BOEKHOUTE WAS OOIT EEN HAVEN

Transcriptie

1 BOEKHOUTE WAS OOIT EEN HAVEN Gedurende vele eeuwen was Boekhoute via de Braakman met de zee verbonden. Er was een haven en een grote vissersgemeenschap. Vele Boekhoutenaren van vandaag zijn nakomelingen van de vroegere vissers. In 1952 werd de haven definitief van de Schelde afgesloten. Boekhoute wil de herinnering aan dat verleden levendig houden. Een eerste initiatief daarvoor was de installatie van een monument, het schip BOU 8, naast de kerk in de winter van LEMMERHENGST De BOU-8 is een Lemmerhengst. De eerste Lemmerhengsten werden in 1899 gebouwd. Ze hadden geen motor en beschikten enkel over een stel zeilen. De BOU-8 dateert van 1928 en is waarschijnlijk de laatste Lemmerhengst die gebouwd is. Al vrij vlug kreeg het schip een motor van 60 pk. De Lemmerhengst is van duurzaam eikenhout. Het is een platbodem met een stomp voorschip en een rond achterschip. Drie luiken op het dek geven toegang tot het vooronder, het ruim en de machinekamer. Het vooronder is een kleine leefruimte, met een kacheltje, lage zitbankjes, enge slaapplaatsen en voorraadkastjes. Buiten zijn aan weerszijden van de mast bokken geplaatst: hijskranen voor het slepen van de netten in zee. In de mast hangt nu een mand, het officiële teken dat het schip bezig is met vissen (slepen van de netten.)

2 Het schip Isabella is in 1928 gebouwd in Paal (Nederland) en is in 1965 uit de vaart genomen. Het diende onder meer voor garnaalvisserij. De naam Isabella herinnert aan de periode van Albrecht en Isabella, de Landvoogden die in het begin van de zeventiende eeuw weer rust en welvaart in onze streek brachten. Het scheepsnummer BOU-8 verwijst naar de oude schrijfwijze van Boekhoute: Bouchaute. Geschiedenis van de BOU-8 De BOU-8 is in 1928 gebouwd op de werf Moed en trouw in Paal (Zeeuws-Vlaanderen). De opdrachtgever was Jan Série, een oud Boekhoutenaar die naar Zeebrugge was uitgeweken. Oorspronkelijk noemde het schip de Kamiel, naar de zoon van de eigenaar, en het voer onder het

3 scheepsnummer Z13. Later voer het onder het scheepsnummer BOU-6 en behoorde het toe aan de familie Rammeloo, vissers die nog steeds in Boekhoute wonen. Nieuw leven voor de BOU-8 In het begin van de jaren 70 zocht Boekhoute naar een manier om zijn vissersverleden weer in herinnering te brengen. In Sluiskil vond burgemeester Edgard Stockman een bijna wrak van een Lemmerhengst, de Kamiel. Alles boven dek was afgebroken. Vele vrijwilligers, vooral gepensioneerde vissers, kalefaterden het vervallen tuig op. We schrijven 15 december 1972, het schip werd onder grote belangstelling naar het dorp. Zelfs de schoolkinderen mochten de klas verlaten om dit evenement mee te maken. In maart 1973 was het schip weer volledig opgetuigd. Het kreeg het scheepsnummer BOU-8 en werd Isabella gedoopt. Er kwamen zoveel bezoekers, zodat men verplicht was een beurtrol op te stellen. Er waren elke zondag twee vissers aan boord om uitleg te geven. Vanuit deze noodzaak werd de vissersvereniging opgericht.

4 De haven van Boekhoute Ongeveer 800 meter verderop, in Nederland liggen de uitlopers van de Braakman. Eeuwenlang was dit een open zijarm van de Schelde. Rondom de Braakman lagen de bloeiende vissershavens van Philippine, Hoek en Boekhoute. De haven van Boekhoute lag ongeveer 2,5 Km van de dorpskern. Door de Belgische onafhankelijkheid kwam de haven van Boekhoute op Nederlands grondgebied te liggen. Dat zorgde uiteraard voor de nodige moeilijkheden. Toch leefden er in 1911 in Boekhoute nog een 700-tal mensen van de visvangst. In 1952 werd de Braakman van de Schelde afgesloten door een dijk en de haven verdween. Vandaag varen nog 4 vissersschepen met de kentekens BOU, de afkorting van de vroegere schrijfwijze Bouchaute. Hun schippers zorgen bijna dagelijks voor verse vis of garnalen. Naast de dorpskerk ligt de BOU-8, een oud visserschip, ter nagedachtenis van de vroegere vissersgemeenschap. Momenteel (juli 2014) zijn de bokken van het schip weg, ook de bovenbouw kan men niet meer waarnemen. Het schip wordt gerestaureerd (als er genoeg budget voorhanden is?)

5 Ontstaan en evolutie van het visserij museum Ooit was Boekhoute via de Braakman met de zee verbonden. In 1952 werd de vissershaven van Boekhoute definitief van de Schelde afgesloten. In 1972 vertrok vanuit de gemeentelijke jongensschool, onder impuls van Hubert De Laender, een oproep om prentkaarten en oude foto s van Boekhoute te verzamelen. De respons was zo hoog en men kreeg zoveel materiaal, dat burgemeester Edgard Stockman het zinvol vond een heemkundige kring op te richten. Al heel vlug kwam er voor de Boehoutenaren een voorstelling van één dag. Dit alles werd de basis voor een visserijmuseum. In het begin was het museum ondergebracht op de zolder van de lagere school. Tussen 1933 en 2002 bevond het zich in het Viskot in de Vliet. Daarna verhuisde het naar het voormalige stadhuis (achter de kerk) van Boekhoute, waar we ons nu bevinden. In 2007 werd het museum vernieuwd tot het huidige bezoekerscentrum.

6

7

8

9 De havens van Boekhoute

10 Door de bouw van de dijken rond 1600 kwam het water van de Braakman niet meer tot aan de dorpskern van Boekhoute. De Boekhoutenaren verhuisden de haven naar het noorden, naar de wijk die nu nog steeds Haven (1) genoemd wordt. Aan de ene kant was de dijk van de Laureinepolder, aan de andere kant een evenwijdig dijkje. Hiertegen konden de schepen rusten bij laag water. In 1794 verhuisde de haven weer. Ze lag nu aan Het Olmendijkje (2). Het dijkje was begroeid met olmen. Er was plaats voor 30 tot 40 schepen aan houten kaaimuren. Het was moeilijk om over land tot bij de haven te komen: het lossen en laden moest met kruiwagens gebeuren. De haven aan het Olmendijkje werd gebruikt tot Rond 1900 was de haven aan het Olmendijkje sterk verzand. Schepen konden bijna niet meer in- en uitvaren. Vlak na de Eerste Wereldoorlog werd het Isabellakanaal gegraven. Dat is 3,8 Km lang en loopt van de Isabellasluis tot de Braakman. Boekhoute kreeg ook een nieuwe, betere haven, de Isabellahaven (3). Die lag op Nederlands grondgebied, ongeveer 2,5 Km van de dorpskern van Boekhoute. De isabellahaven was de laatste haven van Boekhoute.

11

12 1952: einde van de Isabellahaven In 1952 sloten de Nederlanders de Braakman af van de Schelde met een dijk. Daardoor kwam er een einde aan de visserij vanuit de Isabellahaven. Als compensatie mochten de boekhoutse visers in Terneuzen aanleggen. De afstand van Boekhoute naar Terneuzen was 15 Km en de fiets was het enige vervoermiddel voor de vissers.

13 Tijd voor een nieuwe haven? 2007: De gemeente Assenede droomt ervan om in Boekhoute een jachthaven aan te leggen. Met Philioppine als Nederlandse partner en financiële middelen van hogere overheden zou dit haalbaar kunnen zijn. De jachthaven zou de enige in Vlaanderen zijn met toegang tot de Westerschelde. Aanmeren in de polders: voor de Boekhoutenaren een vertrouwd beeld; voor de toerist een buitenkans

14 1920: monopolie op mosselzaad In 1920 verleende de Belgische regering aan de vissers van Boekhoute het monopolie voor het oogsten van mosselzaad. Het oogsten gebeurde in de wintermaanden. Het mosselzaad bevond zich op de uiterste punten van de golfbrekers. De vissers voeren met hun schip tot in de buurt en stapten dan over op een kleiner bootje waarmee ze tot aan de golfbreker roeiden. Daar plukten ze het zaad. De Boekhoutenaren beperkten zich niet tot de Belgische kust, maar voeren tot Noord-Holland en de tochten duurden vaak verschillende weken. Het mosselzaad was zeer gegeerd bij de Zeeuwse mosselkwekers en bracht veel geld op. Het monopolie bracht welvaart voor de Boekhoutse vissers. Tweede Wereldoorlog: Boekhoutse visserij bloeit! De haven van Boekhoute werd zeer belangrijk tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er was een groot voedseltekort in België. De Boekhoutse vissers vingen grote hoeveelheden sprot en haring (levaart) en verdeelden die over het hele grondgebied. De vis werd in ieder Vlaams dorp verkocht. Tijdens de de Tweede Wereldoorlog kwamen er daarom veel vissers bij in Boekhoute. Een andere reden was dat vissers vrijgesteld werden van verplichte arbeid in Duitsland. 1944: De Duitsers blazen alle Boekhoutse schepen op Op het einde van de Tweede Wereldoorlog wilden de Duitsers voor hun vlucht een beroep doen op de Boekhoutse vissers. Die moesten hen overvaren naar Zeeland. Maar de vissers waren nergens te vinden. Uit wraak brachten de Duitsers toen alle schepen tot ontploffing. Dat waren vooral zeilschepen: Hoogaarzen en Lemmerhengsten. Naast de kerk in Boekhoute ligt de laatste Lemmerhengst van het dorp, de BOU-8, ter nagedachtenis van de vroegere gemeenschap. De vissersvrouw Al die jaren heeft de vissersvrouw een niet onbelangrijke rol gespeeld. De gekookte garnalen werden aan land gebracht door de visser. Zijn vrouw zorgde voor de verdere verwerking: pellen, verkopen Het pellen gebeurde vaak in familiekring en ook de kinderen waren daarbij betrokken.

15 De vis moet verkocht worden Tot 1914 voerden de Boekhoutse vissers hun mosselen meestal in via het Nederlandse Philippine. Hieronder zie je een foto van een Boekhoutse mosselventer met zijn kar. Om aan iedereen te laten horen dat de mosselkar toegekomen was, gebruikte hij een luid klinkende ratelaar. Na 1900 verstuurden Boekhoutse vissers regelmatig krabben naar Noord-Frankrijk, onder andere naar Dieppe. De NMBS bouwde hiervoor een klein pakhuis bij het station (dat toen nog een emplacement van zes sporen telde!) waar de vissers de koopwaar tijdelijk konden bewaren. Men bracht zelfs mosselen met paard en kar naar Parijs! Crisisstrand Boekhoute was tijdens de economische crisis tussen de twee wereldoorlogen welbekend bij Gentenaars. De uitlopers van de Braakman, net boven Boekhoute, waren voor hen het dichtste strand. In de zomer kwamen velen pootjebaden aan het crisisstrand, aan de overkant van de vaargeul. Er waren enkele cafés. Ook vroeger al zakten vele Gentenaren tijdens de Gentse feesten jaarlijks af naar Boekhoute.

16

17 De vissersschool van Boekhoute

18

19 Het vernieuwde museum: een indruk

20 Boekhoute aan de Braakman In de vroege middeleeuwen lag Boekhoute op de rechteroever van de Braakman. Dat was toen nog een grote zijarm van de Westerschelde. In de 13 e eeuw kwam de Braakman tot aan de wijk Hoek, bij de Graafjansdijk. Die plaats was ideaal voor de visserij.

21 Het geweld van de zee Het gebied van de vier ambachten bestond grotendeels uit slikken en schorren. De zee en de Schelde overspoelden regelmatig het land. Bij stormweer kwam het soms tot echte rampen. Op 22 januari 1440 werden Ter Piete, Koudekerke, Wevelswale en Peerbome helemaal door de zee en de Schelde verzwolgen. De invloed van Albrecht en Isabella Isabella moet in (groot) Assenede wel een van de populairste meisjesnamen zijn. Er is de Isabellapolder, de Isabellahaven, het schip Isabella ( en ). Zij brachten rust in onze streken, na tijden van overstromingen, pestepidemieën, godsdienstoorlogen en plunderingen door geuzen en vrijbuiters.

22 Dijken en polders : de Braakman wordt bedwongen Vanaf de 15 e eeuw probeerde men overstromingen te verhinderen door dijken te bouwen. Het vrijgekomen land was vruchtbare poldergrond. De Braakman werd kleiner. Bij storm brak de zee soms weer door de dijken en overstroomde de polders. De dijken zijn nu nog goed zichtbaar in het landschap. Sommige dragen de naam van de vorst die heerste toen de dijk of de polder aangelegd werd: Isabellapolder (Albrecht en Isabella), Gravejansdijk.

23 De Keure van Johanna

24 De vier ambachten

25

26 1830: problemen voor Boekhoute De scheiding tussen België en Nederland in 1830 bracht problemen voor Boekhoute. Men had de grens zo gelegd, dat de haven en het dorp van Boekhoute in verschillende landen lagen. De haven lag in het noordelijke deel, dus in Nederland en het dorp in het zuidelijke deel, in België. Het Traktaat van 1839 en de uitvoeringsbesluiten van 1843 moesten dit oplossen. Ze zorgden ervoor dat de Boekhoutse vissers zonder grensbelemmeringen hun beroep konden uitvoeren. Ze mochten vrij de grens oversteken van de haven naar het dorp en omgekeerd. Het Leopoldskanaal Het krekengebied ligt niet veel hoger dan de zeespiegel. Het overtollige water is eeuwenlang via beken, sluizen en stuwen naar de Westerschelde wegleid. Vanaf 1830 lagen alle doorgangen naar de Westerschelde op Nederlands grondgebied. De Nederlanders sloten alle sluizen en stuwen af, zodat het water uit de Belgische polders, kreken en beken niet meer kon wegstromen. België besloot toen om een eigen kanaal te graven voor de afwatering van het gebied: het Leopoldskanaal.

27 Het Leopoldskanaal loopt helemaal over Belgisch grondgebied, van Boekhoute tot Heist, en is 43 Km lang. Het ontwerp dateert van Het kanaal werd de jaren nadien helemaal met schop en kruiwagen uitgegraven.