Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt

Transcriptie

1 Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt 16 Mei 2011 Drs. Jan Dirk Gardenier MBA, directeur CAB Martinikerkhof JH Groningen (050)

2 Regio Groningen Assen Schilgemeenten 2

3 Arbeidsmarkt RGA 1. Overzicht arbeidsmarkt in cijfers (RGA in vergelijking met landelijk) 2. Ontwikkelingen Krimp CPB Scenario s 3. Kansen en bedreigingen 4. Conclusies 3

4 Positieve uitschieters Aandeel jongeren hoger dan landelijk Aantal jongeren neemt nog toe tot 2040 Beroepsbevolking neemt nog toe Opleiding beroepsbevolking hoger (hoog 39% tov 33%, laag 18% tov 24%) Ca. 20% minder WAO ers Groei in zorg, zakelijke diensten en handel 4

5 Negatieve uitschieters Onderkant van de arbeidsmarkt behoorlijk groter (ca. 30% meer bijstandsuitkeringen, ca. 50% meer Wajong ers, ca. 20% meer WSW ers) Ca. 15% meer NWW ers Ca. 20% minder openstaande vacatures Afname in industrie, bouw en financiële dienstverlening 5

6 Bevolking % 90% 14% 14% 15% 14% 14% 15% 80% 70% 24% 26% 28% 23% 25% 26% 60% >= 65 50% 40% 32% 29% 27% 31% 29% 27% < 15 30% 20% 12% 12% 12% 15% 15% 16% 10% 19% 18% 18% 17% 17% 16% 0% Nederland Regio Groningen Assen Bron: CBS 6

7 Bevolking (2010=100) NL RGA Gn Dr Bron: CBS 7

8 Bevolking krimp -10% of meer -10% tot 0 groei 0 tot 10% 10% tot 20% 20% of meer Bron: CBS 8

9 Opleidingsniveau beroepsbevolking 100% 90% 80% 28% +5% 33% 33% +6% 39% 70% 60% 50% 40% 45% 43% 45% 44% hoog midden laag 30% 20% 10% 27% 24% 22% 18% 0% Nederland RGA Bron: CBS 9

10 Bruto participatie beroepsbevolking totaal man vrouw Nederland RGA Bron: CBS Lagere participatie mannen vooral in groep tot 25 jaar (studie), Vrouwen op landelijk niveau 10

11 Beroepsbevolking (2010=100) NL RGA Gn Dr Bron: CBS 11

12 Economische structuur (aantal werkzame personen) Landbouw en Visserij Industrie Nutsbedrijven Bouw Handel Vervoer en Opslag Horeca Informatie en Communicatie Financiële instellingen NL 2010 RGA 2010 Zakelijke diensten Overheid Onderwijs Zorg Overige diensten 0% 5% 10% 15% 20% 25% Relatief (veel) meer banen in de sectoren zorg, onderwijs, overheid en relatief (veel) minder in de sectoren financiële dienstverlening, vervoer, handel en industrie. Bron: LISA (NL) en PWR (RGA) 12

13 Economische structuur (verschil 2010 t.o.v. 2005) 25% 20% 15% 10% 5% 0% -5% Industrie Bouw Handel Financiële instellingen Zakelijke diensten Overheid Onderwijs Zorg -10% -15% -20% NL RGA 13

14 Niet werkende werkzoekenden 0-3 mnd < 25 HBO WO BO overig tech./ industrie > 1 jaar 3-12 mnd Mbo VMBO transp econ./ adm. verzorg./ dienstvl. Meer dan de helft van de NWW ers is langer een jaar werkloos, ruim de helft is 45 jaar of ouder, bijna de helft heeft een opleiding op VMBO-niveau of lager en ruim de helft zit in de technisch/industriële of verzorgende/dienstverlenende beroepen Havo/ VWO 8% NWW'ers als % van beroepsbevolking 7% 6% 5% RGA NL Bron: UWV WERKbedrijf 4% dec 2008 dec 2009 dec 2010 jan 2011 feb 2011 mrt

15 Openstaande vacatures UWV Overheid 9% Zorg 9% Overig 20% Handel 7% Horeca 10% Zak dvl 45% 6-12 mnd 11% 1-2 jaar 6% < 6 mnd 83% Verz en Dvl 32% Overig 9% Transp 11% Econ Adm 15% Techn Ind 33% Vacatures vooral in de sector zakelijke dienstverlening, minder dan half jaar openstaand en voor 1/3 in technische/industriële beroepen en 1/3 verzorgende/dienstverlenende beroepen 0,7% Vacatures UWV als % beroepsbevolking 0,6% 0,5% 0,4% RGA NL Bron: UWV WERKbedrijf 0,3% dec 2008 dec 2009 dec 2010 jan 2011 feb 2011 mrt

16 Werkgelegenheid RGA loopt achterstand in (banen, participatie) Beschikbare arbeidsreserve m.n. mensen met een uitkering Van uitkering naar arbeidsmarkt: Versneld als banen beschikbaar komen Kabinetsbeleid 16

17 Uitkeringen uitgedrukt als % van de bevolking jaar WAO -> daalt minder hard WWB -> hoger %, trend gelijk 8,0% 6,0% ,0% 5,0% 4,0% ,0% 2,0% ,0% 2,0% 1,0% ,0% 0,0% 2005 III 2006 III 2007 III 2008 III 2009 III 2010 III 2005 III 2006 III 2007 III 2008 III 2009 III 2010 III NL RGA NL RGA Wajong -> stijgt sneller WW -> nu op zelfde niveau 3,0% 2,5% 2,0% 1,5% ,0% 3,0% 2,0% ,0% 0,5% 1,0% ,0% 0,0% 2005 III 2006 III 2007 III 2008 III 2009 III 2010 III 2005 III 2006 III 2007 III 2008 III 2009 III 2010 III NL RGA NL RGA Bron: CBS 17

18 Uitkeringen uitgedrukt als % van de bevolking jaar 18% 16% 14% 12% 4,2% IOAW WAO 10% 2,6% 5,0% WW 8% 2,5% WWB 6% 4% 4,5% 3,1% Onderkant Wajong 2% 2,7% 1,9% WSW 0% 1,1% 0,9% Regio Groningen Assen Nederland Bron: CBS,

19 Onderkant arbeidsmarkt Afstand tot de arbeidsmarkt (d.w.z. tot reguliere laaggeschoolde banen) aantal Geen Overbrugbaar Niet overbrugbaar WWB Wajong WSW Banen Matching Afschrikking Gedragsverandering Compensatie Beschermde arbeid Uitkering Zorg 19

20 Krimp Groei/ afname vooral resultante vestigers en vertrekkers -> werk/opleiding gerelateerd (Regionale concentratie > nationale concentratie in Randstad) Roltrapeffect Groei banen in RGA (diensten, kennis) Kwaliteit bieden (Aantrekkelijke banen/ Aantrekkelijke woonomgeving) Integrale aanpak overheid, ondernemers, onderwijs voorwaarde voor succes 20

21 Groeiscenario's CPB 21

22 Groeiscenario's CPB kleine steden ( k) specialisatie samenwerking, m.n. dienstverlening uitbuiten voorsprong zakelijke dienstverlening specialistische banen vragen specialistisch onderwijssysteem middelgrote steden ( k) variatie en spreiding aangename leefomstandigheden hoogwaardige productie kleinschalige creatieve samenwerking plaatselijke overheden bepalen aantrekkelijkheid vestigingsklimaat grote steden (2-8 mln.) clusters van specialisatie productieproces door internationale verbindingen efficiënte, goedkope communicatietechnologie grote steden (> 10 mln.) grote fabrieken, kantoorgebouwen metropool groeit, achterland stagneert grote inkomensongelijkheden 22

23 Scenario s en de RGA Voldoende mogelijkheden met scenario Talent Towns (kleine steden, specialisatie) en/of Egalitarian Ecologies (kleine steden, generalisatie) In beide scenario s kleinschalige samenwerking, TT specialisatie en EE generalisatie van de uit te voeren taken Groei dienstensector, van belang in TT Kenniseconomie en hoogwaardige productie spelen in TT en EE in de ontwikkeling van economische activiteiten een belangrijke rol Grootste uitdaging: vasthouden van afgestudeerde hoger opgeleiden. Investeringen in kwaliteit van woonaanbod hierbij cruciaal Investeringen in specialisaties -> hoger opgeleiden eerder geneigd in Noord-Nederland te vestigen, groeiende sectoren nog meer gestimuleerd en beter concurreren met steden waarin dezelfde specialisaties aanwezig zijn 23

24 Positief Negatief Intern Sterk Zwak Extern Kansen Bedreigingen Sterk Groot aanbod aan hoog opgeleiden op de arbeidsmarkt Potentiële beroepsbevolking neemt de komende jaren nog toe (i.t.t. landelijke beeld) Centrale rol op gebied van werkgelegenheid en opleiding Relatief lage huizenprijzen en goed leefklimaat, ook buiten de stedelijke centra Hogere startsalarissen voor afgestudeerden (bron: AWVN, 2011) Werkgelegenheid in zakelijke dienstverlening groeit, zelfs sneller dan landelijk Voorsprong in de zorg wordt groter 24

25 Positief Negatief Intern Sterk Zwak Extern Kansen Bedreigingen Zwak Relatief veel mensen met uitkering (RGA 15,1%, NL 13,4%), m.n. aan de onderkant arbeidsmarkt (RGA 8,5%, NL 6,2%) Bijna 50% meer Wajong ers dan landelijk Veel werkgelegenheid in sectoren die afhankelijk zijn van overheidsfinanciering (zorg, onderwijs, overheid) en daarmee onder druk staan 25

26 Positief Negatief Intern Sterk Zwak Extern Kansen Bedreigingen Kansen Kennisintensivering in alle sectoren van de arbeidsmarkt -> toename aantal banen voor hoogopgeleiden Inzetten op specialisatie (Talent Towns) en generalisatie (Egalitarian Ecologies Attractief woon- en leefklimaat in de regio voor kenniswerkers (Het Nieuwe Werken) Bieden van een attractief woon- studie- en leefklimaat voor studenten om zich te onderscheiden ten opzichte van andere universiteitsteden. Scholing van het relatief grote arbeidspotentieel (mensen met uitkering, niet werkenden zonder uitkering) Projecten in de programma s van SNN (Koers Noord en EFRO) met nadruk op een aantal clusters Centrale positie in Europa, met focus op Noord-Duitsland en Oost- Nederland 26

27 Positief Negatief Intern Sterk Zwak Extern Kansen Bedreigingen Bedreigingen Overheidsbestedingen lopen terug Jongeren slaan stad over voor studie en werk en trekken direct naar de Randstad Aantrekkingskracht Randstad Relatief kleine schaal van de RGA Kwijtraken aansluiting met andere regio s (Noord-Duitsland, Oost-Nederland) Arbeidspotentieel in uitkeringen blijft te groot Belemmering van bestaande bestuurlijke grenzen 27

28 Conclusies (1) Kennisintensivering op de arbeidsmarkt (toename banen hoog opgeleiden) biedt met het grote aanbod aan hoogopgeleiden goede mogelijkheden voor de werkgelegenheid in de RGA. Regio kan zich onderscheiden door bieden attractief woon- en leefklimaat voor kenniswerkers -> vasthouden en aantrekken van hoogopgeleiden is een positieve impuls voor de werkgelegenheid. Groningen moet positie van kenniscentrum en studentenstad behouden -> inzetten op kwaliteit van woon-, studie- en leefklimaat voor studenten Aanbod aan arbeidskrachten positief door voorlopig nog groeiende potentiële beroepsbevolking (leeftijdsgroep jaar) en inzet relatief grote onbenutte arbeidsreserve via gerichte scholing Intensieve samenwerking tussen overheid, ondernemers en onderwijs is voorwaarde voor succes, waarbij huidige bestuurlijke grenzen (gemeente, provincie) niet mogen belemmeren (structure follows strategy) 28

29 Conclusies (2) Er lijken voldoende mogelijkheden te liggen wanneer het scenario van Talent Towns (kleine steden, specialisatie) of die van Egalitarian Ecologies (kleine steden, generalisatie) zich voltrekt. In beide scenario s is vooral sprake van kleinschalige samenwerking, waarbij Talent Towns zich kenmerken door specialisatie en Egalitarian Ecologies door generalisatie van de uit te voeren taken. Inspelen op deze scenario s kan ook door samenwerking met Duitse universiteiten als Bremen, Hamburg, Hannover en Osnabrück en in Oosten Zuid-Nederland Voor het onderhouden van contacten elders in de wereld is een goede vliegverbinding via Eelde naar Schiphol, Londen of Frankfurt van belang. Er is veel werkgelegenheid is de publieke sector, die onder druk komt te staan door het teruglopen van overheidsbestedingen. 29