Handleiding Toegankelijke modelwoning

Transcriptie

1 Handleiding Toegankelijke modelwoning Saxion, Kenniscentrum Leefomgeving Welbions Bouwsteen 4.5 Datum: 11 april 2012 Auteur: Evelien Klasens

2 Inhoud 1. Inleiding Uitgangspunten Achtergrond Wonen in Beweging Ontwikkelingen Organisatie Initiatiefnemer Partners Taakverdeling Beschrijving modelwoning Eisen modelwoning Overige hulpmiddelen Activiteiten en Planning PR/communicatie Doel Doelgroepen Communicatieboodschap Communicatiemiddelen Communicatiemiddelen Financieel Overzicht kosten Bijlage 1 Plattegronden en doorsnedes Bijlage 2 3D weergaven Bijlage 3 Informatiebrochures

3 1. Inleiding Het aantal ouderen in Nederland neemt de komende jaren sterk toe. Ouderen willen het liefst zo lang mogelijk in hun eigen woning blijven wonen. Ook het overheidsbeleid is hierop gericht. De huidige woningvoorraad is veelal niet geschikt voor deze doelgroep waarbij de zorgvraag in de loop der jaren toeneemt. Een groot deel van de woningen zijn slecht toegankelijk en laten op het gebied van comfort en gebruiksgemak nogal eens te wensen over. Vraag en aanbod sluiten dus niet goed op elkaar aan. Met de komende vergrijzing zal deze mismatch de komende jaren alleen nog maar verder toenemen als er niets wordt gedaan. Aandeel van de 75-plussers in een verzorgings- of verpleeghuis (bron: CBS) Om met goede oplossingen te komen kan het probleem niet vanuit één invalshoek aangevlogen worden. Zowel particulieren als woningcorporaties zullen er voor moeten zorgen dat het woningbezit beter aansluit op de toekomstige behoeften. Een groot deel van de doelgroep woont in huurwoningen, waardoor een belangrijke rol is weggelegd voor woningcorporaties. Zij moeten er niet alleen voor zorgen dat hun woningbezit aansluit bij de vraag, maar hebben ook een rol in het bewustwordingsproces bij hun huurders. Deze rol hebben gemeenten bij particuliere woningbezitters. Het gaat dan niet alleen om de bewustwording van mogelijkheden op het gebied van woningaanpassingen en wooncomfort op zich, maar ook om de bewustwording van de eigen verantwoordelijkheid van de burger. De aanpassingen en hulpmiddelen die vanuit de Wmo worden vergoed zullen steeds verder teruglopen. De gemeenten hebben er dus ook belang bij om dit proces zo snel mogelijk in te zetten, zodat het beroep dat op de Wmo wordt gedaan ook af zal nemen. Er zijn meerdere manier om bewoners bewust te maken van de mogelijkheden en de voordelen van toegankelijke, barrièrevrije woningen. Eén van deze manieren is het realiseren van een modelwoning, waar mensen met eigen ogen kunnen zien en kunnen ervaren hoe een levensloopbestendige woning er uit ziet. Voordat een modelwoning daadwerkelijk opengesteld kan worden voor publiek, moet er op organisatorisch gebied heel wat gebeuren. Er moet een goed plan aan ten grondslag liggen, waarbij goed is nagedacht over de eisen waaraan een dergelijke woning moet voldoen en welke aanpassingen er getoond worden. Daarnaast is het 3

4 communicatietraject een erg belangrijk onderdeel, het doel van een modelwoning is natuurlijk om zoveel mogelijk bezoekers uit de doelgroep te trekken en uiteindelijk mensen over de streep te krijgen om zelf hun woning aan te gaan passen. 4

5 2. Uitgangspunten Om partijen te ondersteunen bij het realiseren van een modelwoning is deze handleiding opgesteld. Dit is gedaan aan de hand van een aantal praktijkvoorbeelden van Welbions, een woningcorporatie in Hengelo. Hierbij is voor de modelwoning uitgegaan van een reeds opgeleverde seniorenwoning die aan bepaalde eisen voldoet. Na het gebruik als modelwoning zal deze woning worden verhuurd. Het dient als leidraad waarin beschreven staat hoe partijen een dergelijk project aan kunnen pakken en aan welke zaken ze moeten denken op het gebied van organisatie, communicatie, financiën en samenwerking. Hierbij is als uitgangspunt genomen dat het doel van het realiseren van een modelwoning is om ouderen/bewoners te stimuleren om de toegankelijkheid en het comfort in de woning te verbeteren of om in een dergelijke woning te gaan wonen. Hierbij is het uiteindelijke doel; langer zelfstandig wonen. Doelstelling handleiding Partijen die een modelwoning willen realiseren een handreiking bieden waarin beschreven staat hoe zij een modelwoning kunnen realiseren en wat hierbij komt kijken, zowel organisatorisch als financieel. Doelstelling modelwoning Het doel van de modelwoning is om bewoners bewust te maken van en te informeren over de mogelijkheden op het gebied van woningaanpassingen en de noodzaak hiervan. Uiteindelijk doel is dat bewoners hun eigen woning gaan aanpassen of in een dergelijke woning te gaan wonen wat leidt tot langer zelfstandig kunnen wonen. Doelgroepen modelwoning In de modelwoning zijn toepassingen en hulpmiddelen te zien die niet alleen voor ouderen of mensen met een beperking interessant zijn. Veel van de toepassing verbeteren het wooncomfort voor alle leeftijdsgroepen. Doel is niet alleen om mensen die een zorg- of hulpvraag hebben te bewegen hun woning aan te passen. Doel is ook om mensen die wel goed ter been zijn, uit andere leeftijdsgroepen preventief hun woning aan te laten passen. Hoe meer mensen hun woning aanpassen/verbeteren en daarmee het wooncomfort verhogen, des te meer geschikte woningen er zijn in de toekomst. De modelwoning is dus bedoeld voor zowel huurders als eigenaren in alle leeftijdsgroepen. Dit neemt niet weg dat een aantal toepassingen in de modelwoning meer gericht zijn op ouderen en mensen met een beperking. 5

6 Uitgangspunten Er zijn natuurlijk verschillende manier om een modelwoning te realiseren. Er kunnen verschillende initiatiefnemers zijn en het kan gaan om een compleet nieuwe woning of een bestaande woning die ingericht wordt als modelwoning. Voor deze handleiding is er uitgegaan van de volgende uitgangspunten: Corporatie als initiatiefnemer in nauwe samenwerking met de gemeente Modelwoning wordt gerealiseerd in een, bestaande, recent opgeleverde seniorenwoning Woning is bezit van de corporatie 6

7 3. Achtergrond 3.1. Wonen in Beweging Deze handleiding is tot stand gekomen in het kader van het Duits/Nederlandse project (Interreg IVa) Wonen in Beweging / Wohnen im Wandel. Wonen in Beweging is een grensoverschrijdend project waarbij Duitse en Nederlandse partijen samenwerken. Binnen het project wordt gekeken naar de gevolgen van de demografische ontwikkelingen en hoe ouderen in de Euregio in staat gesteld kunnen worden om zo lang mogelijk zelfstandig te blijven wonen. Het gaat hierbij o.a. om gebouwgebonden aanpassingen voor zowel nieuwbouw als bestaande woningen. Eén van de doelstellingen binnen het project is om aan de ene kant aanbieders bewust te maken van de kansen die er liggen op het gebied van woningaanpassingen, levensloopbestendig en barrièrevrij bouwen en wonen, etc. Aan de andere kant is het doel ook de gebruikers meer bewust maken van de mogelijkheden die marktpartijen bieden en de verantwoordelijkheden die ze zelf hebben. Kernbegrippen: Levensloopbestendig Toegankelijkheid Barrièrevrij Doel in het kader van levensloopbestendig bouwen en verbouwen: Huurders en eigenaren informeren en activeren Samenbrengen vraag en aanbod Marktkansen benutten Ontwikkelen gekwalificeerd en integraal aanbod Strategie voor lokaal beleid Technologie- en kennisoverdracht 3.2. Ontwikkelingen In de toekomst zal de bevolking flexibeler, ouder en diverser worden. Door de demografische ontwikkeling veranderen ook de eisen die gesteld worden aan de kwaliteit en vormen van wonen. Zolang mogelijk blijven wonen in de eigen woning zorgt voor een betere levenskwaliteit, verlaagt de financiële belasting van het sociale zekerheidsstelsel en leidt tot een verhoging van de vraag naar aanpassingen van de woonruimte en naar (huishoudelijke) diensten en thuiszorg. Om in te spelen op de veranderende behoeften en ontwikkelingen zijn geschikte woningen noodzakelijk. Deze moeten worden geïntegreerd in de plaatselijke infrastructuur en een netwerk vormen met de plaatselijke bouw- en persoonsgerelateerde dienstverleners. 7

8 Demografische ontwikkelingen De bevolkingssamenstelling is aan het veranderen; Nederland en Europa vergrijzen en daarnaast is er in veel (plattelands)gemeenten sprake van krimp. Kijken we naar de regio's binnen Overijssel, dan valt op dat West- Overijssel een jongere bevolking heeft dan Twente. Er woont in West-Overijssel een groter aandeel jongeren (tot 20 jaar) en mensen in de leeftijdscategorie 20 tot en met 64 jaar. Twente huisvest relatief meer ouderen. Oorzaken die hieraan ten grondslag liggen, zijn het hogere geboorteoverschot in West-Overijssel en de positievere ontwikkeling van de Aantal ouderen gemeente Dinkelland (bron: CBS) werkgelegenheid in deze regio. Het stedelijk gebied van Overijssel is minder vergrijsd dan het landelijk gebied. De potentiële beroepsbevolking is in het stedelijk gebied met 61,3% aanzienlijk groter dan in het landelijk gebied (57,7%). Buiten het stedelijk gebied is zowel het aandeel jongeren als het aandeel ouderen juist groter. ( Vanaf 2010 gaat de babyboomgeneratie met pensioen. De jaren erna vergrijst Nederland, tot in 2040 een kwart van de bevolking 65 jaar of ouder is. Nooit eerder was zo n groot deel van de bevolking zo oud. Na 2040 neemt het aandeel ouderen, net als het totaal aantal inwoners van Nederland, langzaam af. In 2030 is 30% van de bevolking in veel Overijsselse gemeenten ouder dan 65 jaar. (De grijze samenleving, Trendbureau Overijssel, januari 2011) Ontwikkeling bevolking gemeente Dinkelland (bron: CBS) Er wordt veel onderzoek gedaan naar vergrijzing en krimp en de gevolgen. Hieronder een aantal cijfers en resultaten uit het onderzoeksrapport van RIGO: Van kwantiteit naar kwaliteit, de effecten van krimp in Overijssel, januari 2011 Veel voorkomend misverstand is dat de vergrijzing betekent dat er ook gebouwd zal moeten worden voor senioren. Ouderen hebben allemaal al een woning. Misverstand: toename aantal ouderen zal vooral leiden tot een toenemende behoefte aan appartementen in het huursegment. Ouderen wonen in het algemeen in een (grondgebonden) koopwoning en willen hier blijven wonen. 8

9 Uitbreidingsbehoefte : 55% grondgebonden woningen en 45% appartementen Ondanks de via bewonersonderzoeken aangetoonde behoefte aan appartementen verloopt de afzet van projecten vaak moeilijk. Oorzaak: het gaat om een kritische groep. Zoeken naar juiste prijs-kwaliteitverhouding, juiste concept. Voor opgave van nultredenwoningen wordt door de gemeenten vaak gekeken naar de woningcorporaties om deze opgave op te pakken; hierbij wordt voorbijgegaan aan het feit dat de vergrijzingsgolf die eraan zit te komen een vergrijzingsgolf van eigenaar-bewoners is en dat is geen doelgroep voor corporaties. Vergrijzing wordt veroorzaakt door groep die op dit moment tussen 40 en 65 jaar is; vooral eigenaar-bewoners. Het is dan ook de koopsector waar de behoefte aan aanpassingen van de woningvoorraad het grootst zal zijn. Bij de behoefte aan nultredenwoningen gaat het niet per definitie om nieuwbouwbehoefte. De ouderen van de toekomst wonen relatief vaak in grondgebonden woningen en willen hier vaak blijven wonen. Door aanpassing kunnen dergelijke woningen indien noodzakelijk worden opgekrikt tot de status nultreden. Veranderende behoeften en overheidsbeleid Ouderen willen het liefst zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen en ook het overheidsbeleid is hierop gericht. Niet alleen langer, maar ook anders. Daar waar ouderen vroeger als ze beperkingen ondervonden naar het verzorgingshuis gingen, zullen ze nu tot op hoge leeftijd de benodigde zorg thuis krijgen. Dit heeft niet alleen gevolgen voor het zorgaanbod en de manier waarop zorg geleverd wordt, maar stelt ook andere eisen aan de woning. De kwaliteit van de huidige woningvoorraad sluit echter niet aan op de veranderende behoeften van de kritische bewoners. Huidige woningzoekenden stellen andere eisen aan woonoppervlak, indeling, uitstraling en buurt. Tevens kan door krimp van de bevolking het voorzieningenniveau onder druk komen te staan en zal het aantal nieuw te bouwen woningen beperkt zijn, waardoor de mismatch tussen vraag en aanbod voornamelijk opgelost zal moeten worden in de bestaande voorraad. Conclusie Veel ouderen willen niet verhuizen en blijven het liefst wonen waar ze nu wonen. Door de vergrijzing, het overheidsbeleid en veranderende behoeften van ouderen zelf, zullen zij veel langer zelfstandig blijven wonen, ook met beperkingen. Veel van de huidige woningen zijn nu niet geschikt voor deze doelgroep, maar een groot deel kan wel worden aangepast. Ouderen denken vaak pas na over woningaanpassingen als ze al beperkingen hebben, terwijl het beter zou zijn als woningen preventief worden aangepast. Veel woningaanpassingen zijn niet specifiek voor ouderen, maar leveren meer wooncomfort voor alle leeftijdsgroepen. Daarnaast weten ouderen vaak niet wat de mogelijkheden zijn op het gebied van woningaanpassingen, wooncomfort en hulpmiddelen. Niet alleen voor woningcorporaties ligt er een opgave, maar ook voor gemeenten omdat een groot deel van de (toekomstige) oudere een eigen woning bezit. 9

10 Hier komt bij dat de huidige situatie op de woningmarkt er voor zorgt dat ook een eventuele doorstroom naar huurwoningen beperkt is. Er zullen dus meer mensen in hun huidige woning blijven wonen, enerzijds omdat veel ouderen dit ook willen en anderzijds omdat een deel weinig keus heeft. Voor gemeenten, adviseurs en woningcorporaties ligt er een rol om bewoners te adviseren en te informeren over de mogelijkheden. Een manier om dit te doen is het inrichten van een modelwoning waar mensen kunnen zien welke aanpassingen en hulpmiddelen er zijn en een beeld krijgen van wat zij zelf in hun woning zouden kunnen doen. 10

11 4. Organisatie Het initiatief voor het realiseren van een modelwoning kan vanuit verschillende partijen komen, bijvoorbeeld de gemeente of een corporatie. In deze handleiding is als uitgangspunt genomen dat de corporatie het initiatief neemt, waarbij wel nauw wordt samengewerkt met de gemeente Initiatiefnemer Zowel gemeenten als corporaties hebben er belang bij dat woningen worden aangepast zodat ouderen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Daar komt nog bij dat zij ook een maatschappelijke rol vervullen. Voor gemeenten is het belangrijk dat bewoners geïnformeerd en gestimuleerd worden om zelf hun woning aan te passen, zodat het woningbestand uiteindelijk beter aansluit op de behoefte en er (ook in de toekomst) een geringer beroep wordt gedaan op middelen uit de Wmo. Het is belangrijk dat bewoners zelf inzien dat bepaalde aanpassingen een toegevoegde waarde hebben, ook als zij (nog) geen zorgvraag hebben. Het wooncomfort en de toekomstwaarde van een woning kan worden verbeterd en dit heeft toegevoegde waarde voor alle leeftijdsgroepen. Ook corporaties hebben er belang bij dat hun woningaanbod beter aansluit op de (toekomstige) behoeften en dat er preventief maatregelen worden genomen. Dit komt de verhuurbaarheid van de woningen ten goede en des te meer woningen geschikt zijn voor verschillende leeftijdsgroepen, des te minder de corporatie te maken krijgt met wisseling van huurders. De Wmo afdeling bij gemeenten hebben vaak veel ervaring met en kennis van woningaanpassingen en mogelijkheden. Gemeenten hebben zelf echter geen woningen in hun bezit die ze als modelwoning zouden kunnen inrichten. De corporaties daarentegen hebben deze woningen wel. Beide partijen hebben er dus baat bij om samen een modelwoning te realiseren Partners Als de gemeente en de corporatie samen een modelwoning gaan realiseren/inrichten zullen ze ook andere partijen moeten inschakelen. Beide partijen hebben ervaringen met marktpartijen die woningaanpassingen realiseren of die hulpmiddelen leveren. Deze partijen zullen zij moeten betrekken bij het realiseren/inrichten van een modelwoning. Hierbij valt te denken aan de volgende partijen: Aannemer (gespecialiseerd in woningaanpassingen) Installateur (gespecialiseerd in wooncomfort/domotica) Keukenzaak (gespecialiseerd in aangepaste keukens) Sanitairzaak (gespecialiseerd in aangepast sanitair) Leverancier hulpmiddelen (bijv. traplift, beugels, antislip tegels, etc) 11

12 4.3. Taakverdeling Corporatie De corporatie voert de regie en is eindverantwoordelijk voor de totstandkoming van de modelwoning. Zij regelt in overleg met de gemeente de partijen die de bestaande woning gaan aanpassen en inrichten. De corporatie zorgt samen met de gemeente voor de benodigde financiële middelen. De corporatie draagt zorg voor de communicatie naar huurders door het inzetten van communicatiemedewerkers en woonconsulenten. Gemeente De gemeente heeft een adviserende rol bij het opzetten van de modelwoning. Daarnaast kan zij een deel van de benodigde financiële middelen beschikbaar stellen. De gemeente draagt zorg voor de communicatie met inwoners (zowel huurders als eigenaren) in samenspraak met de corporatie (voornamelijk voor de doelgroep huurders). Hiervoor kunnen communicatiemedewerkers en Wmo-consulenten worden ingezet. Marktpartijen De marktpartijen zullen voornamelijk uitvoerende taken hebben. Daarnaast mag ook verwacht worden dat zij kennis en expertise inbrengen en de gemeente en corporatie adviseren. 12

13 5. Beschrijving modelwoning Er zijn in Nederland al verschillende modelwoningen gerealiseerd en deze kunnen qua eisen en toepassingen behoorlijk van elkaar verschillen. Daarnaast zit er nog verschil tussen het feit of er en nieuwe woning gerealiseerd wordt of dat voor de modelwoning een bestaande woning wordt gebruikt. Ook zit er verschil in de soort aanpassing of hulpmiddelen die getoond worden. Er zijn veel modelwoningen waarbij de nadruk vooral ligt op het gebruik van techniek (domotica) en minder op de bouwtechnische en gebruikseisen van een woning. In deze handleiding wordt in eerste instantie beschreven aan welke eisen een woning moet voldoen op het gebied van ruimte, toegankelijkheid, aanpasbaarheid, gebruikersgemak, veiligheid en comfort. In tweede instantie zullen ook zaken als domotica aan bod komen. De modelwoning die in deze handleiding als voorbeeld dient is een recent opgeleverde seniorenwoning. De modelwoning voldoet aan een groot deel van de eisen van WoonKeur. De woning heeft echter niet het certificaat WoonKeur, omdat er een paar eisen zijn die voor de corporatie niet handig waren om te hanteren. Hierbij gaat het vooral om eisen die aan de woonomgeving worden gesteld en niet zozeer om eisen aan de woning zelf. WoonKeur WoonKeur is een certificaat dat kan worden afgegeven aan nieuwbouwoningen, waarbij speciale aandacht is gegeven aan gebruikskwaliteit, dat wil zeggen het praktisch, veilig en gezond gebruik. WoonKeur is een praktisch instrument voor het borgen van woontechnische kwaliteit (Handboek WoonKeur, SKW Certificatie, 2009). De belangrijkste uitgangspunten van het basispakket WoonKeur zijn: Aanpasbaarheid: de bewoner kan blijven wonen als lichamelijke beperkingen heeft of krijgt. Hierbij is rekening gehouden met o.a. rollator- en rolstoelgebruik. Voorkomen van ongelukken in en bij huis: o.a. geen drempels en gladde vloeren en een veilige trap. Inbraakveiligheid: eisen Politiekeurmerk Veilig Wonen Plattegrond modelwoning (Bron: Welbions) 13

14 5.1. Eisen modelwoning Hieronder worden een aantal algemene eisen vanuit de corporatie beschreven waaraan de modelwoning dient te voldoen. Algemene eisen seniorenwoning Beukmaat seniorenwoning minimaal 6.60 m Minimale inhoud rijwoning 350 m³ (exclusief berging) volgens NEN 2580 Minimale inhoud hoekwoning 360 m³ (exclusief berging) volgens NEN 2580 (Ouder) slaap- en badkamer op de begane grond Vrijhangend bezoekerstoilet begane grond Badkamer met douche, wastafel en vrijhangend 2 de toilet (incl. mogelijke badopstelling Vaste trap naar verdieping Rolstoeldoorgankelijk Domotica voorbereiding (2 loze leidingen per ruimte naar de meterkast) Bergruimte inpandig (> 5 m² netto) Houten berging (min. 6 m² netto) Wasmachine en drogeraansluiting op begane grondvloer voorzien van aparte groepenkast Achtertuinen bereikbaar dmv een poort en afsluitbaar Achterpaden voorzien van verlichting NBR (Nationale Beveiligings Richtlijn) is van toepassing inclusief directe omgeving Enkele belangrijke ontwerpeisen aan een woning vanuit WoonKeur: Bezoekbaar: bezoeker kan zonder obstakels bij de voordeur komen, in de woning is een ruimte bereikbaar waar bezoek kan worden ontvangen plus een toilet. Entree en verkeersruimten: entree en de gang moeten breed genoeg zijn en er moet voldoende ruimte bij de entree en voor de garderobe zijn. Woonkamer: vanuit de woonkamer moet het terras of het balkom bereikbaar zijn. Slaapkamers: er moet voldoende ruimte zijn om bij het bed en bij de linnenkast te kunnen. Badkamer: de badkamer dient eenvoudig aan te passen te zijn indien de bewoner een beperking krijgt. Doorsnede modelwoning (bron: Welbions) 14

15 Enkele belangrijk uitvoeringseisen aan een woning vanuit WoonKeur: Inbraakveiligheid: alle deuren en ramen dienen voorzien te zijn van inbraakwerend hang- en sluitwerk, ook de berging. Ramen: de raambediening dient goed bereikbaar te zijn. Raamsluiting: ook op de verdieping dient deze veilig te zijn, zodat kinderen niet uit het raam kunnen vallen. Toilet en badkamer: de vloertegels dienen voldoende stroef te zijn. Stopcontacten: in elk vertrek moet er een stopcontact op een bereikbare hoogte zijn, bewoner moet hier ook goed bij kunnen als hij/zij niet meer goed kan bukken. Voor een compleet overzicht van eisen wordt verwezen naar het handboek WoonKeur. Indien een modelwoning in een bestaande woning gerealiseerd wordt kunnen de eisen uit WoonKeur Bestaande Bouw gehanteerd worden. In bijlage 1 en 2 staan de plattegronden en 3D weergaven van de voorbeeld modelwoning Overige hulpmiddelen Naast de eisen op het gebied van toegankelijkheid, comfort, veiligheid en gebruiksgemak kunnen in de modelwoning ook nog een aantal hulpmiddelen worden toegepast. In de beschreven modelwoning gaat het om de volgende hulpmiddelen: Traplift Elektrisch bedienbare gordijnen Elektrisch bedienbare zonwering Automatische deuropener Automatische raamopener Badkamer/toiletverlichting met bewegingsmelder Lamp met bewegingsmelder voor slaapkamer Videotelefoon voordeur Verlichting op afstandsbediening Hoog-laag keuken Beugels toilet (opklapbaar) Wandbeugels badkamer en toilet Douchezitje Buitenlamp met bewegingsmelder Elektrisch slot voordeur 15

16 6. Activiteiten en Planning Voordat een modelwoning opengesteld kan worden voor publiek moeten er veel zaken georganiseerd en geregeld worden. Ten eerste zal een partij het initiatief moeten nemen om een modelwoning te realiseren. Hierna zal deze partij samenwerkingspartners moeten zoeken en zal bepaald moeten worden of er een bestaande woning als modelwoning wordt ingericht of dat er een nieuwe woning gebouwd gaat worden. Daarnaast zal moeten worden vastgelegd waaraan deze woning moet voldoen en welke hulpmiddelen en/of aanpassingen getoond gaan worden. Naast het inrichten en realiseren van de modelwoning is het communicatietraject erg belangrijk. Bewoners (zowel huurders als woningeigenaren) zullen op de hoogte moeten worden gebracht van de modelwoning en het doel hiervan. Het is belangrijk om goed na te denken over de doelgroep die men wil bereiken en welke communicatiemiddelen ingezet zullen worden. Aanbevolen wordt om dit door professionele communicatiemedewerkers op te laten pakken. Uiteindelijk zal de modelwoning gereed zijn en opengesteld worden voor publiek. Activiteiten In onderstaande tabel staat een globale opsomming van de activiteiten waaraan gedacht moet worden met daarbij de verantwoordelijke partij. Hierbij gaan we er in deze handleiding vanuit dat de corporatie de initiatiefnemer is voor de modelwoning. Activiteit/actie Initiatief modelwoning Benaderen samenwerkingspartners Bepalen over rollen en verantwoordelijkheden Bepalen doel en doelgroepen Bepalen wat er in de woning te zien moet zijn (hulpmiddelen/toepassingen) Vastleggen financieringsstructuur Schrijven pva Schrijven communicatieplan Schrijven/drukken informatiebrochures Leveranciers hulpmiddelen/aanpassingen vastleggen Inrichten/aanpassen modelwoning Communicatie naar bewoners Officiële opening modelwoning Verantwoordelijke Corporatie Corporatie Corporatie Corporatie ism gemeente Corporatie ism gemeente Corporatie/gemeente Corporatie Corporatie ism gemeente Corporatie ism gemeente Corporatie Corporatie Corporatie/gemeente Corporatie 16

17 Planning Planning modelwoning Voorbereiding 1. Benaderen samenwerkingspartners 2. Bepalen rollen en verantwoordelijkheden 4. Bepalen doel en doelgroepen 5. Bepalen wat in de woning te zien moet zijn 6. Vastleggen financieringsstructuur 7. Schrijven plan van aanpak 8. Schrijven communicatieplan 9. Schrijven/drukken informatiebrochures 10. Leveranciers hulpmiddelen/aanpassingen vastleggen 11. Inrichten/aanpassen modelwoning 12. Communicatie naar bewoners 13. Officiële opening modelwoning 14. Mogelijkheid tot bezichtiging modelwoning

18 7. PR/communicatie Het realiseren van een modelwoning is één ding, maar hiermee is het doel natuurlijk nog niet bereikt. Om de modelwoning onder de aandacht te brengen en er voor te zorgen dat zoveel mogelijk mensen de woning gaan bezoeken, kunnen er verschillende soorten communicatiemiddelen worden ingezet. Om te bepalen welke communicatiemiddelen het beste kunnen worden ingezet is het van belang eerst te bepalen wat het doel is, de doelgroepen en de communicatieboodschap Doel Het doel van de modelwoning is om bewoners bewust te maken van en te informeren over de mogelijkheden op het gebied van woningaanpassingen en de noodzaak hiervan. Uiteindelijk doel is dat bewoners hun eigen woning gaan aanpassen of in een dergelijke woning te gaan wonen wat leidt tot langer zelfstandig kunnen wonen Doelgroepen In de modelwoning zijn toepassingen en hulpmiddelen te zien die niet alleen voor ouderen of mensen met een beperking interessant zijn. Veel van de toepassing verbeteren het wooncomfort voor alle leeftijdsgroepen. Doel is niet alleen om mensen die een zorg- of hulpvraag hebben te bewegen hun woning aan te passen. Doel is ook om mensen die wel goed ter been zijn, uit andere leeftijdsgroepen preventief hun woning aan te laten passen. Hoe meer mensen hun woning aanpassen/verbeteren en daarmee het wooncomfort verhogen, des te meer geschikte woningen zijn er in de toekomst. De modelwoning is dus bedoeld voor zowel huurders als eigenaren in alle leeftijdsgroepen. Dit neemt niet weg dat een aantal toepassingen in de modelwoning meer gericht zijn op ouderen en mensen met een beperking. Om er voor te zorgen dat de juiste communicatiemiddelen worden ingezet wordt er onderscheid gemaakt in de volgende doelgroepen: Huurders 65+ (en kinderen en andere naasten) Woningeigenaren 65+ (en kinderen en andere naasten) Huurders Woningeigenaren Huurders Woningeigenaren Het is aan de partners van het project om het geografische gebied te bepalen. Men kan zich richten op de beschreven doelgroepen uit een wijk, de stad of de gemeente. In deze handleiding wordt uitgegaan van de hele stad Communicatieboodschap De doelgroep de mogelijkheden laten zien hoe het wooncomfort kan worden verhoogd doormiddel van woningaanpassingen, het verbeteren van de toegankelijkheid en hulpmiddelen en hen hierover informeren. 18

19 7.4. Communicatiemiddelen Er zijn veel communicatiemiddelen die ingezet kunnen worden. Onderstaand zijn de communicatiemiddelen weergegeven die ingezet kunnen worden bij het communiceren van de boodschap met betrekking tot de modelwoning. Niet alle communicatiemiddelen zullen geschikt zijn voor alle doelgroepen. Bovendien is het verstandig voor een mix van communicatiemiddelen te kiezen. In de volgende paragraaf zal aangegeven worden welke middelen voor welke doelgroepen worden ingezet. Bij de inzet van alle communicatiemiddelen is het belangrijk dat de boodschap positief gebracht wordt en dat de nadruk niet komt te liggen op het ouder worden en de daaraan gerelateerde zorgbehoefte. De boodschap moet vooral gaan over hoe het wooncomfort voor verschillende leeftijdsgroepen kan worden verhoogd. Persoonlijke brief/flyer De gemeente en de corporatie kunnen een persoonlijke brief opstellen om de bewoners (huiseigenaren en huurders) te bereiken. Hierin kunnen zij de modelwoning promoten en vast wat informatie geven. Opening modelwoning Indien er een modelwoning gerealiseerd is, zal deze feestelijk geopend moeten worden. De doelgroepen kunnen hiervoor uitgenodigd worden via een persoonlijke brief, advertenties, en de websites van de gemeente en de corporatie. Nieuwsbrief corporatie Corporaties hebben voor hun huurders vaak een nieuwsbrief. Dit is een geschikt medium om te communiceren over de modelwoning. Het is aan te bevelen om dit in verschillende nieuwsbrieven, in verschillende stadia te doen, zodat bewoners er bekend mee raken en tevens geïnformeerd blijven over de vorderingen. Nieuwsbrief lokale welzijnsorganisatie Ook welzijnsorganisaties hebben vaak een nieuwsbrief. Door in deze nieuwsbrief aandacht te besteden aan de modelwoning wordt een belangrijk doelgroep bereikt. Ook hier geldt dat het belangrijk is om op meerdere momenten nieuwsberichten te plaatsen. Nieuwspagina gemeente huis aan huis bladen Gemeenten hebben vaak een informatiepagina in de lokale krant waarin zij belangrijke mededelingen doen. Deze pagina kan gebruikt worden om te communiceren over de modelwoning. 19

20 Informatiebrochures woningaanpassingen Naast het kunnen bezichtigen van een toegankelijke woning met een hoog wooncomfort is het voor bewoners ook handig als zij informatie mee naar huis kunnen nemen. In informatiebrochures kunnen de specifieke kenmerken van de modelwoning op het gebied van wooncomfort, toegankelijkheid, aanpassingen en hulpmiddelen nog eens toegelicht worden. Handig hierbij is om ook aan te geven waar mensen terecht kunnen voor meer informatie en wat eventueel de kosten zijn. In bijlage 3 staat een voorbeeld van een informatiebrochure. Brochure modelwoning Naast brochures met informatie over aanpassingen kan er ook een algemene brochure gemaakt worden over de modelwoning in het algemeen. Hierin kan kort beschreven worden wat de modelwoning is, wat het doel is van de modelwoning en voor wie deze gerealiseerd is. Tevens kunnen in deze brochure de openingstijden staan en in welke periode de woning bezocht kan worden. Het is tevens aan te raden om een contactpersoon/telefoonnummer te melden waar mensen terecht kunnen voor meer informatie. Informatiebrochure (bron: Gemeente Hengelo en Saxion) Filmpje modelwoning Er kan een filmpje gemaakt worden (virtuele 3D weergave of echt filmpje) waarin mensen een virtuele rondleiding kunnen krijgen door de woning. Hiermee bereik je ook een groep bewoners die niet zelf naar de modelwoning kunnen of willen komen. Het filmpje kan bijvoorbeeld op de website van de gemeente en de corporatie getoond worden. Hierbij is het aan te bevelen om naast het filmpje ook meer informatie op de website te zetten, zodat mensen ook een toelichting kunnen vinden. De brochures over woningaanpassingen en de algemene brochure zouden ook op de website moeten staan. Informatiebijeenkomst Als de modelwoning geopend is kan er ook een informatiebijeenkomst gehouden worden waarbij bewoners niet alleen de woning kunnen bezichtigen, maar waar ook experts iets vertellen over de mogelijkheden en zaken waar je in een woning rekening mee kunt houden om het wooncomfort te verbeteren. Bewoners kunnen uitgenodigd worden voor deze bijeenkomst via bijvoorbeeld de nieuwsbrief, de lokale krant, websites van de gemeente en de corporatie, en/of een persoonlijke brief/flyer. Om een zo groot mogelijke opkomst te krijgen is het aan te bevelen om hiervoor meerdere communicatiekanalen in te zetten. 20

21 Website corporatie De website van de corporatie is een belangrijk middel om over de modelwoning te communiceren. Door regelmatig een nieuwsbericht op de website te plaatsen over bijvoorbeeld de vorderingen, de opening, de openingstijden en informatiebijeenkomsten worden de huurders goed geïnformeerd. Hiernaast zou ook een kopje op de website geplaatst kunnen worden waaronder meer informatie te vinden is over de modelwoning. Belangrijk bij de communicatie is om ook een contactpersoon te vermelden, dat als mensen vragen hebben ze weten waar ze terecht kunnen. Website gemeente Voor de website van de gemeente geldt hetzelfde als voor de website van de corporatie. Website lokale welzijnsorganisaties De nieuwsberichten over de modelwoning plaatsen op de website van lokale welzijnsorganisaties. Hiermee kan een belangrijke doelgroep (65+) bereikt worden. Social media De corporatie en gemeente kunnen social media zoals twitter en facebook inzetten om de modelwoning onder de aandacht te brengen. Advertentie tv-scherm centrale hal Nieuwsberichten over de modelwoning kunnen ook op het informatiescherm van de corporatie en de gemeente getoond worden die vaak in de centrale hal hangt. Publiciteit via regionale krant (persberichten en advertenties in lokale/regionale dag- en weekbladen) De gemeente en de corporatie kunnen advertenties plaatsen in de lokale krant. De gemeente kan dit naast algemene advertenties ook op de algemene informatiepagina van de gemeente doen. Het is raadzaam om meerdere malen te adverteren zodat er herhaling plaats vindt en daardoor de boodschap beter blijft hangen. Momenten waarop geadverteerd kan worden: - Aankondiging realisatie modelwoning - Aankondiging opening modelwoning - Aankondiging informatiebijeenkomst modelwoning - Algemene advertentie modelwoning Tevens kan er voor de opening van de tentoonstelling een persbericht naar de lokale kranten verstuurd worden. 21

22 Flyeractie binnenstad Voor de opening van de modelwoning zou een flyeractie in de binnenstad of dorpskern gehouden kunnen worden (bijvoorbeeld op een zaterdag of een marktdag) Communicatiemiddelen Niet alle bovengenoemde communicatiemiddelen zullen voor alle doelgroepen geschikt zijn. In onderstaande matrix wordt weergegeven welke middelen voor welke doelgroepen kunnen worden ingezet. Doelgroep Huurders 65+ Eigenaren 65+ Huurders Eigenaren Huurders Eigenaren Communicatiemiddel Persoonlijke brief/flyer v v v v v v Opening v v v v v v Nieuwsbrief corporatie v v v Nieuwspagina lokale krant v v v v v v gemeente Nieuwsbrief welzijnsorganisatie v v Informatiebrochures v v v v v v woningaanpassingen Algemene brochure modelwoning v v v v v v Filmpje modelwoning v v v v Informatiebijeenkomst v v v v Website corporatie v v v Website gemeente v v v v Website welzijnsorganisatie v v Social media v v Advertentie tv scherm centrale hal v v v v v v Advertentie v v v v v v Flyeractie v v v v v v 22

23 8. Financieel Indien partijen een modelwoning willen realiseren zal er rekening gehouden moeten worden met diverse kostenposten. Afhankelijk of de woning in een bestaande woning gerealiseerd wordt of dat de modelwoning nieuw gebouwd wordt zullen de kosten verschillen. In deze handleiding gaat het over een nieuwbouwwoning van een corporatie die eerst wordt ingericht als modelwoning en die daarna zal worden verhuurd. Er moet rekening gehouden worden met de volgende kostenposten: Voorbereidings- en planningskosten (uren) Marketingkosten (advertenties, brochures, flyers, bijeenkomsten, opening) Inrichten modelwoning - Meubilair - Stoffering - Domotica - Hulpmiddelen Huurderving modelwoning Bemensing modelwoning 8.1. Overzicht kosten In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de kosten voor de modelwoning. Aangezien het hier gaat om een woning die later in de verhuur gaat, zijn de bouwkosten niet weergegeven, maar alleen de extra kosten om een modelwoning te realiseren. Daarnaast zijn de kosten van inzet van medewerkers van de deelnemende partijen niet weergegeven. Dit is afhankelijk van de rol en aanpak van diverse partijen. Er zullen uren gemaakt worden voor de organisatie van de modelwoning en als de modelwoning eenmaal gerealiseerd is zullen er medewerkers beschikbaar moeten zijn om mensen rond te leiden en aanwezig te zijn. Dit laatst is onder andere afhankelijk van de keuze om hele dagen open te zijn, een aantal uren per dag open te zijn of alleen op afspraak rondleidingen te verzorgen. 23

24 Kostenpost Bedrag Aantal Totaal Inrichtingskosten - Meubilair, stoffering, etc 5, ,000 Woningaanpassingen/domotica - Traplift 5, ,000-2e trapleuning Electrisch bedienbare gordijnen Electrisch bedienbare zonwering Automatische deuropeners Automatische raamopeners Badkamer/toiletverlichting met bewegingsmelder Lamp met bewegingsmelder slaapkamer Videotelefoon voordeur Verlichting op afstandsbediening Hoog-laag keuken 10, ,000 - Beugels toilet (opklapbaar) Wandbeugels badkamer en toilet (rvs, 45 cm) Douchezitje (opklapbaar) Buitenlamp met bewegingsmelder Electrisch slot voordeur Marketingkosten - Kosten brochures, leaflets, flyers ed 5, ,000 - Advertentiekosten 3, ,000 - Kosten 3D weergave/filmpje 1, ,200 - Kosten opening 1, ,000 Overige kosten - Huurderving per maand ,288 Totaal 36,750 Bronnen: Welbions, domoticatoets.nl, huistest.nl en blijvendthuis.nl 24

25 Unterstüzt durch: Mede mogelijk gemaakt door: 25

26 Bijlage 1 Plattegronden en doorsnedes Plattegrond begane grond modelwoning (bron: Welbions) Plattegrond 1e etage modelwoning (bron: Welbions) 26

27 Doorsnede modelwoning (bron: Welbions) Achtergevel modelwoning (bron: Welbions) Voorgevel modelwoning (bron: Welbions) 27

28 Zijgevel noord modelwoning (bron: Welbions) Zijgevel zuid modelwoning (bron: Welbions) 28

29 Bijlage 2 3D weergaven 3D weergave begane grond (bron: Saxion en Welbions) 29

30 3D weergave eerste verdieping (bron: Saxion en Welbions) 30

31 Bijlage 3 Informatiebrochures 31

32 32