Vrijloopstal - Compoststal

Transcriptie

1 Vrijloopstal - Compoststal De vrijloopstal op basis van compostbodem staat volop in de belangstelling. Dit vanwege de aandacht voor diergezondheid & dierwelzijn (de koeien kunnen er vrij rondlopen), emissies, en de economisch aantrekkelijkheid. De laatste jaren zijn er verschillende soorten compost uitgeprobeerd met wisselende successen. Ook zijn er verschillende bewerkingen uitgeprobeerd waaronder spitten, frezen, ploegen, cultiveren en lostrekken. Uit de ervaringen blijkt dat er per jaargetijde een plan moet worden gemaakt voor de bodembewerking. Een zachte luchtige bodem zorgt voor een goede opname van de urine en vermindert daardoor ammoniakemissie. In een compoststal bestaat de dikke fractie uit compost. Compost is een humusachtig product dat ontstaat na ontbinding van organisch materiaal. Het bevat levende organismen en gemineraliseerde plantenvoedende elementen. Het is een stabiel en veilig product.! Figuur 1: Compoststal (WUR) Beschrijving maatregel In een compoststal zijn er voergangen, voerhekken en waterbakken, net zoals in een traditionele ligboxenstal. De koeien kunnen echter lopen en liggen waar ze maar willen. De mest en urine worden gedroogd door de lucht en het zonlicht. Het product is makkelijk te hanteren en het is ook beter voor de grond omdat het geen verzurend effect heeft. De compoststal kan duidelijke verbeteringen aangeven mits de stal goed gemanaged wordt. De kritische succesfactoren zijn; Goede stallay-out met voldoende ruimte voor de dieren Gebruik van fijne houtsnippers en zaagsel Dagelijks cultiveren Tijdig bedding materiaal toevoegen Ventileren Koeien goed voorbehandelen voor het melken

2 Compostering is een biologisch proces waarbij in aanwezigheid van zuurstof organische stof wordt afgebroken. Er wordt kooldioxide (CO 2 ) en water (H 2 O) gevormd en er komt warmte vrij. Compostering wordt vaak weergegeven als: Glucose is als voorbeeld genomen maar ook andere organische verbindingen kunnen worden omgezet, zoals suikers, vetten, zetmeel en eiwitten. Afhankelijk van de samenstelling kan er ook zwavel of stikstofverbindingen ontstaan waaruit ammoniak kan gevormd worden1. Veehouders kunnen het verloop van het composteringsproces en de kwaliteit van de compost beïnvloeden door aanpassingen in de uitgangsmaterialen door te voeren. Zo verhoogt het toedienen van eiwitrijk rantsoen de stikstofgehalten in de mest. Het is nog niet duidelijk of dit zich ook uit in de compost. Stro, zaagsel en gras verschillen van de C/N verhouding, structuur, stabiliteit en afbreekbaarheid van de organische stof. Dit heeft invloed op het compostproces. Daarentegen blijkt er in compost een concentratie van zware metalen te zitten (koper, lood, arseen en cadmium) die veel hoger is dan in zaagsel en stro. Een deel van het koper en zink is terug te vinden in de melk 2. Hier kunt u de richtlijnen van keurcompost vinden. Impact maatregel 1. Economie Tabel 1 geeft de bouwkosten van een vrijloopstal vergeleken met een ligboxenstal voor 140 koeien weer. Hieruit blijkt dat de vrijloopstal duurder is dan een ligboxenstal. Dit komt omdat in een vrijloopstal het vee meer ruimte heeft, namelijk 20,6 m 2 /koe tegenover 8,9 m 2 /koe in een ligboxenstal. Ook is de overkapping van een vrijloopstal groter waardoor de kosten van de bovenbouw stijgen. Er zijn wel meer kosten aan het uitrijden van de vaste mest uit de vrijloopstal (Tabel 2). Daarentegen zijn er bij een vrijloopstal minder kosten voor de mestopslag; het ligbed van de koeien is de mestopslag. Ook de kosten voor de stalinrichting zijn minder. In het tabel zijn de bouwkosten per m 2 en per koe te zien, dit is zeer uiteenlopend. Tabel 1: Bouwkosten vrijloopstal en ligboxenstal (WUR). 1 Vrijloopstallen voor melkvee 2 Strooiselsoort niet alleen bepalend onbeschadigde en schone koeien

3 Tabel 2: Kosten management vrijloopstal en ligboxenstal (euro). Ligboxenstal Vrijloopstal Mestaanwending Extra kosten vrijloopbodem n.v.t Strooisel Bij de start van de compostbodem wordt zo n 25 a 35 cm houtsnippers en zaagsel ingebracht. Dagelijks wordt de toplaag gecultiveerd. Zodra de mest aan de koeien begint te kleven, dit is om de 3 à 4 weken, wordt er een nieuwe laag ingebracht kuub compost is goed voor een laag van 50 cm op de zandgrond 4. Als de compost per vrachtwagen geleverd wordt is dat zo n 15 m 3, ongeveer 10 ton. Bij Ecowerf leveren ze de compost aan huis en geldt de volgende prijs; 4 per ton inclusief btw, exclusief vervoerskosten. De compost wordt maximaal 4 maanden opgeslagen in de stal. Daarna wordt de stal leeggereden en de compost op het grasland gebracht 40 m 3 hectare. Negatieve impact: Kosten bouw en management liggen hoger dan een traditionele ligboxenstal 2. Arbeid In de compoststal wordt elke dag twee keer zo n 10 minuten besteed aan cultiveren van de bodem. Dit brengt zuurstof in de bodem waardoor het geheel composteert. Als men kijkt naar een ligboxenstal wordt er arbeid bespaard doordat er geen boxen hoeven schoongemaakt te worden en er hoeft geen mest gemixt te worden. De arbeidsbehoeften worden daarom aardig gelijk verondersteld. Waar extra arbeid aan verbonden zijn is de vaste mest uit de stal te halen en dit op het land te brengen. Neutrale impact: dagelijkse arbeid is minder, maar uitmesten stal en de mest op het land brengen neemt meer tijd in beslag 3. Diergezondheid Qua diergezondheid geeft een vrijloopstal een grote verbetering aan qua licht, lucht, ruimte en de keuze van de koe. De koe kan meer het natuurlijk gedrag tonen. Daarnaast spelen de volgende punten nog mee; betere klauwen geen dikke hakken (van 30% naar 15% 5 ) lagere vervangingspercentage (van 35% naar 27% 5 ) bewegingsvrijheid zachte ondergrond koecomfort Kortere tussenkalfstijd tochtigheid beter zichtbaar minder stress Koeien worden ouder Positieve impact: natuurlijke gedrag met minder gezondheidsproblemen 3 Internationale verkenning van ervaringen met vrijloopstallen Grensverleggende huisvesten van melkvee

4 4. Ammoniak De ammoniakemissie per m 2 is in een vrijloopstal duidelijk lager dan in een ligboxenstal. Echter door meer m 2 per koe, en bovendien emiteert elke m 2, is de emissie per koe veelal hoger dan van een ligboxenstal met een roostervloer. De metingen zijn echter nog indicatief. Metingen van zowel ammoniak als broeikasgassen (methaan en lachgas) lopen nog. Wel is op de proefbedrijven aangetoond dat de ammoniakemissie van een zandbodem te hoog is en van de composterings- en toemaakbodem (gedroogde bagger met riet) vergelijkbaar of iets hoger is dan de gangbare ligboxenstal. Voorlopig wordt er gerekend met de emissiefactor voor Overige huisvestigingsystemen, nl. 9,5 NH3 per dierplaats per jaar (RAV). Uit onderzoek van de WUR blijkt dat de emissie van organische bodems verrijkt met mest tijdens aanwending op het land lager is dan emissiearm aanwenden van drijfmest, omdat de stikstof organisch gebonden is 6. Negatieve impact: hogere ammoniakemissie dan traditionele ligboxenstal onder meer door groter vloeroppervlak per koe. 5. Stikstof Compost telt niet mee voor de gebruiksnorm dierlijke mest, maar wel voor de stikstofgebruiksnorm en de fosfaatgebruiksnorm. De rol van stikstof speelt een belangrijke rol tijdens het composteren en telt 10% (=werkingscoëfficiënt) mee. Naast koolstof (C) bevatten organische materialen en vooral mest ook stikstof (N). Bij de afbraak van organische stof komt de stikstof vrij als ammoniak. Composteren verlaagt de C/N verhouding. De compost wordt door het composteren wel stabieler. Ondanks de lage C/N verhouding bouwt compost toch sterk organische stof op. Verse materialen met een hoge C/N verhouding, hoger dan 30, kunnen stikstof tijdelijk vastleggen na uitbrengen op een perceel. Een tekort aan stikstof vertraagt de composteringsproces terwijl een tekort aan koolstof kan leiden tot ammoniakemissie. Tabel 3: Composteringsmaterialen en bijhorende C/N-verhouding In het tabel staan materialen die kunnen gebruikt worden bij compostering en bijhorende C/N verhouding 7. Neutrale impact: bij een goede compostering is het proces in evenwicht en de verliezen minimaal 6 Nauwelijks ammoniakemissie na uitrijden compost vrijloopstal 7 Vrijloopstallen voor melkvee

5 6. Fosfaat Compost telt niet mee voor de gebruiksnorm dierlijke mest, maar wel voor de stikstofgebruiksnorm en de fosfaatgebruiksnorm. Fosfaat uit compost telt voor 50% mee met een bovengrens van 3,5 kilo fosfaat per kilo droge stof. Daarboven telt de fosfaat voor 100% mee. Doordat de fosfaatgebruiksnorm voor meststoffen nog steeds wordt aangescherpt, wordt deze steeds meer beperkend voor het gebruik van compost 8. Neutrale impact 7. Broeikasgassen Onder anaerobe omstandigheden worden lachgas en methaan gevormd in de compost. Door een goed management van de bodem kunnen de emissies van ammoniak en broeikasgassen echter beperkt worden. De keuze van compostmateriaal en de wijze van cultiveren en ventileren zijn daarbij erg belangrijk. De verwachting is dat deze emissie lager zal zijn dan van drijfmest, omdat de organische stof in vrijloopstal compost veel verder is afgebroken. Hierdoor is de kans op methaanvorming klein. Neutrale impact 8. Landbeslag Neutrale impact: een vrijloopstal heeft geen invloed op landbeslag Bronnen Vrijloopstallen voor melkvee - Courage Strooiselsoort niet alleen bepalend onbeschadigde en schone koeien - BioKennis Internationale verkenning van ervaringen met vrijloopstallen - WUR Grensverleggende huisvesten van melkvee - Courage Nauwelijks ammoniakemissie na uitrijden compost vrijloopstal Verantwoorde Veehouderij Een greep uit nieuwe ontwikkelingen huisvesten van melkvee Dierenwelzijn en een duurzame melkveehouderij - Lely Antibioticagebruik door vrijloopstal flink omlaag Bodems voor vrijloopstallen - WUR