Introductie Human Rights Due Diligence

Transcriptie

1 Ronde Tafel EU Export Controls Reform KPMG-Meijburg & Co 11 april 2017 Introductie Human Rights Due Diligence Professor Cees van Dam Rotterdam School of Management, Erasmus University School of Law, King s College London

2 Overzicht 1: Historie en noodzaak HRDD 2: Wat is human rights due diligence? 3: Wat betekent HRDD voor onderneming? 4: Case study (NCP UK-Bahrein)

3 1: Historie en noodzaak HRDD

4 Noodzaak en historie HRDD (1) trade has been globalised, justice not yet vrijhandel wordt beschermd en gehandhaafd door hard internationaal recht maar: bescherming tegen nadelige effecten alleen door middel van nationaal recht vaak in landen met zwak rechtssysteem

5 Noodzaak en historie HRDD (2) 1970: OESO Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen 2003: plan om bindende mensenrechtennormen voor bedrijven te introduceren faalt in VN-Mensenrechtenraad 2005: benoeming SR John Ruggie door UNSG Kofi Annan 2008: UN Framework: protect, respect & remedy Staat heeft verplichting mensenrechten te beschermen Bedrijven hebben verantwoordelijkheid mensenrechten te respecteren Staten en ondernemingen hebben verantwoordelijkheid te zorgen voor remedies 2011: UN Guiding Principles operationaliseren het Framework 2014: begin onderhandelingen Business & Human Rights verdrag

6 Opkomst HRDD verplichtingen Wettelijke HRDD verplichtingen winnen aan populariteit: Frankrijk duty of vigilance wet Zwitserland referendum (2019) inzake verplichte HRDD Nederland wetsvoorstel inzake zorgplicht kinderarbeid Nederland algemeen verbindend maken convenanten UK Modern Slavery Act EU Hardhout Verordening EU Ontwerp Verordening inzake conflict mineralen EU Ontwerp Verordening inzake export controle dual use items Groene kaart procedure: vertegenwoordigers van acht parlementen hebben Europese Commissie gevraagd wetgeving te overwegen om HRDD verplichtingen in te voeren voor Europese ondernemingen

7 Fases in ontwikkeling bindende normen : fase van vrijwilligheid vrijwillig MVO vrijwillige niet financiële verslaglegging : fase van transparantie niet-bindende HRDD verplichte niet-financiële verslaglegging : fase of verplichte HRDD verplichte HRDD (NAPs, nationale en EU wetgeving) boetes en soms schadevergoeding : fase van de verplichte zorgplicht verplichte HR zorgplicht jegens slachtoffers schadevergoeding

8 Soft law: non binding or prospective? Soft law UN Framework and Guiding Principles OECD Guidelines => NCPs Sector specific Guidelines Other guidance Global Compact Industry Codes ISO HR Institutions GCN Benchmark Survey 2016 GCs involved in protecting reputation: 92% yes, 8% no GCs involved in discussions on CSR: 59% yes, 41% no GCs involved in drafting human rights policy: 27% yes, 73% no

9 Legal business case for soft law 1. Fluid borders between soft law and hard law 2. Improving assessment and management of legal risk 3. Preventing disputes and operational delays 4. Staying ahead of the legislative changes 5. Increasing expectations of banks, investors and customers 6. Inherent link with corporate governance 7. Soft law of today is hard law of tomorrow Example: banks misselling financial products and services Legally not forbidden? Legally and morally sound?

10 2: Wat is human rights due diligence?

11 Wat zijn mensenrechten? UNGP 12: De verantwoordelijkheid om mensenrechten te respecteren heeft minimaal betrekking op internationaal erkende rechten in: International Bill of Human Rights Universele Verklaring Rechten van de Mens (1948) Internationaal Verdrag inzake Burgerlijke en Politieke Rechten (1966) Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten (1966) ILO Verklaring over Fundamentele Beginselen en Rechten op het Werk vrijheid van vergadering en het recht op collectieve onderhandelingen uitbanning van alle vormen van dwangarbeid effectieve uitbanning van kinderarbeid Uitbanning van discriminatie in werk en beroep

12 Voorbeelden recht op leven, menselijke waardigheid, geen slavernij rechten op vrijheid en veiligheid rechten op privacy, gezin, woning, correspondentie gelijkheid voor de rechter, eerlijk proces vrijheid van gedachten, geweten, meningsuiting en religie recht op werk en op eerlijke en gunstige arbeidsvoorwaarden vrijheid van vakbond en recht op sociale zekerheid recht op adequate levensstandaard (voedsel, kleding, woning) recht op fysieke en geestelijke gezondheid recht op onderwijs voor bedrijven heeft risico doorgaans betrekking op de onderneming (financieel, operationeel, reputatie, enz.) hier gaat het om de risico s voor derden die de onderneming creëert, aan bijdraagt of direct mee verbonden is het is dus een naar buiten gerichte aanpak

13 Wat houdt due diligence in? term afkomstig uit fusie- en overname praktijk hier: niet risico voor de onderneming maar risico voor derden due diligence: proces waarmee ondernemingen negatieve mensenrechtengevolgen kunnen identificeren zowel feitelijke als potentiele schendingen feitelijke nadelige effecten moet worden hersteld (remedy) potentieel nadelige effecten moeten worden aangepakt door preventie en beperking complexiteit varieert met omvang onderneming, risico van ernstige schendingen en aard en context van de activiteiten

14 HRDD: hoe? (1) due diligence is continue activiteit ondernemingsactiviteiten en risico s kunnen veranderen in de loop der tijd (UNGP 17) voor due diligence maakt onderneming gebruik van (UNGP 18): interne en/of onafhankelijke externe mensenrechten expertise bv.: landenrapporten (media outlets, NGOs), ambassades consultatie met potentieel betrokken groepen en andere relevante stakeholders due diligence is integraal deel van risicobeheer en besluitvorming binnen de onderneming gaat verder dan identificeren en managen van materiële risico s voor onderneming zelf omvat tevens risico s van nadelige mensenrechteneffecten

15 3: Wat betekent HRDD voor onderneming?

16 HRDD: hoe? (2) UNGP 19: onderneming moet due diligence bevindingen integreren in relevante interne functies en processen en passende actie ondernemen effectieve integratie vereist dat verantwoordelijkheid voor aanpakken van impacts binnen onderneming bij juiste functie en op juiste niveau ligt interne besluitvorming, budget en toezicht dienstbaar zijn aan effectieve response op schendingen passende actie varieert naar gelang onderneming schending heeft veroorzaakt (cause), daaraan heeft bijgedragen (contribute), of direct is verbonden (directly linked) met onderneming die schending veroorzaakt; mate van invloed die onderneming heeft op aanpakken schending

17 Beleidsverklaring onderneming UNGP 16: bedrijven moeten uitdrukkelijk aangeven dat zij hun verantwoordelijkheid nemen voor het respecteren van mensenrechten door middel van een beleidsverklaring: (a) goedgekeurd op het hoogste niveau van de onderneming (b) opgesteld op basis van interne en/of externe deskundigheid (c) garandeert de mensenrechtenverwachtingen van het personeel en zakenpartners (d) is openbaar en intern en extern gecommuniceerd naar alle medewerkers, zakenpartners en andere relevante partijen (e) wordt weerspiegeld in operationeel beleid en procedures die nodig zijn voor verankering in hele onderneming

18 4: Case study (NCP UK-Bahrein)

19 Privacy International v Gamma (UK NCP) NCP procedure (OESO Richtlijnen) Gamma exporteerde bewakingstechnologie naar Bahrein die beweerdelijk werd ingezet tegen mensenrechtenactivisten zou bijdragen aan schend recht op privacy, vrijheid van meningsuiting, vereniging, willekeurige arrestaties en marteling Brits NCP (2014) stelt vast: Gamma s actie niet in overeenstemming met OESO-richtlijnen Gamma kent geen due diligence procedure geen commitment aan bindende normen mensenrechten geen bewijs dat Gamma was verbonden met misbruik wel aanbevelingen voor Gamma s toekomstige handel: deelnemen in industrie best practice's en discussies heroverwegen communicatiestrategie voor transparante en consistente betrokkenheid indien producten kunnen zijn misbruikt, samenwerken met officiële remedieprocedures voor slachtoffers

20 Professor Cees van Dam Rotterdam School of Management, Erasmus University School of Law, King s College London Faculty of Law, Maastricht University [email protected]