Damwâld, een wereldplaats!

Transcriptie

1 Colofon Damwâld, n wrldplaats En mondial spurtocht door Damwâld voor d hoogst gropn van ht basisondrwijs. Dit projct bstaat uit: n handliding voor docntn, vrdipingsopdrachtn voor op school dit wrkbokj voor ondrwg Damwâld, n wrldplaats! En mondial spurtocht door Damwâld Tkst: Oostrhoff n Wijnstra ducativ projctn Aanpassingn tn bhov van Damwâld: Pyk Kros / Anj Gron Tkningn: Ronald Drkzn Voorblad: Vra Damhuis Id: Alic O, ducati in wrldprspctif Amstrdam Vormgving: Argiop Projctliding n Organisati: Pyk Kros Suprvisi: Marjolin Staal D mondial spurtocht is uitggvn door: NME-Cntrum D Klystr Trkwi 8b 904 AB Damwâld Erst uitgav juni 0 0 tkst n tkningn: Oostrhoff & Wijnsma ducativ projctn, Rard Spurtochtbokj

2

3 3 Wlk productn in ht thuisj komn uit ht buitnland? Blangrijk aanwijzingn vooraf! Soms is ht gmakklijk, omdat ht product n buitnlands naam hft. Soms mot j r langr ovr nadnkn, omdat alln d ingrdiëntn waar ht product van gmaakt is uit ht buitnland komn. Product: Land: Buitnlands omdat: Blijf bij lkaar n lt op ht vrkr. Nm j pn m n zt j naam op ht bokj. Wrk zovl moglijk samn. Idr vult zijn ign bokj in, vaak zijn mrdr antwoordn moglijk. Kom j r nit uit dan sla j d vraag ovr. Achtr lk opdracht staat (binnn) of (buitn). Als r binnn staat kan j mt j gropj naar binnn. Als r buitn staat blijf j buitn n bantwoord daar d vragn di bij ht wrkblad horn. Als r achtr n wrkblad binnn staat n d winkl is gslotn do j d opdracht buitn. Als r al n gropj binnn is, wacht j tot dat gropj klaar is voordat julli naar binnn gaan. Er zijn dus nooit tw gropjs tglijk in n winkl. Sla vntul n wrkblad ovr als j vrwacht dat ht t lang gaat durn voordat julli aan d burt zijn. Loop wr trug naar ht gmnthuis. Als j halvrwg d spurtocht bgonnn bnt, kan j vrdr mt wrkblad 4. Als ht druk is in d winkl, ga dan nit allmaal naar binnn, maar stuur tw lrlingn naar binnn om d vragn t bantwoordn. Maak gn lawaai n kom nrgns aan als dat nit nodig is. 8

4 Ho j mot lopn kun j lzn in d tkst na ht pijltj. Als j d wg nit mr wt kun j ook nog op d plattgrond kijkn (in ht middn van ht bokj). Nm dit bokj na d spurtocht wr m naar school. J hbt ht nog nodig! Opdracht,, n 3 don julli mt d hl klas. Dz opdrachtn wordn n indj buitn ht winklcntrum gdaan. Daarna lopn julli mt zijn alln naar ht winklcntrum van Damwâld, n kunnn julli d andr opdrachtn in gropjs don. Hb j all opdrachtn gdaan mt j gropj, dan ga j mt j gropj trug naar ht gmnthuis. Ethuisj Ht Cntrum (buitn) o Ik koop wl ns n patatj. o Ik t graag patat mt: Mijn tw livlingsgrchtn in ht thuisj zijn: n wrkblad 3 7

5 3 Wlk blomn in dz winkl vind jij ht mooist? Soort blom: Klur: Vooraf Dz tocht laat zin hovl d inwonrs van Dantumadil t makn hbbn mt d rst van d wrld. Jij gaat in Damwâld n mondial spurtocht lopn. Ht woord mondiaal komt uit ht Frans: l mond n btknt: d wrld. Ht grootst dl van d wrld nomn wij d Drd Wrld. Wat is dat ignlijk d Drd Wrld? Mr dan vrtig jaar gldn hft imand di trm bdacht. Hij zi: D Erst Wrld, dat zijn wij, d rijk wstrs landn. D Twd Wrld, dat zijn d socialistisch landn (China, d Sovjt-Uni n Oost Europa). D Drd Wrld, dat zijn d arm landn. 6 Op d hok van dit plintj zit n thuisj. Blijf voor ht thuisj staan. D vrschilln tussn d arm landn zijn vl grotr gwordn. Sommig arm landn zijn rijkr gwordn, andr armr. Ook binnn arm landn zijn soms grot vrschilln: in zo n land zijn sommig mnsn bhoorlijk rijk gwordn, maar n groot dl van d mnsn is nog rg arm. D Drd Wrld bstaat dus ignlijk ook nit mr. 3

6 Bovndin klinkt ht n btj of ht d uitslagn van n wdstrijd zijn. Maar omdat idrn daaraan gwnd is gbruikn w d trm Drd Wrld nog stds. Ook in d opdrachtn di horn bij dz tocht. Jildrda s blomnbotik (binnn) Bkijk d kamrplantn. o Ik vind ht hir lkkr ruikn. o Ik zi plantn di wij ook thuis hbbn. o Ik zi plantn di bij ons buitn groin. o Ik zi plantn di in warm landn buitn groin. o Ik hb plantn op mijn slaapkamr. wrkblad Bkijk d snijblomn. W sprkn af dat w ondr d Drd Wrld vrstaan: d landn waarin vl mnsn wonn di arm zijn. Ht zijn ongvr d wrlddln Afrika, Azië n ht zuidn van Amrika. o Er zijn tulpn t koop. o Er zijn rozn t koop. o Tulpn zijn cht Hollands blomn. o Wij hbbn vaak blomn in huis. o Wij hbbn bijna nooit blomn in huis. o Ik hb wl ns blomn gkocht. (Voor wi? Naam: ) Ls voor j gaat wandln d aanwijzingn op bladzijd n god door! 4 5

7 Bakkrij Hslinga vrkoopt ook typisch Fris productn. Kijk maar ns rond. Wlk typisch Fris productn zi j liggn? Schrijf r op Wannr j d bakkrij uitloopt zi j links daarvan n blomnzaak. Ga daar naar binnn. Ht Gmnthuis (binnn) J bnt t gast op ht Gmnthuis in Damwâld. Wlkom! Wat gburt r ignlijk allmaal in ht gmnthuis? Kruis aan wat waar is: o J kunt hir informati haln ovr allrli dingn. o Idrn di in d gmnt Dantumadil gborn wordt staat hir ingschrvn. o J kunt hir n paspoort haln. o J kunt hir gzllig n kaartj lggn. o Ambtnarn hbbn in ht gmnthuis hun wrkplk. In ht gmnthuis drinkn z koffi n th. Thplantn groin ondrmr in China n India. Koffi wordt gmaakt van d koffiboon, di groit in d Drd Wrldlandn. Kruis aan wat waar is: o Th wordt gmaakt van thbonn. o Th wordt gmaakt van thblaadjs. o Thblaadjs groin in ons land. o Thblaadjs groin nit in ons land. o Thblaadjs wordn vooral gplukt door misjs n vrouwn. o Thblaadjs wordn vooral gplukt door jongns n mannn. o Ik lust graag th. Loop ht stadhuis uit, ga ovr d Hynstblom straat naar d Foarwi. Ga daar links richting d rotond. Loop naar d krk. Blijf hir vn staan om d vragn op ht volgnd wrkblad t bantwoordn. wrkblad 4 5

8 Krk (buitn) Bkijk ht gbouw. Kruis aan wat waar is: o Ik vind dit n mooi gbouw. o Ik vind dit gn mooi gbouw. o Ik bn wl ns in dz krk gwst. o Ik gloof in God. o Ik gloof in Allah. o Ik gloof nit in n god. o In Ndrland mag idrn zlf kizn waarin hij glooft. o Ik bn blij dat idrn hir zlf mag kizn waarin hij glooft. Er bstaan vl vrschillnd glovn. Kun jij r dri nomn? wrkblad Bakkrij Hslinga (buitn) o Ik zi vl dingn di ik lkkr vind. o Ik zi gn dingn di ik lkkr vind. o Ik snop graag. o Ik vind chocola hrlijk. o Ik t vaak its van chocola. o Ik zou ht rg missn als r gn chocola mr was. o Chocola wordt gmaakt van cacao. o Cacao wordt gmaakt van cacaobonn. o Cacaobonn groin in ons land. o Cacaobonn groin nit in ons land. o En banktbakkr gbruikt vaak chocola. o Ik vind ht hir lkkr ruikn. o Ik vind ht hir nit lkkr ruikn. o Wij haln wl ns brood bij d bakkr. o Wij kopn brood in d suprmarkt. wrkblad Ga d Bûtrblom straat in n loop di hlmaal uit. J komt dan bij d Conradi-Vnlandstrjitt. Stk di straat ovr n ga links. Aan d rchtrkant zi j dan dirnwinkl Discus. 6 3

9 3 4 Zi j ook gront of fruit di j nog nooit ggtn hbt? o All gront n fruit di ik zi, hbbn wij thuis wl ns ggtn. o hb ik nog nooit ggtn. Er is fruit dat alln in d zomr in d winkl t vindn is. Kijk om j hn. Zi j nu ook fruit in d winkl liggn di j in d wintr hir nit kunt kopn? Discus (binnn) In dz winkl vrkopn z: o slangn o hondn o kattn o knaagdirn o hagdissn o vogls o vissn wrkblad kan j in d wintr nit kopn. 3 o D dirn uit dz winkl zijn in andr landn gvangn. o D dirn uit dz winkl zijn in Ndrland gfokt. o In Ndrland komn dz dirn ook in ht wild voor. Vul in. Ik zou graag n willn. Ga links, daar zit d bakkrij op ht hokj. Wat dnk j? Dit dir lft in ht wild in: o Europa o Afrika o Amrika o Azië o Australië o Dit dir is n cht huisdir n lft nit in ht wild. 7

10 4 Kijk of r n aquarium staat mt gklurd vissn. Vol voorzichtig aan d buitnkant van dit aquarium. Wat vol j? Waarom is dat dnk j? Dit aquarium volt: aan. Ik dnk dat dat is omdat: D cht grontman (binnn) Ga d winkl binnn n kijk wlk vrs grontn n fruitsoortn r t koop zijn. o Ik zi dingn di ik hrlijk vind. o Ik zi dingn di ik nit lust. Ik zi gront of fruit dat: o in Ndrland buitn op ht land wordt vrbouwd. o in Ndrland in kassn wordt gtld. o in andr landn wordt gtld. wrkblad 0 Loop d straat vrdr uit. J komt dan achtr ht winklcntrum op n parkrplaats. D volgnd vragn gaan ovr dit dl van d parkrplaats. Bij d grontn n fruit di hir uitgstald zijn staat soms gschrvn uit wlk land ht komt (zo nit, vraag n mdwrkr). Schrijf van 3 productn op wat ht is n waar ht vandaan komt. Vul in. Ik zi uit Ik zi uit Ik zi uit

11 3 o Ht mst vls komt van v uit ons ign land. o Ht mst vls komt uit ht buitnland. o Ndrlands koin tn vl gras n hooi. o Ndrlands koin tn vl krachtvor. o Vl krachvor voor ht v komt uit ht buitnland. o Vl krachtvor komt uit Ndrland zlf. o Dz slagr slacht d dirn zlf. o D dirn wordn in n slachtrij gslacht. o Dz slagr vrkoopt ook biologisch (EKO) vls. o En karbonad is afkomstig van n varkn. o En karbonad is afkomstig van n ko. o En bifstuk is afkomstig van n varkn. o En bifstuk is afkomstig van n ko. Ga d winkl uit n ga links d gront n fruit winkl binnn. Parkrtrrin (buitn) Hovl auto s passn hir ongvr op ht plin? Er passn op dit plin ongvr: o 0 auto s o 50 auto s o 80 auto s o 00 auto s In n parkrvak waar één auto kan staan, kunnn ongvr 7 fitsn staan. Stl j voor dat r hir gn auto s mr mogn parkrn, alln nog fitsn. Ho groot most d parkrplaats dan ongvr zijn? D parkrplaats zou: o d hlft klinr kunnn wordn. o zvn kr zo klin kunnn wordn. o kunnn vrdwijnn. Op d ruimt di ovrblijft wil ik: o huizn bouwn o n park makn. o winkls bouwn o n splplaats bouwn o n bwaakt fitsnstalling nrzttn o its andrs, nl.: wrkblad 4 o Mt d auto naar d winkl gaan is handigr dan op d fits, want dan kun j zwar boodschappn in d auto lggn. o In d auto hb j mindr last van slcht wr. 0 9

12 3 Kijk ns of j ondrdln van rubbr zit in of aan n auto. Hovl ondrdln van rubbr zi j? Vul in. Ik zi ondrdln van rubbr. Slagrij (binnn) o Ik bn gk op vls. o Ik lust gn vls. o Ik bn vgtariër. D slagr vrkoopt: o paardnvls o schapnvls o struisvoglvls o koinvls o gitnvls o konijnnvls wrkblad 9 Loop trug. Ga ht winklcntrum binnn. Loop langs d Lidl. Aan d linkrkant zi j d DA winkl. Ga hir naar binnn. 0 9

13 Fokkinga lin footwar (binnn) 3 Wat kun j hir allmaal kopn? o schonn o tassn o klding o Ik zi hir schonn di ik mooi vind. o Ik zi hir gn schonn di ik mooi vind. o Ik hb hir wl ns schonn gkocht. o Kapott schonn gooin w thuis wg. o Kapott schonn probrn w thuis zlf t rparrn. o Wij brngn kapott schonn wl ns naar d schonmakr. Wlk matrialn wordn gbruikt voor ht makn van schonn? o lr o kurk o mtaal o stof (katon, linnn) o hout o plastic o rubbr o andrs: Loop d winkl uit n ga links. Daar zi j n slagrij. Loop r naar binnn. wrkblad 8 Drogistrij DA (binnn) 3 Vrogr wrdn r in n drogistrij alln drog warn vrkocht. o J kon ton gdroogd kruidn n spcrijn kopn. o J kunt hir nog stds gdroogd kruidn n spcrijn kopn. o Dz kruidn n spcrijn kwamn vanuit d hl wrld. o Kruidn kunnn n gnskrachtig wrking hbbn. o D gnskrachtig wrking van hostpastills komt nit door d kruidn. o In d drogistrij vrkopn z ook mdicijnn. o J kunt tgnwoordig voor d mst zikts n mdicijn krijgn. o Er zijn zikts waarvoor nog gn god mdicijn gvondn is. In dz DA vrkopn z ook parfum. Zok d afdling parfum op. J mag één gurtj tstn (gbruik daarvoor wl n flsj mt tstr rop!). Ruikt ht lkkr? Om parfum t makn hb j voor d gur blomn nodig. Wlk blomn wordn gbruikt om parfum van t makn? Nom 3 blomn Loop d winkl uit. Ga links, loop vrdr door ht winklcntrum tot j bij d C000 bnt. Ga hir naar binnn. wrkblad 5 8

14 C000 Suprmarkt (binnn) Ga d winkl binnn. Zok d afdling mt d koffi. Zok n pak Max Havlaar koffi. Max Havlaar btknt: o nt zoits als Unox of Douw Egbrts (n ign mrk dus). o dat d koffi maximal kwalitit hft. o dat d koffiborn xtra gld van Ndrland krijgn voor hun bdrijf. o dat d koffiborn in idr gval zovl gld voor hun productn krijgn dat z gnog vrdinn. wrkblad 6 3 o Als j op vakanti gaat naar Oostnrijk dan kun j mt d uro btaln. o Als j op vakanti gaat naar Dnmarkn dan kun j mt d uro btaln. o Duitsland n Blgië hbbn d uro. o Landn in d Drd Wrld hbbn gn uro. o England n Zwdn hbbn wl d uro. Aan n uromunt kun j zin in wlk land ht muntstuk gmaakt is. Vraag j bglidr of di muntgld bij zich hft n vraag of j n muntj mag bkijkn. Bkijk ht muntj. Kan jij ontdkkn in wlk land dz uro gmaakt is? Ht muntstuk dat ik hb bkkn is gmaakt in: Loop ht winklcntrum wr in. Aan d linkrkant kom j d schonnwinkl Fokkinga Lin Footwar tgn. Loop hir naar binnn. 7

15 Pinautomaat (buitn) J staat hir bij n Pin automaat. Kruis aan wat waar is: o Ik hb zlf al n pinpas. o Ik hb nog gn pinpas. o En pinpas kun j alln in Ndrland gbruikn. o Mt n pinpas kun j ook in ht buitnland gld pinnn. All landn di mt d uro btaln, kunnn gmakklijk mt lkaar handln. Dit komt omdat r nit mr gwissld hoft t wordn n r gn moilijk rknsommn gmaakt hovn wordn. wrkblad In dz winkl vrkopn z ook biologisch productn, bijvoorbld biologisch mlk. o Wij kopn nooit biologisch productn. o Wij kopn wl ns biologisch productn. Biologisch productn zijn: o productn di alln in ht wild groin. o miliuvrindlijk vrbouwd. o vaak gzondr dan gwon productn. o duurdr dan gwon productn. o nt zo lkkr als gwon productn. o lkkrdr dan gwon productn. Ho kun j zkr wtn of n product biologisch is? o Dat kun j ruikn. o Dat kun j provn. o Dat mrk j aan d prijs. o Dan staat r n EKO kurmrk op. Wannr j d C000 uit loopt ga j links. J loopt ht winklcntrum uit. Als j buitn staat zi j aan d linkrkant n pinautomaat. Loop r naar to. Wannr r mnsn staan, houd dan afstand. 6 3

16 . Gmnthuis. Krk 3. Discus 4. Parkrplaats 5. DA 6. C Pinautomaat 8. Follinga Lin Footwar 9. Kurslagr Talsma 0. D cht grontman. Bakkrij Hslinga. Jildrda s Blomnbotik 3. Ethuisj Ht Cntrum