Permanente verkeerseducatie Tien projecten verkeerseducatie voor 0 tot 100 jaar. Voor deze projecten geldt een vereenvoudigde subsidieaanvraag. 1 bouwen aan samenhang
2
Inleiding Al jaren worden in de regio Rotterdam verschillende verkeerseducatieve projecten voor uiteenlopende doelgroepen uitgevoerd. Zo loopt het Fiets-OV-project in Plaswijckpark ruim tien jaar, is de verkeersleerkracht actief in een aantal gemeenten en wordt de rijvaardigheidscursus voor ouderen elk jaar wel in een gemeente gehouden. De stadsregio Rotterdam streeft naar permanente verkeerseducatie om de verkeersveiligheid te verbeteren. Hierbij worden verkeerseducatieve projecten op structurele basis gestart. Het doel hiervan is om bewustwording van het eigen gedrag in het verkeer voor alle doelgroepen te vergroten en daarmee het aantal verkeersongevallen te verminderen. > Waarom deze brochure? De stadsregio Rotterdam wil gemeenten en andere partijen stimuleren en motiveren om verkeerseducatieve projecten te starten. Daarom hebben we een aantal succesvolle projecten geselecteerd waarvoor op eenvoudige wijze subsidie te verkrijgen is. > Voor wie is de brochure? Deze brochure is bedoeld voor wethouders, ambtenaren bij gemeenten en maatschappelijke organisaties als ouderenbonden, scholen en welzijnsorganisaties. > Permanente Verkeerseducatie Verkeerseducatie is - naast infrastructuur, voorlichting en handhaving - een belangrijke pijler waarop Duurzaam Veilig rust. Duurzaam Veilig wil zeggen dat ongevallen zoveel mogelijk worden voorkomen. De meeste verkeersongevallen zijn te wijten aan menselijk falen, daarom heeft aandacht voor gedragsbeïnvloeding in het verkeer prioriteit. Ten aanzien van verkeerseducatie hebben de gezamenlijke Regionale en Provinciale Organen voor de Verkeersveiligheid in 2002 beleid geformuleerd om te komen tot Permanente Verkeerseducatie. Permanente Verkeerseducatie (PVE) heeft tot doel de verkeersdeelnemer gedurende het hele leven de benodigde kennis, vaardigheden en motivatie bij te brengen voor een veilige deelname aan het verkeer. In de loop van een mensenleven verandert er veel. De verkeersdeelnemer begint als voetganger, fietser of autopassagier. Later wordt hij ook automobilist, vrachtwagenchauffeur of ov-reiziger. Ondertussen komen er nieuwe verkeersregels en met het klimmen der jaren veranderen zijn inzichten en mogelijkheden. Het is noodzakelijk om daar met verkeerseducatie continu rekening mee te houden. 3
> Doelgroepen Binnen Permanente Verkeerseducatie worden zes doelgroepen onderscheiden. De indeling in doelgroepen is gebaseerd op een combinatie van leeftijdsfase en keuze van vervoersmiddel. Door deze doelgroepen te spiegelen met de ongevallenstatistieken in de stadsregio, is uitgezocht welke doelgroepen binnen de stadsregio speciale aandacht nodig hebben. Doelgroepen 0 tot 4 jaar peuters en kleuters: de eerste kennismaking met het verkeer; ook voor ouders verandert er veel. 4 tot 12 jaar leerlingen basisschool: lopen naar school, spelen op straat, verleggen van grenzen. 12 tot 18 jaar leerlingen voortgezet onderwijs: zelfstandig fietsen en scooter rijden, afleggen van grotere afstanden, vaak roekeloos en stoer gedrag. 18 tot 24 jaar beginnende bestuurders: beperkte rijervaring, vaak roekeloos en stoer gedrag, verantwoordelijkheden nemen toe. 24 tot ± 60 jaar volwassenen: meer ervaring in het verkeer, gedragsbeïnvloeding blijft noodzakelijk. vanaf ± 60 jaar ouderen: onzekerheid ontstaat op de fiets, in de auto; scootmobielgebruikers. Voor de doelgroepen 18 tot 24 jaar en 24 tot 60 jaar worden regelmatig campagnes gestart op regionaal en landelijk niveau omdat deze doelgroepen extra veel aandacht nodig hebben. > Subsidie De stadsregio vindt permanente verkeerseducatie belangrijk. De projecten uit deze brochure ontvangen subsidie die via een eenvoudige subsidieprocedure aan te vragen is. Inhoudelijke onderbouwing is hierbij niet nodig. Op basis van de door de subsidieaanvrager geleverde kostenraming wordt de bijdrage bepaald. De uitvoeringskosten van het project zijn tot 50% subsidiabel. Hiertoe worden alle kosten gerekend die noodzakelijk zijn om het project uit te voeren. (Maatschappelijke organisaties vragen de subsidie aan via de eigen gemeente.) > Meer informatie. Over de projecten, subsidie en/of de uitvoering van het verkeerseducatiebeleid: - Bas van Toledo: 010-489 5762 - E-mail adres: Over verkeerseducatie en verkeersveiligheid: - algemene informatie over verkeersveiligheid: www.rovzuidholland.nl - toolkit permanente verkeerseducatie KPVV: www.kpvv.nl - voor certificering van basisscholen in Zuid-Holland: www.schoolopseef.nl 4
1. JONGleren in het verkeer Peuters en kleuters Verkeersopvoeding kan niet vroeg genoeg beginnen. Die begint al bij de jongste verkeersdeelnemertjes, de groep tussen 0 en 4 jaar. Ongemerkt pikken peuters en kleuters al veel op over verkeersregels en -gedrag. Vooral van hun ouders, want die bewegen zich met hun kinderen in het verkeer en fungeren zo als voorbeeld. Het programma JONGleren in het verkeer richt zich op kinderen tussen de 2 en 4 jaar en hun ouders en/of verzorgers. Gedurende enkele weken leren de kinderen het verkeer kennen via educatieve spelletjes. Voor de ouders en/of verzorgers wordt een informatiebijeenkomst gehouden. Op straat Kinderen kunnen praktisch kennismaken met het verkeer door met hun fietsje of skelter door een verkeerstuin te rijden. Ouderavond Voor de ouders wordt een informatiebijeenkomst georganiseerd, waar een deskundige komt vertellen over kinderen en het verkeer. Vooraf kan een deskundige het programma en doelstellingen uitleggen aan de leidsters van de peuterspeelzaal of kinderdagverblijf. De uitgebreide documentatie- en informatiemap over het programma JONGleren in het verkeer en het foldermateriaal voor ouders en inlichtingen zijn te bestellen bij het ROV Zuid-Holland. Twee à drie weken. Peuters en kleuters, ouders en/of verzorgers. E 400,- voor speel/educatiekist en E 1.000,- Het doel van JONGleren in het verkeer is om kinderen spelenderwijs dingen te laten ontdekken en leren over het verkeer. Tevens gaat er veel aandacht uit naar de ouders zodat zij zich bewust worden van de manier waarop hun kind zich beweegt in het verkeer, wat zij kunnen doen om hun kind een goede basis verkeersveiligheid mee te geven en wat hun eigen verantwoordelijkheden in het verkeer zijn. voor ouderavond o.l.v. een deskundige en voorlichting aan de leidsters. Dit project wordt voor 50% gesubsidieerd door de stadsregio Rotterdam. www.rovzuidholland.nl Het programma bestaat uit drie onderdelen: In de groep Tijdens het project kan er gebruik worden gemaakt van een (roulerende) uitleenkist, met daarin boekjes, poppen, een cd met liedjes, een puzzel, etc. over het thema verkeer. Een wijkagent kan de kinderen iets vertellen over het verkeer in de buurt. 5
2. Verkeersleerkracht Leerlingen basisschool Elke school vindt het belangrijk dat kinderen leren zich veilig en zelfstandig te redden in het verkeer. Onderbezetting, overvolle programma s, belangrijke andere thema s of juist de risico s tijdens buitenlessen weerhouden leerkrachten ervan daadwerkelijk met het oefenen van de nodige praktische verkeersvaardigheden aan de slag te gaan. De oplossing van dit dilemma is gevonden in de functie van de verkeersleerkracht. Deze voor meerdere scholen aangestelde vakleerkracht organiseert een aantal hoogwaardige praktijkprogramma s voor basisscholen en leerlingen en voert die ook uit. Na 3 jaar nemen de school en de ouders deze taak over. De verkeersleerkracht is de motor voor een structurele aanpak van verkeerseducatie in het programma School op Seef. Geïnteresseerde scholen kunnen zich laten certificeren in het kader van dit programma. Ook de andere projecten voor leerlingen van het basisonderwijs in deze brochure dragen bij aan het certificeren van School op Seef. De verkeersleerkracht maakt kinderen vertrouwd met verkeerssituaties zodat ze veilig, zelfstandig en bewust aan het verkeer kunnen deelnemen. Daarnaast draagt de verkeersleerkracht er aan bij dat de school praktische verkeerseducatie tot vast onderdeel maakt van het lespakket. De inzet van de verkeersleerkracht kan variëren, afhankelijk van de prioriteiten van de betrokken school en gemeente, maar omvat altijd een of meer van deze taken: - Organiseren en uitvoeren van praktische verkeerseducatieprojecten op scholen, bijvoorbeeld veilig leren oversteken voor groep 1 t/m 4, motorische fietsvaardigheid voor groep 5 en 6, educatieve fietsroutes en schoolthuisroutes, trapvaardigheid voor groep 6 tot 8. - Verzorgen van voorlichting aan ouders over hun rol als verkeersopvoeder. - Adviseren en coachen van leerkrachten en/of hulpouders tot zelfstandig verkeersleerkracht binnen de school. - (Mee) opstellen van een schoolactieplan voor verkeersveiligheid en educatie. Drie jaar. Leerlingen basisschool (groepen 1 t/m 8). Ongeveer E 25.000,- (afhankelijk van de grootte van de school) voor drie jaar. Dit project wordt voor 50% gesubsidieerd door de stadsregio Rotterdam. 6
3. De Verkeersslang Leerlingen basisschool Bij veel basisscholen wordt een groot aantal kinderen met de auto naar school gebracht, waardoor onveilige situaties, parkeerproblemen en milieuoverlast ontstaan. Draaiende motoren, dubbel geparkeerde auto s en overstekende kinderen; de problemen bij de schoolpoort zijn talrijk. Om het autoverkeer rond scholen terug te dringen is het project de Verkeersslang geïntroduceerd. Het project vormt de kapstok van een themaweek rond verkeer, verkeersveiligheid en milieubewust en gezond naar school komen. Het project is de aanleiding en de kern rond een groot aantal activiteiten die plaats kunnen vinden. De school bepaalt zelf, afhankelijk van de eigen schoolsituatie en de inbreng van Veilig Verkeer Nederland, gemeente en politie, de uiteindelijke vorm. baar vervoer naar school komen. Dan krijgen zij een sticker. Deze stickers worden dagelijks verzameld en op een spandoek met een verkeersslang aangebracht. Als de verkeersslang aan het einde van de week vol is, krijgen de kinderen een prijs. De themaweek wordt ondersteund met een draaiboek, lessuggesties en een website. Eén week. Leerlingen basisschool (groepen 1 t/m 8). E 400,-. Dit project wordt voor 50% gesubsidieerd door de stadsregio Rotterdam. www.verkeersslang.nl Het spel wil kinderen van de basisschool aanmoedigen om gedurende één schoolweek veilig en milieuvriendelijk naar school te komen. Het spelelement laat kinderen klassikaal beleven dat het leuk is om veilig en milieuvriendelijk naar school te komen. Via de kinderen worden de ouders benaderd om toch vooral de auto te laten staan, of, als de auto gebruikt wordt, te gaan carpoolen. De kinderen van de basisschool moeten gedurende de week zoveel mogelijk met de fiets, te voet of met het open- 7
4. anwb Streetwise Leerlingen basisschool ANWB Streetwise bestaat uit drie onderdelen, aangepast aan de leeftijd van de kinderen: 1. Blik en Klik (groep 3 en 4). Hierbij staan actieve verkeersveiligheid en gordelgebruik centraal. 2. Hallo Auto (groep 5 en 6). Leerlingen leren de remweg van een auto inschatten. 3. Trapvaardig (groep 7 en 8). Training fietsvaardigheid. Instructeurs van de ANWB voeren het programma uit, Verkeersveiligheid is een zaak van ouders, school en kind. Ouders willen dat hun kind zich veilig door het verkeer beweegt. De school voelt de verantwoordelijkheid om daarin een rol te spelen. Omgaan met verkeer leren kinderen het beste in de praktijk! Daarom biedt de ANWB het programma ANWB Streetwise aan: een programma voor praktisch verkeersonderwijs voor basisschoolleerlingen van groep 3 tot en met 8. Met de speciaal ontwikkelde lesmaterialen als elektroen rijlesauto s, zebrapaden, verkeerslichten en opblaasbare auto s wordt de praktijk zo veel mogelijk nagebootst. waardoor de docent weinig voorbereidingstijd nodig heeft. Eén dagdeel. Leerlingen basisschool (groepen 3 t/m 8). E 565,-. Dit project wordt voor 50% gesubsidieerd door de stadsregio Rotterdam www.anwb.nl ANWB Streetwise is er op gericht om leerlingen van de basisschool verantwoordelijk en op een juiste manier om te laten gaan met het verkeer. Hierbij staat centraal dat leerlingen van jongs af aan goed en met een praktische inslag worden voorbereid op het toenemende gebruik van de fiets op de middelbare school. 8
5. Verkeersouders (VVN) Leerlingen basisschool De verkeersouder is het aanspreekpunt voor ouders, school, gemeente en politie voor alles wat te maken heeft met de verkeersveiligheid rond de school. Hij probeert samen met deze partijen te werken aan meer veiligheid rond de school en op de school-thuisroute. Zo werkt hij aan een verkeersveilige school- en woonomgeving voor alle leerlingen. De verkeersouder neemt geen extra formatieplaats op de school in beslag. Verbeteren verkeersveiligheid van leerlingen en de verkeersveiligheid rond school en de school-thuisroute door samenwerken met ouders en het opbouwen van een netwerk. De verkeersouder zorgt ervoor dat verkeerseducatie en verkeerveiligheid hoog op de agenda komt te staan van de school. Veilig Verkeer Nederland (VVN) biedt de mogelijkheid dat een ouder of verzorger wordt opgeleid tot verkeersouder. Per school kan er één verkeersouder zijn aangesteld. Deze verkeersouder werkt aan de verkeersveiligheid van leerlingen, voert overleg, ondersteunt bij de praktische verkeerseducatie en organiseert projecten en acties samen met andere ouders en/of instanties. benodigde faciliteiten. De verkeersouder wordt door het landelijk Standpunt Verkeersouders (LSV) ondersteund en begeleid. Elk schooljaar kan de verkeersouder worden aangemeld. Leerlingen basisschool (groepen 1 t/m 8). Geen kosten. Dit project wordt 100% gefinancierd door de stadsregio Rotterdam. www.vvn.nl, www.lsv.nl De school die een verkeersouder wil aanstellen, meldt zich aan bij de gemeente. De VVN regelt na de aanmelding de 9
6. F i e t s - O V Leerlingen basisschool Als voorbereiding op het fietsen en het reizen met het openbaar vervoer na de periode op de basisschool heeft de stadsregio Rotterdam het project Fiets-OV ontwikkeld voor de leerlingen van groep 8. Dit project wordt al ruim 10 jaar in de verkeerstuin van Plaswijckpark gehouden. Fiets OV is naar aanleiding van de opmerking van de gebruikers en uitvoerders aangepast. Sinds het schooljaar 2007-2008 wordt gewerkt met de vernieuwde versie. Daarnaast wordt actief reizen met het openbaar vervoer gestimuleerd door de leerlingen een bezoek te laten brengen aan het Nationaal Onderwijsmuseum en facultatief aan het Openbaar Vervoer Museum en Historische Collectie Politie Rotterdam Rijnmond. Deze bezoeken staan allemaal in het teken van het verkeer. 1,5 uur voorbereiding op school en 12 uur voor 3 bezoeken inclusief reistijd. Leerlingen basisschool (groepen 8). Geen kosten. Dit project wordt 100% gefinancierd door de stadsregio Rotterdam. Leerlingen uit groep 8 vaardig maken om zich veilig en zelfstandig te begeven in het verkeer. Dit project is een goede voorbereiding op het fietsen en het reizen met ov naar het voortgezet onderwijs. www.plaswijckpark.nl, www.onderwijsmuseum.nl De leerlingen van groep 8 en hun leerkracht worden uitgenodigd drie keer per jaar actief deel te nemen aan het Fiets-OV-project. In de verkeerstuin Plaswijckpark worden drie modules aangeboden: Regulier fietsen Fietsen in groepjes Fietsexamen 10
7. grootverkeersmysteriespel Leerlingen basisschool Het GVMs wil scholen stimuleren tot algemeen en praktijkgericht verkeersonderwijs. Het lespakket is bedoeld om als thema of project gedurende twee weken op een school te draaien. Het GrootVerkeersMysteriespel (GVMs) is een flexibel totaalpakket voor praktische en theoretische verkeerseducatie voor leerlingen van de basisschool. Het spel bestaat uit 16 panelen, een spel-/mysteriewand en toebehoren met diverse spellen en opdrachten er op. Het GrootVerkeersMysteriespel leent zich voor een flexibele werkwijze: de inhoud van de verkeerslessen en de volgorde van verschillende onderwerpen kan zelfstandig worden bepaald. Het spel is met name bedoeld om bestaande lespakketten over verkeerseducatie aan elkaar te koppelen. Zo kan in alle groepen op een pakkende en stimulerende wijze verkeersonderricht worden gegeven. Modules die aan de orde komen zijn ondermeer: trapvaardig, motorische fietsvaardigheid, oversteken, dode hoek en zichtbaarheid. Voor het GVMs is een speciale aanhanger met verschillende educatieve materialen ontwikkeld. Deze aanhanger blijft 2 à 3 weken op de school. Vooraf krijgt de school ondersteuning bij en uitleg over hoe het project ingezet kan worden. Na de projectperiode vindt er een evaluatie plaats. Twee à drie weken. Leerlingen basisschool (groepen 1 t/m 8). Geen kosten. Dit project wordt voor 100% gefinancierd door de stadsregio Rotterdam. 11
8. schoolcontactpersoon Leerlingen voortgezet onderwijs Een beproefde manier om de inzet van en samenwerking met de scholen voor voortgezet onderwijs te ondersteunen, is het faciliteren van een schoolcontactpersoon binnen de school door een gemeente. De school maakt gedurende minimaal 1 lesuur per week een directielid of docent vrij voor coördinerende werkzaamheden in het kader van verkeerseducatie. Dit betekent dat voor maximaal 40 uur per jaar een contactpersoon op contractbasis extern gefinancierd wordt. Deze contactpersoon is de brug tussen school en ondersteuningsnetwerk (gemeente, stadsregio, ROV, etc). Hij kan door de contacten binnen de school goed inschatten welke activiteiten passen bij de leerlingen, de (verkeersveiligheids-) problematiek en de werkwijze van de school. De schoolcontactpersoon speelt een sleutelrol in de opbouw van een structurele aanpak van verkeerseducatie in het voortgezet onderwijs. Voor de overeenkomst gemeente-school met betrekking tot de inzet van de schoolcontactpersoon is een raamwerk beschikbaar. In de verschillende regioprojecten worden in samenwerking met de schoolcontactpersoon tal van materialen en activiteiten door de scholen ingezet of zelfs ontwikkeld, bijvoorbeeld: Themadag verkeer in de introductieperiode van nieuwe brugklassers Lessen fietsonderhoud, bijvoorbeeld bij het vak Techniek Lessen over (de risico s van ) bromfietsgebruik Theoretisch-praktische bromfietscursus Voorts stelt de school een werkplan verkeerseducatie vast en voert dit uit. De gemeente neemt de verkeersveiligheid op de routes van de leerlingen en rond de school mee in de afwegingen rond maatregelen aan de infrastructuur. Een duurzame inzet en samenwerking tussen overheid en school op het gebied van verkeersveiligheid en -educatie en het faciliteren op maat van de school. Eén tot drie jaar. Leerlingen voortgezet onderwijs, scholen voorgezet onderwijs. E 2.000,- à E 3.000,- per jaar per school. Dit project wordt voor 50% gesubsidieerd door de stadsregio Rotterdam. www.rovzuidholland.nl 12
9. Jongerendebat Leerlingen voortgezet onderwijs Het Jongerendebat wordt georganiseerd door Team Alert, een professionele verkeersveiligheidsorganisatie voor en door jongeren. Het debat wordt gehouden op de school, heeft de vorm van een kruispuntsessie en duurt ongeveer anderhalf uur. De jongeren debatteren onder leiding van een Eén dag. Leerlingen voortgezet onderwijs vanaf 14 jaar. professionele gespreksleider. over hun gedrag en verantwoordelijkheden in het verkeer aan de hand van stellingen die door filmpjes worden ondersteund. Doel van het Jongerendebat is om de jongeren bewust te maken van hun gedrag en verantwoordelijkheden in het verkeer. E 3.000,-. Dit project wordt voor 50% gesubsidieerd door de stadsregio Rotterdam. www.teamalert.nl Het Jongerendebat wordt gehouden op de school. Team Alert organiseert het debat, maakt de stellingen, levert een professionele presentator en de decors. Per kruispuntsessie kunnen ongeveer 90 leerlingen deelnemen. Er kunnen maximaal 3 sessies op een dag gehouden worden (maximaal 270 leerlingen). De jury reikt aan het einde van elk debat een prijs uit aan de beste debater. Deze jury kan worden gevormd door bijvoorbeeld de docenten van de aanwezige klassen, politici, vertegenwoordigers van de politie en ambtenaren. 13
10. rijvaardigheidscursus ouderen Ouderen Nederland vergrijst in hoog tempo. Dit heeft gevolgen voor de verkeersveiligheid, aangezien een groeiende groep verkeersdeelnemers lang geleden het rijbewijs heeft gehaald en waarschijnlijk onvoldoende op de hoogte is van de laatste verkeersontwikkelingen en verkeersvoorschriften. Vaak leidt dit tot een afnemende kwaliteit van het rijgedrag. De rijvaardigheidscursus geeft ouderen de gelegenheid hun verkeerskennis en hun rijvaardigheden op te frissen en naar gelang bij te scholen. Deelname aan de cursus heeft géén consequenties voor het rijbewijs. Deze opfriscursus is ontwikkeld met als doel ouderen zo lang mogelijk zelfstandig en veilig auto te laten rijden. Dit dient de verkeersveiligheid in het algemeen en de zelfstandigheid van ouderen in het bijzonder. De cursus bestaat uit drie onderdelen van elk een uur: Gezichts- en gehoorvermogenstest; reactievermogenstest in rijsimulator Rijtest in eigen auto onder leiding van rij-instructeur Update van verkeerstheorie Het programma omvat twee dagdelen. Per dagdeel kunnen maximaal 30 ouderen meedoen. Verkeersveiligheid Nederland (VVN) draagt zorg voor de praktische organisatie: rijsimulator, testmateriaal, theoriedocent. De initiatiefnemende partij als gemeente of maatschappelijke organisatie draagt zorg voor de communicatie, locatie en inschrijving. Eén dag (2 dagdelen). Ouderen vanaf 60 jaar. E 4.500,-. Dit project wordt voor 50% gesubsidieerd door de stadsregio Rotterdam. www.vvn.nl 14
Samen werken aan verkeersveiligheid
stadsregio Rotterdam, Minervahuis 1, Meent 106, 3011 JR, Postbus 21051, 3001 AB Rotterdam Telefoon 010-417 23 89 Fax 010-404 73 47 Mail info@sr.rotterdam.nl Internet www.stadsregio.info 16