PREVENTIE EN INTERIM JAARVERSLAG

Transcriptie

1 PREVENTIE EN INTERIM JAARVERSLAG 2015

2 JAARVERSLAG 2015

3 3 Arbeidsongevallen uitzendkrachten Nationale cijfers arbeidsongevallen uitzendsector Arbeidsongevallen van de uitzendkrachten per gewest Jobstudent-uitzendkrachten Algemeen Besluit 30 inhoud 4 5 De Centrale Gegevensbank De Centrale Gegevensbank PI-M voor uitzendkrachten Helpdesk Analyse aantal gezondheidsonderzoeken in de uitzendsector De cijfers van de Centrale Gegevensbank PI-M 36 Sensibilisering Website Preventie en Interim 40 1 Voorwoord 4 Interne werking Beheer Preventie en Interim Ontwikkeling informatiedragers Opleidingen Studiedag Beroepschauffeurs Arbeidsongevallentool Persartikelen Verbindingspersonen 10 6 Actieplan Tewerkstelling in de uitzendsector Tewerkstelling 2015 in de uitzendsector 14 7 Overzicht leden Tewerkstelling 2015 jobstudent-uitzendkrachten Jaarverslag 2015 Inhoud - 3

4 Voorwoord Preventie en Interim, de Centrale Preventiedienst voor de Uitzendsector, heeft voor 2015 de cijfers van de uitzendkrachten in kaart gebracht. Hiervoor werden alle uitzendbureaus, actief in België, bevraagd. De tewerkstelling van de uitzendkrachten, waaronder ook jobstudenten-uitzendkrachten, nam in 2015 toe met 7,43%. Voor het tweede opeenvolgende jaar is er een significante stijging van tewerkstelling, in 2014 was deze meer dan 10%. In 2015 bedraagt de tewerkstelling van de jobstudenten-uitzendkrachten ruim 14% van de totale tewerkstelling in de uitzendsector. Dagelijks zijn meer dan uitzendkrachten actief in verschillende sectoren waarbij het 60% handarbeid en 40% hoofdarbeid betreft. De verdeling van uitzendarbeid tussen het Vlaams, Waals en Brussels Gewest is vergelijkbaar met 2014, de gewesten vertegenwoordigen respectievelijk 69%, 21% en 10% van de gepresteerde uren. De frequentiegraad blijft jaar na jaar dalen en is in 2015 voor het eerst gedaald onder de symbolische grens van 40, oftewel 39,30. Het is het vijfde jaar op rij dat de frequentiegraad een dalende trend kent. De ernstgraden echter lijken zich te stabiliseren rond eenzelfde waarde. In 2015 bedroeg de Weg 0,88 en de Geg 2,70. Voor de globale ernstgraad betekent dit een lichte stijging t.o.v PI heeft een campagne gelanceerd om jobstudent-uitzendkrachten bewust te maken van de risico s van het vak. Spil van de campagne is de volledig vernieuwde website die sinds 15 december 2015 online is. De nieuwe website werd ontwikkeld voor PC, tablet en smartphone. Eind 2015 heeft de uitzendsector de Centrale Gegevensbank PI-M in gebruik genomen. De databank is een belangrijke tijdswinst voor de sector omdat direct, na selectie van de uitzendkracht, een opzoeking mogelijk is naar zijn/haar medische geschiktheid voor het gezondheidsrisico aangeduid in de werkpostfiche. Preventie en Interim is in 2015 gestart met de ontwikkeling van een tool voor online bevraging van de uitzendkantoren m.b.t. de arbeidsongevallen van uitzendkrachten. Eind 2016 wordt de tool in gebruik genomen. Preventie en Interim blijft ijveren voor doelgerichte sensibilisering en verbetering van de communicatie rond veiligheid en preventie bij uitzendarbeid. Belangrijkste aandachtspunten blijven de werkpostfiche als communicatiemiddel tussen gebruiker, uitzendbureau en Externe Dienst PBW, het onthaal van de uitzendkracht bij de gebruiker en de bewustmaking van de uitzendkracht voor de risico s van zijn/haar vak op de werkplek. Ondanks de vaststelling dat de frequentiegraad daalt, is er een tendens dat er relatief meer arbeidsongevallen met blijvende ongeschiktheid zijn. In 2015 bedroeg het aantal arbeidsongevallen met blijvende ongeschiktheid 10,81% van het totale aantal arbeidsongevallen. In 2014 en 2013 was dit respectievelijk 10,54% en 9,29%. Deze trend doet zich ook voor in de andere sectoren en werd eveneens opgemerkt door het Fonds voor Arbeidsongevallen. Herwig Muyldermans Voorzitter Marijke Bruyninckx Directeur PI 4 - Jaarverslag 2015 Voorwoord - 5

5 1 1 INTERNE WERKING 6 - Jaarverslag 2015 Interne werking - 7

6 1.1 BEHEER 1.2 PREVENTIE EN INTERIM 1 De Centrale Preventiedienst voor de Uitzendsector, Preventie en Interim, telt 169 leden. In 2015 heeft de Raad van Bestuur 3 maal vergaderd (april, juni en november). Leden Raad van Bestuur van Preventie en Interim op 31/12/2015 Samenstelling Marijke BRUYNINCKX Kris VANHEMELEN Directeur Preventie en Interim Medewerker preventieadviseur I Herwig MUYLDERMANS (Voorzitter) FEDERGON Jonathan GUYOT Medewerker preventieadviseur I Virginie CAVERNEELS (Ondervoorzitter) Pascale WIRKEN Bergie VAN DEN BOSSCHE ABVV ABVV ACV-CSC Inge MERTENS Nico CANNIE Medewerker preventieadviseur II Medewerker preventieadviseur II Bram VAN BRAECKEVELT ACLVB Nicolas KOZYREFF Webmaster Piet VAN DEN BERGH ACV-CSC Katie DE PAUW Management Assistant Alain TERMOTE ADECCO PS nv Carine GRYSPEERD Administratief medewerkster Janique VANDEVELDE DAOUST nv Guy VAN LEEMPUT SYNERGIE BELGIUM nv Marie-José JANSSEN GROUPEQUIP nv Ann CATTELAIN FEDERGON Jürgen LEZY KONVERT INTERIM Erik PIETERS MANPOWER BELGIUM nv Glenn NUYTEMANS RANDSTAD GROUP nv Greta DEBAENE START PEOPLE nv Lies DUMAREY ACCENT JOBS FOR PEOPLE nv Fabrice HENRIOUL TRACEGROUP nv Els ROELS T-GROUP nv 8 - Jaarverslag 2015 Interne werking - 9

7 1.3 VERBINDINGSPERSONEN Interacties met verbindingspersonen Doel In het Koninklijk Besluit van 4 december 1997 tot oprichting van een Centrale Preventiedienst voor de Uitzendsector werd bepaald dat in ieder uitzendbureau een verbindingspersoon moet worden aangesteld. Deze verbindingspersonen beschikken over een veiligheidsopleiding (minimum niveau III) en samen met Preventie en Interim vormen ze de Centrale Preventiedienst voor de Uitzendsector. In 2015 was het een team van 161 verbindingspersonen Onthaal nieuwe uitzendbureaus Samen met de verbindingspersonen organiseert Preventie en Interim jaarlijks een studiedag en een event Dag van de Verbindingspersonen. Dag van de Verbindingspersonen te Luik Het event op 29 januari 2015 werd aangewend om bijzondere aandacht te geven aan de Centrale Gegevensbank PI-M voor de medische onderzoeken van uitzendkrachten. Preventie en Interim presenteerde in detail de perspectieven voor het jaar 2015 op het gebied van preventie voor de sector, de laatste ontwikkelingen in het dossier van de Centrale Gegevensbank, evenals het actieplan van Preventie en Interim voor het komende jaar. Bij de opstart van een uitzendbureau sluiten zij zich verplicht aan bij de Centrale Preventiedienst voor de Uitzendsector. Er is eveneens een onthaal voorzien door een teamlid van Preventie en Interim. Tijdens dit onthaal wordt de rol van de verbindingspersoon toegelicht en de samenwerking met Preventie en Interim. De rol die Preventie en Interim kan betekenen op vlak van preventie en bescherming van de uitzendkracht wordt onder de loep genomen Basisopleiding Preventie en Bescherming voor verbindingspersonen Daarna volgde een begeleide rondleiding in het station van Luik-Guillemins waarbij het nieuwe station, een werk van de Spaanse architect Santiago Calatrava Valls, werd toegelicht op vlak van architectuur en met oog voor veiligheid en onderhoud. Er was ook de mogelijkheid voor een bezoek van de tentoonstelling Ik was 20 in 14 waar de diverse aspecten van de grote oorlog van 100 jaar geleden tot leven werd gebracht aan de hand van voorwerpen uit die tijd. Ook in 2015 organiseerde Preventie en Interim een basisopleiding preventieadviseur (niveau III) voor verbindingspersonen en hun medewerkers. Verspreid over zes dagen in oktober en november volgden 8 gedreven verbindingspersonen de opleiding waarin dieper werd ingegaan op o.a. de rol van de inspectie, risicoanalyses, wetgeving, de werkpostfiche, gezondheidstoezicht, arbeidsongevallen, psychosociale risico s, jobstudenten enz. Studiedag Vakbekwaamheid, Rijgeschiktheid en medisch toezicht voor chauffeurs Op 8 oktober 2015 werd een studiedag georganiseerd rond het thema Rijbewijs en beroepschauffeurs. De sprekers kwamen uit verschillende disciplines wat voor een zeer leerrijke dag heeft gezorgd op vlak van mobiliteit, veiligheid en gezondheid van werknemers en uitzendkrachten. Tijdens de opleiding verwerven de verbindingspersonen de nodige kennis om gebruikers en uitzendkrachten informatie te verstrekken over de risico s waaraan uitzendkrachten worden blootgesteld en om de gepaste aanbevelingen te doen in verband met preventie. De opleiding werd afgesloten met een bedrijfsbezoek aan Atlas Copco Airpower te Wilrijk. Dag van de Verbindingspersonen te Brugge Op 10 december 2015 werd in Brugge op de jaarlijkse dag van de verbindingspersonen de vernieuwde jobstudentenwebsite gelanceerd. De aanwezigen kregen uitgebreid de nieuwe jobstudentencampagne in primeur voorgesteld. Verder kwamen de realisaties in 2015 en het actieplan 2016 aan bod. Na het officiële gedeelte werd de dag afgesloten met een rondleiding in de stadsbrouwerij De Halve Maan Jaarverslag 2015 Interne werking - 11

8 2 TEWERKSTELLING IN 2 DE UITZENDSECTOR 12 - Jaarverslag 2015 Tewerkstelling in de uitzendsector - 13

9 2.1 TEWERKSTELLING 2015 IN DE UITZENDSECTOR 2.2 TEWERKSTELLING 2015 JOBSTUDENT- UITZENDKRACHTEN 2 Preventie en Interim (PI) verzamelt jaarlijks de cijfers van alle uitzendbureaus actief in België. De cijfers geven een reëel beeld van de opeenvolgende jaarlijkse tewerkstelling van uitzendkrachten waaronder ook de uitzendkracht-jobstudenten. In het belang van de analyse van de arbeidsongevallen wordt er ook een onderscheid gemaakt tussen het inzetten van uitzendkrachten in handarbeid (vroeger arbeiders genoemd) en hoofdarbeid (vroeger bedienden genoemd). In 2015 werden 195,17 miljoen uren gepresteerd door uitzendkrachten verdeeld over alle sectoren. Dit betekent een stijging met 7,43% t.o.v Het is voor het tweede opeenvolgende jaar dat een significante stijging van de tewerkstelling van uitzendkrachten wordt genoteerd (in 2014 was er een stijging van 10,4%). Sinds 2011 vraagt PI de tewerkstellingscijfers bij jobstudenten in de uitzendsector over het hele jaar op. Voordien werden enkel cijfers over de zomermaanden opgevraagd. Reden is dat sinds 2012 de wettelijke regeling geldt dat jobstudenten tot maximum 50 dagen per jaar kunnen werken aan een verlaagd tarief van sociale bijdragen. Sinds de invoering van die vernieuwde wetgeving was een duidelijke stijging merkbaar in de tewerkstelling van jobstudent-uitzendkrachten. In 2015 werden in de uitzendsector 27,91 miljoen uren gepresteerd door jobstudenten, wat opnieuw een stijging met ruim 20% t.o.v betekent. Uitgedrukt in aantal contracten gaat het over jobstudent-uitzendkrachten. In 2015 maakt de markt van jobstudent-uitzendkrachten 14,30% uit van de gehele uitzendsector. Bij uitzendbureaus actief in de bouwsector werden 5,19 miljoen uren gepresteerd. Dit is een stijging met 10,9% t.o.v De tewerkstelling in deze niche bedraagt ca. 2,66% van de totale uitzendarbeid in België. Grafiek 2: Tewerkstelling uren jobstudenten Uren (miljoen) In 2015 stelde de uitzendsector meer dan fulltime equivalente (FTe) 1 uitzendkrachten tewerk waarvan 60,19% handarbeid en 39,81% hoofdarbeid , Grafiek 1: Tewerkstelling uren Uren (miljoen) 186,9 180,9 181,7 176,6 172,0 165,6 160,8 164,5 146,2 151,1 137,5 141,3 130,6 129,1 128,9 121,9 116,3 195, ,8 12,8 13,2 14,0 11,9 12,6 12,5 16,6 20,8 21,1 22, ZOMER HEEL JAAR FTe= gepresteerde uren per jaar. 2 Studie Federgon (2015): uitzendkrachten hebben in 2015 minstens één opdracht uitgevoerd waarvan jobstudent-uitzendkrachten Jaarverslag 2015 Tewerkstelling in de uitzendsector - 15

10 3 ARBEIDSONGEVALLEN 3 UITZENDKRACHTEN 16 - Jaarverslag 2015 Arbeidsongevallen uitzendkrachten - 17

11 3 3.1 NATIONALE CIJFERS ARBEIDSONGEVALLEN UITZENDSECTOR Overzicht arbeidsongevallen uitzendkrachten 2015 In 2015 waren er arbeidsongevallen op de arbeidsplaats met minstens 1 dag arbeidsongeschiktheid (de dag van het arbeidsongeval niet meegerekend). Hiervan waren er è 4 dodelijke arbeidsongevallen, è 829 arbeidsongevallen met blijvende ongeschiktheid. In totaal geven deze arbeidsongevallen samen dagen arbeidsongeschiktheid waarvan het aantal dagen verlet voor de ongevallen met blijvend letsel 48% bedraagt. Van de hele groep uitzendkrachten hadden de uitzendkrachten die handarbeid verrichten met dagen het grootst aantal dagen verlet, dit is bijna 90% van het totaal aantal dagen. In 2015 waren 12,6 uitzendkrachten op het slachtoffer van een arbeidsongeval met minstens 1 dag arbeidsongeschiktheid. 1,36 uitzendkrachten op hebben een blijvende arbeidsongeschiktheid overgehouden aan een arbeidsongeval. Uitzendkrachten worden flexibel ingezet en werken in vergelijking met vaste werknemers meestal geen volledig jaar (dit varieert van één dag tot een volledig jaar). Om arbeidsongevallencijfers goed te interpreteren en op een uniforme wijze te kunnen vergelijken met de voorgaande jaren, worden de absolute cijfers (aantal arbeidsongevallen, aantal dagen arbeidsongeschiktheid, ) omgerekend tot coëfficiënten die ook rekening houden met het aantal uren dat uitzendkrachten zijn blootgesteld aan het risico op een arbeidsongeval (gepresteerde uren). Zo komen we tot volgende 3 coëfficiënten: frequentiegraad Fg, werkelijke ernstgraad Weg en globale ernstgraad Geg. Tabel 1: Toelichting coëfficiënten arbeidsongevallencijfers COËFFICIËNT DEFINITIES BETEKENIS Fg Frequentiegraad Weg Werkelijke ernstgraad Geg Globale ernstgraad Fg = maat voor het aantal ongevallen per miljoen uren tewerkstelling Aantal arbeidsongevallen (min.1 dag arbeidsongeschiktheid) vermenigvuldigd met en gedeeld door totaal aantal uren gewerkt door alle uitzendkrachten in dat kalenderjaar. arbeidsongevallen x aantal gepresteerde uren Weg = maat voor menselijke schade ten gevolge van alle ongevallen per uren tewerkstelling Totaal aantal dagen arbeidsongeschiktheid (van alle uitzendkrachten samen) vermenigvuldigd met en gedeeld door totaal aantal uren gewerkt door alle uitzendkrachten in dat kalenderjaar. dagen arbeidsongeschiktheid x aantal gepresteerde uren Geg = maat voor totale menselijke schade ten gevolge van alle ongevallen per uren tewerkstelling Totaal aantal kalenderdagen arbeidsongeschiktheid PLUS aantal forfaitaire dagen vermenigvuldigd met en gedeeld door het aantal uren gewerkt door alle uitzendkrachten in dat kalenderjaar. Geg = Fg = Weg = ( dagen arbeidsongeschiktheid + forfaitaire dagen) x aantal gepresteerde uren Tabel 2: Frequentie- en ernstgraad 2015 voor de uitzendsector Voor 2015 zijn dit de berekende coëfficiënten voor de hele uitzendsector Fg = 100 komt overeen met: één op 6 fulltime tewerkgestelde werknemers heeft jaarlijks een arbeidsongeval. Weg = 1 komt overeen met: 1,5 dag arbeidsongeschiktheid tijdens één jaar voor elke fulltime tewerkgestelde werknemer. Aantal forfaitaire dagen 1 voor: - verlies hand: dagen; - verlies oog: dagen; - verlies vinger: 825 dagen; - dodelijk arbeidsongeval 2 : dagen. Frequentiegraad Fg 39,30 Werkelijke ernstgraad Weg 0,88 Globale ernstgraad Geg 2,70 Opmerking: De globale ernstgraad (Geg) houdt rekening met de impact van dodelijke arbeidsongevallen en ongevallen met blijvende ongeschiktheid (of invaliditeit). Om die impact in rekening te brengen telt men afhankelijk van de ernst van de arbeidsongeschiktheid een aantal dagen forfaitair bij. In het meest ernstige geval, een dodelijk arbeidsongeval, gaat dit over forfaitaire dagen. Bij een blijvende ongeschiktheid van bv. 1% gaat het dan over 75 dagen (= 1% van het maximum aantal forfaitaire dagen (7 500)). In de cijfers van het jaarverslag van PI worden de forfaitaire dagen bij de arbeidsongevallen met blijvende ongeschiktheid in rekening gebracht zoals gekend in de prognose van de arbeidsongevallenverzekeraar op het moment van de opvraging van de arbeidsongevallencijfers door PI bij de uitzendbureaus. 1 Het aantal forfaitaire dagen houdt rekening met blijvende arbeidsongeschiktheid en dodelijke arbeidsongevallen. 2 Of 100% onbekwaam Jaarverslag 2015 Arbeidsongevallen uitzendkrachten - 19

12 3.1.2 Evolutie arbeidsongevallencijfers uitzendsector 2000 t.e.m Frequentiegraad (Fg) Werkelijke ernstgraad (Weg) Grafiek 1: Evolutie frequentiegraad handarbeid Grafiek 4: Evolutie werkelijke ernstgraad handarbeid Fg ,97 134,70 124,60 110,26 99,85 91,86 95,43 95,43 89,12 Weg 3,0 2,5 2,0 2,49 2,67 2,41 2,15 1,94 1,77 1,77 1,80 1, ,54 76,21 72,52 65,32 61,53 59,19 57,39 1,5 1,50 1,49 1,47 1,34 1,29 1,37 1,32 1, Grafiek 2: Evolutie frequentiegraad hoofdarbeid 0, Grafiek 5: Evolutie werkelijke ernstgraad hoofdarbeid ,5 Fg 20 Weg 0, ,77 13,50 15,00 16,73 13,77 15,42 16,31 17,42 17,48 17,32 17,18 14,54 14,09 12,47 12,18 11,96 0,3 0,2 0,25 0,22 0,25 0,27 0,20 0,25 0,26 0,28 0,30 0,34 0,32 0,26 0,23 0,22 0,22 0,22 5 0, , Grafiek 3: Evolutie frequentiegraad handarbeid + hoofdarbeid Grafiek 6: Evolutie werkelijke ernstgraad handarbeid + hoofdarbeid Fg 120 Weg 2,0 1,81 1, ,60 94,29 87,80 79,58 71,40 65,90 68,52 67,77 61,78 51,86 53,40 50,50 44,86 41,29 40,21 39,30 1,5 1,0 1,68 1,54 1,38 1,25 1,26 1,26 1,19 1,02 1,03 1,01 0,89 0,85 0,91 0,88 0, , Jaarverslag 2015 Arbeidsongevallen uitzendkrachten - 21

13 3.1.3 Overzicht gegevens arbeidsongevallen uitzendkrachten Globale ernstgraad (Geg) Arbeidsongevallencijfers van 2000 t.e.m Grafiek 7: Evolutie globale ernstgraad handarbeid Tabel 3: Overzicht Geg 8 6,78 6, Handarbeid + hoofdarbeid 2015/ / ,77 5,45 4,94 5,25 5,12 4,72 4,75 4,54 4,54 4,51 3,85 4,11 4,07 4,09 Fg 99,60 65,96 68,42 67,85 61,78 51,86 53,38 50,50 44,86 41,29 40,21 39,30-2,3% -61% Weg 1,81 1,25 1,26 1,26 1,19 1,02 1,04 1,01 0,89 0,85 0,91 0,88-3,3% -51% Geg 4,19 3,74 3,61 3,27 3,25 2,96 3,11 3,04 2,56 2,67 2,64 2,70 2,3% -36% Handarbeid Fg 135,97 91,92 95,47 95,48 89,12 76,54 76,20 72,50 65,32 61,53 59,19 57,39-3,0% -58% 2 Weg 2,49 1,77 1,77 1,80 1,74 1,50 1,49 1,47 1,34 1,29 1,37 1,32-3,6% -47% Geg 5,77 5,31 5,16 4,72 4,75 4,54 4,53 4,51 3,85 4,11 4,07 4,09 0,5% -29% 3 Geg 0 1, Grafiek 8: Evolutie globale ernstgraad hoofdarbeid 2015 Hoofdarbeid Fg 15,77 15,39 16,29 17,44 17,48 17,32 17,17 14,54 14,09 12,47 12,18 11,96-1,8% -24% Weg 0,25 0,25 0,26 0,28 0,30 0,34 0,32 0,26 0,23 0,22 0,22 0,22 0,0% -12% Geg 0,57 0,69 0,62 0,64 0,83 0,74 0,86 0,65 0,61 0,61 0,52 0,59 13,5% 4% 0,83 0,86 0,8 0,6 0,57 0,55 0,67 0,61 0,66 0,69 0,61 0,64 0,74 0,65 0,61 0,61 0,52 0,59 0,4 0, Grafiek 9: Evolutie globale ernstgraad handarbeid + hoofdarbeid Geg 5 4,70 4,53 4 4,19 3,86 3,56 3,70 3,59 3 3,27 3,25 2,96 3,12 3,04 2,56 2,67 2,64 2, Jaarverslag 2015 Arbeidsongevallen uitzendkrachten - 23

14 Arbeidsongevallen bij uitzendkrachten Dodelijke arbeidsongevallen 3 Tabel 4: Overzicht Handarbeid + hoofdarbeid Aantal uren blootstelling Aantal ongevallen Aantal ongevallen met tijdelijke ongeschiktheid Aantal ongevallen met blijvende ongeschiktheid Aantal dodelijke arbeidsongevallen Aantal dagen arbeidsongeschiktheid Aantal forfaitaire dagen Frequentiegraad 99,60 40,21 39,30 Werkelijke ernstgraad 1,81 0,91 0,88 Globale ernstgraad 4,19 2,64 2,70 Handarbeid Procentueel aandeel blootstelling 70 59,62 60,19 Aantal uren blootstelling Aantal ongevallen Aantal ongevallen met tijdelijke ongeschiktheid Aantal ongevallen met blijvende ongeschiktheid Aantal dodelijke arbeidsongevallen Aantal dagen arbeidsongeschiktheid Aantal forfaitaire dagen Frequentiegraad 135,97 59,19 57,39 Werkelijke ernstgraad 2,49 1,37 1,32 Globale ernstgraad 5,77 4,07 4,09 Hoofdarbeid Procentueel aandeel blootstelling 30 40,38 39,81 Aantal uren blootstelling Aantal ongevallen Aantal ongevallen met tijdelijke ongeschiktheid Aantal ongevallen met blijvende ongeschiktheid Aantal dodelijke arbeidsongevallen Aantal dagen arbeidsongeschiktheid Aantal forfaitaire dagen Frequentiegraad 15,77 12,18 11,96 Werkelijke ernstgraad 0,25 0,22 0,22 Globale ernstgraad 0,57 0,52 0,59 In 2015 waren er 4 dodelijke arbeidsongevallen met uitzendkrachten. De redenen waren de volgende: è meegesleurd door een transportband, è vallen van hoogte door het vallen van een stelling, è ongeval met een bestelwagen bij het transport tussen twee werven, è aanrijding met een vrachtwagen, waarna er brand ontstond in de vrachtwagen Toelichting arbeidsongevallen uitzendsector In 2015 steeg de tewerkstelling in de uitzendsector met ruim 7,43% in vergelijking met Het is het tweede jaar op rij met een aanzienlijke stijging van de gepresteerde uren door uitzendkrachten. In 2014 was er een toename van 10,4%. De toename voor handarbeid in 2015 bedraagt 9% en deze voor hoofdarbeid 5%. Het totaal aantal arbeidsongevallen in 2015 bedraagt Het aantal ongevallen ligt dus opnieuw lager dan de groei in tewerkstelling (7,43%). Dit is een trend die ook de vorige jaren al merkbaar was. Ten opzichte van het jaar 2000 is het aantal ongevallen met 44% gedaald, terwijl in diezelfde periode de tewerkstelling in de uitzendsector met zo n 42% is gestegen. Dit weerspiegelt zich uiteraard ook in de frequentiegraad Fg, die in 2015 opnieuw lichtjes daalde t.o.v. het jaar voordien: van 40,21 in 2014 tot 39,30 in Het is intussen al voor het vijfde jaar op rij dat de frequentiegraad daalt en voor het eerst dat de Fg onder de grens van 40 duikt. In vergelijking met 2000 is de frequentiegraad met ruim 60% gedaald. In 2015 waren er 4 dodelijke arbeidsongevallen (t.o.v. 3 in 2014 en 6 in 2013). Er zijn 829 arbeidsongevallen met blijvende ongeschiktheid. Dit is een stijging met 7,7% t.o.v (toen waren er 770 arbeidsongevallen met blijvende ongeschiktheid). Ter vergelijking: in 2000 waren er 751 arbeidsongevallen met blijvende ongeschiktheid voor een tewerkstellingsgraad die toen meer dan 30% lager lag. Zowel de werkelijke als de globale ernstgraad vertonen een iets andere trend. Gezien over de laatste 3 à 4 jaar schommelen beide ernstgraden rond eenzelfde waarde. In vergelijking met het jaar 2000 is de globale ernstgraad voor de uitzendsector wel met 36% gedaald en de werkelijke ernstgraad zelfs met 51% verminderd. De globale ernstgraad bij hoofdarbeid neemt licht toe in 2015 t.o.v en komt zo terug op het niveau uit 2013 en Ook de globale ernstgraad bij handarbeid bereikt opnieuw het peil uit Jaarverslag 2015 Arbeidsongevallen uitzendkrachten - 25

15 3 Dat de globale ernstgraad bij hoofdarbeid sinds 2000 niet echt blijkt gedaald te zijn, is wellicht voor een groot deel te verklaren doordat er al een aantal jaren een harmonisatie bezig is tussen de functies van handarbeiders en hoofdarbeiders. Uitzendkrachten die ingedeeld worden bij hoofdarbeid doen meer en meer taken die vroeger als arbeider werden beschouwd (vb. in een magazijn niet enkel de stock bijhouden, maar ook zelf met de elektrische transpallet of heftruck aan de slag gaan). En aangezien het uitvoeren van deze vorm van hoofdarbeid meer risico s op zwaardere arbeidsongevallen met zich meebrengt, komt dit ook tot uiting in de cijfers over de ernstgraad bij hoofdarbeiders. Preventie en Interim volgt de arbeidsongevallen van de uitzendkrachten van nabij op. Dodelijke arbeidsongevallen krijgen prioriteit. De studie van omstandige verslagen van dodelijke en ernstige arbeidsongevallen van uitzendkrachten helpen PI om voor de sector gerichte acties en tools uit te werken en te verbeteren (vb. sensibiliseringsmateriaal, specifieke opleidingen, werkgroepen, ). Conclusie: De frequentiegraad blijft jaar na jaar dalen. De ernst van de arbeidsongevallen daarentegen blijkt zich de laatste jaren min of meer te stabiliseren. In 2015 was er een lichte stijging te merken van de globale ernstgraad voor de hele sector, met een sterkere stijging bij hoofdarbeid dan bij handarbeid. Terwijl de totale frequentiegraad verder daalt, is er een relatieve stijging merkbaar van het aantal arbeidsongevallen met blijvende ongeschiktheid (of invaliditeit). Of anders gesteld: rekening houdend met de stijgende tewerkstelling in de sector blijft relatief gezien het aantal arbeidsongevallen nog steeds dalen. De ernst van de arbeidsongevallen daarentegen blijft gelijk of neemt zelfs (lichtjes) toe. 3.2 ARBEIDSONGEVALLEN VAN DE UITZENDKRACHTEN PER GEWEST Overzicht arbeidsongevallen Vlaanderen-Wallonië-Brussel Tewerkstellingsuren Tabel 5: Overzicht Vlaanderen - Wallonië - Brussel Vlaanderen Wallonë Brussel Nationaal ,46% 69,53% 21,52% 20,81% 10,02% 9,66% 100,00% 100,00% HANDARBEID Fg 57,80 55,53 67,29 67,6 40,75 38,24 59,19 57,39 Weg 1,25 1,26 1,83 1,62 0,93 1,04 1,37 1,32 Geg 3,59 3,68 5,63 4,60 3,68 3,10 4,07 4,09 HOOFDARBEID Fg 12,41 11,72 15,24 16,06 8,56 7,36 12,18 11,96 Weg 0,18 0,22 0,38 0,31 0,19 0,11 0,22 0,22 Geg 0,40 0,59 0,90 0,82 0,64 0,21 0,52 0,59 HANDARBEID + HOOFDARBEID Fg 41,34 39,53 48,07 48,49 16,37 16,22 40,21 39,3 Weg 0,86 0,88 1,29 1,14 0,37 0,38 0,91 0,88 Geg 2,43 2,66 3,88 3,38 1,37 1,04 2,64 2, Toelichting overzicht arbeidsongevallen gewesten De inspanningen van de preventiediensten binnen de uitzendsector werpen hun vruchten af bij het doen dalen van het aantal arbeidsongevallen. Extra aandacht is vereist om ook de ernst van de arbeidsongevallen nog beter aan te pakken. In 2015 is het aandeel van de tewerkstelling van uitzendkrachten in Vlaanderen t.o.v. de andere gewesten lichtjes gestegen. In Vlaanderen daalt in vergelijking met 2014 de frequentiegraad bij handarbeid, hoofdarbeid en voor alle uitzendkrachten samen. De ernstgraden daarentegen vertonen een iets stijgende trend. Deze stijging is meer uitgesproken bij de globale ernstgraad dan bij de werkelijke ernstgraad. Vlaanderen vertoont wat betreft de frequentiegraad en de globale ernstgraad eenzelfde trend als op nationaal niveau. In het Brussels Gewest dalen de frequentiegraden ook in vergelijking met De globale ernstgraden dalen eveneens. De werkelijke ernstgraad bij handarbeid stijgt, maar dit wordt gecompenseerd door de dalende werkelijke ernstgraad bij hoofdarbeid. Het Brussels Gewest is gekenmerkt door een t.o.v. de andere gewesten relatief groot aandeel hoofdarbeid in de totale uitzendarbeid in het Gewest. Wallonië vertoont net het omgekeerde stramien als Vlaanderen. In het Waals Gewest stijgen de frequentiegraden, terwijl beide ernstgraden afnemen Jaarverslag 2015 Arbeidsongevallen uitzendkrachten - 27

16 3.3 JOBSTUDENT-UITZENDKRACHTEN Weg 0,50 Grafiek 11: Werkelijke ernstgraad van 2005 tot Arbeidsongevallencijfers jobstudent-uitzendkrachten 2015 Tabel 6: Overzicht ,40 0,30 0,20 0,32 0,37 0,32 0,27 0,30 0,28 0,22 0,20 0,19 0,16 0,21 0,17 Frequentiegraad 16,74 20,00 16,02 0,10 Werkelijke ernstgraad 0,16 0,21 0,17 Aantal contracten jobstudenten Aantal gepresteerde uren Aantal gepresteerde uren per contract 110,42 107,55 123,53 0,00 ZOMER HEEL JAAR Totaal aantal arbeidsongevallen met tijdelijke ongeschiktheid Totaal aantal dagen arbeidsongeschiktheid Aantal jobstudenten op slachtoffer van AO 1,85 2,15 1, Evolutie arbeidsongevallencijfers jobstudent-uitzendkrachten Tabel 7: Vergelijking arbeidsongevallen jobstudent-uitzendkrachten ZOMER HEEL JAAR 2015/ / 2005 Fg 41,98 37,10 40,86 30,07 29,23 25,79 23,91 22,46 19,65 16,74 20,00 16,02-19,9% -61,8% Weg 0,32 0,37 0,32 0,27 0,30 0,28 0,22 0,20 0,19 0,16 0,21 0,17-46,9% -46,9% Toelichting arbeidsongevallencijfers jobstudent-uitzendkrachten 2015 Fg 80 Grafiek 10: Frequentiegraad van 2005 tot 2015 Het aantal contracten van jobstudent-uitzendkrachten is in 2015 met 7,8% toegenomen t.o.v met name van in 2014 tot in Vertaald in gepresteerde uren komt dit overeen met een stijging van 23,8% t.o.v (van 22,5 miljoen uur naar 27,9 miljoen uur). 60 Sinds 2010 is het gemiddeld aantal gepresteerde uren per contract van een jobstudentuitzendkracht geleidelijk gestegen, van 80 uur per jobstudent in 2010 tot 123,5 uur in ,98 37,10 40,86 30,07 ZOMER 29,23 25,79 23,91 22,46 19,65 16,74 HEEL JAAR 20, , Het aandeel van jobstudent-uitzendkrachten in de totale markt van de uitzendarbeid bedraagt 14,3%. De frequentiegraad is in 2015 gedaald t.o.v. 2014: van 20 tot 16,02, en is daarmee tegelijk de laagste frequentiegraad sinds 2005 (2005 was het eerste jaar met een systematische bevraging naar jobstudent-uitzendkrachten). Ook de werkelijke ernstgraad kende na de stijging in 2014 opnieuw een daling in 2015 tot een Weg van 0,17 waarmee bijna het minimum uit 2013 wordt bereikt. In 2015 was er gelukkig geen enkel dodelijk arbeidsongeval bij jobstudent-uitzendkrachten. Per contracten van jobstudenten hebben 1,98 jobstudenten een arbeidsongeval met minimum 1 dag arbeidsongeschiktheid gehad. Preventie en Interim blijft inzetten op het sensibiliseren van jongeren over de risico s van t vak. Getuige daarvan de in 2015 volledig vernieuwde jobstudentenwebsite en bijhorend materiaal (o.a. affiches, contractmapjes, ) en de in de steigers staande campagne naar scholen in Jaarverslag 2015 Arbeidsongevallen uitzendkrachten - 29

17 3.4 ALGEMEEN BESLUIT In 2015 steeg de tewerkstelling in de uitzendsector tot het hoogste niveau ooit, tot ruim 195 miljoen gepresteerde uren. Iets meer dan 60% van de uitzendkrachten werkt in handarbeid, terwijl 40% een functie uitoefent die als hoofdarbeid gecatalogeerd wordt. De verdeling van uitzendarbeid tussen het Vlaams, Waals en Brussels Gewest blijft gelijkaardig met het vorige jaar. De gewesten vertegenwoordigen respectievelijk 69%, 21% en 10% van de gepresteerde uren. De frequentiegraad blijft jaar na jaar dalen en is in 2015 voor het eerst gedaald onder de symbolische grens van 40 (Fg volledige uitzendsector 39,30) is het vijfde jaar op rij dat de frequentiegraad een dalende trend kent. Dit betekent dat de groei in tewerkstelling van uitzendkrachten sneller toeneemt dan het absoluut aantal arbeidsongevallen. Belangrijke aandachtspunten zijn hierbij: è Een correct en volledig ingevulde werkpostfiche als basis van de informatieoverdracht over de preventie van arbeidsongevallen op elke werkpost. Een goede risicoanalyse van de werkpost door de gebruikers is hiervoor noodzakelijk. è Een efficiënt en uitgebreid onthaal van elke uitzendkracht. è Een goede samenwerking en communicatie tussen de gebruiker, externe diensten PBW, het uitzendbureau en PI. è Consulenten én gebruikers nog meer bewust maken van het belang van veiligheid van hun uitzendkrachten (o.a. door sensibilisering, opleiding, ). 3 De ernstgraden (zowel werkelijke als globale) stabiliseren zich rond eenzelfde waarde. In 2015 bedroeg Weg 0,88 en de Geg 2,70. Voor de globale ernstgraad betekent dit een lichte stijging t.o.v Ondanks de vaststelling dat de frequentiegraad daalt, is er een tendens dat er relatief meer arbeidsongevallen met blijvende ongeschiktheid zijn. In 2015 bedroegen dit type arbeidsongevallen 10,81% van het totale aantal arbeidsongevallen. In 2014 was dit 10,54%, in 2013 was er bij 9,29% sprake van blijvende ongeschiktheid. Het aantal jobstudenten dat via uitzendarbeid aan de slag gaat blijft sterk stijgen. Ook in 2015 noteerden we een belangrijke stijging van 20% tot 27,9 miljoen gepresteerde uren. De frequentiegraad vertoont een tegengestelde tendens. In 2015 bedroeg de Fg 16,02 wat bijna het laagste cijfer betekent sinds het verzamelen van de arbeidsongevallengegevens door Preventie en Interim. De dalende trend van de frequentiegraad geeft aan dat de sensibilisering en andere inspanningen, om arbeidsongevallen van uitzendkrachten te voorkomen, effect blijven hebben. Om deze tendens ook in de toekomst verder te zetten, blijft Preventie en Interim ijveren voor doelgerichte sensibilisering en het verbeteren van de communicatie rond veiligheid en preventie bij uitzendarbeid Jaarverslag 2015 Arbeidsongevallen uitzendkrachten - 31

18 4 4 DE CENTRALE GEGEVENSBANK 32 - Jaarverslag 2015 Arbeidsongevallen uitzendkrachten - 33

19 4.1 DE CENTRALE GEGEVENSBANK PI-M VOOR UITZENDKRACHTEN 4.3 ANALYSE AANTAL GEZONDHEIDS- ONDERZOEKEN IN DE UITZENDSECTOR De Centrale Gegevensbank PI-M werd in 2013 door Preventie en Interim ontwikkeld en bevat de resultaten van de gezondheidsonderzoeken van uitzendkrachten. Na elk gezondheidsonderzoek van een uitzendkracht brengt de betrokken medische dienst het resultaat van het onderzoek over naar de databank. Het KB van 15 december 2010 tot vaststelling van maatregelen betreffende het welzijn op het werk van uitzendkrachten 1 voorziet in de oprichting van een centrale gegevensbank waarin minimaal het resultaat van de gezondheidsbeoordeling wordt opgenomen voor elke uitzendkracht die onderworpen is aan gezondheidstoezicht. Verder wordt gestipuleerd dat de gegevensbank wordt beheerd door Preventie en Interim, de Centrale Preventiedienst voor de uitzendsector. Preventie en Interim volgt de evolutie van de gezondheidsonderzoeken via een jaarlijkse bevraging van de uitzendkantoren. In 2015 werden er medische onderzoeken voor uitzendkrachten uitgevoerd. Ter vergelijking, in 2014 waren er gezondheidsonderzoeken. Grafiek 1: Procentuele verdeling gezondheidsonderzoeken uitzendkrachten in 2015 Securex Eind november 2015 heeft Preventie en Interim de stakeholders op de hoogte gebracht dat de Centrale Gegevensbank PI-M vanaf 1 januari 2016 geopend wordt voor gebruik door de uitzendsector. Spmt- Arista Attentia 4 De databank betekent een belangrijke tijdswinst voor de sector omdat flexibel en snel inzetten van competente en medisch geschikte uitzendkrachten een belangrijk issue voor de sector is. Nutteloze herhalingen van de gezondheidsonderzoeken en de daarbij horende kosten worden vermeden. Met de databank PI-M kan snel worden opgezocht of een uitzendkracht al eerder medisch geschikt werd verklaard voor een gelijkaardige functie en werkpost met dezelfde gezondheidsrisico s. Mensura Idewe Provikmo 4.2 HELPDESK CLB Mediwet Andere De Centrale Gegevensbank is gebruiksvriendelijk ontworpen voor elke gebruiker. Preventie en Interim heeft in samenwerking met haar informaticadienst een helpdesk ontwikkeld opdat de databank 24 uur op 24 operationeel blijft. In 2015 heeft Attentia met 40,8% het grootst aantal gezondheidsonderzoeken uitgevoerd. Idewe voerde 19,9% van de gezondheidsonderzoeken uit direct gevolgd door Mensura die meer dan 16% van de onderzoeken binnen de sector realiseerde. Spmt-Arista en Securex vertegenwoordigen ieder op hun beurt 11,35% en 10,2% van de markt. In 2015 bezitten Attentia, Idewe, Mensura, Securex en Spmt-Arista samen 98,3% van de markt van de medische onderzoeken in de uitzendsector. 1 Opgenomen in het Belgisch Staatsblad van 28 december Jaarverslag 2015 De Centrale Gegevensbank - 35

20 4.4 DE CIJFERS VAN DE CENTRALE GEGEVENSBANK PI-M Vandaag hebben de Externe Diensten PBW al meer dan de helft van de gezondheidsonderzoeken overgeheveld naar de databank. Attentia, Spmt-Arista, Securex en Mensura zijn de externe diensten die de resultaten van de medische onderzoeken van de uitzendkrachten overbrengen naar de Centrale Gegevensbank. De medische onderzoeken worden vastgelegd in functie van de aangeduide gezondheidsrisico s onder vorm van de codes op de werkpostfiche. Deze codes zijn terug te vinden in het Ministerieel Besluit van 9 juni 2010 Jaarverslag Externe Dienst PBW. Onderstaand een overzicht van de meest voorkomende gezondheidsrisico s aangeduid in de werkpostfiche. Grafiek 2: Overzicht van de meest voorkomende gezondheidsrisico s aangeduid in de werkpostfiche 4 Hanteren van lasten Andere codes Veiligheidsfunctie Clostridium tetani / tetanos Ploegenarbeid Activiteiten met voedingswaren Nachtarbeid Lawaai 80 db(a) en < 85 db(a); piek => 135 db(a) < 137 db(a) Giftig voor de voortplanting Weekendarbeid Ergonomische belasting Merk op dat de wetgeving recent werd aangepast m.b.t. het contact met voedingswaren en beeldschermwerk. Dit zal zich in de volgende jaren weerspiegelen in de aantallen medische onderzoeken van de uitzendkrachten Jaarverslag 2015 De Centrale Gegevensbank - 37

21 5 5 SENSIBILISERING 38 - Jaarverslag 2015 Sensibilisering - 39

22 5.1 WEBSITE PREVENTIE EN INTERIM Het concept van de nieuwe website is dat de jobstudent voor zijn/haar eigen functie een aantal tips & tricks vindt om veilig aan de slag te kunnen. In 2015 werden de eerste 4 sectoren Circulaires Op onze website vindt u de circulaires. Ze zijn een vertaalslag van de wetgeving naar de praktijk van de uitzendsector. De circulaires verdelen we met het oog op een betere leesbaarheid en een meer transparante inhoud van de Koninklijke Besluiten. De circulaires worden ingedeeld volgens de titels zoals opgenomen in de Codex over het welzijn op het werk: van Titel I: Algemene beginselen tot en met Titel VIII: Bijzondere werknemers categorieën en werksituaties Jobstudenten online geplaatst: horeca, verkoop en retail, productie en logistiek, administratie. In 2016 wordt het aantal sectoren minstens verdubbeld en komt de campagne ook letterlijk tot leven Werkpostfiche De website speciaal ontwikkeld voor zowel klant-gebruiker als voor uitzend bureau, is een toepassing van de wetgeving omtrent de werkpostfiche en de risicoanalyse van de werkplek waarvoor een werkpostfiche moet opgesteld worden. De website is aangepast in 2015 omwille van de verandering in de wetgeving betreffende het gebruik van levensmiddelen en het werken met beeldschermen. 5 In 2015 heeft PI de jobstudentensite in een volledig nieuw, jeugdig jasje gestoken. Dit betekende ook het startschot van een nieuwe campagne om jobstudent-uitzendkrachten bewust te maken van de risico s van t vak. Spil van de campagne is de volledig vernieuwde website die sinds 15 december 2015 online is. Via deze site krijgen jongeren tips op maat over de veiligheidsrisico s die ze lopen en hoe ze die kunnen aanpakken tijdens hun studentenjobs. Ook uitzendkantoren en scholen vinden er veel relevante achtergrondinformatie en sensibiliseringsmateriaal. En natuurlijk biedt PI op de nieuwe site ook de relevante regelgeving op een heldere en overzichtelijke manier op een presenteerblaadje aan. De nieuwe website is zowel ontwikkeld voor PC, tablet als smartphone. Voor de campagne werd een opvallend en fris campagnebeeld gecreëerd in felle, jeugdige kleuren. Een crash test dummy-stripfiguur symboliseert de risico s die jobstudenten kunnen lopen tijdens hun vakantiejobs. De opvallende affiches zijn in verschillende formaten gratis te verkrijgen bij Preventie en Interim, net als ander campagnemateriaal zoals speciaal ontwikkelde contractmapjes voor jobstudenten. 5.2 ONTWIKKELING INFORMATIEDRAGERS PI News PI Mail De uitgave PI News is afgelopen jaar 3 keer verschenen. De doelgroepen zijn uitzendkantoren, preventieadviseurs, arbeidsongevallenverzekeraars, de overheid, externe diensten voor preventie en bescherming op het werk en de grootste ondernemingen in België. PI News wordt onder ongeveer contactpersonen verdeeld en is een uitstekende manier om belangrijke en nuttige informatie te verspreiden. Via dit kanaal probeert PI haar acties en belangrijk nieuws in de kijker te plaatsen voor de sector. Tevens plaatsen we in elke PI News een interview interessant voor de uitzendsector. Er wordt telkens voorzien in een wedstrijd met 3 vragen over thema s die verband houden met preventie en veiligheid inclusief schiftingsvraag. Met een deelname aan deze wedstrijd maak je kans op leuke prijzen. Preventie en Interim mailt op regelmatige basis een PI Mail naar de verbindingspersonen. De mail informeert bondig over actualiteiten met betrekking tot preventie en veiligheid op het werk. De verbindingspersonen blijven zo ook op de hoogte van de verschillende acties en evenementen binnen Preventie en Interim Jaarverslag 2015 Sensibilisering - 41

23 Hepatitis A Vaccin Hepatitis B Vaccin Hepatitis A+B Vaccin Tetanus Vaccin Kinkhoest Vaccin Tuberculine Titer A Titer B Nevenwerkingen - Allergieën Agenda (voor de uitzendkracht/jobstudent) 2016 De zakagenda is veruit het belangrijkste sensibiliseringsmiddel bedoeld voor de uitzendkrachten en jobstudenten. In de uitgave 2016 vinden we een volledig nieuwe look met een praktische kalender waarin de uitzendkrachten/jobstudenten hun werkdagen en uren kunnen noteren. De nieuwe uitgave bevat nog steeds nuttige info en praktische tips over werken als uitzendkracht/ jobstudent. Bovendien herinneren eenvoudige en direct bruikbare veiligheidstips de uitzendkrachten aan het belang van hun veiligheid en die van hun collega s. De agenda informeert de uitzendkracht eveneens over een platform met zeer concrete informatie in 6 talen over toolboxmeetings. Voor de jobstudent zetten we onze website extra in de kijker als informatiebron Informatieve fiches Naar aanleiding van de ontwikkeling van de Centrale Gegevensbank werd in juni 2015 een informatiefiche, met de algemene vaccinatie-informatie, opgestuurd naar alle uitzendbureaus van België. Deze informatiefiche is een aanvulling op de vaccinatiekaart ontwikkeld door Preventie en Interim. Er werd eveneens een fiche ontwikkeld m.b.t. Uw toegang tot PI-M. Er werden een tal zak agenda s verdeeld over de uitzendbureaus, meer dan zakagenda s over scholen in Wallonië en Vlaanderen en een tal agenda s over andere organisaties die betrokken zijn bij uitzendarbeid. De agenda s worden eveneens verdeeld tijdens opleidingen en andere professionele ontmoetingen. EN JE WIL WETEN OF DE GEKOZEN UITZENDKRACHT AL EEN MEDISCH ONDERZOEK HEEFT GEHAD? Raadpleeg dan de Centrale Gegevensbank (PI-M) en check of hij/zij: nog medisch geschikt is of terug een medisch onderzoek moet ondergaan Ga als volgt te werk: 1. Noteer het rijksregisternummer van de uitzendkracht in de databank PI-M 2. Registreer daarna de werkpostfiche in de databank PI-M Vul de volgende gegevens in, die je terugvindt op de werkpostfiche, ingevuld door de gebruiker: KBO-nummer van de gebruiker (vb ) Intern nummer van de werkpost (vb. EXT313) Uitgiftedatum: datum waarop de risico s van de werkpost werden ingevuld (vb ) Code(s) gezondheidsrisico( s) zoals aangeduid op de werkpostfiche (vb ) /EXT313/ // (gebruik dit nummer steeds als referentie in alle briefwisseling en documenten) Na registratie wordt er een uniek nummer gecreëerd dat er als volgt uitziet: è Geeft de Centrale Gegevensbank een positief resultaat, dan... is je uitzendkracht medisch geschikt voor het (de) aangeduide gezondheidsrisico( s) kan je een afdruk maken als bewijs, en die bezorgen aan de gebruiker moet je uitzendkracht niet meer naar de arbeidsgeneesheer kan je uitzendkracht meteen starten bij de gebruiker Geschikte uitzendkracht voor een job geselecteerd? è Als er geen resultaat gevonden wordt, dan moet je uitzendkracht nog een medisch onderzoek ondergaan voor hij/zij kan starten bij de gebruiker voor de bedoelde werkpost 5 VACCINATIECHECK VOOR UITZENDKRACHTEN De geknipte m/v gevonden? check De werkpostfiche op nodige inentingen! 1. Bedrijfsgegevens KBO/ondernemingsnummer:: Bedrijfsnaam: Luik A: in te vullen door gebruiker Pagina1/2 Adres: Naam en tel. contactpersoon: Externe dienst PBW: Je vond de geknipte uitzendkracht voor de job? Kijk dan zeker de werkpostfiche na, want mogelijk moet je kandidaat vaccinaties krijgen. Belangrijk, want zonder de juiste inentingen kan hij/zij niet aan de slag. Welke vaccinaties zijn verplicht en wat moet je allemaal regelen? Wij zetten je op weg. Doe de vaccinatiecheck! Doorloop De handige checklist hieronder. geef De uitzendkracht altijd een vaccinatiekaart van preventie en interim mee. De arbeidsgeneesheer/huisarts registreert De inentingen op De vaccinatiekaart. Doe De vaccinatiecheck! 2. Werkpost of functie Intern nummer: Uitgiftedatum: Te vervullen functie: Uit te voeren taken: Vereiste kwalificaties en beroepsvoorwaarden: Lokalisatie van de werkpost: stap 1 de gebruiker bezorgt jou de werkpostfiche Risico Datum Datum Datum Datum Te gebruiken arbeidsmiddelen: Voorafgaande instructies: Te voorziene opleiding: Student-werknemer toegelaten Aan de hand van deze werkpostfiche selecteer je de geschikte uitzendkracht. Check op de werkpostfiche: zijn er inentingen nodig? Testen Datum Resultaat Nee? Ga naar Stap 4. Ja? Ga naar Stap 2. Belangrijk: Je selecteert een uitzendkracht op basis van zijn competenties, pas daarna ga je na of hij/zij medisch geschikt en gevaccineerd is. 3. Werkkledij en persoonlijke beschermingsmiddelen (+ beschermingstype aanduiden) Bril / veiligheidsscherm: Specifieke uitrusting (te specifiëren): Broek / overal: Stofjas: Gehoorbescherming: Veiligheidsgordel / harnas: Handschoenen / wanten: Veiligheidsschoenen: stap 2 Is de werkpostfiche onvolledig ingevuld? Kaart het aan bij de gebruiker! check of de uitzendkracht gevaccineerd is Helm: Zalven: Jas: Andere: Masker: 4. Verplicht gezondheidstoezicht ja nee Vaccinaties/testen Vraag de uitzendkracht of hij/zij onlangs een inenting of hernieuwde inenting kreeg. Is dat het geval, dan heb je een geneeskundige verklaring nodig. Uitzendkracht is ingeënt EN kan jou bewijs voorleggen? Ga naar Stap 3. Uitzendkracht is niet ingeënt OF kan geen bewijs voorleggen? o Uitzendkracht moet ingeënt worden OF vraagt een bewijs van de voorbije inenting aan zijn arts. o Licht uw uitzendkracht in over de inentingen. o Hij/zij kan kiezen: 1 Tetanus Tuberculose Hepatitis B Andere: Gezondheidsrisico Veiligheidsfunctie Jongere Functie met verhoogde waakzaamheid Activiteit met welbepaald risico (zie hieronder) Details welbepaald risico: NAAM CODE 2 Chemische agentia Biologische agentia Fysische agentia lawaai INeNtINg door arbeidsgeneesheer INeNtINg door arts Naar keuze Bezorg de uitzendkracht: Bezorg de uitzendkracht: Formulier verzoek om inenting of tuberculinetest Formulier verzoek om inenting of tuberculinetest Vaccinatiekaart van Preventie en Interim Formulier bewijs van inenting of tuberculinetest Vaccinatiekaart van Preventie en Interim Belangrijk: geef de uitzendkracht altijd een vaccinatiekaart mee om te laten invullen door de arbeidsgeneesheer of arts temperatuur naar keuze. lichaamstrillingen 1 Gezondheidstoezicht voor activiteit met voedingswaren is afgeschaft vanaf 1 januari Een medisch attest van de huisarts volstaat. Zie CIN Biologische agentia 2 Gebruik de codes zoals voorzien in het MB van 9 juni 2010 Jaarverslag Externe Diensten PBW Jaarverslag 2015 Sensibilisering - 43

24 5.2.4 Affiches Sinds enkele jaren stelt Preventie en Interim affiches ter beschikking met simpele en duidelijke veiligheids boodschappen. Eveneens in De affiches bevatten tips omtrent vrachtwagenchauffeur, rolbrugbestuurder, spaar je rug, rigger, huishoudhulp, logistiek bediende, signalisatie, agressie, hoe vul je een werkpostfiche in, job studenten. De affiches zijn ook terug te vinden op de website van PI: Gadgets Het volledige jaar stelden wij ook allerlei gadgets en hulpmiddelen ter beschikking van onze uitzendbureaus. We beschikken over contractmapjes, de jaarlijkse agenda, snapwraps, vaccinatiekaarten, stresshelmen, blocnotes, enz. Eveneens werd er in december een geschenkdoos voorzien voor onze verbindingspersonen en uitzendkantoren om de fijne samenwerking in 2015 te bekronen. De geschenkdoos bevatte onze agenda 2016, een affiche een contractmapje, een flessenopener,. Bevestig hier het visitekaartje van uw uitzendkantoor. PREVENTIE OP HET WERK ADVIES JOBSTUDENTEN ARBEIDSONGEVALLEN UITZENDKRACHTEN Permanentie van 9u 12u Gratis Nummer wenst jou veel succes met je studentenjob! VACCINATIEKAART Vóór je erin vliegt...surf naar ikbenjobstudent.be V.U.: M. Bruyninckx Havenlaan 86c bus Brussel Jaarverslag 2015 Sensibilisering - 45

25 5.3 OPLEIDINGEN 5.4 STUDIEDAG BEROEPSCHAUFFEURS Basisopleiding Preventie voor verbindingspersonen en hun medewerkers Ook in 2015 organiseerde Preventie en Interim een basisopleiding preventieadviseur (niveau III) voor verbindingspersonen en hun medewerkers. Verspreid over zes dagen in oktober en november volgden 8 gedreven verbindingspersonen de opleiding waarin dieper werd ingegaan op o.a. de rol van de inspectie, risicoanalyses, wetgeving, de werkpostfiche, gezondheidstoezicht, arbeidsongevallen, psychosociale risico s, jobstudenten enz. Tijdens de opleiding verwerven de verbindingspersonen de kennis die ze nodig hebben om aan de ondernemingen en de uitzendkrachten informatie te verstrekken over de risico s waaraan uitzendkrachten worden blootgesteld en om de gepaste aanbevelingen te doen in verband met preventie. De opleiding werd afgesloten met een boeiend bedrijfsbezoek aan Atlas Copco Airpower te Wilrijk Opleiding Werkpostfiche De werkpostfiche is een onvermijdelijk document betreffende veiligheid en preventie op het werk. Er werden halve-dag opleidingen georganiseerd i.v.m. de werkpostfiche door Preventie en Interim. Deze cursussen hebben tot doel de wetgeving te verduidelijken, praktische oefeningen uit te voeren, foute toepassingen op te sporen en de hulpmiddelen op de website toe te lichten. In 2015 werden vier Nederlandse trainingen gehouden voor een totaal van 49 deelnemers en een Franstalige opleiding met 5 deelnemers Federgon cursus De cursus Preventiebeleid bij uitzendarbeid ontwikkeld voor uitzendconsulenten wordt gegeven door Preventie en Interim. Deze maakt deel uit van een Federgon cursus voor bedienden van de uitzendsector. Het primaire doel van Preventie en Interim is de uitzendconsulenten die de cursus volgen bewust maken van preventie en veiligheid op de werkplek voor de uitzendkracht. Dit zijn centrale thema s die deel uitmaken van de dagelijkse missie van de uitzendconsulenten. De wetgeving inzake welzijn op het werk, gezondheidsonderzoeken, werkpostfiche, de taakverdeling tussen de gebruiker en het agentschap maken deel uit van de besproken onderwerpen Studiedag vakbekwaamheid, rijgeschiktheid en medisch toezicht voor chauffeurs Uitzendkrachten die als beroepschauffeur ingezet worden moeten aanvullend op het rijbewijs C of D voldoen aan de bepalingen inzake rijgeschiktheid (de zogenaamde medische schifting) en over een attest vakbekwaamheid beschikken. Dit brengt bepaalde verplichtingen mee voor de uitzendkracht en de werkgever. Bovendien zijn beroepschauffeurs die hun functie combineren met een veiligheidspost (bijvoorbeeld laden en lossen van goederen) onderworpen aan het medisch toezicht voor werknemers. Voor de uitzendsector is het van groot belang om bij de selectie van een uitzendkracht te beschikken over de juiste criteria (welke categoriegroep van rijbewijs + vereiste rijgeschiktheid en vakbekwaamheid). De gebruiker moet eveneens op de werkpostfiche het specifiek gezondheidstoezicht aanduiden als een veiligheidspost onderdeel is van het takenpakket van de uitzendkracht. Om een helder inzicht te verschaffen in deze materie werd er op 8 oktober 2015 een studievoormiddag te Brussel georganiseerd. De Confederatie Bouw en Adecco Construct kaderden het thema respectievelijk in de bouw- en de uitzendsector. Experts in regelgeving van de FOD Mobiliteit en de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg gingen dieper in op de rijbewijswetgeving en de welzijnswetgeving. De arbeidsgeneesheer van SPMT-Arista bracht zijn ervaring vanuit de arbeidsgeneeskunde. Een verslag van de studievoormiddag kan u vinden op de site van Preventie en Interim: Via deze link kan u eveneens de presentaties van de sprekers downloaden Dag van de verbindingspersoon Op 10 december 2015 werd in Brugge op de jaarlijkse Dag van de verbindingspersonen de vernieuwde jobstudentenwebsite van Preventie en Interim gelanceerd. De aanwezigen kregen uitgebreid de nieuwe jobstudentencampagne in primeur gepresenteerd. Na het officiële deel werd de dag afgesloten met een fel gesmaakte rondleiding in stadsbrouwerij De Halve Maan in hartje Brugge Jaarverslag 2015 Sensibilisering - 47

26 5.5 ARBEIDSONGEVALLENTOOL 5.6 PERSARTIKELEN Jaarlijks bevraagt Preventie en Interim alle erkende uitzendbureaus over de tewerkstelling en de arbeidsongevallen van uitzendkrachten. Dit resulteert o.a. in statistieken die de basis vormen van het Jaarverslag PI. Tot nu toe gebeurt de bevraging via een papieren inlichtingenformulier. In 2015 heeft PI een belangrijke stap gezet om dit proces te automatiseren. Er werd een toepassing ontwikkeld om deze bevraging vanaf 2017 via internet te laten verlopen. In het najaar van 2015 werd het inputdeel ontworpen. Deze arbeidsongevallentool heeft de naam PI-A meegekregen. In 2015 heeft Preventie en Interim onderstaande artikels gepubliceerd. September 2015 Augustus 2015 Protéger les intérimaires des risques au travail Auteur: Marijke Bruyninckx Beschermen van uitzendkrachten tegen risico s op de werkplek Auteur: Marijke Bruyninckx Fokus Entrepreneur Fokus Human Resources Juni 2015 Uitzendkrachten beschermen tegen risico s op het werk Auteur: Marijke Bruyninckx Trends / Mediaplanet (P.5) Mei 2015 Persbericht : Cijfers uitzendkrachten in Toename tewerkstelling uitzendkrachten en afname arbeidsongevallen! Auteur: Marijke Bruyninckx Belga Jaarverslag 2015 Sensibilisering - 49

27 6 ACTIEPLAN 2016 Actieplan - 51

28 Centrale Gegevensbank PI-M (CGB) Werkgroepen In 2016 wordt de Centrale Gegevensbank PI-M in gebruik genomen. Binnen PI wordt een helpdesk ingericht. De Externe Diensten bezorgen via een Web Service de resultaten van de gezondheidsonderzoeken aan de centrale databank. Websites Preventie en Interim In 2016 wordt de werkmap m.b.t. psychosociale risico s (o.a. grensoverschrijdend gedrag) geactualiseerd. Een werkgroep wordt betrokken bij het op punt stellen van de arbeidsongevallentool. Vorming De 4 verschillende websites van PI worden regelmatig geüpdatet. Het gaat over en In 2016 wordt een actieplan uitgewerkt om de site te actualiseren. De jobstudentensite werd eind 2015 volledig hernieuwd met een groter accent op de leefwereld van jongeren. In 2016 wordt deze jongerensite verder uitgebouwd. De PI mail naar de verbindingspersonen blijft behouden als nuttig en niet te vervangen communicatiemiddel. Vanaf oktober 2016 wordt door PI opnieuw een basisvorming preventie voor nieuwe verbindingspersonen georganiseerd. In 2016 blijft de mogelijkheid bestaan om op aanvraag extra vormingen voor verbindingspersonen en consulenten te organiseren over werkpostfiches, arbeidsongevallen, enz. Arbeidsongevallen De ontwikkeling van een arbeidsongevallentool wordt gefinaliseerd in Sensibiliseringsproducten De belangrijkste producten zijn: PI News (3 x per jaar), Jaarverslag PI, agenda voor de uitzendkracht, technische hulpmiddelen, PI mail naar de verbindingspersonen. Er komt een nieuw doelgericht onthaalpakket dat het belang van de centrale preventiedienst moet onderstrepen. Het onthaalpakket is bedoeld voor alle nieuwe uitzendbureaus en verbindingspersonen Jaarverslag 2015 Actieplan

29 7 7 OVERZICHT LEDEN 54 - Jaarverslag 2015 Overzicht leden - 55

30 7 Overzicht leden Preventie en Interim op 31/12/2015 A CONCEPT INTERIM 2000 ANTWERPEN ABSOLUTE WORK CONSTRUCT bvba 8200 BRUGGE ABSOLUTE WORK bvba 8200 BRUGGE ACCENT CONSTRUCT nv 8800 ROESELARE ACCENT JOBS FOR PEOPLE nv 8800 ROESELARE ACTA INTERIM nv 4800 VERVIERS ACTIEF CONSTRUCT nv 3560 LUMMEN ACTIEF INTERIM nv 3560 LUMMEN ADCOR CONSTRUCT bvba 8900 IEPER ADCOR INTERIM bvba 8900 IEPER ADECCO CONSTRUCT nv 1702 GROOT-BIJGAARDEN ADECCO PS 1702 GROOT-BIJGAARDEN ADMB 8200 BRUGGE AGO CONSTRUCT bvba 8500 KORTRIJK AGO JOBS & HR 8500 KORTRIJK AGRO-SERVICES 2500 LIER ALLO INTERIM nv 1060 BRUSSEL APPRO bvba 2830 WILLEBROEK ARTEC Groep België 2000 ANTWERPEN ARTEC INTERIM bv NL-4382 AC VLISSINGEN ASAP.BE nv 3600 GENK AVANCE HASSELT bvba 3500 HASSELT AXIS nv 2000 ANTWERPEN AXXICOM nv 2000 ANTWERPEN BAKKER & PARTNERS nv 2600 BERCHEM BELGIUM TECHNICAL SUPPORT nv 9120 BEVEREN BIK INTERIM 1070 ANDERLECHT BOSTONAIR Ltd UK-HU-178DA EAST YORKSHIRE CARE TALENTS nv 8500 KORTRIJK CONSELLT 8800 ROESELARE CONSTRUCT INTERIM nv 1000 BRUSSEL CONTRACTAIR Ltd UK-248WD BASTINGSTOKE RG DAOUST INTERIM nv 1050 BRUSSEL DAXXA BELGIE bvba 2910 ESSEN DELTAWORX bvba 2060 ANTWERPEN DIAMANT-A-GO//OPUS Interim 8500 KORTRIJK E + nv 3530 HOUTHALEN-HELCHTEREN ELITE INTERIM 1090 JETTE EMS-CONSTRUCT bv NL-6603 BE WIJCKEN GROUPEQUIP nv 4000 LUIK ERGOFLEX nv 2800 MECHELEN EUROP INTERIM nv 1060 BRUSSEL EUROSTAR 25 BELGIUM bvba 2321 MEER EXARIS INTERIM 1000 BRUSSEL EXCEL INTERIM nv 1050 BRUSSEL EXPERZA 8700 TIELT FLEXIBILITY bvba 2000 ANTWERPEN FLEX-IN LOGISTICS bv NL-4836 LG BREDA FLEXPOINT bvba 3500 HASSELT FLEXTRA INTERIM nv 1730 ASSE FORUM JOBS nv 8800 ROESELARE FRIDAY EUROTECH CONSTRUCT nv 2970 SCHILDE GO TEMP bvba 8500 KORTRIJK H & L PEOPLE nv 2000 ANTWERPEN HARVEY NASH 1702 GROOT-BIJGAARDEN HAYS nv 8520 KUURNE HUMAN CONSTRUCT 6000 CHARLEROI HUMAN SUPPORTS 6000 CHARLEROI IMPACT CONSTRUCTION nv 3500 HASSELT IMPACT nv 3500 HASSELT IN PERSON BOUW bv NL-1013 AS AMSTERDAM INFINITY JOBS 8870 IZEGEM INTELECT bvba 2600 BERCHEM INTERIM PARTNER bvba 1420 EIGENBRAKEL INTERIM@WORK 3730 HOESELT INTERPASS nv 9450 HAALTERT INTERTIME nv 3580 BERINGEN IPS POWER PEOPLE NL-2909 LK CAPELLE AAN DEN IJSSEL JOB TALENT nv 3000 LEUVEN JOBCONNECTION nv 3000 LEUVEN JOBS CONSTRUCT bvba 3620 LANAKEN JOBS cvba 2600 BERCHEM JUST WORK nv 8800 ROESELARE KELLY SERVICES INTERIM nv 1160 BRUSSEL KEYWORKS bvba 3560 LUMMEN KONVERT INTERIM nv 8500 KORTRIJK KONVERT INTERIM VLAANDEREN nv 8500 KORTRIJK KONVERT INTERIM WALLONIE 8500 KORTRIJK KONVERT KONSTRUKT nv 8500 KORTRIJK LAB SUPPORT nv 2018 ANTWERPEN LEADER INTERIM nv F EAUBONNE LEM INTERIM nv 4030 GRIVEGNEE (LUIK) LET'S WORK 8500 KORTRIJK LIB (Logistiek Interim Bedrijf) nv 8500 KORTRIJK 56 - Jaarverslag 2015 Overzicht leden - 57

31 7 LINK2EUROPE nv 2870 PUURS LOSFELD CONSULT bvba 7500 DOORNIK M INTERIM nv 1000 BRUSSEL MANPOWERGROUP BELGIUM nv 1200 BRUSSEL MERIDIAN BUSINESS SUPPORT Ltd UK-WA17 PT ALTRINCHAM CHESHIRE MERVEILLE PLUS INTERIM nv 7950 CHIEVRES (LADEUZE) METISELECT 9470 DENDERLEEUW MISE EN PLACE BELGIE nv 3000 LEUVEN MON INTERIM bvba 1160 OUDERGEM MOVE INTERIM 8790 WAREGEM MUNDO INTERIM bvba 3620 LANAKEN NOVA ENGINEERING nv 3500 HASSELT NURSE & CO bvba 7000 BERGEN ORANJEBUILD NL-3016 BH ROTTERDAM ORION ENGINEERING SERVICES Ltd UK-IV26 AA INVERNESS OSMIO 4040 HERSTAL PACK INTERIM bvba 7100 LA LOUVIÈRE PAGE INTERIM nv 1050 BRUSSEL PASSION WORKS bvba 3540 HERK DE STAD PAYROLL PROFFESSIONALS BELGIUM bvba 2000 ANTWERPEN PEPS INTERIM nv 7000 BERGEN PLUS UITZENDKRACHTEN nv 2000 ANTWERPEN QUALITAIR AVIATION HOLLAND bv NL-1437 EJ ROZENBURG-SCHIPHOL QUALITAIR ENGINEERING SERVICES Ltd UK-CB85 TE CAMBRIDGE QUALITY bvba 8790 WAREGEM QUALITY@CONSTRUCT 3900 OVERPELT QUALITY@WORK 3900 OVERPELT RAINBOW RESOURCES GROUP 1200 BRUSSEL RANDSTAD BELGIUM CONSTRUCT 1082 BRUSSEL RANDSTAD BELGIUM nv 1082 BRUSSEL REAL CONSTRUCT INTERIM nv 8630 VEURNE REAL INTERIM 8630 VEURNE RECREWTMENT 2000 ANTWERPEN REFLEX INTERIM 1050 BRUSSEL RITMO INTERIM 2000 ANTWERPEN ROBERT HALF bvba 1702 GROOT-BIJGAARDEN ROBERT WALTERS PEOPLE SOLUTIONS nv 1050 BRUSSEL RUNTIME nv 2221 BOOISCHOT SAFETEC INTERIM bvba 2000 ANTWERPEN SAMENWERKING TECHNIEK ORGANISATIE BELGIE bvba 8630 VEURNE SECRETARY PLUS MANAGEMENT SUPPORT nv 2000 ANTWERPEN SEGERS SELECT bvba 3500 HASSELT SELECT HUMAN RESOURCES nv 8500 KORTRIJK SKILLFLEX nv 2800 MECHELEN SMART - INTERIMPALEIS cvba 1060 BRUSSEL STAFFABLE BELGIE nv 9000 GENT START PEOPLE CONSTRUCT nv 2000 ANTWERPEN START PEOPLE nv 2000 ANTWERPEN STEGMANN BELGIUM 2000 ANTWERPEN SUIVI TECHNIQUE ORGANISATION F QUAEDYPRE SYNERGIE BELGIUM nv 2018 ANTWERPEN SYNERGIE CONSTRUCT 2018 ANTWERPEN TALENTUS nv 8790 WAREGEM T-BRUSSELS 1000 BRUSSEL TCP BELGIUM bvba 2000 ANTWERPEN TEAM ONE 4500 HOEI TEMPO-TEAM 1082 BRUSSEL TENTOO nv 1930 ZAVENTEM T-GROEP; DIVISIE T-INTERIM 2800 MECHELEN THE CREW FLEX nv 2000 ANTWERPEN THG-JOBCENTER 4700 EUPEN TOBASCO nv 3500 HASSELT TRACE! nv 6000 CHARLEROI TRACE CONSTRUCTION nv 6000 CHARLEROI TRAVAQ 2000 ANTWERPEN UNIQUE nv 2000 ANTWERPEN UPDATE-PRO bvba 2018 ANTWERPEN VALESTA nv 1435 MONT-SAINT-GUIBERT VCARRE AND PARTNERS 1020 BRUSSEL VDET nv 3500 HASSELT VIAVERA 1930 ZAVENTEM VIND nv 8800 ROESELARE VIND nv "Bouw" 8800 ROESELARE VIO INTERIM 9080 BEERVELDE VISION POINT bvba 3545 HALEN VIVALDI'S CONSTRUCT 2850 BOOM VIVALDI'S INTERIM nv 2000 ANTWERPEN WE AND WORK 2970 SCHILDE WHOOHOO BELGIUM 2930 BRASSCHAAT XPE PERSONNEL SERVICES 1702 GROOT-BIJGAARDEN XTRA INTERIM 2100 DEURNE X-TRA INTERIM KONTICH 2100 DEURNE YOUR OXYGEN 2627 SCHELLE Z - PROJECT STAFFING 3583 PAAL 58 - Jaarverslag 2015 Overzicht leden - 59

32 60 - Jaarverslag 2015

33 Centrale Preventiedienst voor de Sector van de Uitzendarbeid vzw Tel Fax V.U. : Marijke Bruyninckx Preventie en Interim Tour & Taxis, Havenlaan 86C, Bus 302, B-1000 Brussel Design :