Ongevallenanalyse 2014

Transcriptie

1 Ongevallenanalyse 2014 Provincie Zeeland Opdrachtgever Opdrachtnemer ROV Zeeland DTV Consultants B.V. (Lisette) E.W. de Wildt TBO-VK Breda, 27 november 2015

2

3 Ongevallenanalyse 2014 Provincie Zeeland Opdrachtgever Opdrachtnemer ROV Zeeland DTV Consultants B.V. (Lisette) E.W. de Wildt TBO-VK Breda, 27 november 2015 Niets uit dit rapport mag worden vermenigvuldigd en/of worden bewerkt en/of worden samengevat, in welke vorm dan ook, zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van DTV Consultants B.V.

4

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding Aanleiding Doel van het onderzoek 6 2 Beperkingen huidige ongevallendata Onderregistratie aantal ongevallen Geregistreerde slachtoffers in Zeeland Trendanalyses verkeersonveiligheid niet zinvol door onderregistratie Onvolledige kenmerken in BRON-bestand Percentage onbekende kenmerken in provincie Zeeland 10 3 De toekomst van ongevallenregistratie: STAR STAR Safety Deal App mobiel MobielSchadeMelden Trendanalyses voorlopig nog onbetrouwbaar 14 4 Analyse op provinciaal niveau Verkeersdoden Ernstige slachtoffers zeer weinig gegevens 20 5 Tot slot 23

6

7 1 Inleiding 1.1 Aanleiding Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Zeeland (ROV Zeeland) wil met behulp van een ongevallenanalyse het beleid uit het verleden evalueren en speerpunten bepalen voor toekomstig verkeersveiligheidsbeleid. In 2014 was er sprake van een sterke stijging van het aantal dodelijke slachtoffers ten opzichte van voorgaande jaren. Dit is aanleiding voor ROV Zeeland om het volledige slachtofferongevallenbeeld in dit kalenderjaar nader te analyseren en op basis hiervan na te gaan of er aanleiding is om vastgestelde speerpunten/doelgroepen, zoals opgenomen in het werkplan 2015, bij te stellen. In bovenstaande grafiek is de stijging in het aantal doden in 2014 duidelijk zichtbaar. In dit jaar ligt de index van het aantal doden circa tweemaal zo hoog als de index in de rest van Nederland. Ook in 2006, 2008 en 2010 was het aandeel dodelijke slachtoffers in de provincie Zeeland relatief hoog. Ongevallenanalyse

8 1.2 Doel van het onderzoek Het doel van de ongevallenanalyse is een duidelijk beeld schetsen van de trends en de belangrijkste verschuivingen in het ongevallenbeeld. Tevens worden op basis van de ongevallenanalyse speerpunten en doelgroepen bepaald voor toekomstig verkeersveiligheidsbeleid en wordt nagegaan of er aanleiding is om vastgestelde speerpunten/doelgroepen uit het Werkplan 2015 bij te stellen. Hierbij wordt zowel naar de provincie Zeeland als geheel, als naar de individuele gemeenten gekeken. De ongevallenanalyse is gebaseerd op de geregistreerde ongevallen in de provincie Zeeland, zoals beschikbaar in VIA Statistiek, voorheen ViaStatonline. 6 Ongevallenanalyse 2014

9 2 Beperkingen huidige ongevallendata 2.1 Onderregistratie aantal ongevallen Er is al jaren sprake van een onderregistratie van verkeersongevallen in Nederland. Tegelijk met het verdwijnen van het ongevallenregistratieformulier in combinatie met verschillende bedrijfsprocessystemen bij de politie werd in 2012 het dieptepunt bereikt in de ongevallenregistratie in Nederland. De daling in Nederland van ongevallengegevens in 2001 naar slechts ongevallengegevens in 2012 is grotendeels hieraan toe te schrijven. Ook het totaal aantal slachtofferongevallengegevens in Nederland daalde fors van naar in De mate van volledigheid van een de ongevallengegevens wordt uitgedrukt in de registratiegraad, het geregistreerde aantal gedeeld door de geschatte, werkelijke omvang (uitgedrukt als percentage). De registratiegraad van doden ligt al jaren tussen de 90% en 100%. Van ernstige verkeersslachtoffers is al sinds 2010 onbekend wat de registratiegraad is [SWOV]. 2.2 Geregistreerde slachtoffers in Zeeland In de onderstaande grafiek is het aantal (ernstige) slachtoffers in de provincie Zeeland in de periode afgebeeld naar ernst. Dalingen en stijgingen lopen synchroon met dalingen en stijgingen in de landelijke registratiegraad. Ongevallenanalyse

10 jaar slachtoffers ernstige slachtoffers doden ziekenhuis-gewonden overige gewonden In onderstaande grafieken is het aantal ongevallen met letsel en uitsluitend materiële schade per jaar naar het soort registratie opgenomen. De daling en stijging in het aantal letselongevallen in de landelijke grafieken loopt gelijk met de ontwikkeling die we in het aantal slachtoffers en overige gewonden in de gegevens van Zeeland terugzien. Het is dan ook aannemelijk dat een zichtbare daling in het aantal (ernstige) slachtoffers hoofdzakelijk te wijten is aan een verminderde registratie. Of het daadwerkelijk verkeersveiliger is geworden is niet te concluderen. 2.3 Trendanalyses verkeersonveiligheid niet zinvol door onderregistratie Als gevolg van deze onderregistratie zijn beleidsmonitoring, -analyses en -evaluaties momenteel niet zinvol. Het vergelijken van (slachtoffer)ongevallen in de periode ten opzichte van de periode is als gevolg van de onderregistratie appels met peren vergelijken. Als gevolg van een trendbreuk in de registratie, leidt ook het gebruik van ernstige slachtofferongevallen in trendanalyses tot verkeerde inzichten. Ook de SWOV bevestigt op haar website dat trendanalyses momenteel niet zinvol zijn: 8 Ongevallenanalyse 2014

11 2.4 Onvolledige kenmerken in BRON-bestand 2014 Naast de beschreven onderregistratie van het aantal ongevallen en slachtoffers, is er nog een probleem met de ongevallendata: het ontbreken van kenmerken van ongevallen. Ongevallengegevens worden opgenomen in het Bestand geregistreerde Ongevallen in Nederland (BRON). Sinds 2013 ontbreken steeds meer kenmerken van ongevallen in BRON. In 2014 is dit nog eens sterk toegenomen. Hoe komt dit? Het BRON-bestand wordt gevuld op basis van KenmerkenMelding (Plus) van de politie. Deze informatie wordt geautomatiseerd ingelezen. Een deel van deze politiegegevens is opgenomen als tekst. Deze tekst kan niet automatisch worden verwerkt, daardoor ontbreken kenmerken in BRON. Juist kenmerken die van belang zijn om aandachtsgroepen (vervoerwijze) en speerpunten (hoofdtoedracht, aard, botspartners) te bepalen ontbreken. Ditzelfde geldt voor de locatie waarop een ongeval heeft plaatsgevonden, ook dit wordt de laatste jaren steeds slechter geregistreerd. Van een aanzienlijk deel van de (slachtoffer)ongevallen is uitsluitend bekend in welke gemeente deze hebben plaatsgevonden (in VIA Statistiek zichtbaar via niveaukoppeling aan BN, gemeenteniveau). Alleen voor ongevallen met een proces-verbaal én de omschrijving vervoerd naar ziekenhuis dan wel overleden is door RWS een handmatige verwerking gedaan. Dankzij deze handmatige verwerking is van de ernstige slachtoffers wel bijna alle informatie bekend. Botspartners Het kenmerk botspartner geeft inzage in de twee partijen die als eerste met elkaar in botsing kwamen. Het kenmerk Botspartner dient voor de ongevallen van 2014 anders te worden geïnterpreteerd. Voor de ongevallen tot 2013 zijn dit de Primaire Botspartners (= eerste twee betrokken botsende partijen bij het ongeval). Voor de gegevens van 2014 kan dit niet meer met zekerheid worden vastgesteld en worden handmatig de eerste twee partijen die in de registratie voor komen overgenomen. Bij ongevallen die uitsluitend geautomatiseerd worden ingelezen, valt het kenmerk botspartner volledig weg. Dit omdat niet zeker is of partijen ontbreken en het een verkeerd beeld zou kunnen geven van het aandeel eenzijdige ongevallen. Ongevallenanalyse

12 Hoofdtoedracht Hoofdtoedracht is in 2014 niet langer af te leiden omdat binnen de registratie niet bekend is wie de veroorzaker is. Eerdere jaren werd hoofdtoedracht nog afgeleid. Bij de registratie van een ongeval wordt een eventuele toedracht geregistreerd voor de betrokken bestuurders bij het betreffende ongeval. De eerst geregistreerde toedracht, van de eerst geregistreerde betrokken partij van het ongeval is de vermoedelijke hoofdtoedracht van het ongeval. Deze beoordeling op de hoofdtoedracht en de eerst betrokken bestuurder wordt gemaakt door de agent die de registratie op straat verzorgt. 2.5 Percentage onbekende kenmerken in provincie Zeeland In de tabellen is per ongevallenkenmerk zichtbaar wat het percentage onbekend in de provincie Zeeland per jaar is. In 2013 en 2014 is het aandeel onbekende kenmerken fors toegenomen ten opzichte van de voorgaande jaren. Ook is te zien dat het percentage onbekend bij slachtofferongevallen veel hoger ligt dan bij ernstige slachtoffers. Slachtofferongevallen Botspartners - onbekend 0% 0% 0% 0% 66% 83% Hoofdtoedracht - onbekend 43% 21% 24% 23% 73% 100% Aard - onbekend 0% 0% 0% 0% 65% 83% Vervoerwijze - onbekend 1% 1% 0% 0% 27% 47% Locatie - onbekend 4% 3% 4% 2% 16% 28% Ernstige slachtoffers Botspartners - onbekend 0% 0% 0% 0% 0% 0% Hoofdtoedracht - onbekend 35% 18% 29% 32% 28% 100% Aard - onbekend 0% 0% 0% 0% 0% 23% Vervoerwijze - onbekend 0% 1% 0% 0% 0% 6% Locatie - onbekend 0% 0% 0% 0% 0% 0% Op basis van slachtofferongevallen is per gemeente geen analyse mogelijk. Zie in de tabel het percentage onbekend. Kijkend naar de afgelopen drie jaar ligt dit heel hoog, kijkend naar uitsluitend 2014, dan ligt dit nog veel hoger. Borsele Goes Hulst Kapelle Aard ongeval Aard ongeval: onbekend ( ) 71% 68% 61% 88% 81% 33% 50% 76% 17% 63% 43% 78% 71% Aard ongeval: onbekend (2014) 100% 91% 88% 100% 100% 50% 100% 77% 0% 83% 75% 67% 94% Middelburg Noord Beveland Reimerswaal Schouwen-Duiveland Sluis Z Terneuzen Tholen Veere Vlissingen 10 Ongevallenanalyse 2014

13 3 De toekomst van ongevallenregistratie: STAR 3.1 STAR Safety Deal. Voor de SWOV en de politie was de zorgelijke situatie rond de registratie van ongevallen aanleiding om stappen te ondernemen. De basis voor STAR (Smart Traffic Accident Reporting) werd gelegd. Het idee van STAR is simpel: vervang het papieren Europees Schadeformulier door een app zodat de digitale verwerking al op straat kan starten. In de praktijk betekent dit dat 100 verzekeraars op één lijn moeten komen, dat er een back office nodig is en bovenal dat de app ook de verkeersdeelnemer voordelen moet bieden. Veel communicatie en gewenning zal nodig zijn. Doel is het opzetten van een verkeersveiligheidsdatabase waarvoor geldt dat: Iedereen elk ongeval altijd kan registreren. De data snel beschikbaar komt voor verkeersveiligheid. Een compleet beeld van het ongeval ontstaat, met onder meer het manoeuvrediagram, de exacte locatie en foto s. Ongevallenanalyse

14 3.2 App mobiel MobielSchadeMelden Ongevalsbetrokkenen zijn primair verantwoordelijk voor de administratieve afhandeling. Relevante informatie wordt via een vragenlijst verzameld: situatieschets (het zogenaamde 'manoeuvrediagram') gebruik maken van automatische bestandskoppelingen, zoals informatie die de smartphone kan geven over de exacte locatie en de weersomstandigheden. Ongevalsbetrokkenen en hun smartphone spelen een cruciale rol Het risico bestaat dat met name enkelvoudige ongevallen (waarbij geen andere verkeersdeelnemers betrokken zijn) weinig worden gemeld. Bij zulke ongevallen is er tussen ongevalspartijen niets te regelen en kan het slachtoffer niets verhalen. Bij dergelijke ongevallen is het risico groot dat er niet aan gedacht wordt het ongeval te melden. In de volgende sheets is zichtbaar welke gegevens met behulp van de app worden geïnventariseerd en welke vanuit andere beschikbare data worden aangevuld. 12 Ongevallenanalyse 2014

15 Ongevallenanalyse

16 3.3 Trendanalyses voorlopig nog onbetrouwbaar Door de onderregistratie in en de systeemverandering in de ongevallenregistratie zijn meerjarige trendanalyses voorlopig onbetrouwbaar. In de periode was sprake van een structurele daling binnen de registratie. Vanaf 2013, vanwege de invoering van KenmerkenMeldingPlus, zijn de aantallen weer gestegen. Blijft de politieregistratie stabiel, dan is de eerste trendanalyse weer mogelijk over de periode Deze cijfers komen beschikbaar in Ook met STAR zal het nog enkele jaren duren voordat de app het papieren schadeformulier geheel heeft vervangen. Daarna zullen meldingen via verzekeraars op niveau zijn. Vervolgens moeten de gegevens van meerdere jaren worden verzameld om een goede trendanalyse op te stellen [Uit: Is mijn straat veilig, Verkeerskunde 4/2015]. 14 Ongevallenanalyse 2014

17 4 Analyse op provinciaal niveau In dit hoofdstuk worden de belangrijkste analyses van verkeersdoden en ernstig gewonden in Zeeland weergegeven. Op basis van de geregistreerde ongevallen is getracht toch een aantal opvallendheden uit de ongevallendata te halen. Zoals gezegd kunnen dalingen of stijgingen in trendanalyses niet goed geïnterpreteerd worden aangezien veranderingen tevens een relatie hebben met de veranderingen in de ongevallenregistratie 4.1 Verkeersdoden In de provincie is in 2014 een forse stijging zichtbaar ten opzichte van voorgaande jaren in het aantal doden. In 2014 waren er 31 dodelijke slachtoffers te betreuren die bij 28 dodelijke ongevallen zijn gevallen. Aantal doden per inwoners Het aantal verkeersdoden per inwoners ligt in Zeeland jaarlijks hoger dan in de rest van Nederland. In 2014 is dit aantal meer dan een verdubbeling ten opzichte van Nederland. Door het aantal verkeersdoden te relateren aan het referentiegebied Nederland, is het aannemelijk dat dit een negatieve ontwikkeling is op het verkeersveiligheidsvlak. Ongevallenanalyse

18 Aard De dodelijke slachtoffers zijn met name een gevolg van een toename van flankongevallen, frontale ongevallen en ongevallen met een vast voorwerp aard Ongevallenanalyse 2014

19 Wegbeheerdersoort In 2014 is de grootste toename van het aantal doden zichtbaar op rijkswegen en waterschapswegen. Ook op gemeentelijke en provinciale wegen is sprake van een toename, maar daar is de stijging minder groot wegbeheerdersoort 0 Gemeente Provincie Rijk Waterschap Het aandeel doden op rijkswegen is met 26% relatief hoog, aangezien het aandeel kilometer weglengte in beheer bij het rijk in de provincie Zeeland relatief laag ligt. Ditzelfde geldt voor het aandeel dodelijke slachtoffers op provinciale wegen. Dit geeft aan dat in 2014 de kans betrokken te zijn bij een dodelijk ongeval op het rijkswegennet en het provinciale wegennet het grootst was. Ongevallenanalyse

20 Leeftijdscategorie Bij het aantal doden per leeftijdscategorie, is de grootste toename zichtbaar in de leeftijdscategorie 25 t/m 59 jarigen. Ook is een stijging zichtbaar in de leeftijdsgroep 60 jaar en ouder Leeftijdscategorie 0 0 t/m 3 jaar 4 t/m 11 jaar 12 t/m 15 jaar 16 t/m 17 jaar 18 t/m 24 jaar 25 t/m 59 jaar 60 jaar en ouder Het aandeel dodelijke slachtoffers die met een personenauto hebben plaatsgevonden in de leeftijdgroep 60 jaar en ouder valt op. Het is aan te bevelen aandacht naar deze groep uit te laten gaan. Daarnaast valt het aantal doden onder motorrijders op omdat het percentage motorrijders relatief laag ligt. Leeftijd-vervoerwijze doden t/m 15 jaar 16 t/m 17 jaar 18 t/m 24 jaar 25 t/m 59 jaar 60 jaar en ouder 18 Ongevallenanalyse 2014

21 Vervoerwijze De grootste stijging is te zien bij ongevallen met personenauto s. Daarnaast is een stijging zichtbaar bij bromfietsers, fietsers en motoren. Onder voetgangers is juist een daling zichtbaar Vervoerwijze Locatie dodelijke verkeersongevallen De dodelijke ongevallen doen zich verspreid over de provincie voor. Er zijn geen duidelijke aandachtslocaties te definiëren. Ongevallenanalyse

22 4.2 Ernstige slachtoffers zeer weinig gegevens In hoofdstuk 3 is toegelicht dat er weinig waarde gehecht kan worden aan een analyse van ernstige slachtoffers en de ongevalskenmerken. Zoals in onderstaande grafiek te zien is zijn er in 2014 slechts 21 ziekenhuisgewonden opgenomen in de ongevallendatabase. Dit is minder dan het aantal verkeersdoden. Via-Statistiek geeft wel inzicht in ongevalskenmerken over bijvoorbeeld de periode , maar de jaren 2013 en 2014 spelen daarin een kleine rol. 20 Ongevallenanalyse 2014

23 In onderstaande grafiek is de procentuele afname in 2014 ten opzichte van 2013 per provincie/regio in beeld gebracht. In provincie Zeeland is een voorzichtige daling zichtbaar. In de maanden juni en juli is een duidelijke piek in het aantal ernstige slachtoffers in Zeeland zichtbaar. In deze maanden neemt het toerisme in de provincie sterk toe, waardoor de intensiteiten toenemen en de kans op conflicten toeneemt. Ongevallenanalyse

24 In 2014 zijn 12 ernstige slachtofferongevallen op gemeentelijke wegen geregistreerd. Dit komt neer op 0 tot 4 ernstige slachtofferongevallen per gemeente. Vanwege deze kleine aantallen, zijn geen significante uitspraken per gemeente te doen en is ongevallenanalyse per individuele gemeente achterwege gelaten. 12 ernstige slachtofferongevallen per gemeente Ongevallenanalyse 2014

25 5 Tot slot Het ROV-Zeeland wil graag de verkeersveiligheid in haar provincie kunnen monitoren. De verslechterde registratie heeft echter geleidt tot meerdere trendbreuken in de afgelopen jaren. Hierdoor kunnen weinig waardevolle conclusies getrokken worden over de oorzaak van een stijging of daling van verkeersslachtoffers. Door systeemverandering in het proces van ongevallenregistratie is een analyse van de ongevallenkenmerken op dit moment ook niet zinvol; sinds 2013 ontbreekt het merendeel van de kenmerken zoals aard, botspartners en vervoerswijze. In Nederlands biedt het STAR-initiatief hoop op een waardevollere ongevallenregistratie voor de (nabije) toekomst. De verwachting is dat STAR in 2016 operationeel gaat worden. Echter, voordat weer meerjaren trendanalyses kunnen worden uitgevoerd, moet ROV-Zeeland waarschijnlijk wachten tot Wij adviseren daarom om op de korte termijn niet meer al te veel waarde te hechten aan ongevallenstatistieken, uitgezonderd de gegevens over dodelijke verkeerslachtoffers. Het ROV-Zeeland zal op zoek moeten naar andere analysemethoden of andere indicatoren om een vinger aan de pols te houden met betrekking tot de verkeersveiligheid. Te denken valt bijvoorbeeld aan safety perfomance indicators (SPI s) of andere meer output-gerelateerde indicatoren zoals snelheid, alcoholgebruik in het verkeer en de mate van afleiding in het verkeer. Ongevallenanalyse

26

27 Ongevallenanalyse

28 26 Ongevallenanalyse 2014