekencategorieën 17 2.4.5 2.4.5 Vier-tekensubcategorieën 18 2.4.6 2.4.6 Aanvullende onderverdelingen voor voor gebruik gebruik op op het het vijfde vijfde of daarop of daarop volgende tekenniveaus 18 2.4.7 2.4.7 De De ongebruikte U-codes 19 3. Het gebruik van de ICD 20 3.1 3.1 Het gebruik van van Deel 11 20 3.1.1 3.1.1 Inleiding 20 3.1.2 3.1.2 Het Het gebruik van van de de Systematische lijst lijst van van inclusies en vier- en viertekensubcategorieën 20 3.1.3 3.1.3 Twee Twee codes codes voor voor bepaalde aandoeningen 22 3.1.4 3.1.4 Conventies in de in de Systematische lijst lijst 24 24 3.1.5 3.1.5 Categorieën met met gemeenschappelijke kenmerken 27 27 3.2 3.2 Het Het gebruik van van Deel 33 29 29 3.3 3.3 Basisrichtlijnen voor coderen 30 30 iii ICD2.indd 3 28-10-10 09:07

4. Regels en richtlijnen voor het coderen van mortaliteit en morbiditeit 32 4.1 4.1 Mortaliteit: richtlijnen voor het het opstellen van verklaringen en en regels voor het coderen voor het coderen 32 4.1.1 4.1.1 Doodsoorzaken 32 4.1.2 4.1.2 Onderliggende doodsoorzaak 32 4.1.3 4.1.3 Internationaal formulier van van de de medische doodsoorzaakverklaring 33 4.1.4 Procedures voor de selectie van de onderliggende doodsoorzaak 33 4.1.4 Procedures voor sterftestatistiek voor de selectie van de onderliggende doodsoorzaak voor 35 4.1.5 sterftestatistiek Regels voor de selectie van de oorspronkelijke oorzaak 35 4.1.54.1.6 Regels Enkele voor overwegingen de selectie van betreffende oorspronkelijke de selectieregels oorzaak 35 37 4.1.64.1.7 Enkele Voorbeelden overwegingen van de betreffende Grondregel de en selectieregels 37 38 4.1.74.1.8 Voorbeelden Wijziging van de gekozen Grondregel oorzaak en selectieregels 38 45 4.1.84.1.9 Wijziging De wijzigingsregels van de gekozen oorzaak 45 46 4.1.94.1.10 De Voorbeelden wijzigingsregels van de wijzigingsregels 46 47 4.1.10 4.1.11 Voorbeelden Opmerkingen van voor de wijzigingsregels gebruik bij codering van de onderliggende 47 4.1.11 Opmerkingen doodsoorzaak voor gebruik bij codering van de onderliggende 55 4.1.12 doodsoorzaak Samenvatting van verbindingen volgens codes 55 70 4.1.12 Samenvatting van verbindingen volgens codes 70 4.2 Opmerkingen voor interpretatie van beschrijvingen van doodsoorzaken 75 4.2 Opmerkingen 4.2.1 Veronderstelling voor interpretatie van tussenliggende van beschrijvingen oorzaak van doodsoorzaken 75 4.2.2 Interpretatie van hoogst onwaarschijnlijk 75 75 4.2.1 4.2.3 Veronderstelling Invloed van tijdsduur van tussenliggende op classificatie oorzaak 75 78 4.2.2 Interpretatie van hoogst onwaarschijnlijk 75 4.2.4 Late gevolgen 79 4.2.3 Invloed van tijdsduur op classificatie 78 4.2.5 Overeenstemming tussen geslacht van patiënt en diagnose 80 4.2.4 Late gevolgen 79 4.2.6 Operaties 80 4.2.5 Overeenstemming tussen geslacht van patiënt en diagnose 80 4.2.7 Maligne neoplasmata 80 4.2.6 Operaties 80 4.2.8 Acuut reuma waarbij het hart betrokken is 94 4.2.7 Maligne neoplasmata 80 4.2.9 Congenitale afwijkingen, misvormingen en 4.2.8 Acuut reuma waarbij het hart betrokken is 94 chromosoomafwijkingen 95 4.2.9 Congenitale afwijkingen, misvormingen en chromosoomafwijkingen 4.2.10 Aard van het letsel 95 95 4.2.10 4.2.11 Aard Vergiftiging van het letsel door geneesmiddelen en biologische stoffen 95 96 4.2.11 4.2.12 Vergiftiging Uitwendige door oorzaken geneesmiddelen en biologische stoffen 96 98 4.2.12 4.2.13 Uitwendige Uitdrukkingen oorzaken die twijfel over de diagnose aanduiden 98 98 4.2.13 4.2.14 Uitdrukkingen Humaan immunodeficiëntievirus die twijfel over diagnose (HIV) aanduiden 98 99 4.3 4.2.14 Perinatale Humaan immunodeficiëntievirus sterfte: richtlijnen voor (HIV) het opstellen van de verklaring 99 4.3 Perinatale en regels voor sterfte: het richtlijnen coderen voor het opstellen van de verklaring en regels 99 voor het 4.3.1 coderen Het opstellen van de verklaring van perinatale sterfte 99 99 4.3.14.3.2 Het Vermelding opstellen van van de doodsoorzaken verklaring van perinatale sterfte 99 100 4.3.24.3.3 Vermelding Tabellering van van doodsoorzaken perinatale sterfte naar oorzaak 100 104 4.3.34.3.4 Tabellering Coderen van doodsoorzaken perinatale sterfte naar oorzaak 92 104 4.3.44.3.5 Coderen Codeerregels van doodsoorzaken 92 104 4.4 4.3.5 Morbiditeit Codeerregels 92 108 4.4 Morbiditeit 4.4.1 Richtlijnen 96 voor het vastleggen van diagnostische informatie voor 4.4.1 Richtlijnen enkelvoudige voor het analyse vastleggen van van morbiditeitsgegevens diagnostische informatie voor 108 enkelvoudige analyse van morbiditeitsgegevens 96 iv ICD2.indd 4 28-10-10 09:07

4.4.2 4.4.2 Richtlijnen Richtlijnen voor het voor coderen het coderen van hoofdaandoening van hoofdaandoening bijkomende bijkomende aandoeningen aandoeningen 99 111 4.4.3 4.4.3 Regels voor voor herselectie wanneer de de hoofdaandoening onjuist is is vastgelegd vastgelegd 106 118 4.4.4 4.4.4 Hoofdstukspecifieke opmerkingen 112 124 5. Statistische 5. Statistische presentatie presentatie 124 136 5.1 Inleiding 5.1 Inleiding 124 136 5.2 Bron 5.2 van Bron gegevens van gegevens 124 136 5.3 Niveau 5.3 Niveau van detaillering van detaillering van oorzaak van de oorzaak in tabellen in tabellen 124 136 5.4 De 5.4 aanbevolen De aanbevolen speciale speciale lijsten voor lijsten mortaliteit voor mortaliteit 125 137 5.4.1 5.4.1 De gecomprimeerde De gecomprimeerde lijsten lijsten 125 137 5.4.2 5.4.2 De keuzelijsten De keuzelijsten 125 137 5.4.3 5.4.3 Gebruik Gebruik van voorvoegsels van voorvoegsels ter identificatie ter identificatie van de van mortaliteitslijsten de mortaliteitslijsten 138 5.4.4 Plaatselijk 126 ontworpen lijsten 138 5.4.4 Plaatselijk ontworpen lijsten 126 5.5 De speciale lijst voor morbiditeit 139 5.5.1 5.5 Beschrijving De speciale lijst voor morbiditeit 127 139 5.5.1 Beschrijving 127 5.5.2 Wijziging van de speciale lijst voor morbiditeit op grond van 5.5.2 Wijziging van de speciale lijst voor morbiditeit op grond van nationale nationale vereisten 139 vereisten 127 5.6 Aanbevelingen met betrekking tot statistische tabellen voor 5.6 Aanbevelingen met betrekking tot statistische tabellen voor internationale internationale vergelijking 139 vergelijking 127 5.6.1 Statistische tabellen 139 5.6.1 Statistische tabellen 127 5.6.2 Tabellering van doodsoorzaken 140 5.6.2 Tabellering van doodsoorzaken 128 5.7 Standaarden en rapportagevereisten met betrekking tot 5.7 Standaarden en rapportagevereisten met betrekking tot doodgeboorte, doodgeboorte, perinatale en perinatale neonatale en sterfte neonatale en zuigelingensterfte sterfte en zuigelingensterfte 129 141 5.7.1 5.7.1 Definities Definities 129 141 5.7.2 5.7.2 Criteria Criteria voor rapportage voor rapportage 131 143 5.7.3 5.7.3 Statistieken Statistieken voor internationale voor internationale vergelijking vergelijking 131 143 5.7.4 5.7.4 Presentatie Presentatie van oorzaken van oorzaken van perinatale van perinatale sterfte sterfte 133 145 5.8 Standaarden 5.8 Standaarden rapportage-vereisten en rapportage-vereisten met betrekking met betrekking tot tot maternale sterfte maternale 134 sterfte 146 5.8.1 5.8.1 Definities Definities 134 146 5.8.2 5.8.2 Internationale Internationale rapportage rapportage 135 147 5.8.3 5.8.3 Gepubliceerde Gepubliceerde maternale maternale sterftecijfers sterftecijfers 135 147 5.8.4 5.8.4 Noemers Noemers voor maternale voor maternale sterfte sterfte 136 148 5.9 Aandeel 5.9 Aandeel sterfgevallen sterfgevallen geklasseerd geklasseerd onder slecht onder gedefinieerde slecht gedefinieerde oorzaken oorzaken 148 5.10 Morbiditeit 136 148 5.11 Benodigde 5.10 Morbiditeit voorzorgsmaatregelen 136 bij speciale lijsten die subtotalen bevatten 5.11 Benodigde voorzorgsmaatregelen bij speciale lijsten die subtotalen 149bevatten 137 5.12 Problemen van een kleine bevolking 149 5.12 Problemen van een kleine bevolking 137 v ICD2.indd 5 28-10-10 09:07

5.13 5.13 Lege cellen en en cellen met met lage lage frequenties 138 150 5.14 5.14 Aanbevelingen 138 150 6. Geschiedenis van de ontwikkeling van de ICD 141 153 6.1 6.1 Vroege geschiedenis 141 153 6.2 6.2 Aanvaarding van van de de Internationale lijst lijst van van doodsoorzaken 142 154 6.3 6.3 De De Vijfde tienjaarlijkse Revisieconferentie 145 157 6.4 6.4 Eerdere classificaties van van ziekten voor voor morbiditeisstatistieken 146 158 6.5 6.5 De De United United States States Commissie voor voor samengestelde doodsoorzaken 148 160 6.6 6.6 Zesde Zesde Revisie Revisie van van de de Internationale lijsten lijsten 149 161 6.7 6.7 De De Zevende Zevende en en Achtste Achtste Revisie Revisie 151 163 6.8 6.8 De De Negende Negende Revisie Revisie 151 163 6.9 6.9 Voorbereidingen Voorbereidingen voor voor de de Tiende Tiende Revisie Revisie 152 164 7. 7. Appendices Appendices 155 167 7.1 Lijst van aandoeningen onwaarschijnlijk als doodsoorzaak 155 7.1 7.2 Lijst Coderen van van aandoeningen bromfietsongevallen onwaarschijnlijk in Nederland als doodsoorzaak 162 167 7.2 Coderen van bromfietsongevallen in Nederland Bibliografie 165 174 Bibliografie 177 vi ICD2.indd 6 28-10-10 09:07

1. Inleiding Dit deel van de Tiende Revisie van de Internationale statistische classificatie van ziekten en met gezondheid verband houdende problemen (ICD-10) gaat over richtlijnen voor het registreren en coderen; het bevat veel nieuw materiaal betreffende praktische aspecten van het gebruik van de classificatie en het geeft een overzicht van de historische achtergrond van de ICD-10. Dit alles is opgenomen in een afzonderlijk deel om het gebruik te vergemakkelijken wanneer tegelijkertijd de classificatie (Deel 1) en de gebruiksinstructies moeten worden geraadpleegd. Gedetailleerde instructies voor het gebruik van de Alfabetische lijst zijn opgenomen in de inleiding tot Deel 3. Deze handleiding voorziet in een beschrijving van de ICD, praktische instructies voor het coderen van ziekte en sterfte en richtlijnen voor de presentatie en interpretatie van gegevens. Zij is niet bedoeld als een gedetailleerde training in het gebruik van de ICD. Het materiaal moet ondersteund worden door erkende cursussen, waarin uitgebreid wordt geoefend op voorbeeldformulieren en problemen worden besproken. Indien door het gebruik van de ICD problemen ontstaan die noch ter plaatse, noch met de hulp van de nationale bureaus voor de statistiek 1 kunnen worden opgelost, kan advies worden verkregen bij de WHO Collaborating Centres for the Family of International Classifications (zie Deel 1). 1 Voor Nederland het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) te Den Haag. 1 1 ICD2.indd 1 28-10-10 09:07

2. Beschrijving van de Internationale Statistische Classificatie van Ziekten en met Gezondheid verband houdende Problemen 2.1 Doel en toepasbaarheid Een classificatie van ziekten kan worden gedefinieerd als een stelsel van categorieën waaraan, aan de hand van vastgestelde criteria, ziekte-entiteiten worden toegekend. Het doel van de ICD is de systematische opslag, analyse, interpretatie en vergelijking van morbiditeits- en mortaliteitsgegevens mogelijk te maken, die in verschillende landen of gebieden en in verschillende perioden zijn verzameld. De ICD wordt gebruikt om diagnosen van ziekten en andere gezondheidsproblemen in een alfanumerieke code om te zetten, zodat de opslag, ontsluiting en analyse van de gegevens wordt vergemakkelijkt. In feite is de ICD de internationale standaard diagnostische classificatie voor alle algemene epidemiologische doeleinden en voor vele doelstellingen bij het beleid in de gezondheidszorg. Deze doelen hebben betrekking op de analyse van de algemene gezondheidssituatie van bevolkingsgroepen, de controle op het voorkomen en de verspreiding van ziekten en andere gezondheidsproblemen in relatie tot andere variabelen, zoals de kenmerken en omstandigheden van de betrokken individuen. De ICD is niet bedoeld voor het indexeren van afzonderlijke klinische eenheden en is als zodanig ook niet geschikt. Er zijn tevens enige beperkingen ten aanzien van het gebruik van de ICD voor bestudering van financiële aspecten, zoals het factureren, of toekennen van (financiële) middelen. De ICD kan worden gebruikt voor het klasseren van ziekten en andere gezondheidsproblemen die in vele typen gezondheidsdossiers en soms in bevolkingsregisters zijn vastgelegd. Oorspronkelijk was de ICD bedoeld voor het klasseren van oorzaken van sterfte die in de overlijdensverklaringen waren vermeld. Later werden diagnosen hieraan toegevoegd. De ICD is hoofdzakelijk bedoeld voor de classificatie van ziekten en letsels met een formele diagnose. Het is echter van belang hierbij op te merken dat niet elk probleem of elke reden voor het in aanraking komen met gezondheidszorg op deze wijze gecategoriseerd kan worden. De ICD voorziet derhalve in een grote verscheidenheid aan symptomen, afwijkende bevindingen, klachten en sociale omstandigheden die in dossiers die betrekking hebben op de gezondheid in de plaats kunnen staan van een diagnose (zie Deel 1, Hoofdstukken XVIII en XXI). De ICD kan derhalve worden gebruikt om gegevens te klasseren die zijn vastgelegd onder het hoofd diagnose, reden voor opname, behandelde aandoeningen, reden voor consult e.d.. Deze gegevens komen voor in veel verschillende gezondheidsdossiers waarvan statistieken en andere informatie met betrekking tot de gezondheidssituatie worden afgeleid. 2 ICD2.indd 2 28-10-10 09:07

2. BESCHRIJVING VAN DE ICD 2.2 Het concept van een 'familie' van ziekte- en met gezondheid verband houdende classificaties Alhoewel de ICD geschikt is voor verschillende toepassingen, komt zij niet tegemoet aan alle behoeften van de verschillende gebruikers. Zij is voor sommige specialismen niet altijd gedetailleerd genoeg en soms is informatie over verschillende eigenschappen van de geclassificeerde aandoeningen nodig. Ook is de ICD niet bruikbaar om het gezondheidsfunctioneren in positieve of negatieve zin te beschrijven, noch bevat zij een volledig spectrum aan gezondheid gerelateerde interventies of redenen voor contact met de gezondheidszorg. De basis voor de ontwikkeling van een familie van gezondheid en aan gezondheid gerelateerde classificaties werd gelegd in de Internationale ICD-10 Conferentie in 1989 (zie Deel 1, Verslag van de International Conference for the Tenth Revision of the International Classification of Diseases, sectie 6). In de afgelopen jaren is door het gebruik van de ICD en de ontwikkeling van gerelateerde WHO gezondheidclassificaties het concept van een familie verder ontwikkeld. Momenteel bestaat de familie uit een reeks samenhangende classificaties met overeenkomstige eigenschappen die zowel afzonderlijk als gezamenlijk gebruikt kunnen worden. Ze verschaffen informatie over de verschillende gezondheidsaspecten en de gezondheidszorg. De ICD bijvoorbeeld wordt voornamelijk gebruikt om informatie over mortaliteit en morbiditeit vast te kunnen leggen. Aanvullende aspecten betreffende gezondheidsdomeinen, functioneren en de problemen daarin, zijn nu gezamenlijk geclassificeerd in de International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF). In het algemeen beoogd de WHO Familie van Internationale Classificaties een conceptueel raamwerk te bieden voor informatie elementen die onderdeel vormen van gezondheid en management van de zorg. Als zodanig vormen ze een gemeenschappelijk taal voor verbetering van de communicatie en worden daardoor gegevens vergelijkbaar van zorg disciplines en diensten, binnen en tussen verschillende landen en over tijd. De World Health Organization en het WHO-FIC Netwerk streven ernaar de familie van classificaties te bouwen op basis van zinvolle wetenschappelijke en taxonomische principes; cultureel verantwoord en internationaal toepasbaar; en met de nadruk op de multi-dimensionele aspecten van gezondheid zodat het tegemoetkomt aan de behoeften van haar verschillende gebruikers De WHO Familie van Internationale Classificaties (WHO-FIC) beoogd het raamwerk van internationale standaarden te bieden dat de bouwstenen vormt voor informatiesystemen in de zorg. Figuur 1 geeft de soorten classificaties van de WHO-FIC weer. 3 3 ICD2.indd 3 28-10-10 09:07

INTERNATIONALE CLASSIFICATIE VAN ZIEKTEN Gerelateerde Classificaties Referentie Classificaties Afgeleide Classificaties International Classification of Primary Care (ICPC) International Classification of External Causes of Injury (ICECI) The Anatomical, Therapeutic, Chemical (ATC) classification system with Defined Daily Doses (DDD) ISO9999 Technical aids for persons with disabilities Classification and Terminology International Classification of Diseases (ICD) International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF) International Classification of Health Interventions (ICHI) under development International Classification of Diseases for Oncology, Third Edition (ICD-O-3) The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders Application of the International Classification of Diseases to Dentistry and Stomatology, Third Edition (ICD-DA) Application of the International Classification of Diseases to Neurology (ICD-10-NA) International Classification of Functioning, Disability and Health, Children & Youth Version (ICF-CY) Figuur 1: Schematische weergave van de WHO-FIC Referentie classificaties Dit zijn de classificaties die de belangrijkste parameters van het zorgsysteem bestrijken, zoals dood, ziekte, functioneren, problemen in het functioneren, gezondheid en gezondheidsinterventies. WHO referentieclassificaties zijn het resultaat van internationale afspraken. Ze kunnen op een breed draagvlak en officiele afspraken voor gebruik rekenen en zijn goedgekeurd en aanbevolen als richtlijn voor internationale rapportages over gezondheid. Ze kunnen dienen als kader voor de ontwikkeling of revisie van andere classificaties met inachtneming van zowel de structuur als aard en definities van de klassen. 4 ICD2.indd 4 28-10-10 09:07

2. BESCHRIJVING VAN DE ICD Momenteel zijn er twee referentieclassificaties in de WHO-FIC: de ICD als referentieclassificatie om gegevens over mortaliteit en morbiditeit te kunnen vastleggen en de ICF om gegevens in de verschillende levensdomeinen van het menselijk functioneren en de problemen daarin te kunnen vastleggen. Afgeleide classificaties Afgeleide classificaties zijn gebaseerd op referentieclassificaties. Afgeleide classificaties zijn ofwel uitgewerkt door het overnemen van de structuur en klassen van de referentieclassificatie, met daarbinnen een toevoegen van meer detail dan beschikbaar in de referentieclassificatie, of een bewerking door herschikken of agregeren van items uit één of een aantal referentieclassificaties. Afgeleide classificaties zijn meestal op maat gemaakt voor gebruik op nationaal of internationaal niveau. Binnen de WHO-FIC omvatten de afgeleide classificaties de op specialismen gebaseerde aanpassingen van de ICF en de ICD, zoals de International Classification of Diseases for Oncology (ICD-O-3), de Application of the International Classification of Diseases to Dentistry and Stomatology, 3rd Edition (ICD-DA), de ICD-10 for Mental and Behavioural Disorders en de Application of the International Classification of Diseases to Neurology (ICD-10-NA) (zie verder bij aan diagnosen gerelateerde classificaties). Gerelateerde classificaties Gerelateerde classificaties verwijzen deels naar referentieclassificaties, of hebben een relatie met de referentieclassificatie op een specifiek niveau van de structuur. Procedures voor onderhoud, updates en revisie van statistische classificaties van de familie vormen een stimulans voor het oplossen van de aansluitingsproblemen tussen gerelateerde classificaties en bieden op termijn de mogelijkheid voor een verbeterde harmonisatie. Binnen de WHO-FIC omvatten de gerelateerde classificaties de International Classification of Primary Care (ICPC-2), de International Classification of External Causes of Injury (ICECI), Technical Aids for persons with disabilities: Classification and terminology (ISO99999) en de Anatomical Therpeutic Chemical Classification with Defined Daily Doses (ATC/DDD) 5 5 ICD2.indd 5 28-10-10 09:07

INTERNATIONALE CLASSIFICATIE VAN ZIEKTEN 2.2.1 Aan diagnosen gerelateerde classificaties Speciale lijsten Ten behoeve van gegevensrepresentatie en om op internationaal, nationaal en subnationaal niveau de analyse van de gezondheidstoestand te vergemakkelijken, bestaan er speciale lijsten die direct van de kernclassificatie zijn afgeleid. De speciale lijsten, die voor internationale vergelijkingen en publicaties worden aanbevolen, zijn opgenomen in Deel 1. Er zijn vijf van dergelijke lijsten; vier voor sterfte en één voor ziekte (voor verdere details zie paragraaf 5.4 en 5.5). Op specialismen gebaseerde aanpassingen Op specialismen gebaseerde aanpassingen brengen over het algemeen de voor een bepaald specialisme geldende blokken of categorieën van de ICD samen in één enkel compact deel. De vier-tekensubcategorieën blijven behouden, maar vaak worden door gebruik van vijfteken- of soms zes-tekenonderverdelingen meer details gegeven. Er is bovendien een alfabetische lijst van relevante termen. In deze aanpassingen kunnen verklarende definities van categorieën en subcategorieën binnen het specialisme gegeven worden. De aanpassingen zijn vaak door internationale specialistengroepen ontwikkeld. Daarnaast hebben nationale groepen soms aanpassingen gepubliceerd die later in andere landen zijn gebruikt. De onderstaande lijst bevat enkele van de tot op heden belangrijkste specialistische aanpassingen. Oncologie De derde editie van de International Classification of Diseases for Oncology (ICD-O) (1), uitgegeven door de WHO in 2000, is bestemd voor gebruik in kankerregistratie, pathologie en andere sectoren die zich in kanker specialiseren. De ICD-O is een twee-assige classificatie met codeersystemen voor zowel topografie als morfologie. Voor de meeste neoplasmata gebruikt de topografiecode dezelfde drie- en vier-tekencategorieën als in de ICD-10 worden gebruikt voor maligne neoplasmata (categorieën C00-C80). Met de ICD-O is derhalve een meer nauwkeurige lokalisatie voor maligne neoplasmata mogelijk dan met de ICD-10. De morfologiecode voor neoplasmata is identiek aan die in de Systematized nomenclature of medicine (SNOMED) (2). Deze was afgeleid van de uitgave uit 1968 van het Manual of tumor nomenclature and coding (MOTNAC) (3) en de Systematized nomenclature of pathology (SNOP) (4). De morfologiecode heeft vijf cijfers; de eerste vier cijfers identificeren het histologische type en het vijfde cijfer het gedrag van het neoplasma (maligne, in situ, benigne, etc.). De morfologiecodes uit de ICD-O zijn ook in Deel 1 van de ICD-10 opgenomen en zijn aan de relevante ingangen in Deel 3, de Alfabetische lijst, toegevoegd. Er zijn tabellen beschikbaar voor de conversie van de codes van de ICD-O, tweede editie, naar de ICD-10. 6 ICD2.indd 6 28-10-10 09:07

2. BESCHRIJVING VAN DE ICD Dermatologie In 1978 publiceerde de British Association of Dermatologists de International Coding Index for Dermatology die compatibel is met de ICD-9. Op het moment dat de editie in kwestie ter perse ging was deze vereniging bezig met een aanpassing van de ICD-10 voor dermatologie onder auspiciën van de International League of Dermatological Societies. Tandheelkunde en stomatologie De derde editie van de Application of the International Classification of Diseases to Dentistry and Stomatology (ICD-DA), die op de ICD-10 is gebaseerd, is in 1995 door de WHO gepubliceerd. Deze brengt de ICD-categorieën voor ziekten of aandoeningen die ofwel voorkomen in, ofwel zich manifesteren in, ofwel verband houden met de mondholte en aangrenzende gebieden bijeen. Door het gebruik van een vijfde teken is de ICD-DA gedetailleerder dan de ICD-10, maar het codesysteem is zodanig ingericht dat de relatie tussen een afgeleide ICD-DA-code en de ICD-code onmiddellijk duidelijk is en dat gegevens van ICD-DA-categorieën gemakkelijk in ICD-categorieën kunnen worden opgenomen. Neurologie In 1997 heeft de WHO een neurologische aanpassing van de ICD gepubliceerd die de classificatie- en codeersystemen van de ICD-10 behoudt. Deze is verder onderverdeeld op het vijfde-tekenniveau en verder om neurologische ziekten nauwkeuriger te classificeren. Reumatologie en orthopedie De International League against Rheumatism is bezig met een herziening van de Application of the International Classification of Diseases to Rheumatology and Orthopaedics (ICD-R&O), alsmede de International Classification of Musculoskeletal Disorders (ICMSD), die compatibel moet worden met de ICD-10. Het gebruik van aanvullende tekens in de ICD-R&O geeft een meer gedetailleerde specificatie van aandoeningen, zonder dat de uitwisselbaarheid met de ICD-10 wordt aangetast. De ICMSD is bedoeld om het gebruik van termen te verduidelijken en te standaardiseren en wordt ondersteund door een lijst van algemene descriptoren voor groepen aandoeningen, zoals inflammatoire polyartropathieën. 7 7 ICD2.indd 7 28-10-10 09:07

INTERNATIONALE CLASSIFICATIE VAN ZIEKTEN Kindergeneeskunde Onder auspiciën van de International Pediatric Association heeft de British Paediatric Association (BPA) een toepassing van de ICD-10 voor de pediatrie gepubliceerd, die een vijfde cijfer gebruikt om grotere nauwkeurigheid te verkrijgen. Dit gebeurde op dezelfde wijze als voor de ICD-8 en ICD-9. Psychische stoornissen De ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders: clinical descriptions and diagnostic guidelines. Deze uitgave, die in 1992 werd gepubliceerd, geeft voor elke categorie in Hoofdstuk V van de ICD-10 (Psychische Stoornissen en Gedragsstoornissen) een algemene beschrijving en richtlijnen voor de diagnose. Tevens wordt voorzien in commentaar met betrekking tot de differentiële diagnose en een lijst van symptomen en exclusietermen (5). Waar meer details nodig zijn, geven de richtlijnen verdere onderverdelingen op het vijfde- en zesde-tekenniveau. Een tweede publicatie met betrekking tot Hoofdstuk V, Diagnostic criteria for research, is eveneens verschenen in 1993. Tevens heeft men een versie van de classificatie voor gebruik in de eerstelijnsgezondheidszorg ontwikkeld naast een andere versie, die een herverdeling gebruikt van categorieën met betrekking tot psychische stoornissen in de kindertijd in een meerassig systeem, zodat de aan de ziekte gekoppelde klinische status, relevante omgevingsfactoren, en het niveau van de beperking tegelijkertijd kunnen worden vastgesteld. 2.2.2 Niet-diagnostische classificaties Verrichtingen in de geneeskunde De International Classification of Procedures in Medicine (ICPM) (6) werd in twee delen door de WHO gepubliceerd. Zij omvat verrichtingen voor medische diagnose, preventie, therapie, radiologie, medicijnen, alsmede heelkundige en laboratoriumverrichtingen. De classificatie is door sommige landen overgenomen, terwijl andere deze als basis hebben gebruikt voor de ontwikkeling van hun eigen nationale classificaties van heelkundige verrichtingen. De hoofden van de WHO Collaborating Centres for Classification of Diseases onderkenden dat het overlegproces dat voor de afronding en publicatie gevolgd diende te worden niet geschikt was voor een dergelijk breed en zich snel ontwikkelend gebied. Zij adviseerden derhalve geen herziening van de ICPM tezamen met de tiende herziening van de ICD te laten plaatsvinden. In 1987 vroeg het Expert Committee on the International Classification of Diseases aan de WHO te overwegen om tenminste de hoofdpunten voor operatieve verrichtingen (Hoofdstuk 5) van de ICPM voor de Tiende Revisie opnieuw te bewerken. 8 ICD2.indd 8 28-10-10 09:07

2. BESCHRIJVING VAN DE ICD In antwoord op dit verzoek en de behoeften die door een aantal landen naar voren werden gebracht, bereidde het Secretariaat een Speciale lijst voor verrichtingen voor. Op de bijeenkomst van 1989 waren de hoofden van de Collaborating Centres het erover eens dat deze lijst als richtlijn zou kunnen dienen voor de publicatie van nationale statistieken met betrekking tot heelkundige verrichtingen en tevens vergelijkingen tussen landen kon vergemakkelijken. De lijst zou gebruikt kunnen worden als basis voor de ontwikkeling van vergelijkbare nationale classificaties van heelkundige verrichtingen. Het werk aan de lijst zal doorgaan, maar een mogelijke publicatie zal eerst na uitgave van de ICD-10 volgen. Intussen worden andere benaderingen ten aanzien van dit onderwerp onderzocht. Enkele hiervan hebben gemeenschappelijke kenmerken, zoals vaste velden voor specifieke onderdelen (orgaan, techniek, benadering, etc.), de mogelijkheid om automatisch te worden bijgewerkt en de flexibiliteit om voor meer dan één doel te worden gebruikt. International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF) De International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF) werd na haar officiële aanvaarding door de 54e vergadering van de World Health Assembly op 22 mei 2001, in hetzelfde jaar door de WHO in alle 6 officiële WHO talen gepubliceerd. De classificatie is vervogens in meer dan 25 talen vertaald. De ICF classificeert gezondheid en met gezondheid samenhangende factoren in twee delen. Deel 1 classificeert functioneren en de problemen daarmee. Deel 2 omvat externe- en persoonlijke factoren. Het menselijk functioneren en de problemen daarmee zijn in Deel1 beschreven vanuit het perspectief van het menselijk organisme, het menselijk handelen en deelname aan het maatschappelijk leven weergegeven in twee componenten: (1) functies en anatomische eigenschappen en (2) activiteiten en participatie. Aangezien het persoonlijk functioneren en de problemen daarmee in een omgeving plaatsvinden, bevat de ICF tevens een lijst van externe factoren. De ICF is de opvolger en vervanger van de Internationale Classificatie van Stoornissen, Beperkingen en Handicaps (ICIDH). Als consequentie daarvan zijn de oude ICIDH termen en definities vervangen door de volgende nieuwe ICF termen en definities: Functioneren is een algemene term voor functies, anatomische eigenschappen, activiteiten en participatie. Het duidt de positieve aspecten aan van de interactie tussen een persoon (met een aandoening) en de omgevingsfactoren van die persoon (externe en persoonlijke factoren). De problemen daarmee is een overkoepelende term voor stoornissen, beperkingen en participatieproblemen. Het duidt de negatieve aspecten aan van de interactie tussen een persoon (met een aandoening) en de omgevingsfactoren van die persoon (externe en persoonlijke factoren). 9 9 ICD2.indd 9 28-10-10 09:07

INTERNATIONALE CLASSIFICATIE VAN ZIEKTEN 10 Functies zijn de fysiologische en mentale eigenschappen van het menselijk organisme. Anatomische eigenschappen betreft de positie, aanwezigheid, vorm en continuïteit van onderdelen van het menselijk lichaam. Tot de onderdelen van het menselijk organisme worden gerekend lichaamsdelen, orgaanstelsels, organen en onderdelen van organen. Stoornissen zijn de afwijkingen in of verlies van functies of anatomische eigenschappen. Activiteiten zijn de onderdelen van iemands handelen. Beperkingen zijn de moeilijkheden die iemand heeft met het uitvoeren van een activiteit. Participatie is iemands deelname aan het maatschappelijk leven. Participatieproblemen zijn problemen die iemand heeft met het deelnemen aan het maatschappelijk leven. Externe factoren vormen iemands fysieke en sociale omgeving. In de ICF wordt gebruik gemaakt van een alfanumeriek systeem waarbij de letters b, s, d en e de domeinen functies, anatomische eigenschappen, activiteiten, participatie en externe factoren aanduiden. Deze letters worden gevolgd door een numerieke code die begint met het nummer van het hoofdstuk (één cijfer), gevolgd door het tweede niveau (twee cijfers) en het derde en het vierde niveau (elk één cijfer). De ICF-categorieën zijn ingebed. Dit houdt in dat meer algemene categorieën zodanig gedefinieerd zijn dat ze de meer gedetailleerde subcattegorieën beschrijven. De aard van iemands functioneren kan worden vastgelegd door middel van een reeks codes in elk van de dimensies. Deze kunnen onafhankelijk van elkaar zijn of onderling met elkaar in verband staan. De ICF codes zijn pas compleet indien voorzien van een typering, waarmee de mate van gezondheid wordt aangegeven, zoals bijvoorbeeld de ernst van een probleem. Typeringen worden gecodeerd met één, twee of meer cijfers achter de decimale punt. Bij elk gebruik van een code moet minimaal één van deze typeringen worden ingevuld. Zonder typering zijn de codes betekenisloos. De eerste typering voor functies en anatomische eigenschappen, voor activiteitene en participatie (d.w.z. de typering van uitvoering en vermogen), en voor externe factoren beschrijven alle de mate waarin er een probleem bestaat in de desbetreffende component. De ICF zet de notie van gezondheid en problemen daarmee in een nieuw daglicht. Het onderkent dat elk individu een vermindering in gezondheid kan ervaren en daarbijenigzins functionerinsproblemen kan ervaren. Het gaat hierbij niet slechts om een kleine groep mensen. De ICF geeft dus het ervaren van functioneringsproblemen aan als een belangrijke stroming en erkent het als een universeel menselijke ervaring. Door de focus te verschuiven van oorzaak naar invloed worden zo alle gezondheidscondities op gelijke voet gesteld waardoor de mogelijkheid wordt gecreerd ze op een gemeenschappelijke schaal te meten de schaal van gezondheid en problemen daarmee. Verder houdt de ICF rekening met de sociale aspecten en beschouwt functioneringsproblemen niet louter als medisch of biologisch disfunctioneren. Door het includeren van omgevingsfactoren, waarin een lijst van externe factoren is opgenomen, kan met de ICF de invloed van de omgeving op het functioneren van een persoon worden vastgelegd. ICD2.indd 10 28-10-10 09:07

2. BESCHRIJVING VAN DE ICD De ICF is het raamwerk van de WHO waarmee gezondheid en de problemen daarmee op zowel individueel als populatieniveau wordt gemeten. Daar waar de Internationale Classificatie van Ziekten, ziekten en doodsoorzaken classificeert, classificeert de ICF gezondheidsdomeinen. De ICD en de ICF vormen de twee belangrijkste bouwstenen van de WHO Familie van Internationale Classificaties. Samen bieden ze een uitermate breed maar acuraat gereedschap om een compleet beeld van gezondheid vast te leggen. 2.2.3 Informatie-ondersteuning voor eerstelijnsgezondheidszorg Eén van de uitdagingen van de Global Strategy for Health for All by the Year 2000 is het leveren van informatie-ondersteuning voor eerstelijnsgezondheidszorg. In landen zonder volledige informatie of slechts met gegevens van slechte kwaliteit dient een verscheidenheid aan benaderingen te worden toegepast om het conventionele gebruik van de ICD aan te vullen of te vervangen. Vanaf eind jaren zeventig hebben diverse landen geëxperimenteerd met het verzamelen van informatie door leken. Deze lekenrapportage is vervolgens tot een breder begrip uitgegroeid dat niet-conventionele methoden wordt genoemd. Deze methoden, die een verscheidenheid aan benaderingen omvatten, zijn in diverse landen ontwikkeld als middel om informatie over de gezondheidstoestand te verkrijgen waar conventionele methoden (tellingen, onderzoek, bevolkingsstatistieken of institutionele ziekte- en sterftestatistieken) ontoereikend zijn gebleken. Eén van deze benaderingen, de op bevolkingsgroepen gebaseerde informatie, impliceert de deelname van de gemeenschap bij het definiëren, verzamelen en gebruiken van gegevens die op de gezondheid betrekking hebben. De mate van deelname van de gemeenschap varieert van louter betrokkenheid bij het verzamelen van gegevens tot het ontwikkelen, analyseren en gebruiken van informatie. Ervaring in verschillende landen heeft aangetoond dat deze benadering meer is dan een theoretisch raamwerk. De International Conference for the Tenth Revision of the International Classification of Diseases (zie Deel 1) rapporteerde: 11 11 ICD2.indd 11 28-10-10 09:07

INTERNATIONALE CLASSIFICATIE VAN ZIEKTEN De conferentie werd op de hoogte gebracht van de ervaringen van landen met het ontwikkelen en toepassen van op bevolkingsgroepen gebaseerde informatie over problemen en behoeften die de gezondheid betreffen, daarmee verband houdende risicofactoren en middelen. De conferentie steunde het concept om niet-conventionele methoden op gemeenschapsniveau te ontwikkelen als methode voor het vullen van informatieleemten in afzonderlijke landen en hun informatiesystemen te versterken. Benadrukt werd dat zowel voor de geïndustrialiseerde landen als voor ontwikkelingslanden dergelijke methoden of systemen op lokaal niveau ontwikkeld moesten worden en dat, vanwege factoren als morbiditeitspatronen, alsmede taal- en cultuurverschillen, geen pogingen gedaan moesten worden tot overbrenging naar andere landen of gebieden. Gegeven de bemoedigende resultaten van deze benadering in vele landen stemde de conferentie ermee in dat de WHO de ontwikkeling van plaatselijke plannen zou moeten blijven begeleiden en de voortgang van de methodologie zou moeten ondersteunen. 2.2.4 Internationale nomenclatuur van ziekten In 1970 startte de Council for International Organizations and Medical Sciences (CIOMS) met steun van zijn lidstaten de samenstelling van een International Nomenclature of Diseases (IND). Vijf delen van voorlopige nomenclatuur werden in de loop van 1972-1974 gepubliceerd. Men realiseerde zich echter snel dat de compilatie van een dergelijke nomenclatuur, indien deze werkelijk internationaal zou moeten worden, een veel breder overleg zou vereisen dan uitsluitend met de leden van de CIOMS mogelijk was. In 1975 werd de IND een gezamenlijk project van de CIOMS en de WHO, dat werd begeleid door een technische stuurcommissie bestaande uit vertegenwoordigers van beide organisaties. Het belangrijkste doel van de IND is om aan elke ziekte-entiteit één aan te bevelen naam toe te kennen. De belangrijkste criteria voor de keuze van die naam zijn dat deze zo specifiek (toepasbaar op precies één ziekte), eenduidig en zo beschrijvend en eenvoudig mogelijk moet zijn en (waar dat haalbaar is) op de oorzaak gebaseerd. Veel wijd en zijd gebruikte namen echter, die niet volledig aan de bovengenoemde criteria voldoen, blijven als synoniemen behouden, op voorwaarde dat zij niet ongeschikt, misleidend, of strijdig zijn met de aanbevelingen van internationale specialistische organisaties. Eponieme termen worden vermeden, daar zij niet zelfbeschrijvend zijn. Vele van deze namen worden echter op zo'n grote schaal gebruikt dat ze moeten worden behouden (bv. ziekte van Hodgkin, ziekte van Parkinson en ziekte van Addison). Elke ziekte of elk syndroom waarvoor een naam wordt aanbevolen, wordt zo ondubbelzinnig en zo kort mogelijk gedefinieerd. Na iedere definitie volgt een synoniemenlijst. Deze uitgebreide lijsten worden, indien noodzakelijk, aangevuld met toelichtingen waarom bepaalde synoniemen zijn afgekeurd of waarom een vermeend synoniem geen echt synoniem is. 12 ICD2.indd 12 28-10-10 09:07

2. BESCHRIJVING VAN DE ICD De IND is bedoeld als aanvulling op de ICD. De verschillen tussen een nomenclatuur en een classificatie worden bij 2.3 besproken. Waar mogelijk is in de ICD aan de terminologie van de IND de voorkeur gegeven. De delen van de IND die tot 1992 (8) zijn gepubliceerd, zijn: Infectious diseases (bacterial diseases (1985), mycoses (1982), viral diseases (1983), parasitic diseases (1987)); Diseases of the lower respiratory tract (1979); Diseases of the digestive system (1990); Cardiac and vascular diseases (1989); Metabolic, nutritional and endocrine disorders (1991); Diseases of the kidney, the lower urinary tract, and the male genital system (1992); en Diseases of the female genital system (1992). 2.2.5 De rol van de WHO De meeste hierboven beschreven classificaties zijn het resultaat van zeer nauwe samenwerking van niet-overheidsinstellingen, andere instanties, en afdelingen en eenheden van de WHO met de eenheid die verantwoordelijk is voor de ICD en de ICF. Deze heeft een coördinerende rol op zich genomen, geeft advies en zorgt voor begeleiding. De WHO bevordert de ontwikkeling van aanpassingen die zowel het nut van de ICD en de ICF, als de vergelijkbaarheid van gezondheidsstatistieken vergroot. De rol van de WHO bij de ontwikkeling van nieuwe classificaties, aanpassingen en verklarende woordenlijsten is het medebegeleiden van projecten en het functioneren als coördinatiecentrum dat, waar nodig, technisch advies, begeleiding en ondersteuning geeft. Iedereen die in het samenstellen van een aanpassing van de ICD-10 of de ICF is geïnteresseerd, dient contact op te nemen met de WHO zodra een duidelijke uiteenzetting van de doelstellingen van de aanpassing is ontwikkeld. Zo zal door een gecoördineerde benadering van de ontwikkeling van de verschillende onderdelen van de familie onnodig dubbel werk worden voorkomen. 2.3 Algemene principes van ziekteclassificatie Zoals William Farr in 1856 verklaarde (9): Classificatie is een methode van generalisatie. Verschillende classificaties kunnen derhalve met profijt worden gebruikt. De arts, de patholoog of de jurist kan, ieder vanuit zijn eigen gezichtspunt, ziekten en doodsoorzaken naar eigen goeddunken zodanig classificeren, dat zijn onderzoek daardoor wordt vergemakkelijkt en dat algemene resultaten verkregen kunnen worden. 13 13 ICD2.indd 13 28-10-10 09:07

INTERNATIONALE CLASSIFICATIE VAN ZIEKTEN Een statistische classificatie van ziekten moet worden beperkt tot een afgebakend aantal elkaar uitsluitende categorieën die het hele ziektedomein kunnen omvatten. De categorieën moeten zo worden gekozen dat ze de statistische studie van ziektefenomenen vergemakkelijken. Aan een specifieke ziekte-entiteit die van bijzonder belang is voor de volksgezondheid, of die regelmatig voorkomt, dient een eigen categorie te worden toegekend. In het andere geval worden categorieën toegekend aan groepen van afzonderlijke, maar met elkaar verband houdende aandoeningen. Iedere ziekte of aandoening dient een goed gedefinieerde plaats in de lijst van categorieën te hebben. Daarom worden door de gehele classificatie heen restcategorieën gereserveerd voor overige en diverse aandoeningen die niet aan de specifiekere categorieën kunnen worden toegewezen. Zo min mogelijk aandoeningen dienen onder deze restcategorieën te worden geklasseerd. Een statistische classificatie onderscheidt zich van een nomenclatuur door het gebruik van groepen. Een nomenclatuur moet een afzonderlijke titel voor elke bekende aandoening hebben. De begrippen classificatie en nomenclatuur zijn niettemin nauw aan elkaar verbonden omdat een nomenclatuur vaak systematisch is gerangschikt. Een statistische classificatie staat verschillende niveaus van detaillering toe, mits er sprake is van een hiërarchische structuur met onderverdelingen. Een statistische classificatie van ziekten dient zowel de mogelijkheid te bieden om specifieke ziekte-entiteiten te onderscheiden, als om statistische presentatie van gegevens over bredere groepen mogelijk te maken waaruit bruikbare en begrijpelijke informatie kan worden verkregen. Dezelfde algemene principes kunnen worden toegepast op de classificatie van andere gezondheidsproblemen en redenen voor contact met gezondheidszorg, die eveneens in de ICD zijn opgenomen. Met de ICD is eerder een pragmatische dan een puur theoretische classificatie ontwikkeld; er is een aantal compromissen in opgenomen tussen classificaties die zijn gebaseerd op etiologie, anatomische lokalisatie, aanvangsomstandigheden, etc.. Er zijn tevens aanpassingen gedaan om tegemoet te komen aan de verscheidenheid van statistische toepassingen waarvoor de ICD is ontworpen, zoals sterfte, ziekte, sociale zekerheid en andere typen van gezondheidsstatistieken en -onderzoeken. 2.4 De basisstructuur en classificatieprincipes van de ICD De ICD is een classificatie met een variabele as. De structuur is ontwikkeld uit datgene wat door William Farr in de begintijd van internationale discussies over de classificatiestructuur werd voorgesteld. Zijn idee was om voor alle praktische epidemiologische doeleinden statistische gegevens met betrekking tot ziekten als volgt te groeperen: 14 ICD2.indd 14 28-10-10 09:07

2. BESCHRIJVING VAN DE ICD epidemische ziekten constitutionele of algemene ziekten gelokaliseerde ziekten, geordend naar plaats ontwikkelingsstoornissen letsels Dit patroon kan in de hoofdstukken van de ICD worden teruggevonden. Het heeft de tand des tijds doorstaan en alhoewel het op sommige manieren arbitrair is, wordt het nog steeds beschouwd als een meer bruikbare structuur voor algemene epidemiologische doeleinden dan welke van de onderzochte alternatieven dan ook. De eerste twee en de laatste twee van de bovengenoemde groepen omvatten speciale groepen waarin aandoeningen zijn samengebracht die voor epidemiologisch onderzoek onhandig zouden zijn gerangschikt indien ze verspreid zouden raken, zoals bijvoorbeeld in een classificatie die primair op basis van anatomische lokalisatie is gerangschikt. De resterende groep gelokaliseerde ziekten geordend naar plaats omvat de hoofdstukken uit de ICD die betrekking hebben op elk van de belangrijkste orgaansystemen. Het onderscheid tussen de hoofdstukken voor speciale groepen en voor orgaansystemen heeft praktische implicaties voor het begrijpen van de structuur van de classificatie en voor het coderen en het interpreteren van statistieken die hierop zijn gebaseerd. Men dient zich te bedenken dat aandoeningen over het algemeen in eerste instantie onder één van de hoofdstukken voor de speciale groepen worden geklasseerd. Waar twijfel bestaat ten aanzien van de plaatsing van een aandoening, dient aan de hoofdstukken voor de speciale groepen de voorkeur te worden gegeven. De kern van de ICD wordt gevormd door een afzonderlijke codelijst bestaande uit drietekencategorieën, die elk in maximaal tien vier-tekensubcategorieën verder onderverdeeld kunnen worden. In plaats van het numerieke codeersysteem van eerdere herzieningen gebruikt de ICD-10 een alfanumerieke code met een letter op de eerste positie en een cijfer op de tweede, derde en vierde positie. Het vierde teken staat achter de decimale punt. De coderingen die mogelijk zijn liggen dus tussen A00.0 en Z99.9. De letter U wordt niet gebruikt (zie 2.4.7). 2.4.1 Delen De ICD-10 bestaat uit drie delen: Deel 1 bevat de belangrijkste classificaties; Deel 2 biedt hulp aan gebruikers van de ICD, en Deel 3 is de Alfabetische lijst bij de classificatie. Het grootste gedeelte van Deel 1 wordt in beslag genomen door de hoofdclassificatie, die bestaat uit de lijst van drie-tekencategorieën en de Systematische lijst van inclusies en viertekensubcategorieën. 15 15 ICD2.indd 15 28-10-10 09:07