Wat kun je verwachten?

Transcriptie

1 Wat kun je verwachten? Urenverdeling V4: 3 uur per week V5: 3 uur per week V6: 3 uur per week Overhoringen Minimaal 2 overhoringen per periode (weging varieert) Weging Proefwerk: 3-4x (in april: 6x!) SO: 1-2x SE V5: 1x SE in april V6: 2x SE 1

2 Wat gaan we doen in 3 VWO? Zowel algemene economie als bedrijfseconomie Hoe werkt een bank? Hoe werkt het Nederlandse belastingstelsel? Lenen, sparen en beleggen Albert Heijn en de vier P s Reclamefilmpjes NV of BV? Het jaarverslag Wit of zwart werken? De arbeidsmarkt 2

3 Drie regels! Boek meenemen Ik verwacht dat je je boek meeneemt Met schrift, mapje, collegeblok, etc! 2 e keer vergeten = melden Mobiele telefoon NIET! Innemen = 16:30 ophalen bij de administratie Huiswerk maken We maken veel opdrachten in de les Af en toe zul je huiswerk moeten maken Huiswerk wordt gecontroleerd 2 e keer niet gemaakt = melden bij afdelingsleider 3

4 Economie 4

5 5

6 Wat moest Theo Maassen op school leren? Kennis verwerven Economie is de wetenschap die de mensheid bestudeert in zijn streven naar welvaart Menselijk gedrag... moeilijk te voorspellen! Geld? 6

7 Wat gebeurde er in de zomervakantie? De wetenschap Kennis verwerven 7

8 De mensheid Vier grote groepen (of: spelers in het 1. Consumenten rollenspel!) 2. Producenten 3. Overheid 4. Buitenland 8

9 De welvaart Meer dan geld... 9

10 De welvaart Meer dan geld... Photoshop? Bruto Nationaal Geluk Het is tijd voor een andere kijk op welvaart. Cijferfetisjisme vertroebelt de blik op de toekomst. Van alles meer produceren levert voor korte tijd mooie groeicijfers op, maar op termijn een uitgeputte aarde. Nobelprijswinnaars en regeringen werken daarom aan een bredere definitie van welvaart, die welzijn, gezonde levensjaren en milieubehoud meeweegt: het Bruto Nationaal Geluk in plaats van het Bruto Nationaal Product Bron: verkiezingsprogramma 2010, GroenLinks 10

11 De welvaart Meer dan geld... Welvaart in enge zin Welvaart in ruime zin Materiële welvaart Materiële en niet-materiële zaken Beperkte blik op de wereld: geld Veel gebruikte maatstaf Inkomen Bruto Binnenlands Product (BBP) Kwantiteit en kwaliteit van de behoeftebevrediging Kwaliteit, bijvoorbeeld Van onderwijs en gezondheidszorg Vrije tijd Veiligheid Milieu Niet (altijd) te meten 11

12 In het streven naar welvaart, moeten we keuzes maken vanwege schaarste Behoeften (wensen) Gezinnen Middelen 1.950,- netto in de maand

13 Keuzes maken is moeilijk 13

14 Vandaag: de economie van een land Consumenten Producenten De markt Bijvoorbeeld Goederenmarkt Arbeidsmarkt Vermogensmark t Overheid 14

15 Jan Modaal Otto Normalverbraucher Average Joe 15

16 Jan Modaal is de benaming voor een werknemer met een doorsnee inkomen, een gemiddelde consument Hij heeft een koophuis, een vrouw en 1.8 kinderen Jan Modaal wordt graag gebruikt door politici 16

17 1. Consumenten Een paar kenmerken van Jan Modaal... Na belasting: 1.950,- per maand Wat verdient Jan Modaal gemiddeld per jaar? ,- ( 2.750,- per maand) Jan Modaal heeft een hypotheek. Hoe groot is zijn hypotheekschuld gemiddeld? ,- Hoeveel spaart Jan Modaal gemiddeld per maand? 216,- 17

18 1. Consumenten consumeren Economie = keuzes maken vanwege schaarste Behoeften (wensen) Consumenten consumeren Consumenten kopen goederen en diensten waar ze behoefte aan hebben Middelen 1.950,- netto in de maand

19 1. Consumenten consumeren Twee soorten goederen Consumeren Primaire goederen Secundaire goederen Deze goederen voorzien in de eerste levensbehoeften Voorbeelden Eten Water Huisvesting Alle andere (luxe) goederen die voorzien in secundaire behoeften Voorbeelden ipad Make-up Auto 19

20 1. Consumenten consumeren Let op: diensten zijn ook goederen! Goederen Diensten Stoffelijke consumptiegoederen Onstoffelijke consumptiegoederen Voorbeelden Een fiets Een schoolboek Een pak koffie Etc. Voorbeelden Een taxirit Advies van een advocaat 20

21 2. Producenten produceren Het productieproces De Aviko frietfabriek in Steenderen (vlakbij Wolkenland!) Grondstof Omzet Hulpstof Elektriciteit Water Arbeid Loon Gezinnen 21

22 2. Producenten produceren Het productieproces Grondstof Omzet Hulpstof Elektriciteit Water Arbeid Loon Lening Rente Gebouw Huur Grond Pacht Ondernemerschap Winst Gezinnen Banken Eigenaar van de gebouwen Grondbezitter De eigenaar 22

23 2. Producenten produceren Vier productiefactoren Grondstof Omzet Hulpstof Elektriciteit Water Arbeid (Geld) (Reëel) + Natuur kapitaal kapitaal Ondernemerschap Gezinnen Banken Eigenaar van de gebouwen Grondbezitter De eigenaar 23

24 3. De overheid: de grote herverdeler van inkomens Ontvangsten: belasting en premies De overheid Uitgaven: uitkeringen en subsidies De grote herverdeler van inkomens 24

25 Samengevat de economie van een land Consumenten Producenten De markt Bijvoorbeeld Goederenmarkt Arbeidsmarkt Vermogensmark t Overheid 25

26 26

27 De historie van geld Arbeidsverdeling Zelfvoorziening Arbeidsverdeling (Super-) specialisatie Mensen produceren zelf om in hun eigen behoeften te voorzien Geld bestaat nog niet Behoeften nemen toe en het wordt onmogelijk om alles zelf te maken Er ontstaat arbeidsverdeling: het maken van producten wordt verdeeld over verschillende mensen Bakker, slager, etc. Er ontstaat 27 ruilhandel De arbeidsverdeling blijft doorgaan Er is sprake van extreme specialisatie Bijvoorbeeld: het vastlijmen van het scherm van een iphone is een beroep

28 De historie van geld Arbeidsverdeling leidt tot ruilhandel Directe ruil Indirecte ruil Ruilen in natura Een ruil waar geen geld aan te pas komt Goederen worden geruild tegen goederen Problemen Ik wil een biefstuk maar heb geen brood Ik wil volgende week biefstuk maar heb vandaag een brood Een ruil waarbij een algemeen aanvaard ruilmiddel gebruikt wordt (nu: geld!) 28

29 De historie van geld Ruilhandel: van schelpen naar giraal Schelpen Edelmetaal geld Chartaal geld Giraal geld Gebruikt als één van de eerste ruilmiddelen Ander voorbeeld: zout Goud als bekendste voorbeeld Waardevast Niet na te maken Stoffelijk geld: munten en bankbiljetten Uitgegeven door de Europese Centrale Bank (ECB) en De Nederlandse Bank (DNB) Gouden standaard: geld direct inwisselbaar voor goud Onstoffelijk geld: bankrekening Verschillende manieren om elektronisch te betalen Pinnen Chippen Internet en telefoon Creditcard 29

30 ING maakt ,- winst in februari 2011, 30

31 Hoe werkt een bank eigenlijk? Spaarders Leners Lage rente Hoge rente Spaargeld Lening Winst voor de bank 31

32 Getallenvoorbeeld 1 huishouden spaart en 1 huishouden Spaarders leent Leners 2% 6% 2.000, ,- Winst = opbrengst kosten = = 80 32

33 Getallenvoorbeeld Een heel land spaart en een heel land Spaarders leent Leners 2% 6% , ,- Winst = opbrengst kosten = =

34

35 Wat doet Jan Modaal met zijn inkomen? Jan Modaal 1. Uitgeven Huishoudgeld Vaste lasten Reserveringsuitgaven 2. Sparen (als hij nog geld overhoudt) ,- per jaar 2.750,- per maand Na belasting: 1.950,- per maand 3. Lenen (als hij te weinig heeft!) 35

36 Vandaag: lenen Spaarders Leners Lage rente Hoge rente Spaargeld Lening Winst voor de bank 36

37 Waarvoor lenen mensen geld? Vaak gekocht met geleend geld Duurzame goederen Niet-duurzame goederen Goederen die vele jaren meegaan Goederen die in één keer gebruikt worden Let op: duurzaam wordt tegenwoordig ook veel gebruikt als gezond leefmilieu 37

38 Hoe werkt lenen bij een bank? Stap 1: Aanvraag GESCHIKT ONGESCHIKT Jan Modaal wil geld lenen voor een nieuwe auto Aanvraag Controle bij Bureau Krediet Registratie (BKR in Tiel) GESCHIKT ONGESCHIKT Op basis van inkomen Jan Modaal Stap 2: Lenen = betalen Rente Aflossen 38

39 Twee belangrijke begrippen Kijk mee naar het voorbeeld op bladzijde 41 Rente betalen Aflossen Vergoeding die jij betaalt aan de bank voor het lenen van geld Het geleende geld terugbetalen aan de bank 39

40 Twee soorten leningen Lening zonder onderpand (consumptief krediet) Lening met onderpand (hypotheek) Voor aanschaf (duurzame) consumptiegoederen Hoge rente want de bank heeft weinig zekerheid (2011: 9-15%) Voor aanschaf huis / bedrijfspand Lagere rente want de bank heeft onderpand (huis, bedrijfspand) als zekerheid (2011: 3-5%) Voorbeelden van geldgevers: Voorbeelden van geldgevers 40

41 Vijf vormen van consumptief krediet Hoogte lening afhankelijk van inkomen 1. Persoonlijke lening 2. Doorlopend krediet 3. Salariskrediet 4. Kopen op afbetaling 5. Huurkoop Kenmerken Consument ontvangt in een keer het geleende bedrag voor 1. een vaste periode Maandelijkse rente en aflossing Aflossing kan niet opnieuw worden opgenomen Consument krijgt een bepaalde kredietlimiet en mag vrij opnemen tot de 1. limiet Er wordt alleen rente betaald over opgenomen bedragen Afgeloste bedragen kunnen opnieuw worden opgenomen 1. Rood staan op de betaalrekening waar salaris gestort wordt Kredietlimiet meestal maximaal 2.500,- Betaling van consumptiegoed in termijnen Koop nu en betaal 1. volgend jaar Koop op afbetaling: consument meteen eigenaar Huurkoop: consument 41 pas eigenaar na Rente per jaar Reclame: 1. 5% Werkelijk: 8-15% Reclame: 1. 5% Werkelijk: 8-15% 8-15% Max. 15% Tot een aantal jaar geleden: max. 28%

42 Vorige les: twee soorten leningen Lening zonder onderpand (consumptief krediet) Lening met onderpand (hypotheek) Voor aanschaf (duurzame) consumptiegoederen Hoge rente want de bank heeft weinig zekerheid (2011: 9-15%) Voor aanschaf huis / bedrijfspand Lagere rente want de bank heeft onderpand (huis, bedrijfspand) als zekerheid (2011: 3-5%) Voorbeelden van geldgevers: Voorbeelden van geldgevers 42

43 consumptief krediet Hoogte lening afhankelijk van Kenmerken inkomen Rente per jaar 1. Persoonlijke lening 2. Doorlopend krediet 3. Salariskrediet 4. Kopen op afbetaling 5. Huurkoop Consument ontvangt in een keer het geleende bedrag voor 1. een vaste periode Maandelijkse rente en aflossing Aflossing kan niet opnieuw worden opgenomen Consument krijgt een bepaalde kredietlimiet en mag vrij opnemen tot de 1. limiet Er wordt alleen rente betaald over opgenomen bedragen Afgeloste bedragen kunnen opnieuw worden opgenomen 1. Rood staan op de betaalrekening waar salaris gestort wordt Kredietlimiet meestal maximaal 2.500,- Betaling van consumptiegoed in termijnen Koop nu en betaal 1. volgend jaar Koop op afbetaling: consument meteen eigenaar Huurkoop: consument 43 pas eigenaar na Reclame: 1. 5% Werkelijk: 8-15% Reclame: 1. 5% Werkelijk: 8-15% 8-15% Max. 15% Tot een aantal jaar geleden: max. 28%

44 Vraag: welke soort consumptief krediet wordt in deze ING reclame beschreven? ek 44

45 Vraag: welke soort consumptief krediet wordt in deze ING reclame beschreven? 45

46 Vraag: voor welk type consumptief krediet wordt hier reclame gemaakt? Geld lenen kost geld. Effectieve jaarrente van 15% 46

47 Gespreid betalen Betalen in termijnen Delen door 10, slim gezien! Geniet nu van uw aankoop en kies ervoor om te betalen in tien maanden! Zullen we het even voorschieten? 47

48 Kopen op afbetaling is duur, heel duur! Waarde: 1.000,- Jan Modaal betaalt voor de TV: 1.610,- (35 x 46,-) 48

49 Voor het komende proefwerk krijgt iedereen een voldoende * *Als hij / zij meer dan 8 vragen goed beantwoordt 49

50 Gespreid betalen Gespreid betalen kan natuurlijk ook. Door gespreid te betalen kun je zelf bepalen of je het artikel in bijvoorbeeld 3, 5 of 10 stappen terugbetaalt. Handig als dat je toevallig even beter uitkomt. Zo werkt het Je regelt alles vanuit huis op wehkamp.nl. Je kunt op ieder moment van de dag je persoonlijke koopruimte bekijken Je zit nergens aan vast. Je bepaalt grotendeels zelf je maandbedrag. Boetevrij, zonder vervelende verrassingen Rente en kosten De rentevergoeding is vast en bedraagt 1.171% per maand. Dit komt overeen met een effectieve rente van 15% op jaarbasis. Er zijn geen verdere bijkomende kosten. 50