Gebiedsprogramma Samen maken we ons gebied

Transcriptie

1 Gebiedsprogramma Samen maken we ons gebied Datum Door December 2015 Gebiedscoöperatie O-gen

2 Samenvatting Titel Datum December 2015 Gebiedsprogramma ; Samen maken we ons gebied Gebiedscoöperatie O-gen Burg. Royaardslaan 1 Postbus ZJ Scherpenzeel [email protected] Niets uit dit werk mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, daaronder mede begrepen gehele of gedeeltelijke bewerking van het werk, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van gebiedscoöperatie O-gen.

3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3 Inleiding... 5 Waarom dit gebiedsprogramma?... 5 Werkwijze... 6 Vijf speerpunten... 7 Gebiedsprogramma als een rollende agenda... 7 Leeswijzer Integrale gebiedsopgaven... 9 Visie, ambities en doelen Integrale gebiedsontwikkeling begeleiden Grond en gebouwen Uitvoeren nieuw omgevingsbeleid Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug versterken Realiseren natuuropgaven Visie, ambities en doelen Ontwikkelen samenhangend stelsel natuurgebieden Verbeteren milieucondities van natuurgebieden en beken Verbeteren van de kwaliteit van natuurgebieden Stad en land dichter bij elkaar Visie, ambities en doelen Verbinden met regionaal voedsel Verbinden met recreatie en natuurbeleving Verbinden met de Grebbelinie Verbinden met Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug Transitie van de landbouw Visie, ambities en doelen Innovatie en duurzaamheid stimuleren Moderne manieren van landinrichting ondersteunen Bedrijfsontwikkeling afstemmen met de omgeving Economie versterken Visie, ambities en doelen Leefbaarheid in het landelijk gebied vergroten Ondernemerschap en innovatie ondersteunen Energietransitie en circulaire economie

4 5.4 Financiering gebiedsopgaven Uitvoering van het gebiedsprogramma Uitvoering van het gebiedsprogramma Jaarschijven Deelgebiedscommissies Financiering van het gebiedsprogramma Planning en control Afspraken met provincie Utrecht over Agenda Vitaal Platteland

5 Inleiding Waarom dit gebiedsprogramma? Het landelijk gebied is in ontwikkeling. Maatschappelijke en economische veranderingen in de regio en in ons land, maar ook internationaal, zorgen ervoor dat het gebied in beweging is én blijft. Dit zien wij ook terug in de Gelderse Vallei, Eemland, Utrechtse Heuvelrug en Kromme Rijnstreek. Het gebied verandert en meer dan ooit liggen er kansen om deze veranderingen zelf vorm te geven. Een vorm waarin burgers, bedrijven, organisaties, gemeenten, waterschappen en provincie elkaar opzoeken en gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen voor het gebied. Dat is het uitgangspunt van dit gebiedsprogramma waarin leden van Gebiedscoöperatie O-gen aangeven hoe zij samen willen werken aan ontwikkelingen in de periode van en waar zij de focus de komende jaren leggen. Het gebiedsprogramma functioneert de komende jaren als een inhoudelijk kader dat richting geeft aan de activiteiten en projecten die we als gebiedscoöperatie uitvoeren. Tijd voor vernieuwing Concrete aanleiding voor dit nieuwe gebiedsprogramma is het aflopen van het huidige programma , dat was opgesteld vanuit drie entiteiten: Stichting Vernieuwing Gelderse Vallei en de programmabureaus Heel de Heuvelrug en Kromme Rijnstreek. Sinds januari 2014 hebben deze drie organisaties elkaar gevonden in Gebiedscoöperatie O-gen. Een coöperatie staat voor een andere manier van denken, werken en uitvoeren. Dit gebiedsprogramma is opgesteld vanuit uitgangspunten die passen bij het coöperatief werken. Aansluiting op provinciale opgaven De provincie Utrecht heeft O-gen gevraagd om op basis van het Meerjarenprogramma Agenda Vitaal Platteland (AVP) een voorstel voor programmering te doen. Deze opgave zit verweven in dit programma. Dit document is primair opgebouwd vanuit de wensen en doelen van het gebied en sluit van daaruit aan op de AVP. Dit gebiedsprogramma is daarmee een antwoord op de veranderde maatschappij waarbij overheid, markt en samenleving steeds meer de samenwerking opzoeken. De klassieke taakverdeling van een overheid die hiërarchisch stuurt laten we hiermee achter ons. Daarbij hanteren we een uitvoeringsperiode van vijf jaar. Die periode correspondeert niet volledig met de gemeentelijke en provinciale bestuursperioden, omdat we zien dat de uitvoering van grote complexe projecten of programma s vaak vraagt om een langere uitvoeringsscope en we in de uitvoering niet uitsluitend afhankelijk zijn van dergelijke bestuursperiodes. Samen maken we ons gebied! Gebiedscoöperatie O-gen is een ondernemende coöperatie met ruim 175 leden. O-gen maakt zich sterk voor het delen van kennis en het ontwikkelen en verbinden van initiatieven en activiteiten in de Gelderse Vallei, Eemland, Utrechtse Heuvelrug en Kromme Rijnstreek. De coöperatie werkt vanuit de wensen en belangen van de leden. Leden zijn overheden, maatschappelijke organisaties, terreineigenaren, ondernemers, bedrijven en particulieren. Activiteiten van de coöperatie ontstaan vanuit drie motieven: Samen: samenwerking in de regio is nodig en brengt ontwikkeling verder. Goed: een kwalitatief hoogwaardig product is gewenst. Goedkoop: in het coöperatief verband ontstaan efficiencyvoordelen. 5

6 Werkwijze Uitgangspunten voor coöperatief werken Gebiedscoöperatie O-gen werkt vanuit een aantal uitgangspunten: Leden staan centraal en zijn een coöperatieve onderneming. Concreet betekent dit dat leden worden gestimuleerd om actief betrokken te zijn. De rol van de werkorganisatie is dienstbaar, ondersteunend, verbindend en daarmee faciliterend aan de coöperatieleden. Binnen de coöperatie werken leden vanuit hun eigen belangen samen aan gemeenschappelijk doel; een vitaal en krachtig buitengebied. In de komende periode voeren we deze uitgangspunten verder door in onze manier van werken. In de uitvoering van dit programma komen ze terug in onze werkwijze. Integrale aanpak Gebiedsontwikkeling is per definitie een integraal proces. Het is de rol van de werkorganisatie van gebiedscoöperatie O-gen om de integraliteit in de uitvoering te bewaken en te organiseren en om in de uitvoering van dit programma mensen, doelen, initiatieven en ideeën bij elkaar te brengen waardoor we kunnen 'meekoppelen' en echte meerwaarde leveren. Daarbij is het begrip integraal altijd context gebonden en maatwerk voor de plek, voor de periode waarin we leven en voor de mensen die er belangen, wensen en ideeën bij hebben. Uitvoeren in partnerschap Voor de gebiedscoöperatie is het van evident belang dat er ook daadwerkelijk projecten worden uitgevoerd. In de uitvoering van projecten komen partijen pas echt samen. Door dingen te doen komt de samenwerking tot stand. Onze focus is daarmee gericht op het daadwerkelijk realiseren van doelen in projecten. Niet op het maken van beleid. In de uitvoering werken we aan concrete partnerschappen met leden en niet-leden, waarin niet alleen de werkorganisatie, maar ook onze leden actief in deelnemen. Deze partnerschappen kennen vele vormen; van bemiddeling en faciliteren van subsidiestromen tot gelijkwaardig (en risicodragend) partnerschap. Ledenbetrokkenheid Als gebiedscoöperatie zijn we ondernemend met leden. Het coöperatieve idee 'van en voor' leden komt ook sterk naar voren bij de coördinatie en uitvoering van projecten. Via activiteiten zoals bijeenkomsten, ledengroepen en (deel)gebiedscommissies, zoekt de werkorganisatie de leden actief op en betrekt hen bij het proces van initiatie, ontwikkeling en uitvoering. De werkorganisatie van de coöperatie blijft hierdoor op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen, verbindt partijen onderling en werkt samen aan innovatieve oplossingen. Leden denken mee, praten mee en dragen eigen verantwoordelijkheid. Hierdoor maken we optimaal gebruik van regionale kennis, jarenlange ervaring en een diepgeworteld netwerk. Leden zijn de handen, voeten en ogen in het gebied. Rol van de werkorganisatie De werkorganisatie van de coöperatie werkt aan de uitvoering van dit gebiedsprogramma. Daarbij kan onze rol verschillen. We onderscheiden de volgende rollen voor de werkorganisatie: Verbinden: tussen partijen en projecten binnen en buiten het werkgebied 6

7 Transacties: o.a. cofinanciering zoeken en transacties tussen leden op gang brengen Kennis maken en delen: kennis binnen de regio (laten) of kennis zo organiseren dat deze in de projecten kan worden ingezet Organiseren: van de financiering (op basis van bijdragen van particulieren, partners, opzetten van financieringsconstructies en subsidies) en van de rapportages richting contractpartners Uitvoeren: waar nodig treedt de werkorganisatie van de coöperatie op als uitvoerder van projecten De taak van de werkorganisatie kan per project heel verschillend zijn, en uit een combinatie van bovenstaande rollen bestaan. In het projectenboek geven we per project weer wat de rol van de werkorganisatie precies is. Vijf speerpunten De leden van de Gebiedscoöperatie en aangesloten partijen investeren de komende vijf jaar in de volgende vijf speerpunten. De deelgebieden geven daar hun eigen invulling aan, afhankelijk van de eigen 'couleur locale : 1. Integrale gebiedsopgaven 2. Realiseren van natuuropgaven 3. Stad en land dichter bij elkaar 4. Transitie van de landbouw 5. Economie versterken Thema's als recreatie, leefbaarheid, water, voedsel en energie zijn verweven in deze speerpunten. Stad en land verbinden we bijvoorbeeld onder andere met recreatie, en de economie versterken we door onder meer te werken aan de leefbaarheid van het buitengebied. Daarnaast vragen nieuwe ontwikkelingen zoals klimaatverandering de komende jaren om aandacht en verdere uitwerking. Gebiedsprogramma als een rollende agenda We realiseren ons dat we in dit gebiedsprogramma niet alle activiteiten kunnen opnemen die we de komende jaren daadwerkelijk gaan doen. De samenleving ontwikkelt zich immers in een rap tempo, wat leidt tot veranderende wensen en aandacht van de gebiedscoöperatie. Naast dit gebiedsprogramma werken we daarom met leden samen aan nieuwe initiatieven in ledenbijeenkomsten en ontwikkelen projectideeën richting projectvoorstellen, waardoor er een zogenaamde dynamische, rollende agenda ontstaat. Maar wel steeds vanuit het kader van de bovenstaande vijf speerpunten. Het projectenboek stellen we daarom tussentijds bij. In ieder geval stellen we jaarlijks (laatste kwartaal) de jaarschijf vast met de projecten die we in dat jaar uitvoeren. Daardoor ontstaat er ruimte om projecten die nu niet haalbaar lijken en daarom niet opgenomen zijn, of die later naar boven komen, in de loop van de programmaperiode alsnog te programmeren. We laten ons daarbij ook inspireren door initiatieven die elders in het land opkomen. 7

8 Leeswijzer Het Gebiedsprogramma bestaat uit drie onderdelen: Onderdeel A: Dit hoofddocument Het document dat u nu leest is het programma van O-gen en haar leden, waarin de doelen en activiteiten op hoofdlijnen beschreven worden. Het schetst een compleet beeld van wat we de komende jaren samen gaan doen. Voor een snelle indruk kunt u per speerpunt de doelenbomen, visie en ambitie doornemen. In hoofdstuk 1 tot en met 5 geven we de ambitie, visie en doelen per speerpunt weer, waarna we de bijbehorende activiteiten uitwerken. Per activiteit geven we aan wat we gaan doen en/of wat we gaan ontwikkelen. De activiteiten die we gaan doen zijn al (redelijk) concreet en het is min of meer zeker dat ze gefinancierd en dus uitgevoerd worden, veelal in De activiteiten die we gaan ontwikkelen zijn nog niet concreet uitgewerkt en/of het is nog dermate onzeker of ze gefinancierd kunnen worden dat we ze niet direct kunnen programmeren en uitvoeren. We sluiten dit Gebiedsprogramma in hoofdstuk 6 af met de beschrijving van de organisatiestructuur waarin we gaan werken. Onderdeel B: Het projectenboek Het projectenboek is een uitwerking van alle activiteiten in het gebiedsprogramma. Dit document kunt u gebruiken als naslagwerk als u meer wilt weten over specifieke projecten. In het projectenboek gaan we onder meer in op inspanningen, resultaten, projectpartners, de rol van de werkorganisatie en financiering op projectniveau. Onderdeel C: Voor ieder deelgebied een gebiedskatern Per deelgebied Regio FoodValley, Kromme Rijnstreek, Utrechtse Heuvelrug, Regio Amersfoort en Noord Veluwe werken we in een samenhangend deelgebiedsprogramma. In de gebiedskaternen komen de regionale visies en ambities naar voren. Daarnaast staan daar de projecten die in het betreffende gebied worden uitgevoerd op een rij. Deze zogenaamde gebiedskaternen bevatten overigens geen nieuwe projecten anders dan in het projectenboek zijn opgenomen. 8

9 1 Integrale gebiedsopgaven Initiëren, faciliteren en uitvoeren van integrale gebiedsopgaven Integrale gebiedsontwikkeling begeleiden Grond en gebouwen Uitvoeren nieuw omgevingsbeleid Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug versterken Gebiedsproces Langbroekerwetering Kavelruil Binnenveld Grondverwerving Pilot menukaart FoodValley Nationaal Park Heuvelrug Nieuwe Stijl Kavelruil Kolland Gebiedsproces Langesteeg Kansen koppelen met grondverwerving Implementatie uitnodigingsplanologie in de regio Amersfoort Professionele uttvoeringsorganisatie Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug Gebiedsproces Eiland van Schalkwijk Kavelruil Eemland Verkoop erven metgebouwen Implementatie Omgevingsvisie Kromme Rijnstreek Gebiedsproces Kennistuin van Utrecht Kavelruil Arkemheen Pilots Vrijkomende Agrarische Bebouwing Grebbedijk Deltadijk 9

10 Visie, ambities en doelen Foto: Gebiedscoöperatie O-gen Visie Integraal gebiedsgericht werken is een van de kernwaarden van het werken binnen de gebiedscoöperatie. We kiezen voor een integrale aanpak van gebiedsontwikkelingen als verschillende functies aan de orde zijn, met elkaar in conflict dreigen te komen of als het nastreven van meerdere doelen win-win kansen biedt. Er zijn grotere en kleinere gebiedsprocessen waarin sprake is van een grondopgave (verwerven, ruilen) en er zijn gebiedsprocessen zonder een dergelijke opgave. De rol van de werkorganisatie van gebiedscoöperatie O-gen verschilt per project: van het inventariseren van wensen, belangen en kansen, het uitvoeren of het ondersteunen van een herverkaveling, tot het uitvoeren van de grondverwerving. Meervoudige opgave Samen met grondeigenaren, landbouw- en natuurorganisaties en waterschappen hebben we een aantal gebieden geïdentificeerd waar een meervoudige opgave ligt. Deze partijen hebben aangegeven om vanuit deze opgaven samen te willen werken aan integrale oplossingen. Dat is in ieder geval in de gebieden Binnenveld, Langbroekerwetering (met Kolland als een deelgebied), Langesteeggebied (Gelderse Vallei Noord) en Eemland. Van een integrale opgave is zeker ook sprake in Arkemheen, Eiland van Schalkwijk en Utrecht-Oost ('De Kennistuin van Utrecht'). In die gebieden komen verschillende belangen bij elkaar. Met onze interventies wordt beoogd dat processen sneller, goedkoper en beter verlopen. Dat gebeurt door één aanspreekpunt te vormen van waaruit de verschillende partijen krachtig samenwerken aan een mooi en vitaal gebied. Van een andere orde is de opgave om de Grebbedijk (tussen Wageningen en Rhenen) de komende jaren te transformeren tot een Deltadijk die toekomstbestendig is gezien de klimaatverandering. Dit is van groot belang gelet op de maatschappelijke kosten die op zullen treden in het achterland van grote plaatsen als Veenendaal en Amersfoort wanneer hier de bescherming tegen hoogwater van de Nederrijn wegvalt. Dit traject vereist een zorgvuldige afstemming met diverse partijen. We onderzoeken daarom in hoeverre natuur- en agrarische belangen hieraan gekoppeld kunnen worden. Grond en gebouwen Mede ter ondersteuning van tal van gebiedsprocessen is grondverwerving onontbeerlijk. Daarbij hoort ook grondruil en de verkoop van grond en gebouwen, mede ter financiering van nieuwe grondaankopen. Financiering is één aspect daarvan. De versterking van de ruimtelijke kwaliteit is een ander aspect dat bij gebouwen komt kijken. Ten aanzien van vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen hebben we onder meer de ambitie om te komen tot een sloopbank. Daarbij worden vrijkomende gebouwen gesloopt met woningbouw als kostendrager, dan wel gefinancierd vanuit nieuwe economische dragers in het landelijk gebied. 10

11 Uitnodigingsplanologie Daarnaast willen we ons richten op een aantal gebieden waarbij sprake is van ontwikkeling zonder grondopgave. Zo willen we uitvoering geven aan uitnodigingsplanologie. Dit is een nieuwe manier van denken vanuit de ruimtelijke planvorming, waarbij het initiatief voor ontwikkelingen door lokale en regionale overheden meer bij lokale partijen wordt gelegd. Wij willen lokale overheden ondersteunen in deze nieuwe manier van werken. We zien daarvoor mogelijkheden in de regio Foodvalley, rond Amersfoort en in de Kromme Rijnstreek. Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug De Utrechtse Heuvelrug als geheel is een uniek nationaal park in Nederland met exceptionele natuurlijke, aardkundige, hydrologische en cultuurhistorische waarden. Om dit te bevestigen is de status nationaal park van wezenlijk belang. In de komende jaren stelt de Rijksoverheid nieuwe criteria voor die status vast met als doel robuustere nationale parken die meer bekendheid genieten. De gebiedspartijen op de Heuvelrug zijn het erover eens dat de Utrechtse Heuvelrug als geheel de status nationaal park verdient. Daarom werken zij samen met provincie Utrecht aan de versterking van het nationaal park, onder andere door de grenzen te verleggen naar de randmeren. Een professionele uitvoeringsorganisatie borgt daarbij de continuïteit in het gebied. Ambitie Initiëren, faciliteren en uitvoeren van integrale gebiedsopgaven, zodat hiermee trajecten op gang komen die partijen individueel niet kunnen aanpakken. Doelen Uit deze visie en ambitie komen vier doelen voort: Integrale gebiedsontwikkelingen begeleiden Grond aankopen, ruilen en verkopen en gebouwen verkopen of slopen Uitvoeren van nieuw omgevingsbeleid Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug versterken 11

12 1.1 Integrale gebiedsontwikkeling begeleiden Doel We begeleiden de diverse partijen bij de integrale ontwikkeling van (deel)gebieden en leveren daarbij maatwerk. Activiteit Kavelruil Binnenveld Verbetering van de landbouwstructuur en vrijspelen prioritaire natuur binnen enkele Natura 2000 en PAS-gebieden. Partijen zien dat met een integrale aanpak van de verkaveling winst te behalen is voor alle belangen. Dit gaan we doen Vrijwillige kavelruil t.b.v. landbouwstructuurversterking en natuurontwikkeling Gemeenten Rhenen en Veenendaal, provincies Utrecht en Gelderland, Waterschap Vallei en Veluwe, ANV Het Binnenveld, Staatsbosbeheer, LTO Noord en individuele betrokkenen en overigen Activiteit Gebiedsproces Langesteeg In dit projectgebied van ca. 90 ha is in de loop der tijd ca. 60 ha verworven door projectontwikkelaars, met het oog op mogelijke dorpsuitbreiding van Leusden. Bij de herijking van de EHS is dit gebied buiten de begrenzing komen te vallen en ondergebracht onder de Groene contour. Een gebiedsproces is er op gericht om te onderzoeken op welke wijze een duurzame gebiedsontwikkeling gestalte kan krijgen, waarmee dit gebied als uitloopgebied van Leusden in waarde kan toenemen. Daarbij hoort versterking van de Schoolsteegbosjes als beschermd natuurmonument, naast versterking van de landbouw. Dit gaan we doen Op gang brengen en uitvoeren gebiedsproces Langesteeg O-gen, gemeente Leusden, provincie Utrecht, stichting De Boom, Waterschap Vallei en Veluwe, Staatsbosbeheer, Natuur en Milieufederatie Utrecht, projectontwikkelaars, betrokken boeren en overige eigenaren Activiteit Kavelruil Eemland In dit gebied is een kavelruilproces in gang gezet om de verkoop van ca. 90 ha grond van de overheid te combineren met versterking van de landbouwstructuur. Als onderdeel van dit proces wordt gewerkt aan de versterking van het weidevogelbeheer, door de overplaatsing van een agrarisch bedrijf dat zijn bedrijfsopzet richt op een weidevogelbedrijf. Dit gaan we doen Realiseren van een kavelruil in Bunschoten (2015) en een in Eemnes (2016) O-gen, LTO Noord, AKoe, Vogelbescherming, betrokken boeren en provincie Utrecht 12

13 Activiteit Kavelruil Arkemheen In dit gebied is er voor gekozen om ca. 74 ha grond van de provincie Gelderland in te zetten in een planmatige kavelruil, waarbij deze grond wordt omgezet naar particulier natuurbeheer, ter versterking van het weidevogelbeheer. Verwacht wordt dat ca. twintig agrarische bedrijven hierbij betrokken zullen worden. Gepoogd wordt om voor deze groep één gezamenlijk inrichtingsplan op te stellen voor het particuliere reservaat. Dit gaan we doen Planmatig en vrijwillig kaveruilproces in Arkemheen (Nijkerker en Putterpolder) Provincie Gelderland, LTO Veluwerand, Staatsbosbeheer, Stichting BAO, gemeenten Nijkerk en Putten, Kadaster, betrokken boeren en overige eigenaren Activiteit Grebbedijk Deltadijk De Grebbedijk tussen Wageningen en Rhenen beschermt de gehele Gelderse Vallei, tot voorbij Amersfoort, tegen overstroming door de Nederrijn. In het kader van het Deltaprogramma moet de Grebbedijk tot een klimaatbestendige Deltadijk worden getransformeerd. Dit is primair een taak van Waterschap Vallei en Veluwe. Niettemin is het zeer gewenst om gezamenlijk te kijken naar de meekoppelkansen voor een integrale uitvoering om de Grebbedijk in te richten als klimaatbestendige Deltadijk. Dit gaan we doen Voorverkenning naar de ambitie Grebbedijk Deltadijk om de mogelijke veiligheidsopgave en ruimtelijke kansen te onderzoeken. Dit gaan we ontwikkelen Na de formele toetsing in 2017 de planuitwerking en uitvoering realiseren. Waterschap Vallei en Veluwe, gemeenten Wageningen, Rhenen, Veenendaal en Ede, provincies Gelderland en Utrecht, Staatsbosbeheer, Utrechts Landschap, Rijkswaterstaat Activiteit Gebiedsproces Langbroekerwetering In dit gebied spelen diverse processen een rol, die vrijwel allemaal een relatie met elkaar hebben of zouden kunnen c.q. moeten hebben. We verkennen de mogelijkheden voor een gebiedsproces dat gericht is op versterking van de landbouwstructuur, het realiseren van de natuuropgave en verbetering van de recreatieve structuur in samenhang met de gebiedsopgaven van het waterschap. Dit gaan we doen Verkennen van een integraal gebiedsproces in de Langbroekerwetering en opstellen van een projectplan Gemeenten Utrechtse Heuvelrug en Wijk bij Duurstede, Provincie Utrecht, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, LTO Noord, Staatsbosbeheer, Utrechts landschap, Utrechts Particulier Grondbezit, landgoederen, individuele betrokkenen 13

14 Activiteit Kavelruil Kolland Landgoed Kolland en omgeving is als deelgebied van de Langbroekerwetering opgepakt. Op het landgoed is sprake van een natuuropgave mede in relatie tot natuurherstelmaatregelen vanuit Natura Hiervoor is een kavelruilproces in gang gezet om ha compensatiegrond op de juiste plek te krijgen. Daarbij wordt de verbetering van de landbouwstructuur meegekoppeld. Dit gaan we doen Kavelruil Kolland Landgoed Kolland, Staatsbosbeheer, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, provincie Utrecht Activiteit Gebiedsproces Eiland van Schalkwijk In het verleden is dit gebied genoemd als mogelijke uitbreidingslocatie voor de regio Utrecht, waardoor projectontwikkelaars heel veel grond hebben verworven. Thans is van grootschalige woningbouw geen sprake meer. Gestreefd wordt naar het versterken en verduurzamen van de agrarische bedrijven en het creëren van een recreatief aantrekkelijk buitengebied. Dit gaan we doen Een integraal plan voor herverkaveling opstellen Duurzame ontwikkeling van de landbouw stimuleren Vraag en aanbod van boeren op het eiland koppelen aan de regionale afzetmarkt Dit gaan we ontwikkelen Kansen benutten om in samenhang met de versterking van de agrarische structuur, ontwikkelingen in de recreatievoorzieningen en de Nieuwe Hollandse Waterlinie te stimuleren. Gemeente Houten, LTO Noord, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, ondernemers, grondeigenaren, samenwerkingsverband Linieland, VVV Kromme Rijnstreek, provincie Utrecht, Recreatieschap Stichtse Groenlanden Activiteit Gebiedsproces De Kennistuin van Utrecht Voor het gebied aan de (zuid)oostkant van de stad Utrecht ('De Kennistuin van Utrecht') willen we de mogelijkheden verkennen om te komen tot een integraal gebiedsproces. Het gebied Amelisweerd/Rhijnauwen/Vechten en aangrenzende gebieden hebben gezamenlijk veel kwaliteiten vanuit natuur, landschap en cultuurhistorie en daardoor veel recreatieve potentie. Het traject is gericht op oplossen van infrastructurele knelpunten, duurzame recreatieve ontsluiting, innovatie in bedrijvigheid en versterking van natuur en landschap. Dit gaan we doen Een projectplan opstellen voor de integrale ontwikkeling van De Kennistuin van Utrecht Gemeenten Bunnik, gemeenten Houten, Utrecht, Zeist en Wijk bij Duurstede, Samenwerkingsverband Linieland, Staatsbosbeheer, Utrechts Landschap, Landschap Erfgoed Utrecht, Utrecht Science Park, Economic Board of Utrecht, provincie Utrecht 14

15 1.2 Grond en gebouwen Doel Een doelmatige inzet van het grondinstrumentarium om diverse doelen te verwezenlijken. Activiteit Grondverwerving Grond is een belangrijk instrument voor de Agenda Vitaal Platteland. Grond is vaak de motor voor doelrealisatie in de gebieden met een integrale gebiedsopgave: aankoop, ruil, verkoop of functieverandering door particulieren. Daarom willen we (ruil)grond aankopen, ruilen en verkopen ter realisatie gebiedsopgaven. Waaronder de met de provincie Utrecht afgesproken realisatie van natuur (60 ha per jaar) en realisatie van de verkoop van gronden en gebouwen. Dit gaan we doen Verwerving (ruil)grond ter realisering gebiedsopgaven Dit gaan we ontwikkelen Gronduitvoeringsplannen O-gen, alle gebiedspartijen binnen de verschillende integrale gebiedsprocessen Activiteit Kansen koppelen met grondverwerving O-gen doet de grondverwerving voor de provincie in Utrecht-Oost. Daarnaast zijn de waterschappen en sommige gemeenten actief op de grondmarkt in het landelijk gebied. De indruk bestaat dat er meerwaarde is te behalen wanneer partijen op het punt van grondverwerving nauwer samenwerken. Dat kan variëren van kennis van elkaars opgaven, een bredere briefing van de aankopend makelaartaxateur tot het gezamenlijk opdracht geven voor de grondverwerving. Dit gaan we doen Kansen koppelen met grond Dit gaan we ontwikkelen Evaluatie na twee jaar van de resultaten O-gen, gemeenten en waterschappen Activiteit Verkoop erven met gebouwen Thans zijn nog tien erven in Utrecht-Oost in eigendom en beheer bij de provincie. Veelal staan op die erven vrijgekomen agrarische gebouwen. Met de provincie is overeenstemming over de te volgen strategie per erf. Dit gaan we doen Verkoop erven met gebouwen Dit gaan we ontwikkelen Locatie voor regionale mestverwerking Provincie Utrecht, gemeenten, kopers van erven of bouwrechten Activiteit Pilots vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) We willen nog beter zicht krijgen op het vraagstuk van vrijkomend agrarisch vastgoed en oplossingen in de praktijk gaan toepassen. Daartoe willen we met vier sporen aan de slag: A. Nadere duiding van omvang, schaal en eigenschappen rondom VAB en uitwisseling van kennis en ervaringen; B. Mogelijkheden van de RO optimaal benutten en met elkaar delen; C. Vijf pilots uitwerken voor zorgvuldig hergebruik van VAB 15

16 D. Opzetten van een sloopbank, door het faciliteren en registreren van sloopmeters in het landelijk gebied en het (laten) terugbouwen van ruimte voor ruimte-woningen in stads- en dorpsranden. Dit gaan we doen Onderzoeken, uitwerken en uitvoeren van aspecten rond VAB's Dit gaan we ontwikkelen Evaluatie na twee jaar van de resultaten Regio Amersfoort i.s.m. Regio FoodValley, gemeenten, provincies, boeren, banken, adviseurs (RO, agrarisch), projectontwikkelaars, grondbezitters, agrariërs/initiatiefnemers, Natuur en Milieufederatie Utrecht, kennisinstellingen (via de Kenniswerkplaats) 1.3 Uitvoeren nieuw omgevingsbeleid Doel Concreet in de praktijk uitvoeren van nieuw beleid met betrekking tot het omgevingsbeleid. Activiteit Pilot menukaart FoodValley De Regio FoodValley werkt samen met de provincies Gelderland en Utrecht, Waterschap Vallei en Veluwe en standsorganisaties LTO Noord en NVV aan de zogenaamde menukaart. In de menukaart worden mogelijkheden aangereikt voor initiatiefnemers in het buitengebied die hun bedrijf willen vergroten (buiten de huidige grenzen van het bestemmingsplan), mits ze daarvoor in de plaats bovenwettelijke maatregelen treffen. De invoering daarvan zal de komende jaren plaats moeten vinden. Dit gaan we doen Pilot menukaart FoodValley Regio FoodValley, gemeenten in de Regio FoodValley, provincies Gelderland en Utrecht, Waterschap Vallei en Veluwe, LTO Noord, NVV, initiatiefnemers in het buitengebied, hun buren (omgeving) en intermediairs Activiteit Implementatie uitnodigingsplanologie Regio Amersfoort De gemeenten in de Regio Amersfoort willen anticiperen op wijzigingen in de omgevingswet en willen actief aan de slag met uitnodigingsplanologie. Parallel aan dit spoor werkt het Ministerie van Infrastructuur en Milieu aan een MIRT Verkenning Oostkant Amsterdam, waarbij ook een aanzienlijk deel van de Regio Amersfoort is betrokken. De gebiedscoöperatie is benaderd actief een bijdrage aan de verkennings- en onderzoeksfase te leveren. Dit gaan we ontwikkelen Implementatie uitnodigingsplanologie regio Amersfoort Verkenning MIRT Oostkant Amsterdam Gemeente Nijkerk (bestuurlijk trekker uitnodigingsplanologie binnen de Regio Amersfoort), Ministerie van Infrastructuur en Milieu (trekker MIRT), gemeenten in de Regio Amersfoort: Eemnes, Bunschoten, Nijkerk, Baarn, Soest, Leusden, Amersfoort, Barneveld en Woudenberg 16

17 Activiteit Implementatie Omgevingsvisie Kromme Rijnstreek De drie gemeenten Houten, Bunnik en Wijk bij Duurstede ronden in 2016 hun gezamenlijke Omgevingsvisie voor het buitengebied af. Dat doen zij gezamenlijk omdat de opgaven die spelen de eigen gemeentegrenzen overstijgen. Na vaststelling van de visie willen de gemeenten een gezamenlijke uitvoeringsagenda opstellen, om te borgen dat de ambities uit de visie tot uitvoering komen. Dit gaan we doen Implementatietraject Omgevingsvisie Kromme Rijnstreek Gemeenten Houten, Bunnik en Wijk bij Duurstede, O-gen, provincie Utrecht, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, gemeente Utrechtse Heuvelrug, Natuur en Milieufederatie Utrecht, LTO Noord, Utrechts Particulier Grondbezit, Utrechts Landschap, Terecht Anders 1.4 Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug versterken Doel Versterken van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Activiteit Nationaal Park Heuvelrug Nieuwe Stijl Onder regie van de provincie Utrecht wordt het traject Nationaal Park Heuvelrug Nieuwe Stijl uitgevoerd. Dit traject is gericht op het verstevigen en de uitbreiding (hele Heuvelrug, tot aan de Randmeren) van de status van het Nationaal Park (Utrechtse) Heuvelrug. O-gen ondersteunt dit traject door de activiteiten in het huidige nationaal park voort te zetten en projecten op gebied van natuur en recreatie uit te voeren (verweven in de rest van dit gebiedsprogramma). Dit gaan we doen Traject Nationaal Park Heuvelrug Nieuwe Stijl Provincie Utrecht, provincie Noord-Holland, terreinbeherende organisaties, particuliere grondeigenaren, gemeenten Activiteit Professionele uitvoeringsorganisatie Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug De continuïteit en professionaliteit van het huidige en uit te breiden Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug wordt geborgd door een professionele uitvoeringsorganisatie. Dit gaan we doen Faciliteren (nieuwe) voorzitter huidig nationaal park Verzorgen secretariaat gebiedsberaad en dagelijks bestuur Beheer van het Gebruikersloket Begeleiden van het MTB-projectteam Begeleiden van AVP-subsidie-aanvragen Dit gaan we ontwikkelen Ondersteunen van de nieuwe (beheers)stichting en beheren van een nieuw Fonds. Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, alle partners in de gebiedsberaad Utrechtse Heuvelrug, particuliere grondeigenaren, provincie Utrecht 17

18 2 Realiseren natuuropgaven We werken aan een robuust netwerk van natuur dat ook in de toekomst functioneert als groene drager van ons gebied Ontwikkelen samenhangend stelsel natuurgebieden Verbeteren milieucondities van natuurgebieden en beken Verbeteren kwaliteit van natuurgebieden Uiterwaarden Neder-Rijn Vedrogingsbestrijding Heideherstel 2.0 Utrechtse Heuvelrug Convenant landgoed De Boom Voortzetten beekherstel Pleegakkers Restantopgave natuur Utrecht-Oost Coördinatie PAS maatregelen in Natura 2000-gebieden Bestrijden exoten Opstellen uitvoeringsprogramma Groene Valleilint Borging natuurdoelen Rijkswaterstaat in uiterwaarden ConvenantGroene Agenda Centraal Buitengebied Herstelplan Soesterveen Natuurcompensatie Eem-randmeren Pilot natuur & drinkwater Utrechtse Heuvelrug Kansen benutten Groene Contour 18

19 Visie, ambities en doelen Foto: Wil Groenhuijsen Visie In de afgelopen jaren zijn grote stappen gezet in de realisatie van natuuropgaven. In het kader van het Natuurnetwerk Nederland (eerder EHS) hebben verschillende partijen in het gebied hard gewerkt aan de uitbreiding en versterking van de natuurgebieden. Een deel van de projecten is afgerond, een ander deel is nog in uitvoering. Natuurnetwerk In Utrecht-Oost ligt er in het kader van het project Uiterwaarden-Nederrijn nog een flinke opgave voor inrichting en deels verwerving van het natuurnetwerk. Op enkele plekken in Utrecht-Oost liggen opgaven van twintig hectare of meer, deze worden veelal opgepakt in de vorm van een integrale gebiedsopgave (die zijn opgenomen in hoofdstuk 1). Tenslotte liggen er kleinere opgaven verspreid in het gebied, deze worden allemaal de komende vier jaar opgepakt. Natuurontwikkeling in de Groene Contour pakken we op basis van gemaakte afspraken op, bijvoorbeeld Natuurcompensatie en Groene Agenda Leusden, of via het ruimtelijke ordeningsspoor (rood-voor-groen). In Gelderland richten wij onze aandacht op het poldergebied bij Nijkerk en Putten. Daar zijn al successen behaald en zien we mogelijkheden voor een volgende verbeterslag. Ook voor het Groene Valleilint (landgoederengordel) bekijken we samen met het gebied wat de mogelijkheden zijn. Milieucondities en natuurkwaliteit In veel gebieden zijn de omstandigheden niet ideaal voor de ontwikkeling van natuurwaarden, zo zijn verdroging en vermesting van natuur en ook de waterkwaliteit in de beken belangrijke aandachtspunten. Het is daarom van belang milieucondities in natuurgebieden te verbeteren. In een aantal gebieden wordt daarom maatregelen getroffen om verdroging te bestrijden. Soms gebeurt dit in het kader van het Programma Aanpak Stikstof (PAS), soms in het kader van de aanpak van TOP- en subtop- gebieden. Dit zijn door de provincies aangewezen gebieden waar verdrogingsbestrijding met voorrang wordt opgepakt. De ecologische kwaliteit van beken en oevers wordt verbeterd via het programma voor beekherstel, er worden natuurvriendelijke oevers aangelegd en ook andere maatregelen getroffen in het kader van de Kaderrichtlijn Water. Op de Utrechtse Heuvelrug werken we waar mogelijk aan herstel en verbetering van de natuurkwaliteit. Ambitie We werken aan een robuust netwerk van natuur dat ook in de toekomst functioneert als groene drager van ons gebied. 19

20 Doelen Uit deze ambitie komen drie doelen voort: Ontwikkelen van een samenhangend stelsel van natuurgebieden Verbeteren van milieucondities van natuurgebieden en beken Verbeteren van de kwaliteit van natuurgebieden 20

21 2.1 Ontwikkelen samenhangend stelsel natuurgebieden Doel Een toekomstbestendig en robuust netwerk van natuur ontwikkelen. Activiteit Uiterwaarden-Nederrijn Realisatie van grootschalige, aaneengesloten riviernatuur vanuit o.a. N2000-Vogelrichtlijn met het streven naar een zo groot mogelijke biodiversiteit. Dit gaan we doen Project Uiterwaarden-Nederrijn Provincie Utrecht, Utrecht Landschap, gemeenten Rhenen en Wijk bij Duurstede, Rijkswaterstaat, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden Activiteit Convenant landgoed De Boom Het uitvoeren van het uitvoeringsprogramma bij het convenant met landgoed De Boom. Dit gaan we doen Uitvoeringsprogramma convenant landgoed De Boom uitvoeren Stichting De Boom, gemeente Leusden, provincie Utrecht, Waterschap Vallei en Veluwe Activiteit Restantopgave natuur Utrecht-Oost Het realiseren van (de laatste) onderdelen van het natuurnetwerk in Utrecht-Oost buiten de grote natuurprojecten dan wel integrale gebiedsopgaven. Dit gaan we doen Boetzelaarsveld Dit gaan we ontwikkelen Benutten van andere kansen die zich voordoen Provincie Utrecht, particuliere grondeigenaren Activiteit Groene Valleilint Opstellen van een uitvoeringsprogramma voor het Gelderse deel van het Groene Valleilint. Dit gaan we doen Opstellen uitvoeringsprogramma Groene Valleilint Stichting Landschapsbeheer Gelderland, provincie Gelderland, gemeenten Barneveld, Putten en Nijkerk, Waterschap Vallei en Veluwe, landgoedeigenaren, LTO-afdelingen, Natuurmonumenten, Geldersch Landschap en Kasteelen 21

22 Activiteit Convenant Groene Agenda Centraal Buitengebied Aanleg van diverse groen-blauwe natuur- en landschapselementen in het Centraal Buitengebied en herstelmaatregelen aan de ecologische verbindingszone PON lijn. Dit gaan we doen Uitvoeren Groene Agenda Centraal Buitengebied Landgoed de Boom en Lokhorst, gemeente Leusden, provincie Utrecht, ProRail Activiteit Natuurcompensatie Eem-randmeren Herinrichting van bestaande natuur in de uiterwaarden en uitvoeren van KRW maatregelen in de vorm van twee nevengeulen en aanleg van rietoevers langs de Eem en randmeren Dit gaan we doen Natuurcompensatie Eem-randmeren Waterschap Vallei en Veluwe, Natuurmonumenten, provincie Utrecht Activiteit Kansen benutten Groene Contour Realisatie van natuur en landschap in de Groene contour via Rood-voor-Groen constructies en natuurcompensatie. Dit gaan we ontwikkelen Kansen in de Groene Contour benutten Natuur en Milieufederatie Utrecht, provinciale afdelingen ruimte en natuur, gemeenten, LTO Noord, Natuurmonumenten 2.2 Verbeteren milieucondities van natuurgebieden en beken Doel Het verbeteren van de, vaak hydrologische, omstandigheden voor een optimaal functionerend ecologisch systeem. Activiteit Verdrogingsbestrijding De opgave voor verdrogingsbestrijding (buiten Natura 2000-gebieden) afmaken. Dit gaan we doen Verdrogingsbestrijding TOP en sub TOP gebieden (voortzetting) Waterschap Vallei en Veluwe, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, landgoedeigenaren Activiteit Voortzetten beekherstel De opgave voor beekherstel afmaken. Dit gaan we doen Beekherstel afmaken: Modderbeek, Barneveldse beek, Esvelderbeek, Moorsterbeek, Lunterse beek, Nederwoudse beek, Valleikanaal Waterschap Vallei en Veluwe, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, provincie Utrecht, gemeenten, landgoederen 22

23 Activiteit Coördinatie PAS-maatregelen in Natura 2000-gebieden Coördineren van PAS-maatregelen in Natura 2000-gebieden. Dit gaan we doen PAS-maatregelen in Natura 2000-gebieden (Binnenveld, Kolland, Overlangbroek) O-gen, provincie Utrecht, landgoedeigenaar, Staatsbosbeheer, Waterschap Vallei en Veluwe, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden Activiteit Borging natuurdoelen op eigendom Rijkswaterstaat in uiterwaarden Borging van natuurdoelen op 623 ha eigendom Rijkswaterstaat in de uiterwaarden binnen de grenzen van provincie Utrecht. Dit gaan we doen Borging natuurdoelen op eigendom van Rijkswaterstaat in uiterwaarden Provincie Utrecht, Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer en Utrechts Landschap Activiteit Herstelplan Soesterveen Door het vergroten van het oppervlak aan kwetsbare natte heide is op de lange termijn de biodiversiteit van het Soesterveen te behouden. Dit gaan we doen Vasthouden water Vergroten oppervlak door aankoop en/of samenwerking met buren. Hiervoor is ook herbegrenzing van enkele percelen Groene Contour nodig. Inrichtingsmaatregelen incl. verwijderen veraarde en voedselrijke toplaag Natuurmonumenten, provincie Utrecht, gemeente Soest, Waterschap Vallei en Veluwe, omwonenden Activiteit Pilot natuur & drinkwater Utrechtse Heuvelrug Vitens, natuurorganisaties en provincie Utrecht bundelen hun krachten om synergievoordelen te benutten en maatschappelijke winst te realiseren. Dit gaan we doen Uitvoeren pilot natuur & drinkwater Vitens, provincie Utrecht, Utrechts Landschap, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Utrechtse Particulier Grondbezit, Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid Utrecht, Natuur en Milieufederatie Utrecht 23

24 2.3 Verbeteren van de kwaliteit van natuurgebieden Doel Het verbeteren van de kwaliteit van diverse natuurgebieden. Activiteit Heideherstel 2.0 Utrechtse Heuvelrug Het heidesysteem op de Utrechtse Heuvelrug verder versterken, door leefgebieden te vergroten, verbeteren en te verbinden. Dit gaan we ontwikkelen Heideherstelprogramma 2.0 op de Utrechtse Heuvelrug Provincie Utrecht, Utrechts Landschap, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Utrechts Particulier Grondbezit Activiteit Pleegakkers Het ontwikkelen van een bronpopulatie bedreigde akkerplanten op de Utrechtse Heuvelrug. Deze bron kan na circa drie jaar gebruikt worden voor de herkolonisatie van andere natuurakkers op de Utrechtse Heuvelrug. Dit gaan we ontwikkelen Inrichting van een zestal pleegakkers Utrechts Landschap, provincie Utrecht Activiteit Bestrijding exoten Het planmatig verwijderen van vier exoten (invasieve plantensoorten) op de Utrechtse Heuvelrug, zodat inheemse flora (en fauna) zich kan ontwikkelen en het functioneren van het (bos)ecosysteem wordt hersteld. Dit gaan we ontwikkelen Bestrijden van Amerikaanse vogelkers, Japanse duizendknoop, reuzenberenklauw en reuzenbalsemien Utrechts Landschap, provincie Utrecht, Staatsbosbeheer, Utrechts Particulier Grondbezit, Natuurmonumenten 24

25 3 Stad en land dichter bij elkaar We verbinden stad en land Verbinden met regionaal voedsel Verbinden met recreatie Verbinden met Grebbelinie Verbinden met Utrechtse Heuvelrug Regionale voedselketens 2.0 Optimalisatie recreatief routenetwerk Bezoekerscentrum Fort aan de Buursteeg Communicatie en educatie Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug Zichtbare en beleefbare voedselproductie Groen aan de buurt Kwaliteitsverbetering Grebbelinie liniedijken Cultuurhistorische elementen herstellen Ontwikkelagenda voedsel Vogelboulevards Verbonden netwerk Grebbelinie Lanen herstellen Recreatieve verbindingen Laagraven - sport verbindt Publieksbereik Grebbelinie Actualisatie zonering Heuvelrug Vitale vakantieparken 25

26 Visie, ambities en doelen Foto: Marijke van Eijkeren Visie Kinderen uit de stad zien eerder olifanten in de dierentuin dan koeien in de wei. Diezelfde kinderen weten amper nog dat melk van die koeien komt en niet in een fabriek wordt gemaakt. Dit is maar één voorbeeld waaruit blijkt dat de afstand tussen stad en land in Nederland steeds groter is geworden. Dit staat haaks op de grote behoefte die er is bij de inwoners om buiten te zijn en de natuur te beleven. En het sluit niet aan bij de groeiende vraag naar gezond voedsel en de wens om te weten waar ons eten vandaan komt. Daarom willen we de relatie stad-land versterken via vier sporen: regionaal voedsel, recreatie, Grebbelinie en Utrechtse Heuvelrug. Regionaal voedsel In de FoodValley regio en ook in andere delen van ons werkgebied liepen de afgelopen jaren diverse projecten om de vraag uit de stad en het aanbod van het land samen te brengen. Verschillende samenwerkingspartners willen regionaal voedsel de komende jaren echt voor iedereen bereikbaar en beschikbaar krijgen. We zetten in op een flinke opschaling van de vraag. Tegelijkertijd schalen we het aanbod, de logistiek en verwerking van regionaal voedsel op. Gebiedscoöperatie O-gen draagt hier nu en in de toekomst aan bij door verbindingen te leggen. Zo versterken en verbreden we regionale ketens die interessant zijn vanuit een economisch en duurzaamheids oogpunt. Regionale ketens dragen veel bij aan inkomsten voor regionale primaire producenten, maar ook voor andere schakels in de keten en toerisme. Daarnaast zijn producten minder lang onderweg en worden mensen uitgedaagd gezondere en duurzamere keuzes te maken. Om ketens echt korter te maken, moet je zowel het regionale aanbod veel meer onderscheidend en stadsgericht maken, als ook producten regionaal verwerken. Bijvoorbeeld door lokale brouwgerst te vermouten in een regionale mouterij. Of door groente regionaal te verwerken tot soepen en sauzen. Vallei Boert Bewust boeren werken aan de interactie met burgers. Boeren hebben ruimte nodig om te ondernemen, en daarom vinden ze het belangrijk dat burgers hen zien en waarderen. Om dat te bereiken, laten de boeren aan burgers zien wat zij doen en vragen ze burgers wat zij belangrijk vinden. In de Vallei is het een succesvol middel om agrariërs met stedelingen te verbinden. Daarom gaan we dit Boert Bewust concept de komende jaren verder uitrollen in heel Utrecht-Oost. Recreatie Bewoners en toeristen recreëren op allerlei manieren in ons werkgebied. Ze trekken de natuur en het landelijk gebied in om te ontspannen en tot rust te komen. Om dat zo te houden, moeten we het gebied recreatief aantrekkelijk houden. In de afgelopen periode ontwikkelden we een groot aantal toeristische overstappunten (TOP's) van waaruit bezoekers op een gastvrije wijze naar en door het gebied geleid worden. Ook het uitgebreide 26

27 fietsknooppuntennetwerk, nieuwe klompenpaden en de mountainbikeroutes op de Utrechtse Heuvelrug dragen daaraan bij. Deze ontwikkelingen zetten we voort, waarbij de komende periode de nadruk ligt op de regionale inbedding van de bestaande TOP's en het verbeteren van de aansluiting op de omliggende recreatieve netwerken. Om het netwerk compleet te maken, realiseren we een beperkt aantal nieuwe TOP's. We blijven ons daarnaast inzetten voor het versterken van recreatieve routestructuren. In de Kromme Rijnstreek zijn de eerste stappen voor een wandelknooppuntennetwerk gezet. Dit netwerk willen we in het gehele werkgebied uitrollen. We zetten het Recreatie om de Stad (RodS) gebied Laagraven op de kaart als innovatief en duurzaam recreatiegebied met een breed aanbod voor de sportieve recreant uit de stadsregio Utrecht. We versterken de recreatieve verbindingen binnen Laagraven en koppelen het gebied waar mogelijk met Nieuw Wulven en het Eiland van Schalkwijk. Grebbelinie in verbinding De Grebbelinie is inmiddels grotendeels 'boven water' gebracht. Om bezoekers in de gelegenheid te stellen de Grebbelinie als geheel te beleven, werken we de komende jaren verder aan een aantal verbindingen. We maken de linie als geheel zichtbaar door natuur en cultuurhistorie op de forten en liniedijken te herstellen en te verbinden. Het bezoekerscentrum Fort aan de Buursteeg ontwikkelen we tot ontmoetingsplek en uitvalsbasis voor vrijwilligers, bezoekers en ondernemers. We creëren een netwerk van vrijwilligers en ondernemers, zodat de Grebbelinie ook in de toekomst breed gedragen wordt. En vanuit deze verbindingen brengen we de linie nog beter onder de aandacht van toeristen en recreanten. Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug is een prachtig natuurgebied met een (inter)nationale aantrekkingskracht. Door het verhaal van de Heuvelrug beter voor het voetlicht te brengen kunnen we het aantal bezoekers uit binnen- en buitenland verhogen en mensen langer in het gebied vasthouden. Het uitgestrekt natuurgebied op de Heuvelrug is mede ontstaan dankzij de rijke cultuurhistorie van de vele landgoederen. Cultuurhistorische elementen zoals een eendenkooi, schietbaan en doolhof, maken die rijke historie ter plekke beleefbaar voor bezoekers. Daarom hebben we de komende jaren extra aandacht voor het herstel van lanen en andere cultuurhistorische elementen. Ambitie Met regionaal voedsel en recreatieve ontwikkelingen bij de Grebbelinie en op de Heuvelrug herstellen en versterken we de verbinding tussen stad en land. Doelen Uit deze visie en ambitie komen vier doelen voort om stad en land te verbinden: Verbinden met regionaal voedsel Verbinden met recreatie en natuurbeleving Verbinden met de Grebbelinie Verbinden met Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug 27

28 3.1 Verbinden met regionaal voedsel Doel We verbinden stad en land door de afstand tussen consument en voedselproducent te verkleinen, en door de regionale economie te stimuleren door regionaal voedsel beschikbaar te maken voor iedereen. Activiteit Regionale voedselketens 2.0 De afgelopen jaren is in de FoodValley regio en de omliggende gebieden vanuit veel verschillende initiatieven gewerkt aan het verkorten van de voedselketen. Denk aan PROEVtuin FoodValley met als onderdeel Coöperatie Boerenhart, Coöperatie Local2Local in Kromme Rijnstreek en Het Lokaal in Amersfoort. Bovenop deze initiatieven hebben regionale partijen veel ambitie om verder te gaan met het verkorten van de keten. Deze activiteit kent een programmatische aanpak, met daarin verschillende deelprojecten en investeringen. Dit gaan we doen Verkenning meerwaarde van een regionaal label Verkenning ambities regionale partners Praktijklabs, op basis van de resultaten van de verkenningsfase: praktijklabs rondom ketenvraagstukken Verbindingen leggen tussen de labs en kennis&onderzoek, tussen regio s en provincies, tussen ondernemers en initiatieven, met marktpartijen zoals supermarkten, met ketenorganisaties zoals Bionext Marketing en campagne: Exploitatie van FoodMap (bestaande app en digitaal overzicht van lekkere voedselactiviteiten en gelegenheden in de regio) Dit gaan we ontwikkelen Ontwikkeling van regionaal merk/label Regio FoodValley, Gemeente Ede (trekker van de verkenning), Coöperatie Boerenhart, Coöperatie Streekproducten Doesburger Eng, Boerenstee Woudenberg, Farm Visit Leusden, Mouterij i.o., Wageningen UR, Rabobank, Hogeschool Van Hall Larenstein, gemeenten, Visit Veluwe, Gebiedscoöperatie O-gen, diverse ondernemers Activiteit Zichtbare en beleefbare voedselproductie De relatie tussen stad en platteland, met name de landbouw, versterken we door: Vergroten van bekendheid en zichtbaarheid van landbouw- en voedselbedrijven. Vergroten en verbreden mogelijkheden voor de consument/burger om (stadsgerichte) agrarische bedrijven te bezoeken, producten te kopen, actief te participeren en het agrarische buitengebied te beleven. Dit gaan we doen Utrecht-Oost Boert Bewust verbreden vanuit de Vallei naar andere deelgebieden met drie onderdelen: certificeren, communiceren en organiseren Dit gaan we ontwikkelen Boerderij-educatie: verdere professionalisering van boerderij- 28

29 educatie projecten en verbindingen leggen tussen nieuwe initiatieven en bestaande organisaties zoals bijvoorbeeld Boerderij in de Kijker Educatie-boerderij: verkennen haalbaarheid en financiering Stuurgroep Vallei Boert Bewust, Leader, Regio Amersfoort, provincies Utrecht en Gelderland, Projecten LTO Noord, LTO Noord, NVV, NFO, gemeenten, (landbouw)bedrijfsleven, Boerderij in de Kijker, Wageningen UR, diverse HBO-instellingen Activiteit Ontwikkelagenda voedsel Via deze activiteiten streven we er naar dat het thema voedsel op de agenda staat van regionale overheden, ondernemers en andere regionale initiatieven en er een gedeelde en gedragen activiteitenagenda is voor een duurzame en toekomstgerichte voedselvoorziening. Dit gaan we doen Voedselvisie FoodValley regio in de praktijk brengen Uitvoeringsagenda verbinding stad-land regio Amersfoort in de praktijk brengen Dit gaan we ontwikkelen Visieontwikkeling in andere regio s, bijv. Kromme Rijnstreek Regio FoodValley, Regio Amersfoort, provincies Utrecht en Gelderland, LEADER, gemeenten, ketenondernemers 29

30 3.2 Verbinden met recreatie en natuurbeleving Doel We verbinden stad en land door het versterken van het recreatieve routenetwerk voor wandelen en fietsen en door de natuur beter beleefbaar te maken. Activiteit Optimaliseren recreatief routenetwerk Optimalisatie van het recreatief routenetwerk bestaande uit wandel- en fietsroutes, Toeristische Overstap Punten en mogelijke andere routenetwerken en het beheer en onderhoud hiervan borgen. Voor deze activiteit is nadere afstemming van taken met het Routebureau in oprichting nodig. Dit gaan we doen Uitrollen wandelknooppuntennetwerk naar de deelgebieden Kromme Rijn, Vallei en Eemland, inclusief promotie en digitale ontsluiting Invulling van witte vlekken in het wandelknooppunten netwerk door aanleg van nieuwe (klompen)paden, zo mogelijk gelijktijdig met realisatie wandelknooppuntennetwerken Optimaliseren en regionaal inbedden van het bestaande TOPnetwerk Realiseren nieuwe TOP's Optimaliseren fietsroutenetwerk Dit gaan we ontwikkelen Realiseren van kansrijke routes en/of voorzieningen voor andere vormen van recreatie, zoals mountainbiken, paardrijden en varen in samenhang met bestaande netwerken en het TOP-netwerk Recreatieschap Stichtse Groenlanden, Recreatie Midden- Nederland/Routebureau i.o., Programmabureau Utrecht-West, O-gen, gemeenten, provincie Utrecht, Landschap Erfgoed Utrecht, Stichting Landschapsbeheer Gelderland, overige terreinbeherende organisaties, (agrarische) ondernemers, KNHS, lokale vrijwilligersgroepen, promotieorganisaties Activiteit Groen aan de buurt Via deze activiteit zetten we in op het versterken van de actieve betrokkenheid van bewoners en bedrijven bij ontwikkeling en beheer van natuur, wat resulteert in fysieke projecten voor natuurbeleving in en rondom de stad. Dit gaan we doen Ondersteunen van bewonersinitiatieven, adviseren en begeleiden van gemeenten en begeleiden van de samenwerking tussen bewoners en gemeenten Initiëren, begeleiden en realiseren van fysieke projecten voor natuurbeleving in en rondom de stad Natuur en Milieufederatie Utrecht, Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid, Landschap Erfgoed Utrecht, provincie Utrecht, gemeenten, bewoners(organisaties) 30

31 Activiteit Vogelboulevards Bezoekers op een verantwoorde manier van de vogelrijkdom van het Eemland laten genieten en de belevingswaarde vergroten. Dit gaan we ontwikkelen Ontwikkeling van fysieke en digitale middelen gericht op bewustwording, beleving en herkenning van vogels, conform het concept Vogelboulevard. Natuurmonumenten, gemeenten Amersfoort, Eemnes en Bunschoten, lokale natuurorganisaties Activiteit Recreatieve verbindingen Laagraven: sport verbindt We gaan het gebied Laagraven recreatief aantrekkelijker maken voor langzaam recreatief verkeer en als sportief landschap. Dit gaan we doen Bij elkaar brengen partijen en ondernemers in het gebied, zoals Down Under, Nieuwegeinse GolfClub, 1D310. Betrekken gemeenten Utrecht en Nieuwegein. Uitvoeren van pilots gericht op landschap, promotie, fietsen en wandelen en innovatie en duurzaamheid. Dit gaan we ontwikkelen Realisatie van duurzame, innovatieve verbindingen. Dit omvat een netwerk van deelfietsen en duurzame, innovatieve fiets- en andere recreatieve verbindingen. Recreatieschap Stichtse Groenladen, Recreatie Midden-Nederland, gemeenten Houten, Nieuwegein en Utrecht, ondernemers, Staatsbosbeheer, samenwerkingsverband Linieland Activiteit Vitale vakantieparken De vele vakantieparken op de Veluwe en de randzones van de Veluwe kennen een stevige transformatie opgave. Onder de noemer Vitale Vakantieparken werken gemeenten, provincie Gelderland, de recreatiesector en vele andere partijen aan een kwaliteitsimpuls voor de vakantieparken. De komende jaren zullen diverse nog te bepalen activiteiten plaatsvinden in dit transformatie proces, die mogelijkerwijs in coöperatief verband worden opgepakt. Op de Utrechtse Heuvelrug zijn veel recreatieparken en er is behoefte aan een verbetering van de kwaliteit van deze parken, om zodoende nieuwe doelgroepen aan te spreken. Daar worden minimaal twee pilotprojecten uitgevoerd waarbij kwaliteitsverbetering en natuurversterking hand in hand gaan. Dit gaan we ontwikkelen Verkenning activiteiten vitale vakantieparken Veluwe Minimaal twee pilotprojecten op de Utrechtse Heuvelrug Gemeenten in de Regio s Noord-Veluwe en FoodValley, recreatieondernemers, provincie Gelderland; Natuur en Milieufederatie Utrecht, Recron, Instituut voor Natuureducatie en duurzaamheid, terreinbeheerders 31

32 3.3 Verbinden met de Grebbelinie Doel De in gang gezette ontwikkeling van de Grebbelinie verduurzamen en met het gebied voortzetten. Activiteit Bezoekerscentrum Fort aan de Buurtsteeg Op Fort aan de Buursteeg wordt een bezoekerscentrum gebouwd en ingericht. Bezoekers krijgen daarmee op een centraal punt informatie over de Grebbelinie, en kunnen vanuit het bezoekerscentrum de linie verkennen. Voor vrijwilligers en ondernemers is het bezoekerscentrum straks een centrale thuisbasis van waaruit ze aan de slag kunnen op de Grebbelinie. Er wordt vanuit het centrum onder andere gewerkt aan educatie, behoud van erfgoed en onderzoek. Dit gaan we doen Bouw en inrichting bezoekerscentrum Businesscase voor exploitatie bezoekerscentrum voor de eerste drie jaar Provincie Utrecht, provincie Gelderland, gemeenten Veenendaal, Renswoude en Ede, gebiedscoöperatie O-gen, Staatsbosbeheer, overige gemeenten langs de linie, natuurorganisaties, vrijwilligersorganisaties, oudheidkundige verenigingen. Activiteit Kwaliteitsverbetering Grebbelinie Liniedijken Met een investering in de kwaliteitsverbetering van de Liniedijken wordt invulling gegeven aan de doelen voor natuur, cultuurhistorie en recreatieve beleving. Dit gaan we doen Herstel cultuurhistorisch beplantingsbeeld op de beplante Liniedijken Afstellen begrazingsbeheer op de natuurdoelen Dit gaan we ontwikkelen Uitwerken van voorstellen voor financiering van toekomstig beheer Provincie Utrecht, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, gemeenten Leusden, Woudenberg, Utrechtse Heuvelrug en Veenendaal Activiteit Verbonden netwerk Grebbelinie Met deze activiteit zetten we in op de borging van de continuïteit van de toegankelijkheid, beleefbaarheid, beheer en onderhoud van de Grebbelinie. We werken daarom aan een sterk netwerk van vrijwilligers en ondernemers rondom de Grebbelinie, dat continuïteit van de beleefbaarheid en toegankelijkheid van de linie borgt. Dit gaan we doen Behoud en verdere ontwikkeling van een sterk netwerk van vrijwilligers en ondernemers rondom de Grebbelinie O-gen, Stichting Grebbelinie, ondernemers, beheerders (Waterschap Vallei en Veluwe, Staatsbosbeheer, Utrechts Landschap, Natuurmonumenten), provincies, gemeenten, vrijwilligers (Grebbeliniestichtingen, Oudheidkundige verenigingen, Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid) 32

33 Activiteit Publieksbereik Grebbelinie Door versterking van het publieksbereik zetten we in op een groei van bezoekers uit binnen- en buitenland en uit verschillende doelgroepen. Dit gaan we doen Versterken van de promotie en marketing van de Grebbelinie Faciliteren nieuwe initiatieven die bijdragen aan promotie en marketing Grebbelinie Diverse deelprojecten, zoals: restauratie historische waterbeheerwerken, digitale games, folderserie, Grebbelinie maand en buitensport i.s.m. recreatieondernemers Stichting Grebbelinie, ondernemers, vrijwilligers, gemeenten, Waterschap Vallei en Veluwe 3.4 Verbinden met Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug Doel We versterken de promotie en marketing van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en zetten in op herstel van cultuurhistorische elementen, met als doel de aantrekkingsaantrekkingskracht voor de bezoeker uit de regio en van verder weg te vergroten. Activiteit Communicatie en educatie Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug Door stevig in te zetten op communicatie en educatie realiseren we meer bekendheid en zichtbaarheid van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Dit gaan we doen Uitbouwen van de bekendheid en zichtbaarheid van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug door onder andere online en offline communicatiemiddelen en versterken samenwerking met het Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug Educatieve materialen en activiteiten ontwikkelen Provincie Utrecht, Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid (IVN) en Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug, alle partners in de deelgebiedscommissie Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug zoals gemeenten, terreineigenaren, landgoedeigenaren en belangenorganisaties. Activiteit Behoud en herstel cultuurhistorische elementen Heuvelrug We maken de cultuurhistorie van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug beter zichtbaar en beleefbaar in het landschap door cultuurhistorische elementen te herstellen. Dit gaan we ontwikkelen Herstel doolhof Ewijckshoeve Herstel tempel van Pan op Eykenstein Restauratie duiventil op landgoed Den Treek Herstel schietbaan Kaapse Bossen Herstel diverse elementen Zeisterbos 33

34 Herstel buitenplaatsen Pavia en Molebos Herstel diverse elementen De Vuursche Herstel zinksloten Eykenstein Herstel vangarmen Eendenkooi landgoed Kombos Utrechts Particulier Grondbezit, landgoederen, Utrechts Landschap, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer Activiteit Lanenherstel op de Heuvelrug De cultuurhistorische en landschappelijke waarden van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug versterken we door lanen en lanenstructuren te behouden en herstellen. Dit gaan we ontwikkelen Herstel lanen(structuur) op diverse landgoederen (o.a. landgoed t Heihuis, landgoed Ewyckshoeve, Landgoed Noord-Houdringe, landgoed Roverenstein/Eyckenstein, landgoed Lambalgen) Opstellen lanenplan door Staatsbosbeheer Utrechts Particulier Grondbezit, landgoederen, Utrechts Landschap, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer Activiteit Actualisatie zonering Heuvelrug Evalueren van het huidige zoneringsbeleid en actualiseren van de zoneringsafspraken met de gebiedspartijen. Naar aanleiding daarvan wordt zo nodig de zoneringskaart aangepast. Dit gaan we doen Evaluatie zoneringsbeleid Actualiseren afspraken zonering met gebiedspartijen Evt aanpassen zoneringskaart Provincie Utrecht, alle gebiedspartijen op de Heuvelrug: terreineigenaren, gemeenten, ondernemers 34

35 4 Transitie van de landbouw We streven naar een continue en duurzame transitie van de landbouw, waarmee we deze sector vitaal houden en versterken. Innovatie en duurzaamheid stimuleren Moderne manieren van landinrichting ondersteunen Bedrijfsontwikkeling afstemmen met de omgeving LaMi Kavelruil stimuleren Ruimtelijke kwaliteit agrarische bedrijven Verduurzaming fruitteelt Startersboerderij Kringlooplandbouw Q-team Regionaal veevoer Energieneutrale melkveehouderij POP-makelaar 35

36 Visie, ambities en doelen Foto: Marijke van Eijkeren Visie Landbouw is van oudsher een essentiële sector in ons buitengebied, zowel economisch als landschappelijk. Wij vinden het daarom van groot belang dat deze sector sterk en vitaal blijft. Zeker hier geldt dat stilstand = achteruitgang. Transitie en innovatie zijn belangrijke termen in een wereld die steeds hogere eisen stelt aan goed voedsel en dierenwelzijn. Duurzame transitie Een goede bodem- en waterkwaliteit is belangrijk voor landbouw en natuur. In verschillende projecten werken wij aan verbetering van die kwaliteiten. Dit doen we onder meer door kringlopen van mineralen en energie zo veel mogelijk te sluiten en nog beter om te gaan met gewasbeschermingsmiddelen. Hiermee zetten we stappen op alle duurzaamheidsindicatoren. Samen met agrariërs zoeken we naar manieren om kringlopen van voedsel en voer nog meer te regionaliseren. License to operate Agrariërs werken in het landschap. Hun bedrijfsvoering en -ontwikkeling heeft daardoor directe invloed op de fysieke en sociale omgeving. Door bij nieuwe ontwikkelingen rekening te houden met de ruimtelijke kwaliteit en de relatie met andere bewoners, krijgen agrariërs een grotere 'license to operate'. Landbouwstructuur Met moderne vormen van landinrichting willen we ook de komende jaren de agrarische structuur van het landelijk gebied versterken, bijvoorbeeld om weidegang mogelijk te blijven maken. We zetten onder andere in op vrijwillige kavelruil, waarbij we rekening houden met natuur, recreatie en waterhuishouding. Ook bedrijfsverplaatsingen of -ruilingen kunnen tot de mogelijkheden behoren. Waar nodig stellen we een kavelruilcoördinator aan die hiermee aan de slag gaat. Jonge boeren Voor jonge boeren die graag een eigen bedrijf willen, is het vaak lastig om een bedrijf over te nemen of te starten. Om die drempel lager te maken willen we een (aantal) startersboerderij(en) realiseren door onder meer deze starters te koppelen aan ervaren ondernemers die hen helpen om een goede start te maken. Via deze weg kunnen meer jongeren uiteindelijk toch een agrarisch bedrijf starten of overnemen. Om de diverse ontwikkelingen binnen het programma mogelijk te maken ondersteunen wij boeren bijvoorbeeld door ondersteuning bij het maken van goede projectvoorstellen voor Europese subsidies (POP3). 36

37 Ambitie Continue en duurzame transitie van de landbouw, waardoor de sector vitaal blijft. Doelen Uit deze visie en ambitie komen drie doelen voort: Innovatie en duurzaamheid stimuleren Moderne manieren van landinrichting ondersteunen Bedrijfsontwikkeling afstemmen met de omgeving 37

38 4.1 Innovatie en duurzaamheid stimuleren Doel Het ondersteunen van landbouwbedrijven bij innovatie en duurzaamheid. Activiteit LaMi Informeren over mogelijke en gewenste milieumaatregelen op agrarische bedrijven en deze op allerlei wijzen stimuleren, in ieder geval rond de trajecten Energieneutrale Melkveehouderij, Kringlooplandbouw en Naar een emissie arme fruitteelt. Dit gaan we doen Vergroten bewustwording Onderzoek naar haalbare en betaalbare maatregelen Opzetten van kennisnetwerken en samenwerking in de keten LaMi, agrariërs en daaraan gerelateerde organisaties en bedrijven, waterschappen, provincie Utrecht, maatschappelijke organisaties. Activiteit Verduurzaming fruitteelt Versnelde verduurzaming van de fruitteeltsector. Dit gaan we doen Verschillende projectengericht op vermindering milieubelasting door: o o Nieuwe spuittechnieken Nieuwe methoden en middelen voor een milieuvriendelijke onkruid-, schimmel- en plaagbestrijding LaMi, individuele fruittelers, NFO, LTO Noord, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, fabrikanten en leveranciers biologische middelen en technieken, Landschapscoördinator Kromme Rijn, varkenshouders, Wageningen UR/PPO, Fruitconsult, DLV-Plant Activiteit Kringlooplandbouw Een bijdrage leveren aan het realiseren van een economisch sterke en duurzame landbouw door het sluiten van kringlopen centraal te stellen om zo een vermindering van emissies naar water, bodem en lucht te realiseren. Dit gaan we doen Projectenagenda opstellen die uitvoering geeft aan programma's (ZON, DAW) en zorgt voor een adequate besteding van de provinciale en waterschapsbudgetten LTO Noord, Waterschap Vallei en Veluwe, Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden, provincies Utrecht en Gelderland, gebiedscoöperatie O-gen, agrariërs en daaraan gerelateerde bedrijven en instellingen 38

39 Activiteit Regionaal veevoer We proberen een beeld te krijgen bij de potentie, haalbaarheid en plan van aanval om meer regionaal veevoer te produceren. Dit gaan we ontwikkelen In beeld brengen potentie (theoretische maximale vraag en aanbod) regionaal veevoer. Op waarde schatten potentie regionaal veevoer (wat is haalbaar, realistisch en betaalbaar). Bepalen waar, hoe en met wie we inzetten op meer (hoeveel, wanneer, welk) regionaal veevoer. O-gen, agrarische ondernemers, LTO Noord, NVV, De Heus, AgrUniek, Arla, Vreugdenhil, agrarische adviesbureaus, transporteurs, handelaren Activiteit Energieneutrale Melkveehouderij De provinciale stuurgroep Energie Neutrale Melkveehouderij werkt een aanpak uit die bijdraagt aan het realiseren van de doelen ten aanzien van energie in de landbouw. De aanpak is gericht op versnellen wat kan, verdiepen en vernieuwen waar mogelijk. Dat doen we door middel van communicatie en innovatie. Dit gaan we doen Traject Energieneutrale Melkveehouderij Stuurgroep Energie Neutrale Melkveehouderij, agrarische ondernemers, LTO Noord, Natuur en Milieufederatie Utrecht, FrieslandCampina, Vreugdenhil, CAH Dronten Activiteit POP-makelaar Een POP-makelaar gaat POP3-aanvragen aanjagen en initiëren. Dit gaan we doen POP3 projecten uit het gebied 'ophalen' en indieningsgereed maken O-gen, Programmabureau Utrecht-West, provincie Utrecht, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Collectieven Agrarisch Natuurbeheer, LTO Noord, NVV, waterschappen, agrarische adviseurs 39

40 4.2 Moderne manieren van landinrichting ondersteunen Doel Het versterken van de structuur van de regio op het vlak van landbouw in relatie tot andere functies. Activiteit Kavelruil stimuleren Faciliteren van kavelruilen, die niet binnen één van de grotere gebiedsprocessen vallen. Dit gaan we doen Faciliteren van kavelruilen Gebiedscoöperatie O-gen, Programmabureau Utrecht-West, landbouworganisaties, provincie Utrecht, waterschappen, terreinbeherende organisaties, agrarische ondernemers, overige grondeigenaren 4.3 Bedrijfsontwikkeling afstemmen met de omgeving Doel Het vergroten van de license to operate van agrariërs door een goede afstemming van agrarische bedrijfsontwikkeling op de omgeving van deze bedrijven. Activiteit Ruimtelijke kwaliteit agrarische bedrijven Op een praktische, gebiedsgerichte en integrale wijze ruimtelijke kwaliteit van, op en om agrarische bedrijven verbeteren. Hierbij helpen we initiatiefnemers waar nodig breder te kijken dan sec hun eigen belang en eigen erf, zowel waar het gaat om nieuw- of verbouw van stallen als om de wijze waarop erf, percelen en openbare ruimte gebruikt worden, naar voorbeeld van gelijknamige project dat de afgelopen jaren in de Achterhoek gedraaid heeft. Dit gaan we ontwikkelen Grootschalige landbouw in kleinschalig landschap Nieuwe stallen met kwaliteit (prog. Provincie Utrecht) LaMi, afhankelijk van scope, doelen en projectgebied: brede maatschappelijke vertegenwoordiging: gemeenten, provincies, Landschap Erfgoed Utrecht, LTO Noord, NVV. Activiteit Startersboerderij De kansen voor jonge ondernemers vergroten om een eigen bedrijf op te starten/over te nemen. Dit gaan we ontwikkelen Jonge boeren zonder eigen bedrijf koppelen aan op termijn stoppende boeren Aantrekkelijke financieringsconstructies ontwikkelen voor deze jonge ondernemers O-gen, LTO Noord, NVV, agrarische adviseurs, financiële dienstverlening, (N)AJK, agrarische ondernemers 40

41 Activiteit Q-team De ontwikkelplannen van agrarische ondernemers worden besproken in een kwaliteitsteam (Q-team), bestaande uit een nader te bepalen aantal deskundigen uit een groep van deskundige leden, en getoetst aan het begrip 'ruimtelijke kwaliteit'. Dit gaan we ontwikkelen Q-team opzetten O-gen, LTO Noord, NVV, agrarische adviseurs, Wing, gemeenten 41

42 5 Economie versterken Een sterke, innovatieve en duurzame plattelandseconomie Leefbaarheid landelijk gebied vergroten Ondernemerschap en innovatie ondersteunen Energietransitie stimuleren Financiering gebiedsopgaven Breedband aanleggen Ondernemersnetwerken Circulaire economie Funding van lokale initiatieven LEADER Utrecht- Oost Innovatieve toepassingen marktgereed maken Elektrisch recreatieverkeer Utrechtse Heuvelrug Alternatieve financieringsconstructies Lokale initiatieven leefbaarheid Kenniswerkplaats Naar een off-grid Kromme Rijnstreek Zorg in het buitengebied Energieagenda Regio Amersfoort Veiligheid op de weg Versterken vrijetijdseconomie gebieden 42

43 Visie, ambities en doelen Foto: Gebiedscoöperatie O-gen Visie Een vitaal landelijk gebied kan niet zonder een stevige economische basis. Daar blijven we de komende jaren aan werken. We zetten in op leefbaarheid, ondernemerschap en innovatie, energietransitie en het ondersteunen en opzetten van nieuwe vormen van financiering. Leefbaarheid Leefbaarheid is de afgelopen jaren tot een begrip verworden dat allerlei verschillende betekenissen heeft. Wij denken dat toegang tot belangrijke voorzieningen randvoorwaarde is voor een leefbare kern. En dan denken we niet alleen aan supermarkten, basisscholen en buurthuizen. Ook snel internet, bereikbaarheid over de weg, voldoende werkgelegenheid en toegang tot goede zorg draagt bij aan prettig wonen in kleine dorpskernen. Ondernemerschap en innovatie De economie van de regio wordt gekenmerkt door een groot aandeel midden- en klein bedrijven (MKB), waarvan een aanzienlijk deel zich in het landelijk gebied bevindt. Van de in totaal arbeidsplaatsen in het werkgebied van de gebiedscoöperatie bevinden zich ruim arbeidsplaatsen (CBS categorieën 4 & 5) buiten de stedelijke kerngebieden ( ; CBS categorieën 1 & 2) en overgangsgebieden (85.000; CBS categorie 3). Van de arbeidsplaatsen in het landelijk gebied bevindt zo'n 5% zich in de primaire agrarische sector. De rest kent een brede verdeling over de diverse sectoren. De economieën van stad en land zijn nadrukkelijk met elkaar verbonden en kennen zeer veel relaties. De positie van ondernemers in het landelijk gebied staat echter onder druk. Hier zijn drie redenen voor te onderscheiden: gebrek aan samenhang afnemende bevolking betekent ook een afnemende markt er zijn weinig netwerken voor ondernemers om bij aan te sluiten Maar dit biedt ook kansen. Ondernemers hebben allerlei creatieve ideeën die we kunnen verbinden door bijvoorbeeld in te zetten op innovatief ondernemen. Bijvoorbeeld door meer ruimte te bieden aan economische activiteiten waarvoor werken in het groen een toegevoegde waarde heeft en die nadrukkelijk rekening houden met de omgeving en inpassing in het landschap. Om deze innovatie te laten plaatsvinden zijn contacten tussen ondernemers onderling en andere partners en financiering nodig. De komende jaren willen wij die verbindingen maken via (bestaande) ondernemersverenigingen en -platforms en de begeleiding van diverse ondernemers bij het uitwerken van hun businesscases. 43

44 Kennis maken, kennis delen In de ontwikkeling van de regio hebben we niet alleen een stevige economische structuur nodig, maar ook nieuwe impulsen die helpen om deze economie sterker, innovatiever en duurzamer te laten zijn. De toekomst van ons gebied ligt daarmee mede in de handen van nieuwe generaties. Aan hen willen we kansen geven om ervaring op te doen in onder meer de agrarische en recreatieve sector. Dat doen we bijvoorbeeld door stageplekken te regelen voor MBO'ers. Daarnaast hebben HBO en WO instellingen veel kennis in huis die zij via studenten graag willen delen met partijen in de praktijk. In de kenniswerkplaats koppelen we vragen uit het gebied aan studenten uit de regio en creëren zo een 'lerende regio'. Met een groen leerwerkbedrijf geven we werkloze jongeren de kans om ervaring op te doen in het groene werkveld. Energietransitie De economische structuur zal de komende jaren ook veranderen doordat we stap voor stap overstappen op duurzame energiebronnen. Deze energietransitie van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare en groene energiebronnen is nog lang niet voltooid. De komende jaren gaan wij aan de slag met projecten op het gebied van een energieneutrale melkveehouderij, mestverwerking, houtige biomassa en zonne-energie op agrarische daken. Nieuwe vormen van financiering Tenslotte constateren wij dat te veel initiatieven voortijdig stranden bij goede intenties. Eén van de randvoorwaarden om deze initiatieven verder te krijgen naar echte projecten is financiering. Daarbij zien we dat 'traditionele' manieren van financiering alleen in de vorm van subsidies niet meer volstaan. Of het nu gaat om lokale initiatieven voor het verbeteren van de leefbaarheid, duurzame innovaties of het beheer en onderhoud van bijvoorbeeld landschap of recreatievoorzieningen; de financiering is tegenwoordig vaak een combinatie van subsidies en revolverende middelen in allerlei soorten en maten. We beschouwen het als onze rol om te ondersteunen bij deze financieringsvormen en maken ons sterk voor zaken zoals een landschapsfonds, de financiering van breedband initiatieven of duurzame maatregelen. Ambitie Een sterke, innovatieve en duurzame plattelandseconomie. Doelen Uit deze ambitie komen vier doelen voort: Leefbaarheid in het landelijk gebied vergroten Ondernemerschap en innovatie ondersteunen Energietransitie en circulaire economie stimuleren Financiering gebiedsopgaven 44

45 5.1 Leefbaarheid in het landelijk gebied vergroten Doel In het buitengebied en de kleine kernen wonen en werken mensen met plezier, doordat ze toegang hebben tot belangrijke voorzieningen en digitaal en fysiek goed bereikbaar zijn. Activiteit Breedband aanleggen Het buitengebied is op plekken waar de behoefte het grootst is, in 2020 voorzien van snelle breedbandverbindingen. Dit gaan we doen Breedbandloket gericht op hulp aan lokale initiatieven en de uitwisseling van kennis tussen deze lokale initiatieven Verkennende onderzoeken in Kromme Rijnstreek, Regio Amersfoort en Regio FoodValley naar de kosten en businessmodellen voor regionale breedbandnetwerken Coöperatie Breedband collectief U.A., lokale initiatiefgroepen/ klankbordgroepen, marktpartijen, gemeenten en provincies, en uiteindelijk de eindgebruikers Activiteit LEADER Utrecht-Oost Het versterken van de leefbaarheid in de brede zin van het woord, ingegeven vanuit de wensen en behoeftes van de regio zoals verwoord in de LEADER Ontwikkelings Strategie (LOS) en begeleid door de Locale Actie Groep (LAG). LEADER heeft raakvlak met diverse thema's uit dit gebiedsprogramma: versterken relatie stad-platteland, voedsel, recreatie, educatie, innovatie, duurzame energie, sociale innovatie, zorg en alternatieve financiering. Activiteiten op dit gebied worden bekeken in samenhang met het LEADER programma. Dit gaan we doen Uitvoering LEADER Utrecht-Oost Lokale Actie Groep (LAG) LEADER Utrecht-Oost, overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties in Utrecht-Oost Activiteit Lokale initiatieven leefbaarheid Het versterken van de leefbaarheid in de kleine kernen door het begeleiden en ondersteunen van lokale initiatiefnemers bij het voorbereiden en uitvoeren van activiteiten. Voor de provincie Utrecht organiseren we, in samenwerking met Programmabureau Utrecht-West, daarnaast de verkiezing van het TOP dorp met de bedoeling hiermee enthousiasme, gemeenschapszin en van daaruit vitaliteit los te krijgen. Dit gaan we doen Verkiezing TOP-dorp i.s.m. programmabureau Utrecht West Dit gaan we ontwikkelen Inrichting fonds voor lokale initiatieven (op basis van microfinanciering) in overleg met de LAG Leader Utrecht-Oost Ondersteuning initiatiefnemers bij het verder brengen van goede ideeën Nader te bepalen, aanvullend op LEADER Utrecht-Oost 45

46 Bewoners van het buitengebied en kleine kernen, in samenwerking met gemeenten, financiers, ondernemers et cetera, Programmabureau Utrecht-West, provincie Utrecht (verkiezing TOP dorp), LAG LEADER Utrecht-Oost Activiteit Zorg in het buitengebied Verbeteren van het zorgaanbod en samenwerking in de regio met betrekking tot zorgboerderijen. Een mooi voorbeeld is ook de zogenaamde zorgcloud rondom mantelzorg die in Overijssel is ontwikkeld. Dit gaan we ontwikkelen Doorontwikkeling van zorgboerderijen in samenwerking met koepelorganisaties zorgboerderijen Koepelorganisaties zorgboerderijen Activiteit Veiligheid op de weg Landbouwverkeer en recreatief verkeer zitten elkaar meer en meer in de weg. Oplossingen liggen niet voor het oprapen en we gaan ons beraden hoe we op vlak in coöperatief verband kunnen samenwerken. Dit gaan we ontwikkelen Nader te bepalen Gemeenten, LTO Noord, Cumela, Innovatiemanager Agrologistiek VIC, provincie Utrecht Activiteit Versterken vrijetijdseconomie gebieden We zetten in op een sterke, zelfbewuste vrijetijdssector waarbij de ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheden optimaal met elkaar samenwerken en elkaar versterken. Dit draagt bij aan de economische vitalisering en verbetering van de leefbaarheid in het landelijk gebied, inclusief de kleine kernen. Dit gaan we ontwikkelen Plan van aanpak versterking vrijetijdseconomie Kromme Rijn Plan van aanpak versterking vrijetijdseconomie Vallei Plan van aanpak versterking vrijetijdseconomie Eemland promotieorganisaties, VVV Kromme Rijnstreek, Q4, Toerisme Utrecht, Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug en Vallei, gemeenten, recreatieondernemers, Terecht Anders, Vereniging Vallei & Boerderij, overige promotie organisaties 46

47 5.2 Ondernemerschap en innovatie ondersteunen Doel Het versterken van de economische ontwikkeling van de regio Activiteit Ondernemersnetwerken Verbinden van ondernemers door ondersteuning en/of oprichting van ondernemersverenigingen/ platforms. Dit gaan we ontwikkelen Loket regionaal voedsel Platform Vrijetijdseconomie Kromme Rijnstreek Ondernemersnetwerken Activiteit Innovatieve toepassingen marktgereed maken We zorgen er voor dat we samen met de betrokken ondernemers kansrijke initiatieven marktgereed maken. Voorbeelden nu zijn het biologische staldaksysteem voor stalluchtzuivering in de pluimveesector en het opzetten van een regionale mouterij. Dit gaan we doen Air Root Purifier Regionale mouterij Dit gaan we ontwikkelen Op verzoek verder brengen van innovatieve projecten waarbij meerdere ondernemers uit het midden- en kleinbedrijf elkaar nodig hebben Voorbeeld/pilotprojecten opzetten Ondernemers, financiers en accountants, lokale overheid, kennisinstellingen Activiteit Kenniswerkplaats De toekomst van ons gebied ligt mede in handen van nieuwe generaties. Aan hen willen we kansen geven om ervaring op te doen in onder meer de agrarische en recreatieve sector. Dat doen we bijvoorbeeld door het samenbrengen van MBO'ers en stagebedrijven. Daarnaast hebben HBO en WO instellingen veel kennis in huis die zij via studenten graag willen delen met partijen in de praktijk. In de kenniswerkplaats matchen we vragen uit het gebied aan studenten uit de regio, creëren zo een 'lerende regio'. Met een groen leerwerkbedrijf geven we werkloze jongeren de kans om ervaring op te doen in het groene werkveld. Dit gaan we doen Doorontwikkeling van de kenniswerkplaats als regionale ontmoetingsplaats voor kennis en innovatie in het landelijk gebied: In 2018 verdubbeling van inzet door onderzoekers, docenten en studenten van kennisinstellingen ten opzichte van 2014 in kenniswerkplaatsprojecten Kenniswerkplaats Water: integrale gebiedsontwikkeling van het Heelsums Beekdal, een samenwerkingstraject tussen Waterschap Vallei en Veluwe en Hogeschool Van Hall Larenstein 47

48 Dit gaan we ontwikkelen Met Landschap Erfgoed Utrecht uitrol van de pilot Groen Leerwerkbedrijf Kennisinstellingen (Hogeschool Van Hall Larenstein, Wageningen UR, Aeres Groep, Christelijke Hogeschool Ede, ROCA12, Wellant), kennisvragers (ondernemers, maatschappelijke organisaties en groepen, gemeenten en waterschappen) Waterschap Vallei en Veluwe, Landschap Erfgoed Utrecht 5.3 Energietransitie en circulaire economie Doel Op basis van een nog te vormen agenda werken we samen aan de verduurzaming van de economie, met name gericht op een circulaire economie en de energietransitie naar hernieuwbare energiebronnen. Activiteit Circulaire economie versterken Ontwikkeling van activiteiten op het vlak van circulaire economie en energietransitie. Mede op basis van de roadmap circulaire economie regio FoodValley (december 2015), met nadruk op netwerk, verbinden en financiering in de sectoren food, feed, industrie. Dit gaan we ontwikkelen Programmavoorstel voor energietransitie Utrecht-Oost Uitwerking activiteiten van roadmap / innovatieprogramma Circulaire economie in FoodValley Verbreding van lokale energiecoöperaties / -initiatieven MKB breed, overheden Activiteit Elektrisch recreatieverkeer Utrechtse Heuvelrug Recreatieverkeer naar en over de Heuvelrug draagt bij aan luchtvervuiling en geluidsoverlast. Dit project zet in op een toename van elektrisch recreatieverkeer. Dit gaan we ontwikkelen Tien oplaadpalen plaatsen bij Groene Entrees/TOP's voor elektrische auto's, scooters en fietsen Campagne richting recreatieondernemers voor elektrische scooters Natuur en Milieufederatie Utrecht, recreatieondernemers, beheerders Groene Entrees/TOP's Activiteit Naar een off grid Kromme Rijnstreek Bij de gemeenten in de Kromme Rijnstreek is draagvlak om te onderzoeken of het mogelijk is "offgrid" te gaan, dat wil zeggen komen tot een volledig gesloten, duurzaam elektriciteitssysteem. Dit gaan we doen Verkennend onderzoek naar de mogelijkheid om te komen tot een off-grid Kromme Rijngebied. De resultaten van dit onderzoek worden voorgesteld aan de colleges van de drie gemeenten voor 48

49 besluitvorming over al dan niet een verdere uitwerking Dit gaan we ontwikkelen De resultaten van het verkennend onderzoek verder brengen door het uitwerken van een plan om de realisatie daadwerkelijk in beweging te krijgen Gemeenten Bunnik, Houten en Wijk bij Duurstede, provincie Utrecht, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, gemeente Utrechtse Heuvelrug, Natuur en Milieufederatie Utrecht, TNO Activiteit Energieagenda Regio Amersfoort De gemeenten in de Regio Amersfoort beraden zich over een energieagenda voor de regio. Dat doen ze op basis van een project van gemeente Amersfoort over zonneweides, beleid ten aanzien van windmolens etc. Dit gaan we ontwikkelen Energieagenda Regio Amersfoort Gemeenten in Regio Amersfoort 5.4 Financiering gebiedsopgaven Doel Het goed functioneren van bestaande en ontwikkelen van nieuwe manieren om gebiedsopgaven te financieren. Activiteit Funding van lokale initiatieven Ontwikkelen van financieringsconstructies om lokale initiatieven voor regionaal voedsel mogelijk te maken. Dit gaan we ontwikkelen Funding van lokale initiatieven Coöperatie Boerenhart, Coöperatie Local2Local, Landwinkel, LTO Noord, gemeenten, Kennisinstellingen, Landschap Erfgoed Utrecht, Stichting Landschapsbeheer Gelderland, Natuurmonumenten, FoodValleyNL, Crowdfundingsplatform Activiteit Beheer en ontwikkeling alternatieve financieringsconstructies We beheren en de ontwikkelen alternatieve financieringsconstructies voor het beheer van natuur en landschap. De partijen op de Utrechtse Heuvelrug zien kansen om tot een economisch model te komen waardoor middelen die voortvloeien uit de bijzondere kwaliteit van het gebied (toeristen, woonklimaat) ten goede komen aan het behoud en versterken van deze kwaliteit. Daardoor komen de lasten en lusten tussen recreanten en andere gebruikers, van (recreatie)ondernemers en van terreineigenaren beter in balans. Dit gaan we doen Beheer Streekfonds Nationaal Landschap Arkemheen-Eemland Dit gaan we ontwikkelen Nieuwe verdienmodellen Utrechtse Heuvelrug Streekfonds Nationaal Landschap Arkemheen-Eemland, Nationaal Park 49

50 Utrechtse Heuvelrug, Rabobank Randmeren, Rabobank Soest Baarn Eemnes, Nationaal Groenfonds, Vitens, gemeenten, recreatieondernemers, particuliere grondeigenaren, terreinbeherende organisaties, LEI, Wageningen UR, provincie Utrecht, KNHS 50

51 6 Uitvoering van het gebiedsprogramma 6.1 Uitvoering van het gebiedsprogramma Zoals dit gebiedsprogramma het resultaat is van een intensieve samenwerking van partijen in en buiten de coöperatie, is ook de uitvoering een kwestie van intensief samenwerken en partnerschap. Het coöperatief werken binnen O-gen is als volgt georganiseerd. De Gebiedsraad is het centrale orgaan van de coöperatie waarin de leden zijn vertegenwoordigd. De Gebiedsraad heeft een bestuur (bestuurder/directeur) aangesteld dat contracten afsluit met partijen over de uitvoering. Het bestuur sluit contracten af op projectniveau dan wel op programmaniveau met partners zoals de provincies Utrecht en Gelderland, waterbeheerders, gemeenten, grondeigenaren, terreinbeheerders, intermediaire organisaties, kennisinstellingen, lokale organisaties, ondernemers en particulieren. De Gebiedsraad heeft bovendien de status van adviescommissie (art. 82 provinciewet) en de titel van Gebiedscommissie Utrecht-Oost. De provincie Utrecht vraagt de Gebiedscommissie Utrecht-Oost de uitvoering van het Meerjarenprogramma Agenda Vitaal Platteland (AVP) ter hand te nemen. De Gebiedscommissie Utrecht-Oost draagt deze taak via haar rol als Gebiedsraad over aan het bestuur. De werkorganisatie van de coöperatie coördineert de uitvoering van projecten door middel van het programmamanagement, heeft een rol in het doorgeleiden van subsidies en voert het secretariaat van de Gebiedsraad, regiocommissies en verschillende ledengroepen. Het (inhoudelijk) trekkerschap van de projecten ligt daarentegen in het merendeel van de gevallen niet bij de werkorganisatie, maar bij de leden van de coöperatie. Daarnaast betrekt de werkorganisatie in de uitvoering van projecten actief gebiedspartijen via bijvoorbeeld ledengroepen. 6.2 Jaarschijven Dit gebiedsprogramma heeft betrekking op de periode Vanuit de ervaring dat we de wereld voor de komende vijf jaar nu niet compleet kunnen voorzien, werken we voor de uitvoering met jaarprogramma's die jaarlijks in december worden voorgelegd aan de gebiedsraad. Op basis van dit gebiedprogramma worden afspraken gemaakt over de projecten die in het desbetreffende jaar worden uitgevoerd, wie deze uitvoert en hoe de financiering is geregeld. Met deze systematiek sluiten we aan op de systematiek van jaarschijven die is afgesproken met de provincie Utrecht voor de uitvoering. Overigens biedt het jaarprogramma voldoende flexibiliteit om gedurende het jaar projecten toe te voegen, wanneer daar behoefte aan is. Daarmee ontstaat een rollende uitvoeringsagenda die we in ieder geval jaarlijks herijken en voor 2016 ten aanzien van projecten in Gelderland medio volgend jaar. 51

52 6.3 Deelgebiedscommissies Het werkgebied van O-gen bestaat uit de vijf deelgebieden Kromme Rijnstreek, Utrechtse Heuvelrug Regio Amersfoort, Regio Noord-Veluwe en Regio FoodValley. Daarbij verschilt de focus in de activiteiten per deelgebied (zie ook de gebiedskaternen onderdeel C van dit gebiedsprogramma). Om de energie die hieraan gekoppeld is maximaal te benutten willen wij, naast de Gebiedsraad, per gebied de informele bestuurlijke, ambtelijke en particuliere krachten gebruiken voor de uitvoering. Over de vorm hiervan zijn wij nog met de deelgebieden in overleg. Hierop vooruitlopend denken wij aan een informeel orgaan, met een vaste kern en een flexibele schare van meedenkers. Foto: Gebiedscoöperatie O-gen 6.4 Financiering van het gebiedsprogramma Voor de financiering van dit gebiedsprogramma staat het gebied zelf aan de lat. Daarbij ondersteunt de werkorganisatie O-gen bij het - op basis van de wensen van de leden en het gebied bouwen van projecten en het vinden van de geschikte financieringsbronnen. We zien daarbij de provincie Utrecht (met name via de Agenda Vitaal Platteland) als belangrijke partner om provinciale doelen en regionale doelen uit te voeren. Daarnaast werken we met onze leden, andere publieke (provincie Gelderland, waterbeheerders, gemeenten) en private partijen in het gebied (grondeigenaren, terreinbeheerders, ondernemers, financiers, lokale partijen) aan het realiseren van gezamenlijke doelen. De financiering van het programma is op hoofdlijnen genomen in tabel 1. Op basis van de informatie achter deze cijfers maken we afspraken met onder andere provincie Utrecht over de programmering van de AVP. 52

53 Speerpunt Kosten Integrale gebiedsopgaven Natuur realiseren Stad en land dichter bij elkaar Transitie van de landbouw Economie versterken Totaal Tabel 1 Overzicht financiering gebiedsprogramma 6.5 Planning en control Tegelijk met de nieuwe jaarprogramma s legt het bestuur jaarlijks verantwoording af over de inspanning en resultaten. Het halfjaarverslag (peildatum 1 april) en jaarverslag (peildatum 1 september) worden aan de gebiedsraad voorgelegd. Bovendien rapporteert het bestuur ieder kwartaal aan de auditcommissie (statutaire commissie met vertegenwoordigers uit de gebiedsraad) de voortgang van de uitvoering en inzet van middelen. Met de contractpartijen worden binnen de projectcontracten afspraken gemaakt over de periodieke verantwoording van inzet van middelen en doelbereik. 6.6 Afspraken met provincie Utrecht over Agenda Vitaal Platteland Gezien de relatief grote omvang van het contract rond het Meerjarenprogramma AVP met de provincie Utrecht op programmaniveau, werken we momenteel aan de gezamenlijke uitwerking van procesafspraken over deze samenwerking in een 'procesdocument'. Hieronder geven we voor een aantal aspecten aan op welke manier wij de komende programmaperiode met de provincie willen werken aan een efficiënte uitvoering van de projecten en programma's. Financiering De AVP gaat uit van een lumpsum financiering, waarbij naar alle waarschijnlijkheid gewerkt gaat worden met subsidie op basis van jaarschijven. Daarin nemen we alle projecten op die in het betreffende jaar starten, een overzicht van de lopende projecten, en per project de verwachtte resultaten voor dat jaar. Voor de projecten die dat jaar starten vragen we in één keer het gehele subsidiebedrag aan. We maken financieringsafspraken op doelniveau. Gezien de complexiteit van het contract met de provincie Utrecht richten we een stichting 'AVP Oost' (werktitel) op, waardoor we efficiënt de provinciale opdracht kunnen geleiden. In de jaarschijven maken we onderscheid tussen projecten die we gaan doen of ontwikkelen. Voor de eerste categorie (doen) projecten geldt dat ze uitvoeringsgereed zijn. Deze leggen we voor de hele duur van het project vast. Voor de tweede categorie (ontwikkelen) projecten leggen we alleen de initiatieffase vast, waarin we de haalbaarheid van het project onderzoeken. Daarna spreken we met de provincie nader af of we met het project door gaan, hoe de financiering is georganiseerd en welke partijen betrokken zijn bij de uitvoering. 53

54 Overleg met beleidsafdelingen De komende programmaperiode willen we nog meer dan in de afgelopen periode nauwe contacten onderhouden met de beleidsafdelingen. Zo willen we de lijnen tussen beleid en uitvoering korter maken, zodat beide kanten beter van elkaars werk op de hoogte zijn. Daarbij betrekken we ook andere partijen waarmee we in de uitvoering van projecten samenwerken, zoals de waterschappen, grondeigenaren en andere terreinbeheerders. We stellen voor om ten minste jaarlijks op themaniveau te overleggen, ten behoeven van het opstellen van de nieuwe jaarschijf. Daarnaast willen we per project in het projectplan aangeven hoe we dit contact vorm geven. Projectplannen In de jaarschijf wordt aangeven welke projecten we uit willen voeren. Voor de uitvoering van de projecten wordt per project een projectplan opgesteld in overleg met betrokken partijen. In dit projectplan wordt onder meer ingegaan op doel, resultaat, aanpak, planning (inhoudelijk en financieel) en aanpak van de uitvoering. Bemensing De werkorganisatie van O-gen bestaat uit medewerkers in dienst van de coöperatie, (gedetacheerde) mensen van de provincie en wordt waar nodig aangevuld vanuit onze 'flexibele schil'. Op basis van de voorliggende jaarschijf en een doorkijk naar het jaar daarna inventariseert O-gen wat er aan capaciteit nodig is (kwaliteit en kwaliteit). Op basis hiervan zullen wij jaarlijks komen tot een voorstel over de bemensing. Het resultaat zullen wij uitwerken in onze jaarschijf. We vinden het essentieel voor de continuïteit en samenwerking binnen de gebiedscoöperatie dat detachering voor ten minste twee jaar gebeurt en voor een inzet van tenminste drie dagen per week. Provinciaal medewerkers solliciteren daarom op een functie, en niet op een specifiek project. Door de provincie wordt de gebiedscoöperatie afgerekend op het behaalde resultaat als team, en niet op het behaalde resultaat per werknemer. Het bestuur van de coöperatie is gedurende deze detacheringsperiode de inhoudelijk opdrachtgever van de provinciemedewerkers. Daarmee zijn we verantwoordelijk voor het eindresultaat en de strategische en tactische keuzes die moeten worden gemaakt. Dat betekent ook dat wij de vrijheid hebben om mensen daar in te zetten waar wij dat nodig vinden, uiteraard in goed overleg met de medewerker zelf. We leggen rechten en plichten van respectievelijk de provincie, O-gen en de medewerker vast in een managementcontract met de provincie. 54