Magazijnstellingen: normen & waarden (2)

Transcriptie

1 Magazijnstellingen: normen & waarden (2) ir. C.J. Tilburgs De heer Tilburgs is technisch secretaris NEN Normcommissie Magazijnstellingen en Technical Chairman Europese branchevereniging van magazijnstellingfabrikanten FEM X-R&S Verklaring van toegelaten gebruik waarmee een project eindigt maar in principe ook begint In januari 2004 heeft het Nederlands Normalisatie-instituut NEN het ontwerp Nederlandse Praktijk Richtlijn NPR 5054 Palletstellingen - Bediening door Magazijntrucks - Verklaring van toegelaten gebruik gepubliceerd. Deze Praktijkrichtlijn is bedoeld om eenduidig vast te leggen, ook voor de toekomst, voor welke gebruikswijze en -randvoorwaarden de stelling is ontworpen. Gelijktijdig kan zij uiteraard ook worden gebruikt als leidraad bij het opstellen van de Specificatie, het bestek, op grond waarvan offertes worden aangevraagd. Het betreft alleen het gebruik met inzet van magazijntrucks. Bij het opstellen van de NPR 5054 is vooral ook rekening gehouden met de recent gepubliceerde Europese Industrierichtlijnen FEM en FEM In NVVK info van oktober 2003 verscheen het eerste deel uit de serie Magazijnstellingen: normen & waarden. Hierin werden de achtergronden belicht van de wijze waarop normen tot stand komen. Dit deel gaat nader in op NPR 5054 Palletstellingen - Bediening door Magazijntrucks - Verklaring van toegelaten gebruik Toepassingsgebied NPR 5054 / opslag gevaarlijke stoffen Het toepassingsgebied van de NPR 5054 is beperkt tot palletstellingen bediend door magazijntrucks. Uitgesloten zijn de gevallen waarbij sprake is van opslag van gevaarlijke stoffen. Of er al dan niet sprake is (van opslag) van gevaarlijke stoffen, is geregeld in de Wet milieugevaarlijke stoffen. Voor de opslag van deze stoffen wordt verwezen naar de CPR 15-1, 15-2 en Vooralsnog heeft de normcommissie besloten de opslag van gevaarlijke stoffen buiten deze NPR te houden, vanwege: de specifieke expertise die hierbij vereist is; het feit dat de indruk bestaat dat in de huidige CPR-serie onvoldoende is stilgestaan bij de opslag in magazijnstellingen, met bijbehorende risico-inventarisatie en -evaluatie. Bij de vervolgwerkzaamheden van de Normcommissie zal het zeker een punt van aandacht zijn. Ook zijn die situaties uitgesloten waarbij de pallethandling plaatsvindt door stelling-bedienings-hefkranen (SBH s). De opslag in inrijstellingen, verrijdbare palletstellingen, draagarmstellingen e.d. zal aan de orde moeten komen in aanvullende delen op deze NPR Wanneer dit aan de orde komt, is afhankelijk van de prioriteitenstelling en het beschikbare budget. Een en ander vooral ook in relatie tot het business plan van de Europese Normcommissie CEN/TC344 Static steel storage systems, waarvan de Normcommissie Magazijnstellingen de Nederlandse Spiegelcommissie is. Zie het eerste deel van deze artikelenserie. Bediening door magazijntrucks De NPR 5054 is overwegend bedoeld voor palletstellingen waarbij het afzetten, uitnemen, order verzamelen e.d. plaats vindt met de inzet van (handmatig) bediende magazijntrucks. De belangrijkste typen magazijntrucks waaraan gedacht moet worden, zijn contragewichtheftrucks, reachtrucks (afbeelding 1), smalle-gangen-trucks, orderverzamelheftrucks en orderverzamelpallettrucks. Kenmerkend hierbij is dat ze allemaal handmatig bediend worden. Dit houdt ook in dat menselijke bedieningsfouten mogelijk zijn. Afbeelding 1. Een reachtruck werkzaam in een eigenlijk te smalle gang: de pallet kan alleen in geheven positie voor het stellingvak worden gepositioneerd door gebruik te maken van de lege ruimte in datzelfde stellingvak ( intrusive stacking ). Speciale instructie en bijziendere aandacht is vereist. Bediening door stelling-bedieningshefkranen (SBH s) Een bedieningswijze waarbij de menselijke invloed is uitgesloten, is die door SBH s (Stacker cranes; Regalförderzeuge; zie afbeelding 2). Afbeelding 2. Een stellingbedieningshefkraan (SBH). In dit geval in combinatie met een satelliet - stelling. Dit is een vorm van compact-opslag. 6 juni 2004

2 Veiligheidsafstand : de nominale (dat wil zeggen tolerantievrije) afstand op tekening tussen het bewegende interne transportmiddel dan wel de bewegende opslageenheid op dat transportmiddel en de stellingconstructie of de zich in de stelling bevindende opslageenheden (bijvoorbeeld pallets met belading). In de FEM en FEM zijn rekenvoorbeelden uitgewerkt voor het bepalen van de minimaal vereiste veiligheidsafstanden opdat afzetten en uitnemen volledig geautomatiseerd kan plaatsvinden, zonder dat tegen iets wordt aangebotst. In het Bouwbesluit wordt gesteld: Magazijnstellingen zijn bouwconstructies niet voor bewoning bestemd. Magazijnstellingen zijn licht - vergunningsplichtig, indien hoger dan 8,5 m dan wel, wanneer daarbij vloerdragend (b.v. orderverzamelgangen tussen de stellingrijen op hoogten boven de gebouwvloer). Licht -vergunningsplichtig betekent onder andere dat bij de bouwaanvraag voor de magazijnstelling ook tekeningen en sterkteen stabiliteitsberekeningen moeten worden bijgevoegd. Software in combinatie met sensoren bij het inslagpunt van de pallets en op de kraan, zijn de zintuigen van de op zich blinde, maar wel volledig geautomatiseerde SBH. In het geval van SBH s zijn de te stellen eisen voor een voldoende veilig gebruik gegeven in [1] t/m [3]. De zogenoemde Systeemverantwoordelijke van een geautomatiseerd SBH-project is de eindverantwoordelijke voor verantwoorde interfaces tussen voornamelijk de: - afmetingen en gewichten van de opslageenheden; - positionerings- en maatvoeringcontroles bij het inslagpunt van de opslageenheden; - vervormingen en toleranties van de hefkranen; - vervormingen en toleranties van de stellingen; - voldoende veiligheidsafstanden, rekening houdend met alle relevante vervormingen en toleranties. Bestaande wet- en regelgeving Voor wat betreft de handmatig bediende palletstellingen als arbeidsmiddel en draagconstructie voor het opslaan van goederen, is de volgende wetgeving van kracht: Arbowet en Arbobesluit; Woningwet en Bouwbesluit. Als meest recente algemeen geaccepteerde Nederlandse stand der techniek wat betreft de gebruiksaspecten van magazijnstellingen, moeten worden genoemd: Arbo-Informatieblad AI 14 [4]; NEN 5051 en NEN 5052 [5] en [6]. De afgelopen jaren heeft de Europese branchevereniging van stellingfabrikanten (Federation of European Manufacturers of Racking & Shelving- FEM X-R&S) zich ook intensief beziggehouden met die aspecten van het ontwerp van magazijnstellingen die direct worden bepaald door de beoogde gebruikswijze. Met de eerste besprekingen over gebruiksaspecten in relatie tot de veiligheid van de werkplek in en tussen de stellingen is al medio 1990 een begin gemaakt door de Technische Commissie TC/FEM X-R&S. Als eerste concept is destijds uitgegaan van onze Nederlandse NEN Op dat moment bleek deze norm het meest bruikbare concept in Europa te zijn. De NEN 5051 was destijds echter opgesteld voor twee doelgroepen. Niet alleen de feitelijke gebruiker ( User ), maar ook de bestekschrijver (bijvoorbeeld de logistiek adviseur: Specifier ). Gebleken is echter dat dit in de praktijk niet goed werkt. Daarom heeft de TC-FEM X R&S besloten om er twee verschillende publicaties van te maken: FEM Guidelines for Specifiers (...) [7]; FEM Guidelines for Users (...) [8]. Deze zeer recent uitgebrachte FEM-Industrierichtlijnen (Code s of Practice) zijn een belangrijke aanvulling op de oude (1982) NEN Het zijn dan ook deze NEN 5051 en de beide FEM-Industrierichtlijnen geweest, die als uitgangspunt hebben gediend voor de NPR 5054, waarvan het ontwerp in januari van dit jaar door NEN is gepubliceerd. Bouwbesluit Dat de Arbowet moet worden gerespecteerd bij het stellingontwerp, is al lang bekend (zie bijvoorbeeld [9]). Dat eigelijk al sinds jaar en dag magazijnstellingen in Nederland moeten worden opgevat als bouwconstructies, zoals omschreven in de Woningwet, zal voor velen nieuw zijn. De Woningwet betreft niet alleen woningen en gebouwen Waarschijnlijk vooral ook omdat de Nederlandse overheid tot voor kort dit feit niet heeft omgezet in een handhavingsbeleid. Voor de meeste bouwconstructies zijn de in rekening te brengen belastingen die de constructie veilig moet kunnen opnemen, eenduidig vastgelegd in de TGB Belastingen en vervormingen [10]. Dit betreft uiteraard ook uw magazijnhal. In art. 8.3 van dit TGB-deel wordt wel ingegaan op Belastingen door de opslag van goederen en materialen. Uiteraard in principe alleen bedoeld in relatie tot het ontwerp van het magazijngebouw en niet de magazijnstellingen. Toch komt er ook in relatie tot stellingen een drietal zaken aan de orde: In de toelichting bij art wordt verwezen naar de NEN 5052 [6]. Bij de aanvraag van de bouwvergunning van de magazijnhal moet worden opgegeven wat en hoe er wordt opgeslagen (art ). - Wanneer de door stellingen uitgeoefende geconcentreerde krachten op de gebouwvloer groter zijn dan de gespecificeerde minimumwaarden, dan moeten die (uiteraard) in rekening worden gebracht (art ). Deze aspecten moeten natuurlijk dan ook in de NPR 5054 aan de orde komen, hetgeen is gebeurd. De NEN 5052 behandelt de specifiek bij het constructief ontwerp van de stellingen in rekening te brengen belastingen. Wanneer je deze juni

3 Afbeelding 3. Bezint eer ge begint, zowel wat betreft de stellingen als het magazijngebouw waarin ze geplaatst moeten gaan worden. De magazijn- doos is altijd een afgeleide van wat daarin moet gaan plaatsvinden. norm leest, dan merk je dat regelmatig wordt gesteld dat de gebruiker verantwoordelijk is voor een verantwoorde specificatie van vele ontwerpuitgangspunten. Bepaalde uitgangspunten hebben direct invloed op de krachten die kunnen optreden door de palletgewichten en door de interactie met magazijntrucks (afbeelding 1). Dat de gebruiker deze verantwoordelijkheid opgelegd krijgt, is niet te vermijden, simpelweg omdat in het algemeen dit soort uitgangspunten per stellingproject zullen variëren. Bovendien is de handhaving van de gespecificeerde ontwerpuitgangspunten in de dagelijkse magazijnpraktijk een zaak van de gebruiker en van de gebruiker alleen. De NPR 5054 is de leidraad bij het vastleggen van deze uitgangspunten die verband houden met de gebruikswijze van de betreffende palletstelling. Zij is daarom een absoluut noodzakelijke aanvulling op: de TGB Belastingen en vervormingen, de NEN 5052, de gebruikershandleiding van de stellingleverancier en die van de leverancier(s) van de magazijntrucks. De opdrachtgever van het betreffende stellingproject draagt dus een bijzondere verantwoordelijkheid. Daarom is in de NPR 5054 dan ook opgenomen dat deze de Verklaring van toegestaan gebruik mede moet ondertekenen, naast de stellingleverancier. Voor wat betreft de benodigde gegevens van de in te zetten magazijntrucks, moet de opdrachtgever uiteraard te rade gaan bij de leverancier van de trucks. NPR 5054: waarmee het begint en eindigt De titel van de NPR 5054 is : Verklaring van toegelaten gebruik. Het in gebruik gaan nemen van een stellingproject vindt pas aan het einde van de rit plaats. Na: het opstellen van het bestek en de realisatie van de magazijnhal; het opstellen van de stellingaanvraag (specificatie); het offerte- en opdrachtverleningstraject; de realisatie- en opleveringsfase. Verklaring van toegelaten gebruik waarmee een project eindigt maar in principe ook begint Het zal echter voor iedereen duidelijk zijn dat je ook aan het begin van elk project, dus ook dat waarbij de opslag in stellingen aan de orde is, al goed moet weten wat je uiteindelijk wilt realiseren. Bezint eer u begint (afbeelding 3). In het geval van stellingen zijn dat bijvoorbeeld zaken als: eigenschappen van de eenheden (b.v. pallets met goederen) die moeten worden opgeslagen, zoals: pallettype, afmetingen, gewichten; stellingtype, lay-out en opbouw; hoe en waarmee worden die opslageenheden in de stelling geplaatst en er weer uitgenomen; consequenties voor de magazijnhal (afmetingen, positie kolommen, eisen gebouwvloer). Bovenstaande maakt duidelijk dat er een intensieve interactie is tussen: ontwerpspecificaties en toegestaan gebruik. Dit is van belang om de minimaal noodzakelijk geachte gebruiksveiligheid voldoende te waarborgen. Dit blijkt ook uit de inhoud van de NPR Misschien zou daarom de titel veranderd 8 juni 2004

4 VEILIGHEIDSKETEN KLANT / GEBRUIKER Relevante eigenschappen van de opslageenheid zijn: afmetingen en kwaliteit van het opslaghulpmiddel; BMWT IN GOEDE STAAT HOUDEN Inspecties Onderhoud MAGAZIJN - GEBRUIK PROJECT - ONTWERP NPR 5054 Verklaring van Toegestaan Gebruik STELLING IVGP 2003 MAGAZIJNTRUCK Onafhankelijk Examen aanbevolen OPLEIDING EN INSTRUCTIE MAGAZIJN- VEILIGHEIDSFUNCTIONARIS STELLING- ONDERHOUDSINSPECTEUR SPECIFICATIES Gebruikswijze Stellingen MANOEUVREER- RUIMTE 5051 MAGAZIJNTRUCKS Lay-out FEM Indeling Afbeelding 5. Bij het vaststellen van de stelling layout en vakafmeting moet ook rekening gehouden worden met de maximaal mogelijke buitenwerkse maten van de palletbelading. CHECK LIST BMWT RICHTLIJN ARMP 2003 KEURMERK (Steekproef) OPLEVERING Verklaring juiste montage (Ingebruikname-Verklaring) MONTAGE Handleiding ARBO-Veiligheid CONSTRUCTIEF ONTWERP TBG-Magazijnstellingen NEN 5052 / NVN 5053 / NPR 5054 FEM / FEM 10.2.XX BOUW- VERGUNNING Hoger dan 8,5 m of Vloerdragend PRODUCTIE + INKOOP Kwaliteitsborging KEURMERK : Palletstelling : Inrijstelling + Legbordst. (*) (*) Voor deze stellingtypen wordt nog gewerkt aan een TNO-Keurmerk buitenwerkse maten; bij gepalletiseerde goederen moet de maximaal te verwachten overbloezing of scheefzakking worden gespecificeerd (afbeelding 5); maximaal te verwachten gewicht en of dit al of niet gelijkmatig is verdeeld over het grondvlak van bijvoorbeeld de pallets (afbeelding 6). Afbeelding 4. De totale keten die het uiteindelijk gerealiseerde veiligheidsniveau in een palletstellingomgeving bepaalt. Uiterlijk eind 2004 zal het TNOkeurmerk geaccrediteerd zijn. moeten worden. Bijvoorbeeld in: Verklaring van toegelaten gebruik, gerelateerd aan de ontwerpspecificaties. Uit de veiligheidsketen gegeven in afbeelding 4 blijkt die koppeling overduidelijk: De Verklaring van toegelaten gebruik staat aan het begin én het eind van de keten die het uiteindelijke gebruiksveiligheidsniveau bepaalt van de palletstelling in kwestie. De opdrachtgever/gebruiker speelt een centrale rol. Het is uiteindelijk zijn logistieke performance investering, verantwoordelijkheid voor de veiligheid van de werkplek van het magazijnpersoneel en mogelijke schade van de opgeslagen goederen. Leveranciers spelen hierbij uiteraard ook een belangrijke rol, ieder echter vanuit zijn eigen deelverantwoordelijkheid. Concrete aandachtspunten De meest belangrijke aandachtspunten over de gebruiksveiligheid, die in de NPR 5054 aan de orde komen, zijn hieronder op een rij gezet. Eigenschappen opslageenheid Een opslageenheid bestaat uit: het opslaghulpmiddel (pallet, boxcontainer, bak e.d.), met de goederen erop. Afbeelding 6 Wat de kwaliteit van pallets betreft moeten deze veilig in de stelling kunnen worden afgezet en uitgenomen, zonder dat er loszittende onderdekplanken of uitstekende nagels achter stellingonderdelen kunnen haken. Bovendien moet de pallet wanneer die in de stelling staat en alleen wordt ondersteund door het liggerpaar, voldoende sterk zijn om de goederen veilig te kunnen dragen. Manoeuvreerbaarheid magazijntrucks / kans op aanrijdschade De hardware -randvoorwaarden waarbinnen de bestuurder van een magazijntruck de pallets op een verantwoorde wijze moet kunnen afzetten en uitnemen, worden bepaald door stellinggangbreedte, juni

5 Afbeelding 7. De draaicirkel van de magazijntruck met erop de opslageenheid met maximaal te verwachten afmetingen (afbeelding 5), bepaalt mede de minimaal vereiste stellinggangbreedte. De figuur is afkomstig uit VDI Afbeelding 9. Aanrijdingschade van stellingcomponenten kan de draagkracht dermate doen afnemen, dat het kritische punt wordt bereikt dat de veiligheidsmarge volledig is opgegeten. Die component zal dan bezwijken!! Hier een voorbeeld waarbij de draagkracht is afgenomen tot maar liefst 60%. vakafmetingen, afmetingen van de pallets plus belading (let op overbloezing ), stabiliteit van de palletbelading, draaicirkel en mastdynamiek van de magazijntrucks. Zie de afbeeldingen 1, 5 en 7. Vaak is er bij het constructief ontwerp van de stelling géén rekening gehouden met de niet verwaarloosbare draagkrachtreducerende invloed van aanrijdschades!!! Daarnaast bepalen niet-abstracte zaken mede of er al of niet sprake is van voldoende manoeuvreerbaarheid van de magazijntrucks. Bijvoorbeeld: opleidings- en ervaringsniveau van de chauffeurs in de betreffende stellingomgeving; werkinstelling en bedrijfscultuur; gevraagde werksnelheid (afbeelding 8); zijn er al of niet nacht- en/of avonddiensten. Afbeelding 8. Een magazijntruck kan een dodelijk wapen zijn. Ook voor magazijnstellingen. Het magazijnmanagement dient zich hiervan bewust te zijn, vooral ook wanneer een bonussysteem bij een hogere arbeidsprestatie wordt overwogen. Het is de verantwoordelijkheid van het magazijnmanagement en de door dit management aangewezen veiligheidsfunctionaris te waarborgen dat er sprake is én blijft van voldoende manoeuvreerbaarheid. Of dit ook echt het geval zal zijn, zal simpelweg blijken uit het feit of er al dan geen of zeer geringe aanrijdschades in de dagelijkse werkpraktijk voorkomen. Magazijnstellingen zijn immers absoluut niet aanrijdings- proof (zie [8], [11], afbeelding 9 en 10). In het algemeen is er bij het constructief ontwerp van de stelling géén rekening gehouden met de niet verwaarloosbare draagkrachtreducerende invloed van aanrijdschades!!! De NPR 5054 wijst de bestekschrijver (specifier) / gebruiker op dit feit. En geeft de mogelijkheid om aan te geven dat bij het ontwerp met een zekere draagkrachtreductie van staanders en liggers door aanrijdschade wél rekening dient te worden gehouden. Hoe dit in de praktijk moet worden gehandhaafd dat wil zeggen welk schadebeeld valt nog wel of niet meer onder de vastgelegde toelaatbare schadeclassificatie is niet eenvoudig en vereist achtergrondkennis. Bij twijfel moet natuurlijk altijd het zekere voor het onzekere worden genomen. Leidraad hierbij is de VSLpublicatie Het beoordelen van beschadigde palletstellingen [12]. Er zou nog veel meer onderzoek op dit gebied moeten plaatsvinden. Het alternatief is immers: er is absoluut géén echt zichtbare schade toegestaan ( green risk category van FEM ; [8]). Dit blijkt echter in het algemeen op gespannen voet te staan met de dagelijkse praktijk en de operationele eisen van magazijnen en distributiecentra. Gebruikers en zeker de grotere of gebruikersgroepen (b.v. EVO, Physical Distribution Group, VWDHZ, CBL, Vereniging Grootwinkelbedrijven e.d.) zouden zich dit dilemma daarom ook ter harte moeten nemen. Het is zeker geen zaak van alleen de stellingleveranciers! Afbeelding 10. Bezweken palletstelling als direct gevolg van een aanrijding met een smalle-gangentruck. Omdat hierbij tevens sprake was van opslag van gevaarlijke stoffen, was ook de brandweer uitgerukt. 10 juni 2004

6 Welk schadebeeld valt nog wel of niet meer onder de vastgelegde toelaatbare schadeclassificatie? Veiligheidsfunctionaris In de Europese FEM [8] is voor het eerst gesteld dat een Safety officer door het magazijnmanagement moet worden aangewezen. De normcommissie Magazijnstellingen heeft gemeend ook dit te moeten overnemen. Een verantwoorde waarborging dat de dagelijkse gebruikssituatie niet strijdig zal zijn met de aan het stellingontwerp ten grondslag liggende uitgangspunten, is anders niet te bewerkstelligen. Belangrijkste taken van de veiligheidsfunctionaris: Het zich eigen maken van de specifieke risico s en veiligheidsaspecten van het werken in een magazijnstellingomgeving. Erop toezien dat het gebruik van de stellingen in overeenstemming is met de gespecificeerde uitgangspunten (programma van eisen) en de Verklaring van toegelaten gebruik op grond van NPR Het uitvoeren van de wekelijkse en maandelijkse inspecties wat betreft de staat van onderhoud van de magazijnstellingen. Initiëren van de ten minste halfjaarlijkse (NEN 5051) onafhankelijk deskundige -inspecties. Het vaststellen en eventueel bijstellen van een verantwoorde minimale frequentie van de eigen inspecties en die van de onafhankelijk deskundige. Het in opdracht geven van noodzakelijk onderhoud en herstelwerkzaamheden van de gebruikte arbeidsmiddelen, zoals intern transportmaterieel en stellingen. Het wegnemen van structurele oorzaken van onveilige werkomstandigheden: Evaluatie Voorstel aan management Uitvoering. in het Arbobesluit art. 7.4A, lid 3. Dit geldt dus ook voor magazijnstellingen. Het is een essentieel aspect voor de handhaving van veilige werkomstandigheden. Volgens NEN 5051 moeten deze onafhankelijk deskundige-inspecties ten minste éénmaal per half jaar worden uitgevoerd, tenzij de praktijk uitwijst dat dit vaker moet gebeuren. Ook dit ter beoordeling van de veiligheidsfunctionaris. De NPR 5054 geeft een opsomming van relevante attentiepunten en stelt bovendien dat de keuringsresultaten schriftelijk moeten worden gerapporteerd. Op grond hiervan dient een evaluatie plaats te vinden en moeten die maatregelen worden getroffen die structurele oorzaken van onveilige situaties bij de bron wegnemen (ook een Arbowet-eis). Er kan bijvoorbeeld worden vastgesteld dat de breedte van de stellinggangen duidelijk te smal is, omdat regelmatig onacceptabele stellingschade wordt vastgesteld. Dit zou structureel kunnen worden opgelost door bijvoorbeeld: het aanbrengen van belijning op de gebouwvloer, zodat de vloer -pallets op de juiste positie worden afgezet en de effectieve gangbreedte tussen de pallets wordt gehandhaafd (zie afbeelding 7); en/of extra aanrijdingbeschermers ter plaatse van elke gang -staander (zie afbeelding 11); Regelmatige inspecties Arbeidsmiddelen die onderhevig zijn aan invloeden die kunnen leiden tot verslechteringen welke aanleiding kunnen geven tot het ontstaan van gevaarlijke situaties, moeten regelmatig worden gekeurd of de staat van onderhoud een voldoende veilig functioneren nog steeds waarborgt. In Nederland is dit vastgelegd Er worden drie inspectieniveaus onderscheiden: 1. Dagelijkse waarnemingen door de heftruckbestuurders en orderverzamelaars. Schade aan stellingmateriaal die zij door een handlingsfout zelf hebben veroorzaakt of door derden, moet direct worden gemeld bij de veiligheidsfunctionaris. Deze eerste lijn moet ertoe bijdragen dat de noodzakelijke maatregelen direct kunnen worden genomen en dat de kans op werken met plaatselijk onveilige stellingen zo klein mogelijk zal zijn. Daarom is het ook van groot belang dat het magazijnmanagement maakt dat de meldingsdrempel zo laag mogelijk is. 2. Wekelijkse tot maandelijkse inspecties door de veiligheidsfunctionaris. De frequentie is afhankelijk van de regelmaat en mate waarin reparaties en/of corrigerende maatregelen moeten worden getroffen. Een en ander ter beoordeling van de veiligheidsfunctionaris zelf. 3. Regelmatige deskundige -inspecties door een hiervoor bekwaam persoon, met een onafhankelijke positie ten opzichte van het magazijnmanagement. Dit kan iemand vanuit het eigen bedrijf zijn, maar ook een expert op dit gebied van de stellingleverancier. De beide Nederlandse brancheverenigingen BMWT en VSL/FME-CWM hebben een keuringsregime gestructureerd. Zie ook de veiligheidsketen (afbeelding 4) en [13]. Afbeelding 11a en b Afbeelding 11. Aanrijdingbeschermers ter plaatse van élke gang -staander. Een staanderversterking (a) of een vrijstaande beschermer (b). juni

7 Afbeelding 12. Vervormingen van een smalle-gangen-truck (SGT), waarmee rekening moet worden gehouden bij het vaststellen van de minimaal vereiste stellinggangbreedte en vakafmetingen. de oplossing met de vrijstaande beschermer die is gegeven in afbeelding 11b doet de effectieve vakbreedte van het vloer -vak natuurlijk wel met ca. 50 á 100 mm afnemen; mede ook om een voldoende ankerafstand (vanwege de hefboomwerking) te realiseren. Omdat de truckchauffeur een zeer goed zicht heeft bij het plaatsen van vloerpallets, hoeft dit in het algemeen geen probleem te zijn. Wel zal oppassender te werk moeten worden gegaan. En/of het verbreden van de stellinggangen. Dit is zeer rigoureus vanwege kosten en verlies van opslagcapaciteit. Voldoende manoeuvreerbaarheid in de stellinggangen is daarom ook één van de belangrijkste aandachtspunten bij de specificatie van een stellingproject. Bezint eer ge begint. Smalle-gangen-trucks De werkomstandigheden van smalle-gangentrucks (SGT s) zijn voor een heel groot deel vergelijkbaar met die van stelling-bedienings-hefkranen (SBH s): De netto stellinggangbreedte tussen de pallets in de stelling is net even meer als nodig voor de SGT met daarop de pallet plus belading (let op: afbeelding 5). De pallet wordt opgepakt bij een inslag -punt (afzetstation; P&D station ). Er wordt met grote snelheid diagonaal in de stellinggang gereden. Dat wil zeggen dat tijdens het rijden ook wordt geheven. Er zijn echter ook belangrijke verschillen, bijvoorbeeld het feit dat smalle-gangen-trucks: manueel worden bediend, waardoor in principe menselijke fouten mogelijk zijn; niet rijden op een vloerrail, maar op de gebouwvloer met gegeven onvlakheden. Dit leidt tot extra tolerantie-invloeden en dynamische vervormingen van de SGT tijdens het rijden; niet worden geleid door een bovengeleide rail, waardoor de SGT veel meer zijdelings zal bewegen tijdens het rijden en vervormen tijdens het afzetten of uitnemen van pallets; ongelijkmatige bandslijtage zullen vertonen; ongelijkmatige bandindrukking zullen vertonen, wanneer het lastzwaartepunt van het opnamemiddel met de pallet erop, zich buiten het massazwaartepunt van de truck zelf zal bewegen, tijdens afzetten of uitnemen. Een aantal van de genoemde aspecten is weergegeven in afbeelding 12. Bij het beoordelen en waarborgen van veilige werkomstandigheden bij het gebruik van machines (dus ook de aangedreven magazijntrucks), moet op grond van de Machinerichtlijn een risico-inventarisatie worden uitgevoerd, waarbij bovenstaande aspecten uiteraard aan de orde komen. Op grond hiervan moeten maatregelen worden getroffen die het risico van ongevallen afdoende beperken. Er is echter vooralsnog geen norm of industrierichtlijn voorhanden waarop men zich kan baseren. De FEM [2], die is opgesteld voor door stelling-bedienings-hefkranen (SBH s) bediende stellingen, kan vooralsnog als goede leidraad functioneren. Immers de invloedsparameters in het geval van SGT s vertonen een grote overeenkomst met die van de SBH-magazijnen. De NPR 5054 wijst op de genoemde speciale attentiepunten bij de inzet van smalle-gangentrucks en op de FEM als bruikbare leidraad (in afwachting van een specifiek op SGT s toegesneden document). Verantwoordelijkheden betrokken partijen Er zijn in het algemeen drie of vier partijen betrokken bij het realiseren en handhaven van een voldoende veilige werksituatie, tussen en in door magazijntrucks bediende stellingen: (toekomstig) gebruiker, (externe) logistieke adviseur, leverancier van stellingen, leverancier(s) van intern transportmaterieel. Het is van belang dat duidelijk is waar de verantwoordelijkheid van de één ophoudt en die van de ander begint. Daarom is in hoofdstuk 5 van de NPR een overzicht gegeven van de specifieke verantwoordelijkheden van: het magazijnmanagement (de eindgebruiker), die zich wat betreft de ontwerpspecificaties mogelijk heeft laten adviseren door een extern bureau, de stellingleverancier en de leverancier(s) van de aan de orde zijnde magazijntruck(s). 12 juni 2004

8 Nederlandse Praktijk Richtlijn NPR 5054 Palletstellingen - Bediening door Magazijntrucks - Verklaring van toegelaten gebruik Het betreft hier een ontwerp-npr. Dat wil zeggen dat er na de publicatie in januari 2004, een periode is ingegaan waarin kritiek mag worden ingediend door alle betrokkenen. Ook wat betreft de handhavingaspecten, waarbij gedacht moet worden aan Arbeidsinspectie, VROM en Arbodiensten. Een ieder die daartoe aanleiding heeft, wordt hierbij dan ook namens de normcommissie opgeroepen commentaar in te dienen. Het zal door de commissie zorgvuldig worden meegewogen bij het vaststellen van de definitieve NPR Met het verwerken van het commentaar zal een aanvang worden gemaakt medio juli Literatuurverwijzingen [1] EN 528 : Rail dependent storage and retvieval equipment Safety [2] FEM : Berechnungsgrundlagen für Regalbediengeräte Toleranzen, Verformungen und Freimasse im Hochregallager [3] FEM : Berechnungsgrundlagen für Regalbediengeräte Toleranzen, Verformungen und Freimasse im automatischen Kleinteilelager (keine Silobauweise) [4] Arbo-Informatieblad AI 14 : Bedrijfsruimten - Inrichting, Transport en Opslag [5] NEN 5051 : Magazijnstellingen - Aanschafgegevens, Montage en Gebruik [6] NEN 5052 : Magazijnstellingen - Belastingen en Imperfecties [7] FEM : Guidelines for the Specifiers of Static Steel Racking and Shelving, (Specifier s Code), January 2000,(*) [8] FEM : Guidelines for the Safe Use of Static Steel Racking and Shelving, (User s Code), November 2001 (*) [9] C.J. Tilburgs : Magazijnen en Veiligheid - (1) Constructieve veiligheid als abstract begrip - (2) Praktische aspecten en wettelijk kader, Goederenstroom Management, Nr. 6 -juni 1990, Nr. 7-augustus [10] NEN 6702 : TGB 1990 Belastingen en Vervormingen [11] C.J. Tilburgs : Magazijnstellingen zijn niet heftruck-proof, NVVK-Info Nr.2, mei 2001, Uitgave Nederlandse Vereniging voor Veiligheidskunde. [12] Het beoordelen van beschadigde palletstellingen Uittreksel uit het TNO Rapport 96-Con-R1371/1, (*) [13] Arbo-Checklisten Pallet- en Inrijstellingen - Periodieke Inspectie op Gebruik & Onderhoud, (*) (*) Verkrijgbaar bij dan wel uitgegeven door de VSL/FME-CWM te Zoetermeer (Tel. : )