3. Tritonus vervanging

Transcriptie

1 3. Tritonus vervanging De verhoogde IV e trap wordt gespeeld om een extra leidtoon te krijgen voor de V e trap. In C majeur wordt de f verhoogd (fis). De cadens I IV +IV V I (C F F# G C) wordt geharmoniseerd tot C F (D7) G7 C. Op deze manier ontstaat een tussendominant D7 voor de V e trap G7. In mineur ontstaat op de verhoogde IV e trap een dubbelverminderd septiemakkoord: Op de verhoogde IV e trap in a mineur vinden we het dis f a c akkoord. We noemen dit een dubbelverminderd septiemakkoord met een verminderde terts, verminderde kwint en verminderd septiem. De dis wil stijgen naar de e en de f daalt naar de e. Twee leidtonen voor de V e trap (E7) die erop volgt. Als we dit enharmoniseren tot es f a c en omkeren tot f a c es ontstaat het F7 akkoord. Een dominant septiem akkoord. Deze dominant wordt gevolgd door de V e trap (E7) van a mineur. In de jazz is dit F7 akkoord bekend geworden als tritonus vervanging. De toonladder die we spelen over deze F7 is de toonladder van a mineur met een verlaagde 5, de es.

2 Wat opvalt is de b (de overmatige kwart, de #4) in deze ladder. Normaal is F7 de V e trap uit Bes majeur met twee mollen. Als tritonusvervanging spelen we echter een #4, omdat hij uit a mineur komt. A mineur heeft een b in de toonladder. De tritonusvervanging wordt ook toegepast in majeur. Daar roept de V e trap spanning op die oplost in de I e trap. In C majeur lost G7 (V) op in C (I). De twee spanningsnoten van de V e trap zijn de terts van G7 (b) die wil stijgen naar de grondtoon van het C akkoord (c) en de septiem van G7 (f) die wil dalen naar de terts van het C akkoord (e). Dezelfde twee spanningsnoten zijn ook aanwezig in het Cis7 akkoord (V) dat op wil lossen in Fis majeur (I). De terts van Cis7, eis (=f) lost op naar fis (grondtoon van Fis majeur) en de septiem van Cis7 (b) lost op naar ais, de terts van Fis. Op de piano lost de tritonus b f naar binnen op in c e, of naar buiten in ais fis (dan noem je de tritonus b eis). De spanningnoten van de twee V e trappen zijn dezelfde: b f van G7 zijn dezelfde spanningsnoten als b eis van Cis7. Ze lossen alleen anders op. Het is mogelijk de spanningsnoten te verwisselen. De spanningsnoten van Cis7 lossen daarmee op naar C majeur.

3 En de spanningsnoten van G7 lossen op naar Fis majeur. De twee spanningsakkoorden G7 en Cis7 liggen een overmatige kwart (tritonus) van elkaar verwijderd. Daarom noemen we deze vervanging een tritonus vervanging. G7 kan Cis7 vervangen en Cis7 kan G7 vervangen. In een II V I cadens wordt vaak gebruik gemaakt van deze vervanging. wordt In een II V I kan de V e trap vervangen worden door de tritonus. In C wordt D-7 G7 C vervangen door D-7 Cis7 C. De chromatiek die ontstaat is kenmerkend voor de tritonus vervanging. Zodra in een cadens chromatiek ontstaat is het vaak een tritonusvervanging.

4 Bij een tritonusvervanging wordt de V e trap met een verhoogde 4 gespeeld. Cis7 als tritonus vervanging van G7 heeft een verhoogde 4: fis wordt fisis (=g). G7 als tritonusvervanging (van Cis7) wordt met een cis gespeeld (verhoogde 4). Track 15: Speel een II V I cadens in C majeur klinkend. Track 16: Speel een II tritonus V I cadens in C majeur klinkend. Een V e trap tritonus vervanging kan vooraf gegaan worden door de II e trap. Er ontstaat dan een tritonus II V. De II V I cadens wordt dan II V tritonus II tritonus V I. Track 17: Speel een II V tritonus II tritonus V I cadens in C majeur klinkend. In een I VI II V cadens kan een tussendominant ook vervangen worden door een tritonus verwante tussendominant. I VI II V in C majeur.

5 Met een tussendominant A7. En een tussendominant D7, waardoor twee tussendominanten ontstaan. De tussendominant A7 kan vervangen worden door een tritonus verwante tussendominant Es7. Track 18: Speel een I tritonus (V) (V) V cadens in C majeur klinkend. De tritonus tussendominant en tussendominant kunnen vooraf gegaan worden door hun II e trap.

6 A Night in Tunesia en One Note Samba zijn twee voorbeelden waarin een tritonus vervanging voorkomt. Track 19: Track 20: Analyseer en speel A Night in Tunesia van Dizzy Gillespie. Analyseer en speel One Note Samba van Jobim.