Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. De familie- en kinderrechter, een duizendpoot? 15 1.1 Inleiding 15 1.2 Maatwerk in de rechtspraak en finale geschilafdoening 16 1.3 Processuele factoren 18 1.4 Menselijke factoren 18 1.5 Wantrouwen 20 1.6 Timing 21 1.7 Passende oplossing en deelgeschillen 22 1.8 Het geschil van partijen 23 1.9 Waaraan moet een goede familie- en kinderrechter voldoen? 24 1.10 Nadere inleiding op deze praktijkgids 24 Hoofdstuk 2. Procesrecht 27 2.1 Procesrecht 27 2.2 De verzoekschriftprocedure 31 2.2.1 Het verzoekschrift 32 2.2.2 De partijen 33 2.2.3 Gemeenschappelijk verzoek 34 2.2.4 Samenhangende verzoeken 34 2.2.5 De advocaat 35 2.3 Bevoegdheid 36 2.4 Minderjarige en meerderjarig wordende kinderen 38 2.4.1 Minderjarige kinderen 38 2.4.2 Eigen rechtsingang minderjarigen 39 2.4.3 Jongmeerderjarigen 40 2.5 Verklaring van recht 41 2.6 Uitvoerbaar bij voorraad verklaren 41 2.7 Hoger beroep en cassatie 43 2.7.1 Hoger beroep 43 2.7.2 Cassatie 43 2.8 Proceskosten 43 2.9 Litispendentie 44 2.10 Dwangmiddelen 45 Maklu 5
Praktijkgids familie- en jeugdrecht Hoofdstuk 3. De enkelvoudige zitting, het kort geding en de meervoudige kamer 47 3.1 Samenstelling van de enkelvoudige zitting 47 3.2 Voorbereiding van de zitting, bijvoegen andere dossiers 47 3.3 Gang van zaken tijdens de zitting 48 3.3.1 Pleitnota s 48 3.3.2 Toelating van derden op de zitting 49 3.3.3 Tolken 49 3.3.4 Rechtzoekenden in gezichtsbedekkende kleding 49 3.3.5 Onpartijdigheid 49 3.3.6 Wraking 50 3.3.7 Aanhouding 50 3.4 Mediationverwijzing via de rechtspraak 51 3.5 Deskundigenbericht met toepassing van mediation (voorheen forensische mediation) 52 3.6 Datum beschikking 52 3.7 Het kort geding 53 3.7.1 Onderwerpen in kort geding 53 3.7.2 Procedure 54 3.7.3 Spoedaanvragen kort geding 54 3.8 De meervoudige kamer 55 3.9 Verstekken en refertes en gemeenschappelijke verzoeken 56 Hoofdstuk 4. Huwelijk, voorlopige voorzieningen, echtscheiding en nevenvoorzieningen 57 4.1 Huwelijk en geregistreerd partnerschap 57 4.1.1 In het buitenland gesloten huwelijken 58 4.1.2 Consulaire huwelijken 58 4.1.3 Aangaan van een huwelijk 59 4.1.4 Procedures rond de huwelijkssluiting 59 4.1.5 Stuiting 59 4.1.6 Nietigverklaring 59 4.1.7 Rechtsgevolgen van een huwelijk 60 4.1.8 Geregistreerd partnerschap 60 4.2 Echtscheiding inleiding 60 4.3 Voorlopige voorzieningen 61 4.3.1 Processuele aspecten 63 4.3.2 Beslissingen over de kinderen 63 4.3.3 Het gebruik van de woning 64 4.3.4 Alimentatie 64 4.3.5 Afgifte van goederen strekkend tot dagelijks gebruik 65 4.4 Echtscheiding en nevenvoorzieningen 65 4.4.1 Echtscheidingsgrond 65 6 Maklu
Inhoudsopgave 4.4.2 Internationale aspecten 67 4.4.2.1 Geldigheid en bewijs van een buitenlands huwelijk 67 4.4.2.2 Consulaire huwelijken 67 4.4.2.3 Rechtsmacht 68 4.4.2.4 Toepasselijk recht 68 4.4.3 Een paar van de belangrijkste bijzondere regels 69 4.5 Nevenvoorzieningen bij echtscheiding 70 4.5.1 Nevenvoorzieningen over de woning 71 4.5.2 Beslissingen over de gemeenschap 72 4.5.3 Overige nevenverzoeken: sub f 73 4.5.4 Ingangsdata nevenvoorzieningen 73 4.6 Echtscheiding en pensioenen 74 4.6.1 Pensioenverweer 74 4.7 Scheiding van tafel en bed; ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed 75 4.8 Ontbinding geregistreerd partnerschap 75 Hoofdstuk 5. Gezag, ontheffing, ontzetting en voogdij 77 5.1 Inleiding gezag 77 5.1.1 Gezag van rechtswege 78 5.1.2 Gezagsregister 79 5.1.2 Procedures over het gezag 80 5.1.3 Gezag na echtscheiding 81 5.1.4 Gezag van ongehuwde ouders 82 5.1.5 Gezag van een ouder met een ander dan een ouder 82 5.1.6 Gezag na overlijden 83 5.1.7 Gezagswijziging 84 5.1.8 Geschillen over de uitoefening van het gezag (art. 1:253a BW) 84 5.1.9 De ouder zonder gezag 86 5.2 Inleiding ontheffing van het gezag 86 5.2.1 Rechtspositie ouders ontheven of ontzet uit gezag 88 5.2.2 Draagmoederschap 89 5.2.3 Afstandsbaby s 89 5.3 Voogdij 90 5.3.1 Inleiding 90 5.3.2 Benoeming van een voogd 90 5.3.3 Gezamenlijke voogdij van twee personen (niet-ouders) 91 5.3.4 Rechten en plichten van een voogd 91 5.3.5 Voogdij en Schipholkinderen 92 5.3.6 Einde van de voogdij 92 5.3.7 Voorlopige voogdij (zie ook hoofdstuk 10 paragraaf 10.5.1). 93 5.3.8 Tijdelijke voogdij 93 Maklu 7
Praktijkgids familie- en jeugdrecht Hoofdstuk 6. Naamrecht, burgerlijke stand, afstamming en adoptie 95 6.1 Algemene opmerkingen over de overige boek 1 zaken 95 6.2 Naamrecht 96 6.2.1 Geslachtsnaamkeuze en -wijziging 96 6.2.2 Gezamenlijk gezag met een ander dan een ouder en geslachtsnaam 99 6.2.3 Voornaamswijziging (art. 1:4 lid 4 BW) 100 6.2.3.1 Bevoegdheid 100 6.2.3.2 Toepasselijk recht 100 6.2.3.3 Algemeen 100 6.2.3.4 Buitenlandse geboorteakte 100 6.3 De burgerlijke stand 101 6.3.1 Wijziging kunne 101 6.3.2 Doorhaling, verbetering en aanvulling aktes burgerlijke stand 102 6.3.3 Art. 1:27 tot en met art. 1:27b BW (weigering opmaken akte burgerlijke stand) 102 6.4 Afstamming en adoptie 102 6.4.1 Afstamming 102 6.4.2 Erkenning (art. 1:204 BW) 103 6.4.3 Erkenning door een met een andere vrouw dan de moeder gehuwde man (art 1:204 lid 1, aanhef en onder e BW) 103 6.4.4 Vernietiging erkenning (art 1:205 BW) 104 6.4.5 Ontkenning vaderschap (art 1:200 BW) 104 6.4.6 Gerechtelijke vaststelling vaderschap (art 1:207 BW) 105 6.4.7 DNA-onderzoek 105 6.5 Adoptie 105 6.5.1 Adoptie van een in Nederland verblijvend kind 106 6.5.2 Adoptie door mensen van buiten Nederland van een kind dat in Nederland woont 107 6.5.3 Stief- of partneradoptie 108 6.5.4 Duo-moeder adoptie 109 6.5.5 Buitenlandse adopties 109 6.5.5.1 Kinderen die reeds in het land van herkomst zijn geadopteerd 109 6.5.5.2 Kinderen die nog niet in het buitenland zijn geadopteerd 110 6.5.5.3 Inschrijving geboorteakte 111 6.5.5.4 Vaststelling geboorteakte 111 6.5.5.5 Voornaamswijziging 111 6.5.6 Afstandsbaby s 112 8 Maklu
Inhoudsopgave Hoofdstuk 7. Verdeling van zorg- en opvoedingstaken 113 7.1 Inleiding 113 7.2 Wetswijziging (Wet bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding) 113 7.3 Verdeling van de zorg- en opvoedingstaken na echtscheiding 113 7.4 Verdeling van de zorg- en opvoedingstaken bij gezamenlijk gezag (1:253a BW) 114 7.5 Informatie en consultatie bij gezamenlijk gezag (1:253a, lid 2, sub c BW) 115 7.6 Omgang tussen kind en (niet-gezags)ouder en degene die in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind staat(1:377a BW) 115 7.7 Informatie en consultatie bij eenhoofdig gezag 116 7.8 Ontzeggingsgronden (1:377a lid 3 BW) 116 7.9 Dwangmiddelen/ sancties bij niet naleven omgang 116 7.10 Family life/ nauwe persoonlijke betrekking 117 7.11 Raad voor de Kinderbescherming 118 7.12 Omgangshuis 118 7.13 Wijziging van omstandigheden (art. 1:377e BW) 119 7.14 De praktijk van de kinderrechter bij omgangskwesties en geschillen over de verdeling van zorg- en opvoedingstaken 120 Hoofdstuk 8. Alimentatie 131 8.1 Algemene bepalingen en andere regelgeving 131 8.2 Procesrecht 132 8.3 Rechtsgrond van alimentatie 133 8.4 Wijziging van alimentatie 133 8.4.1 Wijzigingsgronden 133 8.4.2 Nihilstelling 135 8.4.3 Niet-wijzigingsbeding 136 8.5 Het einde van alimentatie 137 8.5.1 Algemeen 137 8.5.2 Limitering 137 8.5.3 Huwelijk en samenwoning: art. 1:160 BW 138 8.6 Voorlopige voorzieningen en voorlopige alimentatie 140 8.6.1 Alimentatie bij voorlopige voorzieningen 141 8.6.2 Voorlopige alimentatie bij tussenbeschikking 141 8.7 Behoefte 141 8.7.1 Behoefte en behoeftigheid 141 8.7.2 Behoefte van een voormalige echtgenoot 142 8.7.3 Behoefte van een kind 142 8.8 Draagkracht 145 8.8.1 Inkomen en inhoudingen 145 8.8.2 Aftrekposten en heffingskortingen 147 Maklu 9
Praktijkgids familie- en jeugdrecht 8.8.3 Gezinssituatie en bijstandsnorm 147 8.8.4 Woonlasten 148 8.8.5 Overige lasten 149 8.9 Bijzondere onderwerpen 150 8.9.1 Verwijtbare inkomensdaling: de 90%-norm 150 8.9.2 Alimentatie en bijstand 152 8.9.3 Alimentatie en schuldsanering 152 8.9.4 Co-ouderschap en kinderalimentatie 153 8.9.5 Grievend gedrag 153 8.9.6 Fiscale aspecten van alimentatie 154 8.10 Algemene opmerkingen 155 8.10.1 Indexering 155 8.10.2 Ingangsdatum 155 8.10.3 Executiekosten 156 8.11 Verhaal van bijstand 156 8.11.1 Inleiding 156 8.11.2 Bijstandsverhaal alleen bij onderhoudsplicht 157 8.11.3 Behoefte en draagkracht 157 8.11.4 Vaststelling en afdwinging van een verhaalsbijdrage 157 8.11.5 Wijziging van een verhaalsbijdrage 158 8.11.6 Bijstandsverhaal en bestuursrecht 159 Hoofdstuk 9. Huwelijksvermogensrecht 161 9.1 Inleiding 161 9.2 Procedures 162 9.3 Internationaal privaatrecht 162 9.4 Basisbegrippen 163 9.5 De verdeling van een gemeenschap 165 9.5.1 De totstandkoming van een verdeling 166 9.5.2 De omvang van de gemeenschap 167 9.5.3 De waarde van de bestanddelen 169 9.5.4 Toescheiding en andere vormen van verdeling 170 9.5.5 De schulden 170 9.5.6 Reprises en récompenses 171 9.5.7 Benadeling van de gemeenschap (art. 1:164 BW) 172 9.5.8 Andere vergoedingsvorderingen 172 9.6 Huwelijkse voorwaarden 173 9.6.1 De koude uitsluiting 173 9.6.2 Wettelijke stelsels 174 9.6.3 In de praktijk ontwikkelde huwelijksgoederenstelsels 174 9.6.4 Gemeenschappen bij huwelijkse voorwaarden 175 9.6.5 Periodieke verrekenbedingen 176 9.6.6 Finale verrekenbedingen 178 10 Maklu
Inhoudsopgave 9.6.7 Vergoedingsvorderingen wegens vermogensverschuivingen 179 9.6.8 Natuurlijke verbintenissen 181 9.6.9 Vorderingen in verband met kosten huishouding 182 9.7 Bijzondere onderwerpen 183 9.7.1 De eigen woning 183 9.7.2 De huurwoning 184 9.7.3 De inboedel 184 9.7.4 Bankrekeningen 184 9.7.5 Levensverzekeringen 185 9.7.6 Beleggingsleer of nominale vergoeding 186 9.7.7 Ontslagvergoedingen 186 9.7.8 Stamrechten 186 9.7.9 De waarde van bedrijven 187 9.7.10 Belastinglatenties 188 9.7.11 Wettelijke rente 188 9.7.12 Convenanten 188 9.8 Pensioenen 189 9.9 Praktische tips 191 9.9.1 Voorbereiding verdeling gemeenschap 192 9.9.2 Voorbereiding afwikkeling huwelijkse voorwaarden 192 9.9.3 Voorbereiding zaken met Internationaal Privaatrecht 193 9.9.4 Het dictum 193 Hoofdstuk 10. Ondertoezichtstelling, uithuisplaatsing, aanwijzing 195 10.1 Kinderbeschermingsmaatregelen 195 10.1.1 Bijzonderheden rond de ondertoezichtstellingszitting 195 10.1.2 De zitting 196 10.2 Wat is een ondertoezichtstelling (art. 1:254 BW)? 196 10.2.1 Wat is het wettelijke criterium van de ondertoezichtstelling? 197 10.2.2 Welke instellingen kunnen een gezinsvoogd toevoegen? 197 10.2.3 BJZ (www.bureaujeugdzorg.info) 198 10.2.4 William Schrikker Groep 198 10.2.5 Het Leger des Heils 198 10.2.6 Stichting Gereformeerde jeugdbescherming 199 10.2.7 Stichting Joods Maatschappelijk Werk 199 10.2.8 Stichting Nidos 199 10.2.9 Wat doet een gezinsvoogd? (doel ondertoezichtstelling) 199 10.2.10 Voorlopige ondertoezichtstelling (vots; art. 1:255 BW) 200 10.2.11 De (definitieve) ondertoezichtstelling 201 10.2.12 Einde van de ondertoezichtstelling 202 10.3 De machtiging uithuisplaatsing 203 10.3.1 Wat houdt een machtiging uithuisplaatsing in de praktijk in? 203 10.3.2 Het crisisverzoek machtiging uithuisplaatsing 203 Maklu 11
Praktijkgids familie- en jeugdrecht 10.3.3 Hoor- tevens verlengingszitting, voor wat betreft de crisismachtiging uithuisplaatsing 204 10.3.4 Beëindiging van de uithuisplaatsing 205 10.4 Wet gesloten jeugdzorg 205 10.4.1 Toelichting op de wetswijziging 205 10.4.2 Wettelijke criteria 205 10.4.3 Vereisten 206 10.4.4 Duur van de machtiging uithuisplaatsing gesloten jeugdzorg 211 10.4.5 Voorlopige machtiging 212 10.4.6 Criteria voor een voorlopige machtiging 212 10.4.7 Verhoor 213 10.4.8 Indicatiebesluit 213 10.4.9 Geldigheid van het indicatiebesluit 213 10.5 Aanwijzingen 213 10.5.1 Voorbeelden van aanwijzingen 214 10.5.2 Omgang als aanwijzing 214 10.5.2.1 Omgang tussen een uithuisgeplaatst kind en ouder met gezag 214 10.5.2.2 Omgang tussen een uithuisgeplaatst kind en anderen 215 10.5.2.3 Vervallenverklaring aanwijzing 215 10.5.2.4 Ontvankelijkheid van het verzoek tot vervallen verklaring van de aanwijzing 216 10.5.2.5 Behandeling op zitting van het verzoek tot vervallen verklaring van de aanwijzing 216 10.5.2.6 Hoger beroep 217 10.6 Voorlopige voogdij 217 10.6.1 Voorlopige voogdij verzoek ex art. 1:241 lid 1 BW door de Raad 217 10.6.2 Voorlopige voogdij ex art. 1:272 BW 218 10.6.3 Gang van zaken bij voorlopige voogdij 219 10.6.4 Bevoegdheden gezinsvoogdij-instelling bij uitoefening van een voorlopige voogdij 219 10.6.5 Duur van de voorlopige voogdij 219 10.6.6 Beslissingen van BJZ in het kader van de voorlopige voogdij 220 10.6.7 Verhoor 220 Hoofdstuk 11. Internationaal Privaatrecht 221 11.1 Inleiding 221 11.2 Bevoegdheid Nederlandse rechter en toepasselijk recht bij voorlopige voorzieningen 222 11.2.1 Toevertrouwing kinderen en omgang 222 11.2.2 Alimentatie als voorlopige voorziening 228 12 Maklu
Inhoudsopgave 11.2.3 Echtelijke woning, persoonlijke goederen van partijen of van de kinderen 230 11.3 Echtscheiding met nevenvoorzieningen 231 11.3.1 Echtscheiding 231 11.3.2 Scheiding van tafel en bed en ontbinding na scheiding van tafel en bed 233 11.3.3 Ontbinding geregistreerd partnerschap 233 11.3.4 Nevenvoorzieningen 233 11.3.4.1 Verblijfplaats kinderen, gezag en omgang 233 11.3.4.2 Alimentatie 235 11.3.4.3 Echtelijke woning (voortgezet gebruik en huurrecht) 239 11.3.4.4 Verdeling 239 11.3.5 Zelfstandige verzoeken 246 11.3.5.1 Ouderlijk gezag, voogdij, omgang, verblijfplaats, 1:253a, ondertoezichtstelling, uithuisplaatsing, ontheffing en ontzetting 246 11.3.5.2 Alimentatie 248 11.4 Afstamming 249 11.4.1 Juridisch vaderschap (art. 1 WCA) 249 11.4.2 Moederschap (art. 1 en 3 WCA) 250 11.4.3 Ontkenning vaderschap (art. 2 WCA) 250 11.4.4 Erkenning (art. 4 WCA) 251 11.4.5 Vernietiging van de erkenning (art. 5 WCA) 252 11.4.6 Gerechtelijke vaststelling vaderschap (art. 6 WCA) 252 11.4.7 Wettiging door huwelijk (art. 7 WCA) 253 11.4.8 Erkenning buitenlandse akten en rechterlijke beslissingen (art. 9 en 10 WCA) 253 11.5 Naamrecht 253 11.5.1 Meerdere nationaliteiten 254 11.5.2 Erkenning, wettiging, adoptie, vaststelling vaderschap 255 11.5.3 Vluchtelingen 255 11.6 Erfrecht 256 11.6.1 Toepasselijk recht 257 11.6.2 Afwikkeling van de nalatenschap 260 11.6.3 Uiterste wilsbeschikkingen 261 11.7 Verdeling (bij dagvaarding) 261 11.8 Erkenning 262 11.8.1 Erkenning afstamming 262 11.8.2 Erkenning huwelijk 262 11.8.3 Erkenning echtscheiding 263 11.8.4 Erkenning beslissingen inzake de kinderen 264 11.8.5 Erkenning alimentatiebeslissingen 265 11.8.6 Openbare orde 266 Maklu 13
Praktijkgids familie- en jeugdrecht 11.9 Diverse onderwerpen in verband met internationaal privaatrecht 266 11.9.1 Meervoudige nationaliteit (effectiviteitstoets) 266 11.9.2 Verwaterde nationaliteit (realiteitstoets) 266 11.9.3 Kwalificatie 267 11.9.4 Voorvraag 268 11.9.5 Terugverwijzing naar Nederlands recht of verderverwijzing (renvoi) 269 11.10 Litispendentie 269 11.11 Lijst verdragen en aangesloten landen 270 Hoofdstuk 12. Marokkaans familierecht 273 12.1 Huwelijk 273 12.2 Echtscheiding 275 12.3 Afstamming 281 12.4 Gezag, verblijfplaats en omgang 284 12.5 Onderhoud 286 12.6 Huwelijksvermogensrecht 289 Hoofdstuk 13. Bijzondere verzoeken: orgaandonatie, paspoorten en tijdelijk huisverbod 293 13.1 Orgaandonatie 293 13.2 De paspoortwet 295 13.3 Wet tijdelijk huisverbod 297 Bijlagen 303 1 Alfabetische lijst van afkortingen 303 2 Alimentatie en jaarstukken 305 2.1 Welk inkomen is redelijk bij een eenmanszaak? 305 2.2 Welk inkomen is redelijk bij een besloten vennootschap? 305 2.3 Correctie van de jaarrekening 306 2.4 Liquiditeit 307 2.5 Solvabiliteit 308 2.6 Een holding en een werkmaatschappij 308 3 Betekent toepassing van het EVRM binnen het familierecht meer dan alleen het gebruik van het begrip family life? 309 Bibliografie 319 Trefwoordenlijst 321 14 Maklu