Bouwinvest in de Maatschappij

Transcriptie

1 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 en verder Environment Social Governance

2 voorwoord directievoorzitter Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen en rendement gaan heel goed samen. Basis voor de bedrijfsvoering van Bouwinvest is het vertrouwen van onze stakeholders. Dit heeft alles te maken met integriteit, eerlijkheid en maatschappelijk ondernemen; fundamentele voorwaarden bij het duurzaam behalen van onze rendementsdoelstellingen. Bouwinvest heeft, als vastgoedvermogensbeheerder voor institutionele investeerders, van nature een lange termijn visie. We ontwikkelen vastgoed en blijven omdat we de projecten ook in exploitatie nemen langdurig betrokken. Wij investeren in langdurige kwaliteit van het vastgoed in onze fondsen, wat bijdraagt aan de duurzaamheid en de sociale cohesie in de wijk. Een voorbeeld hiervan is de gunstige energieprestatie van onze gebouwen, met overwegend groene Energie Labels in de woningsector. Daarnaast hebben we veel geïnvesteerd in gebiedsontwikkeling, wat heeft geleid tot gezonde en veilige wijken waar mensen langdurig en prettig wonen. Rendement en duurzaamheid gaan dus heel goed samen. Maar we kunnen veel meer doen om nòg duurzamer te worden. Wij zien het als good governance om duurzaam te handelen waarbij, naast energiezuinigheid, de nadruk wordt gelegd op het gebruik van duurzame materialen en een gezonde omgeving voor onze huurders. Een duurzame aanpak zal ervoor zorgen dat onze kwaliteit behouden blijft, nu en in de toekomst.

3 Maar duurzaamheid moet van binnenuit komen. Om die reden gaan we als organisatie concreet aan de slag. Niet alleen ons vastgoed, maar ook de managementorganisatie, moet duurzamer worden. Hierbij vragen we de inzet van alle medewerkers van Bouwinvest. Aan de hand van voorliggend Beleidsplan zullen acties worden uitgevoerd om onze ambities waar te maken. Daarbij zal iedere business unit en iedere medewerker met duurzaamheid te maken krijgen. Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 Wij zijn ervan overtuigd dat een duurzame en verantwoorde bedrijfsvoering bijdraagt aan de handhaving van een stabiel rendement. Nu, en in de toekomst. Dick van Hal Directievoorzitter Bouwinvest 3

4 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan inhoud 5 introductie MVO bij Bouwinvest 6 Onze visie op Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 7 Onze missie voor MVO 7 Verankering van MVO in de organisatie 8 Onze rapportage van MVO 10 milieu (environment) 11 Verduurzaming eigen bedrijfsvoering 11 Duurzame ontwikkeling van vastgoed en omgeving 12 Duurzaam management van vastgoed en omgeving 14 Toetsing van duurzaamheid van gebouwen 15 Ambities 2011 en verder 16 maatschappij (social) 16 Betrokkenheid met onze werknemers 17 Duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren 17 Duurzame en maatschappelijke investeringsrichtlijnen 19 Sociaal-maatschappelijk ontwikkelingsprogramma 20 Ambities 2011 en verder 21 governance 22 Corporate governance 22 Stakeholder betrokkenheid 25 Ambities 2011 en verder 26 overzicht ambities 2011 en verder 32 Bijlage I Index Global Reporting Initiative (GRI) 36 Bijlage II UN Global Compact (UN GC) 37 Bijlage III Index UN Principles for Responsible Investments (UN PRI)

5 introductie Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan Met een totaal belegd vermogen van circa EUR 5,2 miljard (november 2010) is Bouwinvest Real Estate Investment Management (REIM) B.V. ( Bouwinvest ) een van de grootste onafhankelijke vastgoedvermogensbeheerders in Nederland voor institutionele investeerders, met als grootste aandeelhouder het pensioenfonds bpfbouw. De Nederlandse beleggingsportefeuille is ondergebracht in een familie van fondsen waaronder een woningfonds, Directeur Projectontwikkeling Eelco Siersema Staf Financieel Corporate Control Risk Management Reporting Financiële Administratie Statutaire Directie Dick van Hal (voorzitter) Rob Vroom (financieel directeur) Directeur Asset Management Allard van Spaandonk Staf Algemeen Research & Investment Strategies Juridische Zaken HRM & Facilitaire Zaken Marketing & Communicatie ICT & Business Proces Management Director International Investments Stephen Tross Staf Projectontwikkeling Staf Asset Management Staf International Investments Regio Midden-Oost Wim Nijman Regio West Ebe Treffers Regio Zuid Jan Bruil Asset Management Winkels Collin Boelhouwer Asset Management Kantoren Bas Jochims Asset Management Woningen Michiel de Bruine Portfolio Europe Jeroen Winkelman Portfolio Europe & Asia Jeroen de Grunt Portfolio USA & New Markets Gijs Plantinga

6 een kantorenfonds en een winkelfonds. Een eigen ontwikkeltak voorziet het Woningfonds van nieuw vastgoed dat aansluit op onze kwaliteitseisen. Daarnaast bestaat de portefeuille uit internationale investeringen in Europa, de Verenigde Staten en Azië. Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan De inhoud van dit MVO Beleidsplan heeft betrekking op de ambities van de managementorganisatie van Bouwinvest en wordt ter goedkeuring voorgelegd aan de aandeelhouders. Voor meer informatie over de organisatie van Bouwinvest wordt verwezen naar onze website Onze visie op Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) is een breed begrip dat op verschillende manieren kan worden uitgelegd. Voor Bouwinvest betekent MVO een vorm van ondernemerschap waarbij alle medewerkers in de organisatie verantwoordelijkheid nemen voor de effecten van hun handelen op milieu en maatschappij. Centraal staat hierbij dat de negatieve effecten op milieu en maatschappij zoveel mogelijk worden teruggebracht en de positieve effecten worden versterkt. Per definitie brengt MVO dilemma s met zich mee, omdat het leidt tot overwegingen in het spanningsveld tussen financiële winst en maatschappelijke winst. De uitdaging is om invulling te geven aan MVO op een manier die past bij Bouwinvest, inspeelt op verwachtingen van stakeholders èn een maatschappelijke meerwaarde creëert. Reikwijdte MVO gaat verder dan het zich houden van de organisatie aan minimale weten regelgeving. Wij verwachten van onze medewerkers een actieve houding in het zoeken naar oplossingen om MVO te bevorderen. MVO speelt bij alle kernprocessen van de organisatie een rol. Bovendien raakt het ook onze vastgoedbeleggingen en de stakeholders met wie wij werken. Over prestaties op het gebied van MVO leggen wij verantwoording af aan stakeholders in het bijzonder en de maatschappij als geheel.

7 Drie onderdelen Om het MVO beleid bij Bouwinvest toe te lichten is gekozen voor een verdeling in drie onderdelen, te weten: Milieu (Environment) (E) Maatschappij (Social) (S) Governance (G) Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan Deze onderdelen staan bekend onder de noemer ESG. Voor ieder onderdeel heeft Bouwinvest haar ambities op het gebied van MVO gedefinieerd. Onze missie voor MVO Bouwinvest heeft op het gebied van MVO een missie die bestaat uit vier belangrijke onderdelen: een positieve bijdrage leveren aan de maatschappij bijdragen aan verhoogde werknemerstevredenheid bijdragen aan een verlaagde milieubelasting een goede corporate governance als randvoorwaarde voor al ons handelen Wij willen onze missie voltooien door er concrete doelstellingen en acties aan te verbinden die door onze werknemers van de verschillende afdelingen binnen de organisatie worden opgepakt. We spreiden de acties over een periode van meerdere jaren. Wij beginnen met de concrete vastlegging en sturing op MVO in de gehele organisatiestructuur vanaf 2011 en leggen verantwoording af over onze prestaties op MVO vanaf In de toekomst kunnen wij onze ambities jaarlijks uitbreiden. Verankering van MVO in de organisatie De afdelingen dragen de verantwoordelijkheid voor onderdelen uit het MVO Beleidsplan. Deze verantwoordelijkheden zijn opgenomen in de betreffende afdelingsplannen in De Werkgroep Duurzaamheid speelt een belangrijke rol in de ondersteuning en advisering van de organisatie. De Directie draagt de eindverantwoordelijkheid voor MVO bij Bouwinvest.

8 Onze rapportage van MVO Er worden twee afzonderlijke rapportages uitgebracht waarin we ons MVO beleid verantwoorden naar onze stakeholders. De eerste rapportage is het voorliggende MVO Beleidsplan, waarin het MVO beleid en de ambities voor 2011 en verder worden toegelicht. Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan MVO Beleidsplan Het MVO Beleidsplan is opgedeeld in drie hoofdstukken volgens de ESG onderdelen, te weten Milieu (Environment), Maatschappij (Social) en Governance. Per onderdeel worden de ambities op organisatie- en vastgoedbeleggingsniveau toegelicht in een apart hoofdstuk. Aan het einde van ieder hoofdstuk worden de doelstellingen voor 2011 en verder benoemd. MVO Jaarverslag De tweede rapportage is een MVO Jaarverslag, waarin onze prestaties op het gebied van MVO jaarlijks worden toegelicht. Deze rapportage zal in 2012 voor het eerst worden uitgebracht met informatie over de prestaties in Global Reporting Initiative (GRI) Beide rapportages zijn opgebouwd volgens de richtlijnen van de Global Reporting Initiative (GRI). Dit zijn internationaal gehanteerde richtlijnen voor rapportage van MVO. Verslaglegging volgens de GRI draagt bij aan uniformiteit, transparantie en integriteit van de communicatie over ons MVO beleid. De GRI omvat vijftig prestatie indicatoren om ambities op het gebied van MVO meetbaar te maken, de zogenaamde KPI s. Wij verbinden onze ambities aan twintig van deze KPI s. Een overzicht van de ambities en bijbehorende KPI s staat achterin deze rapportage. De GRI-index is opgenomen in bijlage I. Jaarlijks zullen onze prestaties worden geëvalueerd middels een toetsing. Hierover wordt meer verteld in het MVO Jaarverslag. Kijk voor meer informatie over GRI op

9 Gegevensverzameling Een deel van de gegevens voor het MVO Jaarverslag wordt in 2011 voor het eerst verzameld. Dit heeft tot gevolg dat in het eerste MVO Jaarverslag in 2012 slechts beperkte informatie kan worden geleverd over onze prestaties. Wij streven ernaar om in de toekomst steeds beter inzicht in onze ambities en voortgang van prestaties te geven middels cijfermatige trends en ontwikkelingen. Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan

10 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 milieu milieu (environment) 10 Maar liefst 40% van de CO 2 uitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door de gebouwde omgeving. Bouwinvest is zich bewust van haar aandeel hierin en wil het energiegebruik van de vastgoedvoorraad en eigen organisatie naar beneden brengen. Daarnaast vormt de uitputting van bossen door illegale houtkap een van de grootste belastingen op het milieu. Hier heeft de bouwsector een groot aandeel in. Bouwinvest wil haar belasting op het milieu verlagen door duurzame houtvarianten toe te passen. De kernactiviteiten van Bouwinvest zijn projectontwikkeling en asset management van Nederlands vastgoed en investeren in internationale vastgoedfondsen. Bij het uitvoeren van deze activiteiten is er een groot raakvlak

11 met milieu en maatschappij. In dit hoofdstuk wordt toegelicht op welke wijze Bouwinvest dagelijks met milieu en maatschappij wordt geconfronteerd en hoe wij daar op een verantwoorde manier mee om gaan, met als doel om een positieve bijdrage te leveren aan de maatschappij en een verlaagde milieubelasting te realiseren. milieu Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan Verduurzaming eigen bedrijfsvoering Bouwinvest is zich bewust van haar eigen belasting op het milieu door de dagelijkse processen die nodig zijn voor de bedrijfsvoering, zoals energiegebruik op het kantoor. Begin 2011 wordt het eigen kantoor verbouwd. Daarbij ligt de nadruk op energiezuinige maatregelen voor verlichting, ventilatie en koeling. Tevens wordt een nieuw printerpark aangelegd met een printbeleid, om papierverbruik te verlagen. Wij zijn ons ervan bewust dat de processen die effect hebben op milieubelasting veel verder reiken dan alleen energieverbruik en papierverbruik op het eigen kantoor. Het woon-werk verkeer van onze medewerkers is daar een goed voorbeeld van, maar ook ons dagelijkse waterverbruik, dagelijkse voedselgebruik en afvalstromen van onder andere plastics en chemisch afval. Wij streven ernaar om in de toekomst in toenemende mate onze milieubelasting op verschillende gebieden te verlagen. Duurzame ontwikkeling van vastgoed en omgeving Op het gebied van projectontwikkeling richt Bouwinvest zich voornamelijk op de ontwikkeling van woningen, om deze vervolgens onder te brengen in het woningfonds. Bouwinvest ziet het niet alleen als een economisch belang, maar ook als haar maatschappelijke verantwoordelijkheid, om niet voor toekomstige leegstand te bouwen. Daarom wordt er ontwikkeld op basis van een lange termijn visie op de huurmarkt: 1 Er wordt een periodieke marktoriëntatienota opgesteld van gemeenten en gebieden in Nederland waar de vraag naar onze ontwikkelde producten, met de nadruk op huurwoningen, naar verwachting de komende decennia groot zal blijven. De uitkomsten uit de marktoriëntatienota worden gebruikt bij de bepaling van gebieden waar nieuwe projecten zullen worden gerealiseerd. 2 De wensen van woninghuurders worden uitgewerkt in een periodieke huurdersegmentatienota. Op basis

12 van specifieke voorkeuren van vooraf gedefinieerde huurdersegmenten, ontwikkelt Bouwinvest woningen die maximaal aansluiten bij deze wensen. milieu Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 Naast het streven om niet te bouwen voor de leegstand, hecht Bouwinvest belang aan duurzame en maatschappelijk verantwoorde projectontwikkeling. De afgelopen jaren zijn in een aantal projecten van Bouwinvest innovatieve technieken voor duurzaamheid toegepast, zoals warmte koude opslag (WKO). Deze trend zal worden voortgezet. Op basis van de ervaringen met bestaande technieken in verschillende projecten kunnen steeds betere combinaties van maatregelen worden toegepast bij de ontwikkeling van nieuwe woningbouwprojecten. Vanaf 2011 zullen er concrete acties worden uitgevoerd om duurzame ontwikkeling in de toekomst te ondersteunen: 1 Naast het Bouwbesluit, dat de randvoorwaarde bij de projectontwikkeling vormt, hanteert Bouwinvest in veel gevallen de richtlijnen voor duurzaam bouwen (Dubo). Deze Dubo-richtlijnen zijn al jarenlang onderdeel van onze voorwaarden voor de bouw. Vanaf 2011 zullen de Dubo-eisen als vast onderdeel worden opgenomen in het Programma van Eisen voor onze woningbouw, met een focus op duurzaam energie- en materiaalgebruik. 2 Bij iedere projectontwikkeling werkt Bouwinvest samen met leveranciers van producten en goederen. Ook van hen wordt verwacht dat ze zich inzetten voor duurzaamheid. Vanaf 2011 zal Bouwinvest daarom bij de aanbesteding vragen om duurzame alternatieven bij bestaande leveranciers en deze in overweging nemen bij de realisatie van nieuwbouwprojecten. De nadruk ligt hierbij op duurzame houtvarianten en energie-efficiënte maatregelen. 12 Duurzaam management van vastgoed en omgeving Het managen van vastgoed is onder te verdelen in commercieel en technisch management. Commercieel management is gericht op de relatie met onze huurders. Bouwinvest deelt belangen met huurders, bijvoorbeeld als het gaat om duurzaamheid, gezondheid en veiligheid. Wij zien het als onze maatschappelijke verantwoordelijkheid om een prettige leefomgeving voor onze huurders te creëren en deze ook te behouden. Daarom communiceert Bouwinvest actief met huurders om op de hoogte te blijven van huurderstevredenheid. Sinds een aantal jaren worden hiervoor twee middelen ingezet:

13 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 milieu 13 1 Er worden periodieke huurderstevredenheidsonderzoeken uitgevoerd om te bepalen of het vastgoed in de fondsen aan de huurderswensen voldoet. Indien nodig worden er acties uitgevoerd om de tevredenheid te vergroten, in samenwerking met beheerders en huurdersbelangenverenigingen. 2 Bouwinvest heeft een klankbordpanel van ruim woninghuurders, dat regelmatig wordt geraadpleegd om de wenselijkheid van nieuwe en bestaande ontwikkelingen te peilen. Op basis van de reacties van het huurderspanel kan Bouwinvest gericht investeren in gewenste verbeteringen die door de huurders worden aangegeven. Onder technisch management valt onder andere onderhoud en renovatie van het vastgoed. Zoals gezegd heeft Bouwinvest de ambitie om haar bestaande voorraad te verduurzamen om daarmee de CO 2 uitstoot door energieconsumptie naar beneden te brengen en de belasting op het milieu door overmatige boskap te verlagen. Bij technisch management kan dit worden gerealiseerd door te kiezen voor duurzame alternatieven bij vervanging van materialen en installaties. Voor de bestaande vastgoedvoorraad in de fondsen ondernemen wij daartoe een aantal acties: 1 Bouwinvest weegt haar investeringen in nieuw en bestaand vastgoed af op basis van een risico-rendement model. Duurzaamheid wordt in 2011 opgenomen in dit model voor het woning-, winkel- en kantorenfonds, waardoor duurzaamheid integraal onderdeel wordt van de investeringsafweging. 2 Bij groot onderhoud en renovatie van het bestaande vastgoed werkt Bouwinvest samen met leveranciers van producten en goederen. Ook van hen wordt verwacht dat ze zich inzetten voor duurzaamheid. Vanaf 2011 zal Bouwinvest daarom bij de aanbesteding vragen om duurzame alternatieven bij bestaande leveranciers en deze in overweging nemen bij de realisatie van groot onderhoud en renovatie. De nadruk ligt hierbij op duurzame houtvarianten en energie-efficiënte maatregelen. 3 In 2010 heeft Bouwinvest een enquête uitgezet naar beheerders met vragen over de duurzaamheid van het vastgoed in de fondsen op de thema s energieprestatie, materiaalgebruik en gezond binnenklimaat. Op basis van de ingevulde gegevens hebben wij een nulmeting gemaakt van de kwaliteit van het vastgoed in de fondsen. In elk fonds wordt in 2011 een aantal objecten geselecteerd waarbij acties voor concrete verduurzaming zullen worden toegepast. De acties worden zoveel mogelijk in samenwerking met beheerders en huurders opgezet.

14 Toetsing duurzaamheid van gebouwen milieu Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 Om duurzaamheid van gebouwen te kunnen toetsen zijn verschillende waarderingssystemen ontwikkeld die worden gehanteerd op de Nederlandse vastgoedmarkt. Bouwinvest is founding partner van een van deze systemen, te weten BREEAM NL 1, wat wordt ontwikkeld door de Dutch Green Building Council (DGBC) in samenwerking met partijen uit de Nederlandse vastgoedmarkt. Bouwinvest zet zich actief in om de ontwikkeling van BREEAM NL te ondersteunen. Bouwinvest neemt sinds 2009 deel in de werkgroep voor de ontwikkeling van de richtlijnen volgens BREEAM NL Gebied. Ook zijn reeds drie BREEAM NL Experts en een BREEAM NL Assessor opgeleid vanuit Bouwinvest om de BREEAM NL methode in praktijk te kunnen toepassen. Tot nu toe zijn er bij Bouwinvest nog geen ambities gesteld om een bepaald BREEAM NL niveau te behalen, maar de kennis van BREAAM NL zal in 2011 nog verder worden verdiept om te bepalen of er in de toekomst kan worden ontwikkeld volgens een BREEAM NL Good of Very Good niveau. Met deze verdieping van kennis is reeds in 2010 gestart. Zo is ons eigen gebouw, alsmede een kantoorgebouw in het kantorenfonds getoetst volgens de voorlopige BREEAM Bestaande Bouw methode. Ook is in 2010 gestart met het uitvoeren van een onderzoek in samenwerking met DGBC naar de wenselijkheid van de richtlijnen van BREEAM NL Woningbouw onder het huurderspanel van Bouwinvest. Wij gaan er vanuit dat wij in de toekomst onze BREEAM NL kennis kunnen inzetten om duurzame projecten te ontwikkelen en de bestaande bouw in de fondsen op een duurzame manier te renoveren Kijk op of voor algemene informatie over BREEAM NL en de toetsing van kantoorgebouwen met de voorlopige versie van BREEAM Bestaande Bouw.

15 Ambities 2011 en verder milieu (environment) Missie Doelstellingen Concrete actie Termijn Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 milieu 15 Verlaagde milieubelasting Verduurzamen eigen Monitoren energie- en papiergebruik kantoor organisatie Papierverbruik terugdringen printerpark en printbeleid Energiebesparende maatregelen in kantoor Duurzaam ontwikkelen Duurzaamheid in PvE voor de ontwikkeling van vastgoed Duurzaamheid als onderdeel opnemen van de aanbesteding, op product en fondsniveau Verduurzamen van de Inzicht in huurderswensen voor MVO en duurzaamheid vastgoedbeleggingen in de fondsen verkrijgen Inzicht in initiatieven van fondsmanagers voor verduurzaming van het vastgoed in de indirecte fondsen verkrijgen Duurzaamheid opnemen in risico-rendement model voor vastgoedbeleggingen Concrete verduurzaming van woningen, winkels en kantoren realiseren en voortzetten Kennis van duurzaamheid Kennis van BREEAM NL Woningbouw, Gebied vergroten en Bestaande Bouw vergroten Kennis van duurzame materialen vergroten

16 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 maatschappij maatschappij(social) 16 Betrokkenheid met onze werknemers Onze werknemers hechten belang aan een maatschappelijk verantwoorde bedrijfsvoering en een duurzaam personeelsbeleid. Bouwinvest heeft voor de Human Resources Management activiteiten als uitgangspunt om te investeren in de ontwikkeling, vitaliteit en loyaliteit van medewerkers.

17 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 maatschappij 17 Personeelsbeleid Het personeelsbeleid richt zich op de vier aandachtsgebieden: verkrijgen en behouden van waardevolle medewerkers, ontwikkeling van de organisatie en haar medewerkers, eerlijke arbeidsvoorwaarden en het stimuleren van vitaliteit. De specifiek aan MVO gerelateerde aandachtspunten voor de komende jaren zijn het verwerven, ontwikkelen en behouden van de diversiteit binnen het bedrijf en het stimuleren van de directe betrokkenheid van medewerkers bij het in de praktijk brengen van MVO, van duurzaam vervoer en reductie van papierverbruik tot eigen maatschappelijke bijdragen. Ondernemingsraad De Ondernemingsraad is een vanzelfsprekende gesprekspartner voor alle onderwerpen die effect hebben op werknemers, zowel in de bedrijfsvoering als het personeelsbeleid. Medewerkers worden direct betrokken bij de ontwikkelingen in de organisatie door de reguliere overlegstructuur, deelname in projectgroepen en fora op het intranet. In het extern uitgevoerde medewerkerstevredenheid-onderzoek kunnen zij zich uitspreken over alle belangrijke aspecten van de bedrijfsvoering. Duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren Op internationaal gebied neemt Bouwinvest als investeerder deel in vastgoedfondsen, waarbij wij over het algemeen geen directe invloed kunnen uitoefenen op de duurzaamheid van het vastgoed. Hierbij zijn wij afhankelijk van de strategie voor duurzaamheid en MVO van de fondsmanagers van het fonds waarin wij investeren. Voorafgaand aan een participatie in een fonds wordt echter wel onderzoek gedaan naar de strategie van het fonds en de fondsmanagers. Vanaf 2011 zal bij dit onderzoek vanuit Bouwinvest een grotere nadruk worden gelegd op de strategie met betrekking tot duurzaamheid en MVO. Dit zal in toenemende mate bepalen of wij wel of niet deelnemen in een fonds. Duurzame en maatschappelijke investeringsrichtlijnen Bij indirecte investeringen in buitenlandse vastgoed beleggingsfondsen kan Bouwinvest worden geconfronteerd met andere normen en waarden dan in Nederland. Wij zien het als onze maatschappelijke verantwoordelijkheid om bij investeringen in internationale fondsen de fundamentele rechten van de mens als uitgangspunt te

18 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 maatschappij 18 nemen. Corruptie, slechte arbeidsomstandigheden, kinderarbeid, discriminatie en wapenhandel zijn voor Bouwinvest onaanvaardbaar. Maar ook op het gebied van duurzaamheid wil Bouwinvest een minimum standaard hanteren, om de verantwoordelijkheid van de bouwsector voor milieueffecten wereldwijd te onderstrepen. Bij de ontwikkeling van onze duurzame en maatschappelijke investeringsrichtlijnen zullen wij, indien mogelijk, samenwerking met andere beleggingspartijen aangaan om de uniformiteit van de richtlijnen te bevorderen. Hierbij willen we klein beginnen, om vervolgens de standaarden steeds verder uit te diepen. Vanaf 2011 starten wij met deze ontwikkeling en zullen wij onze richtlijnen voorleggen aan de fondsen waarin wij investeren. Hieronder worden twee internationale richtlijnen beschreven die aansluiten bij onze visie op duurzaam en maatschappelijk investeren. UN Global Compact (UN GC) De Verenigde Naties heeft tien principes onder de naam Global Compact (GC) opgesteld. Deze zijn gericht op respect voor de mensenrechten, goede werkomstandigheden, duurzaamheid en anti-corruptie. Met name de principes voor mensenrechten (Principe 1 en 2) en milieu (Principe 7, 8 en 9) spelen een grote rol in onze ambities voor duurzame en maatschappelijke investeringsrichtlijnen. De principes van de GC zijn opgenomen in bijlage II. Meer informatie over GC is te vinden via UN Principles for Responsible Investment (UN PRI) De Verenigde Naties heeft daarnaast zes principes voor verantwoord investeren opgesteld, genaamd de Principles for Responsible Investments (PRI). Deze principes worden door een groot aantal investeerders in de wereldwijde markt onderschreven als de minimale standaard voor verantwoord investeren. De PRI zijn opgenomen in bijlage III. Voor meer informatie over de PRI zie

19 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 maatschappij Sociaal-maatschappelijk ontwikkelingsprogramma Naast het MVO beleid dat betrekking heeft op de belangrijkste onderdelen van de bedrijfsvoering en de organisatie als geheel, wil Bouwinvest een positieve bijdrage aan de maatschappij leveren door een sociaal ontwikkelingsprogramma op te zetten. Dit houdt in dat wij ons extra willen inzetten om naast de bestaande bedrijfsvoering middelen vrij te maken om MVO te bevorderen. In 2011 zal vanuit de Werkgroep Duurzaamheid binnen Bouwinvest een inventarisatie worden gedaan van de wensen en mogelijkheden om een sociaal ontwikkelingsprogramma op te zetten of aan te sluiten bij een bestaand initiatief, met als doel een extra positieve bijdrage aan de maatschappij te leveren. 19

20 Ambities 2011 en verder maatschappij (social) Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 maatschappij 20 Missie Doelstellingen Concrete actie Termijn Werknemers- HRM Beleid Acties uit HRM Beleid m.b.t. vitaliteit tevredenheid vergroten Acties uit HRM Beleid m.b.t. diversiteit Acties uit HRM Beleid m.b.t. training en ontwikkeling Acties uit HRM Beleid m.b.t. arbeidsomstandigheden Acties uit HRM Beleid m.b.t. antidiscriminatie Positieve bijdrage Bijdragen aan sociaalmaatschappelijke Sociaal-maatschappelijk ontwikkelingsprogramma aan maatschappij leveren projecten vergroten opzetten of aansluiten bij een bestaand initiatief Respect voor Duurzame en maatschappelijke investeringsrichtlijnen mensenrechten en milieu in bedrijfsvoering vergroten ontwikkelen voor investeringen in internationale fondsen Duurzame en maatschappelijke investeringsrichtlijnen hanteren bij investeringsbeslissingen in internationale fondsen Nauwere samenwerking met andere beleggers m.b.t. ontwikkeling en implementatie van duurzame en maatschappelijke investeringsrichtlijnen onderzoeken

21 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 governance governance 21 Een goed georganiseerde governance is randvoorwaarde voor de bedrijfsvoering. Governance betekent voor Bouwinvest: het waarborgen van de samenhang en transparantie in het bestuur van en toezicht op de organisatie, het beheersen van risico s en verantwoordelijkheid nemen voor de effecten van onze bedrijfsvoering. Een belangrijk onderdeel is het afleggen van verantwoording over de bedrijfsvoering aan onze stakeholders door open en heldere communicatie.

22 Corporate governance Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 governance 22 De corporate governance van de managementorganisatie van Bouwinvest is mede gewaarborgd door het feit dat de activiteiten van de managementorganisatie onder toezicht staan van de Raad van Commissarissen. Medezeggenschap over de bedrijfsvoering in het belang van de onderneming wordt vertegenwoordigd in de Ondernemingsraad. De managementorganisatie valt volledig onder eigendom van bpfbouw, die tevens de grootste aandeelhouder in de fondsen van Bouwinvest is. Integere en transparante bedrijfsvoering Binnen Bouwinvest is een onafhankelijke Compliancefunctie ingericht. De Compliance Offcier ziet erop toe dat er een integere bedrijfsvoering plaatsvindt door naleving van wet- en regelgeving, interne regelgeving zoals gesteld in de Gedragscode voor medewerkers en het Integriteit Beleid. Daarnaast hebben medewerkers de mogelijkheid om gebruik te maken van de interne Klokkenluidersregeling. Beheerste bedrijfsvoering Een beheerste bedrijfsvoering wordt gewaarborgd door vastlegging van en controle op de processen van de onderneming. Controle op de bedrijfsvoering wordt periodiek uitgevoerd door de afdeling Control en de accountant. De afdeling Risk Management ziet toe op de beperking van risico s voor de bedrijfsvoering. Stakeholder betrokkenheid Bouwinvest heeft te maken met verschillende stakeholders die effect ondervinden van haar bedrijfsvoering. Wij zien het als onze maatschappelijke verantwoordelijkheid om betrokkenheid naar deze partijen te tonen en verantwoording af te leggen op gebieden waar stakeholders belang aan hechten. Wij zetten ons in om de belangen van onze stakeholders zo goed mogelijk te vertalen in onze bedrijfsvoering, waarbij wij vooral kijken naar de effecten op de lange termijn. Veel voorkomende onderwerpen waar onze stakeholders belang aan hechten op het gebied van MVO zijn een goede corporate governance en respect voor de mensenrechten bij investeringen, maar ook duurzaamheid van het vastgoed en een goede leefomgeving. In dit hoofdstuk worden de verschillende stakeholders benoemd met

23 hun specifieke belangen. Er wordt aangeven hoe Bouwinvest deze belangen zo goed mogelijk vertaalt in haar bedrijfsvoering, met als doel een positieve bijdrage aan de maatschappij te leveren. Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 governance 23 Aandeelhouders De grootste aandeelhouder van Bouwinvest is het pensioenfonds bpfbouw. Sinds 2010 is er ook de mogelijkheid voor andere aandeelhouders om te participeren in de vastgoedbeleggingen van Bouwinvest. De aandeelhouders hechten over het algemeen op het gebied van MVO belang aan een goede corporate governance van de bedrijfsvoering van Bouwinvest, duurzaam vastgoed in de fondsen en heldere richtlijnen met betrekking tot het respect voor mensenrechten en milieu bij investeringen in het buitenland. Bouwinvest onderstreept deze belangen in haar MVO Beleidsplan. Huurders Bouwinvest beheert woon-, werk en leefomgevingen van huurders in Nederland. Deze huurdersgroep wordt gevormd door particulieren, bedrijven, instituten en overheden. Ook potentiële huurders zijn stakeholders. De grootste belangen van huurders op het gebied van MVO zijn gericht op de duurzame en maatschappelijke kwaliteit van het vastgoed dat zij huren. Bouwinvest zet zich in om de belangen van huurders op haar netvlies te krijgen, onder andere door het uitvoeren van een huurderstevredenheidsonderzoek en vervolgens gericht actie te ondernemen op de punten die door onze huurders worden aangedragen. Beheerders De beheerders zijn voor Bouwinvest actief in het dagelijks beheer van de panden en het contact met huurders. Daarmee vormt deze stakeholdersgroep de belangrijkste schakel tussen Bouwinvest en haar huurders. De belangen op het gebied van MVO bij beheerders zijn voornamelijk gericht op het tevreden stellen en behouden van huurders in de panden. Samen met beheerders wil Bouwinvest vanaf 2011 de communicatie met huurders versterken en gerichte acties uitvoeren die leiden tot hogere tevredenheid onder huurders. Hierbij is het belangrijk dat er aansluiting wordt gezocht op de bestaande processen van de beheerder.

24 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 governance 24 Initiatieven, Instituten en Overheden Bouwinvest is founding partner van BREEAM NL, een waarderingssysteem voor duurzaamheid voor de Nederlandse vastgoedmarkt. Met deze participatie onderstrepen wij het belang dat wij hechten aan meetbare duurzaamheid van de Nederlandse vastgoedmarkt. Zie de paragraaf Toetsing duurzaamheid van gebouwen, hoofdstuk Milieu, voor informatie over hoe wij de ontwikkeling van BREEAM NL actief ondersteunen. Bouwinvest is aangesloten bij de Taskforce Duurzaamheid van de IVBN (de Vereniging van Institutionele Beleggers in vastgoed Nederland), die is opgericht om de verduurzaming van de vastgoedvoorraad te ondersteunen. Bouwinvest zet zich in om, samen met collega-beleggers, gerichte acties te ondernemen om verduurzaming van de bestaande vastgoedvoorraad in praktijk te brengen. Kijk op voor meer informatie. Overheden zoals gemeenten, Provinciale Staten en de landelijke overheid zijn eveneens belangrijke stakeholders voor Bouwinvest. De belangen voor duurzaamheid,maatschappelijke betrokkenheid, omgevingsmanagement en ontwikkeling en veiligheid worden gedeeld. Bouwinvest zet zich in om, waar nodig, samenwerking met overheden aan te gaan om deze thema s te bevorderen. Leveranciers van diensten en producten Over de gehele keten van ontwikkeling, aankoop en management tot en met verkoop van vastgoed, wordt Bouwinvest ondersteund door leveranciers. Onder hen zijn adviseurs, taxateurs, makelaars, internationale fondsmanagers, externe projectontwikkelaars, aannemers, installateurs en bouwers. Samenwerking is belangrijk om de verduurzaming van vastgoed te realiseren. Bouwinvest zet zich in om MVO en duurzaamheid te bevorderen. Maatschappij De maatschappij bestaat uit vele stakeholders met verschillende belangen, bijvoorbeeld non-gouvernementele organisaties (NGO s) en non-profit organisaties. Zij komen op voor de belangen van de natuur en mens- en diergroepen in onze maatschappij. Deze stakeholders hechten belang aan integriteit, duurzaamheid en respect voor de mensenrechten. Bouwinvest beantwoordt aan de vraag van de maatschappij door open en helder te communiceren over haar MVO beleid op deze gebieden.

25 Ambities 2011 en verder governance Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 governance 25 Missie Doelstellingen Concrete actie Termijn Goede Corporate Governance Corruptie tegengaan Compliancebeleid uitvoeren Reeds geldig en voortzetten handhaven Compliancetraining personeel uitvoeren Reeds geldig en voortzetten Maatregelen uitvoeren indien Compliancebeleid niet wordt nageleefd Reeds geldig en voortzetten Kennis m.b.t. wet- en Kennis van wet- en regelgeving vergroten over o.a regelgeving MVO vergroten verplichte informatievoorziening op MVO gebied Positieve bijdrage Intensiveren stakeholder Samenwerking met beheerders bij concrete aan maatschappij leveren betrokkenheid verduurzaming van de fondsen intensiveren Communicatie met huurders bij concrete verduurzaming van de fondsen intensiveren Communicatie met fondsmanagers bij implementatie van duurzame en maatschappelijke richtlijnen vergroten

26 overzicht ambities Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan overzicht ambities 2011 en verder Hieronder staat een overzicht van de ambities van Bouwinvest op het gebied van MVO voor 2011 en verder. De ambities zijn uitgesplitst naar doelstellingen en concrete acties. Ook de verantwoordelijke afdelingen binnen Bouwinvest worden genoemd, alsmede de termijn waarbinnen de acties dienen te worden gerealiseerd. Van elke actie wordt aangegeven aan welke KPI deze actie een bijdrage levert. In het MVO Jaarverslag in 2012 zal voor het eerst worden gerapporteerd over de prestaties van Bouwinvest op de verschillende KPI s. De KPI s zijn opgesteld door de GRI. Meer informatie over de KPI s is te vinden in de GRI richtlijnen op

27 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 overzicht ambities 27 Missie Doelstellingen Concrete actie Draagt bij Verantwoordelijke Termijn aan KPI afdeling milieu Verlaagde milieubelasting Verduurzamen eigen organisatie Monitoren energie- en papier gebruik kantoor Papierverbruik terugdringen printerpark en printbeleid Energiebesparende maatregelen in kantoor Duurzaam Duurzaamheid in PvE voor de ontwikkelen ontwikkeling van vastgoed Duurzaamheid als onderdeel opnemen van de aanbesteding, op product- en fondsniveau Verduurzamen Inzicht in huurderswensen voor van de vastgoed- MVO en duurzaamheid verkrijgen beleggingen in de fondsen Inzicht in initiatieven van fondsmanagers voor verduurzaming van het vastgoed in de indirecte fondsen verkrijgen Duurzaamheid opnemen in risico-rendement model voor vastgoedbeleggingen EN1 + EN2 EN3+EN4 EC1 Facilitaire Zaken EN1+EN2 Facilitaire Zaken EN3+EN4 Facilitaire Zaken EC1 EN1+EN2 Projectontwikkeling EN3+EN4 EC1 EN1+EN2 EN3+EN4 EC1 Projectontwikkeling Asset Management EN1+EN2 Projectontwikkeling EN3+EN4 Asset Management EN1+EN2 International EN3+EN4 Investments EN1+EN2 Asset Management EN3+EN4 EC1

28 overzicht ambities Missie Doelstellingen Concrete actie Draagt bij aan KPI milieu (vervolg) Concrete verduurzaming van EN1+EN2 woningen, winkels en kantoren EN3+EN4 Verantwoordelijke afdeling Asset Management Termijn en voortzetten realiseren EC1 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 maatschappij Werknemerstevredenheid vergroten Kennis van duurzaamheid vergroten HRM Beleid Kennis van BREEAM NL Woningbouw, Gebied en Bestaande Bouw vergroten Kennis van duurzame materialen vergroten Acties uit HRM Beleid m.b.t. vitaliteit Acties uit HRM Beleid m.b.t. diversiteit Acties uit HRM Beleid m.b.t. EN1+EN2 EN3+EN4 EN1+EN2 LA7 LA1 +LA2 LA13 LA10 +LA11 Projectontwikkeling Asset management Projectontwikkeling Asset management Human Resource Management Human Resource Management Human Resource training en ontwikkeling Management Acties uit HRM Beleid m.b.t. LA4+LA5 Human Resource arbeidsomstandigheden Management Acties uit HRM Beleid m.b.t. antidiscriminatie HR3 Human Resource Management

29 overzicht ambities Missie Doelstellingen Concrete actie Draagt bij aan KPI maatschappij (vervolg) Positieve Bijdragen aan Sociaal-maatschappelijk SO1 bijdrage aan sociaal-maat- ontwikkelingsprogramma opzetten Verantwoordelijke afdeling Werkgroep Duurzaamheid Termijn maatschappij schappelijke of aansluiten bij een bestaand Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 leveren projecten vergroten Respect voor mensenrechten en milieu in bedrijfsvoering vergroten initiatief Duurzame en maatschappelijke investeringsrichtlijnen ontwikkelen voor investeringen in internationale fondsen Duurzame en maatschappelijke investeringsrichtlijnen hanteren bij investeringsbeslissingen in internationale fondsen Nauwere samenwerking met andere beleggers m.b.t. ontwikkeling en implementatie van duurzame en maatschappelijke HR1 + HR2 HR1 + HR2 HR1 + HR2 International Investments International Investments International Investments investeringsrichtlijnen onderzoeken

30 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 overzicht ambities 30 Missie Doelstellingen Concrete actie Draagt bij Verantwoordelijke Termijn aan KPI afdeling governance Goede Corruptie Corporate tegengaan Governance handhaven Kennis m.b.t. weten regelgeving MVO vergroten Positieve Intensiveren bijdrage aan stakeholder maatschappij betrokkenheid leveren Compliancebeleid uitvoeren SO2 Juridische Zaken Compliance Officer Reeds geldig en voortzetten Compliancetraining personeel uitvoeren SO3 Juridische Zaken Compliance Officer Reeds geldig en voortzetten Maatregelen uitvoeren indien Compliancebeleid niet wordt nageleefd SO4 Juridische Zaken Compliance Officer Reeds geldig en voortzetten Kennis van wet- en regelgeving PR3 Juridische Zaken vergroten over o.a. verplichte informatievoorziening op MVO gebied Samenwerking met beheerders bij concrete verduurzaming van de fondsen intensiveren Communicatie met huurders bij concrete verduurzaming van de fondsen intensiveren Communicatie met fondsmanagers bij implementatie van duurzame en maatschappelijke richtlijnen vergroten EN1+EN2 EN3+EN4 EC1 Asset Management EN1+EN2 Asset Management EN3+EN4 EC1 HR1+HR2 International Investments

31 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan Bijlagen

32 Bijlage I Index Global Reporting Initiative (GRI) Hieronder staat het overzicht van de GRI-richtlijnen die zijn gehanteerd voor het MVO Beleidsplan. Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan Profiel Beschrijving Pagina 1 Strategie en analyse 1.1 Een verklaring van de Raad van Bestuur over de relevantie van duurzame ontwikkeling voor 2-3 de organisatie en haar strategie 1.2 Beschrijving van belangrijke gevolgen, risico s en mogelijkheden 5-9, 11-14, 17-19, Profiel 2.1 Naam van de organisatie Voornaamste merken, producten en/of diensten Operationele structuur van de organisatie, met inbegrip van divisies, werkmaatschappijen, 5 dochterondernemingen en samenwerkingsverbanden 2.4 Locatie van het hoofdkantoor van de organisatie Het aantal landen waar de organisatie actief is en namen van landen met grootschalige 5-6 activiteiten of specifieke relevantie voor de duurzaamheidskwesties die in het verslag aan de orde komen 2.6 Eigendomsstructuur en de rechtsvorm 5, Afzetmarkten (geografische verdeling, sectoren die worden bediend en soorten klanten/ 5-6, begunstigden) 2.8 Omvang van de verslaggevende organisatie Significante veranderingen tijdens de verslagperiode wat betreft omvang, structuur of MJ eigendom 2.10 Onderscheidingen die tijdens de verslagperiode werden toegekend MJ

33 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan Verslagparameters 3.1 Verslagperiode (bijvoorbeeld fiscaal jaar of kalenderjaar) waarop de verstrekte informatie 8-9 betrekking heeft 3.2 Datum van het meest recente verslag Verslaggevingscyclus (jaarlijks, tweejaarlijks, etc) Contactpunt voor vragen over het verslag of de inhoud ervan Proces voor het bepalen van de inhoud van het verslag met inbegrip van: relevantie, MJ materialiteit en stakeholders 3.6 Afbakening van het verslag (bv landen, divisies, dochter-ondernemingen, gehuurde 5-8, faciliteiten, samenwerkingsverbanden, leveranciers) 3.7 Specifieke beperkingen voor de reikwijdte of afbakening van het verslag Basis voor verslaggeving over samenwerkingsverbanden, dochterondernemingen in MJ gedeeltelijk eigendom, gehuurde faciliteiten, uitbestede activiteiten of andere entiteiten 3.9 De technieken en berekeningsgrondslagen voor gegevensmetingen, waaronder de voor MJ schattingen gebruikte aannames 3.10 Uitleg over de gevolgen van eventuele herformuleringen van eerder verstrekte informatie MJ 3.11 Significante veranderingen ten opzichte van vorige verslagperiodes ten aanzien van MJ reikwijdte, afbakening of meetmethoden die voor het verslag zijn toegepast 3.12 Tabel waarin staat waar in het verslag de standaardonderdelen van de informatievoorziening te vinden zijn 3.13 Beleid en huidige praktijk met betrekking tot het betrekken van externe controle van het verslag 8-9

34 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan Bestuur, verplichtingen en betrokkenheid 4.1 De bestuursstructuur van de organisatie, met inbegrip van commissies die vallen onder het hoogste bestuurslichaam en verantwoordelijk zijn voor specifieke taken, zoals het bepalen van de strategie of het overzicht over de organisatie 4.2 Geef aan of de voorzitter van het hoogste bestuurslichaam eveneens een leidinggevende functie heeft 4.3 Voor organisaties met een enkelvoudige bestuursstructuur: vermeld het aantal onafhankelijke en/of niet-leidinggevende leden van het hoogste bestuurslichaam 4.4 Mechanismen die aandeelhouders en medewerkers de gelegenheid geven om aanbevelingen te doen aan of medezeggenschap uit te oefenen op het hoogste bestuurslichaam 4.5 Een koppeling tussen vergoedingen voor leden van het hoogste bestuurslichaam, topmanagers en leidinggevenden (met inbegrip van vertrekregelingen) en de prestaties van de organisatie (met inbegrip van sociale en milieu-gerelateerde prestaties) 4.6 Processen waarmee het hoogste bestuurslichaam waarborgt dat strijdige belangen worden vermeden 4.7 Proces voor het bepalen van de kwalificaties en expertise van de leden van het hoogste bestuurslichaam voor het sturen van de strategie van de organisatie aangaande economische, milieugerelateerde en sociale onderwerpen 4.8 Intern ontwikkelde missie- of beginselverklaringen, gedragscodes en uitgangspunten die van belang zijn voor de economische, milieugerelateerde en sociale prestaties, met vermelding van de mate van invoering ervan 4.9 Procedures van het hoogste bestuurslichaam voor het overzien van de inventarisatie en het beheer door de organisatie van economische, milieugerelateerde en sociale prestaties, met inbegrip van relevante risico s en mogelijkheden en naleving van internationaal overeengekomen standaarden en principes 4.10 Processen voor het evalueren van de eigen prestaties van het hoogste bestuurslichaam, in het bijzonder betreffende economische, milieugerelateerde en sociale prestaties 5, 22, IM 5, IM n.v.t. 17, 22, IM IM 22, IM 22, IM 22, CoC NR NR

35 Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan Toelichting over de toepassing van het voorzorgsprincipe door de verslaggevende NR organisatie 4.12 Extern ontwikkelde economische, milieugerelateerde en sociale handvesten, principes of 8-9, 14, 18, 24 andere initiatieven die de organisatie onderschrijft 4.13 Lidmaatschap van verenigingen (zoals brancheverenigingen) en / of nationale / 14, 24 internationale belangenorganisaties 4.14 Lijst van groepen belanghebbenden die de organisatie heeft betrokken Basis voor inventarisatie en selectie van belanghebbenden die moeten worden betrokken Benadering van het betrekken van belanghebbenden, waaronder de frequentie ervan per type en groep belanghebbenden 4.17 De voornaamste onderwerpen en vraagstukken die naar voren zijn gekomen door de betrokkenheid van belanghebbenden en hoe de organisatie hierop heeft gereageerd, onder meer via verslaggeving n.v.t. = niet van toepassing op dit MVO Beleid NR = Niet gerapporteerd MJ = MVO Jaarverslag, wat zal worden uitgegeven in 2012 IM = Information Memorandum, hoofdstuk Corporate Governance FJ = Financieel Jaarverslag. GC = Gedragscode

36 Bijlage II UN Global Compact (UN GC) Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan De UN GC vraagt bedrijven om een set van tien principes te omarmen, te ondersteunen en uit te dragen, binnen hun invloed. De principes zijn afgeleid van deze documenten: De Universele Verklaring van de Mensenrechten De verklaring van Fundamentele Principes en Rechten op het Werk door de Internationale Werkgelegenheid Organisatie De Verklaring van Rio van Milieu en Ontwikkeling De Conventie Tegen Corruptie van de Verenigde Naties Bouwinvest is voornemens om zich in toenemende mate aan de UN GC conformeren bij investeringen in internationale vastgoedbeleggingsfondsen. In 2011 beginnen wij met een eerste inventarisatie. De tien principes worden hier beschreven. Meer informatie is te vinden via De tien principes van de UN Global Compact Mensenrechten 1 Bedrijven moeten de bescherming van internationaal geproclameerde mensenrechten ondersteunen en respecteren en; 2 ervoor zorgen dat hun bedrijfsvoering geen situaties omvat waarin mensenrechten worden geschonden. Werkomstandigheden 3 Bedrijven moeten steun betuigen aan de vrijheid van vereniging en de effectieve erkenning van het recht op collectieve overeenkomsten en; 4 eliminatie van alle vormen gedwongen arbeid; 5 effectief tegengaan van kinderarbeid; 6 eliminatie van discriminatie op het gebied van werk en inkomen. Milieu 7 Bedrijven zouden een voorzorgsbeleid moeten treffen voor duurzaamheids uitdagingen; 8 initiatieven ontplooien ter promotie van vergroting van verantwoordelijkheid voor milieueffecten; 9 ontwikkeling en verspreiding van milieuvriendelijke technieken aanmoedigen. Anti-corruptie 10 Bedrijven moeten corruptie in alle vormen tegengaan, inclusief uitbuiting en omkoperij.

37 Bijlage III Index UN Principles for Responsible Investments (UN PRI) Hieronder staat een overzicht van de PRI, welke zijn gehanteerd bij het opstellen van ambities in het MVO Beleidsplan van Bouwinvest. De paginanummers geven een verwijzing naar de tekst waar meer informatie over de principes te vinden is. Meer informatie is te vinden via Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 De zes principes van de UN Principles for Responsible Investments Pagina 1 Wij zullen MVO kwesties meenemen als onderdeel van investeringsanalyses en 11-14, 17-19, besluitvormingsprocessen. 2 Wij zullen actief handelen en MVO kwesties meenemen in beleid en activiteiten met betrekking 11-14, 17-19, tot vastgoedbeleggingen. 3 Wij zullen zoeken naar samenwerking voor MVO kwesties met stakeholders , 17-19, Wij zullen acceptatie en implementatie van de Principes in de beleggingsector promoten , 17-19, Wij zullen samenwerken om de effectiviteit van de implementatie van de Principes te vergroten , 17-19, Wij zullen rapporteren op onze activiteiten en voortgang van het implementeren van de Principes. 8-9,

38 Colofon Bouwinvest in de Maatschappij MVO Beleidsplan 2011 Uitgave Bouwinvest La Guardiaweg 4, 1043 DG Amsterdam Postbus AA Amsterdam T+31 (0) F+31 (0) november 2010 Coördinatie en eindredactie Bouwinvest Ontwerp viervier Fotografie Frank van Delft Tekst Barbara Koppelman Beschikbaarheid Er is een Engelse vertaling van het MVO Beleidsplan beschikbaar via An English translation of this ESG Strategy Report is available at Dit MVO Beleidsplan is beschikbaar op en kan in gedrukte versie worden opgevraagd bij Bouwinvest. 38 Disclaimer De informatie in dit MVO Beleidsplan is met grote zorg samengesteld. Ondanks dit is het mogelijk dat de informatie die wordt weergegeven in het Beleidsplan onvolledig of onjuist is of fouten bevat. Aan de inhoud van de tekst kunnen derhalve geen rechten worden ontleend. Hoewel Bouwinvest haar best doet om het MVO Beleidsplan zo goed en foutloos mogelijk aan te bieden, kan zij niet verantwoordelijk worden gehouden voor eventuele fouten, defects of andere beschadigende consequenties, voortkomend uit het gebruik van dit Beleidsplan. Bouwinvest wijst bij voorbaat iedere aansprakelijkheid af. Niets uit dit MVO Beleidsplan mag worden verveelvoudigd, verspreid, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, downloaden naar andere websites, databases of op welke andere manier dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Bouwinvest.

39