Interactievaardigheden in de Kinderopvang

Transcriptie

1 Interactievaardigheden in de Kinderopvang Toelichtende tekst bij PowerPoint pedagogisch kader training Voorleescoördinator In 2012 is een landelijke meting uitgevoerd door het Nederlands Consortium Kinderopvang Onderzoek (NCKO) naar de pedagogische kwaliteit van de opvang in Nederlandse kinderdagverblijven (0- tot 4- jarigen) in Het NCKO is een wetenschappelijk samenwerkingsverband waarin pedagogen en ontwikkelingspsychologen van de Universiteit van Amsterdam en de Radboud Universiteit Nijmegen samen werken aan onderzoek ter bevordering van de Nederlandse kinderopvang voor 0- tot 4- jarigen. Eerdere metingen, uitgevoerd in 1995, 2001 en 2005 en 2008, lieten een geleidelijke afname zien van de kwaliteit van het zorg- en opvoedingsproces, ook wel aangeduid als de proceskwaliteit van de opvang. Deze daling illustreert hoe belangrijk het is om de vinger aan de pols te houden en de pedagogische kwaliteit in kinderdagverblijven regelmatig in kaart te brengen. De eerste onderzoeksvraag in deze nieuwe landelijke peiling was hoe de pedagogische kwaliteit van de kinderopvang in kinderdagverblijven in 2012 zich zou verhouden tot de kwaliteit in eerdere landelijke peilingen, met name de vorige peiling in Dit is onderzocht voor drie aspecten van pedagogische kwaliteit, namelijk (a) de algemene proceskwaliteit, (b) de interactievaardigheden van pedagogisch medewerkers, die de kern vormen van de proceskwaliteit en (c) structurele kwaliteitskenmerken. De tweede onderzoeksvraag was hoe de proceskwaliteit in 2012 gerelateerd was aan structurele kwaliteitskenmerken en andere kenmerken van de kinderdagverblijven en pedagogisch medewerkers. Ten slotte is er in een subgroep van kinderdagverblijven die zowel aan de landelijke peiling in 2008 als aan de peiling in 2012 heeft deelgenomen, longitudinaal onderzocht in hoeverre er sprake was van stabiliteit van de pedagogische kwaliteit over de periode tussen 2008 en 2012, en of een eventuele verandering in kwaliteit in die periode samenhing met bepaalde kenmerken van het kinderdagverblijf. Er is gewerkt met een steekproef van 50 groepen uit 50 kinderdagverblijven. Vergelijkbaar met de eerdere onderzoeken. Het longitudinale deel van het onderzoek heeft betrekking op 25 groepen. In het algemeen is een stijging zichtbaar van de kwaliteit, maar op gebied van de interactievaardigheden is die stijging niet zo groot. Van de 6 interactievaardigheden werd ten opzichte van 2008 een significante vooruitgang geboekt op 2 interactievaardigheden: Ontwikkelingsstimulering en Begeleiden van Interacties. Toch worden deze interactievaardigheden nog op ruim 70% van de kinderdagverblijven als onvoldoende beoordeeld. 1

2 Dit zijn de definities van de 6 interactievaardigheden (uit Pedagogisch kader, hoofdstuk 4 Weten) Sensitieve responsiviteit Ziet de pedagogisch medewerker de signalen die aangeven of een kind zich wel of niet prettig voelt? Wordt de behoefte aan ondersteuning opgemerkt, goed geïnterpreteerd en opgevolgd? Met andere woorden: Pikt de pedagogische medewerker de signalen op van de kinderen en reageert ze op een goede manier? Is ze een veilige haven voor het kind? Resultaat: Een kind voelt zich hierdoor begrepen, geaccepteerd en veilig. Autonomie respecteren Kinderen moeten de kans krijgen om zelf initiatieven te nemen en handelingen uit te proberen op de manier die bij het kind past. Een pedagogisch medewerker die respect heeft voor autonomie stimuleert de kinderen actief en accepteert en respecteert ook de eigen ideeën en oplossingen van het kind. Met andere woorden: Geeft de pedagogische medewerker ruimte aan de kinderen? Stimuleert hij of zij actief dat kinderen zelf iets doen? En op hun eigen manier? Resultaat: Een kind kan zich hierdoor op eigen tempo ontwikkelen. Naarmate het kind ouder wordt, treedt er een verschuiving op van afhankelijkheid naar autonomie. Structureren en grenzen stellen Het gaat hierbij om de vaardigheid om situaties en activiteiten zo te organiseren dat kinderen ze kunnen overzien en met succes kunnen doen. Daarnaast gaat het over de vaardigheid om duidelijk te kunnen maken wat er van de kinderen verwacht wordt en hoe zij zich hieraan kunnen houden. Dit doe je op een vriendelijke, respectvolle, consequente en doortastende manier. 2

3 Met andere woorden: Maakt de pedagogisch medewerker het duidelijk wat er gaat gebeuren en wat de bedoeling daarbij is? Resultaat: Een kind kan hiermee de situatie overzien en voldoen aan de vragen die aan het kind gesteld worden. Praten en uitleggen Een pedagogisch medewerker die goed is in praten en uitleggen, verwoordt handelingen en situaties op een duidelijke manier, praat regelmatig met de kinderen waarbij ze de inhoud afstemt op het begripsniveau en interesse van de kinderen. Met andere woorden: Deze vaardigheid gaat om de mate waarin iemand praat en uitlegt (kwantiteit) maar ook om hoe iemand dat doet (kwaliteit). Resultaat: Een kind leert hiermee de taalschat te vergroten. Ontwikkeling stimuleren Dit gaat over de stimulering van de persoonlijke competenties van kinderen. Waar bevindt een kind zich nu op het vlak van de motorische, cognitieve, taal of creativiteitsontwikkeling? En wat kan er aangedragen worden om een stapje verder te komen? Met andere woorden: het gaat hierbij om de extra dingen die de pedagogisch medewerker doet om kinderen te stimuleren op allerlei vlakken: cognitief, motorisch, taal etc. Resultaat: Door het aandragen van (nieuwe) dingen waardoor kinderen kunnen oefenen op hun eigen tempo krijgen zij extra kansen om zich verder te ontwikkelen. Interacties in de groep begeleiden Met het begeleiden van interacties tussen kinderen wordt bedoeld het bevorderen van de contacten tussen kinderen onderling, het samenspel, parallelspel of andere soorten van contact. Het gaat hierbij om het opmerken van kansen hiervoor en deze benutten, het benoemen en waarderen van positieve interacties. Met andere woorden: Dit heeft betrekking op de mate waarin de pedagogisch medewerker aandacht besteedt aan positieve interacties tussen kinderen en deze probeert te bevorderen. Resultaat: Door het scheppen van mogelijkheden om positieve interacties van kinderen te laten ontstaan worden er kansen geboden voor samenwerking tussen kinderen. Het bewust inzetten van de interactievaardigheden zorgt voor goede speel- leersituaties en verzorg- leersituaties. De ontwikkelingskansen voor kinderen worden hiermee vergroot. Op deze wijze wordt dan bijgedragen aan de emotionele veiligheid, de persoonlijke- en sociale competenties van de kinderen en de waarden en normen worden overgedragen. Natuurlijk stem je je interactievaardigheden af op de leeftijden en ontwikkelingsniveaus van de kinderen. Dat klinkt logisch maar eenvoudig is het niet. Dit betekent dat ieder kind goed in beeld moet zijn. Sensitieve responsiviteit, Autonomie respecteren, Structureren en grenzen stellen worden gezien als de basale vaardigheden. Deze worden door het gros van de leidsters voldoende tot goed beheerst. 3

4 Praten en uitleggen, ontwikkeling stimuleren en Interacties in de groep begeleiden zijn de zogenaamde educatieve vaardigheden. Die laatste twee hebben sinds 2008 wel een stijging laten zien, maar worden nog steeds in ruim 70% van de gevallen onvoldoende beheerst. De drie educatieve vaardigheden Praten en uitleggen, Ontwikkeling stimuleren en Begeleiden van interacties in de groep zijn essentiële vaardigheden voor het interactief voorlezen. Slecht 2-5% van de 4

5 leidsters beheerst deze vaardigheden voldoende tot goed. Het Praten en uitleggen wordt door een grote groep leidsters matig beheerst en door 35% onvoldoende. De beide andere vaardigheden, Ontwikkeling stimuleren en Begeleiden van interacties in de groep worden door meer dan 75% van de leidsters onvoldoende beheerst. Op moment dat een leidster interactief voorleest en deze drie educatieve vaardigheden onvoldoende beheerst, is het effect van het interactief voorlezen een stuk minder groot. De woordenschat van de kinderen wordt minder uitgebreid, de persoonlijke competenties van de kinderen worden minder ontwikkeld en de positieve interacties tussen kinderen worden onvoldoende gestimuleerd. Bij een kwalitatief goede manier van interactief voorlezen worden de drie educatieve vaardigheden wel ingezet. Door leidsters te trainen in interactief voorlezen wordt het gebruik van deze vaardigheden gestimuleerd. Als trainer interactief voorlezen of voorleescoördinator is het goed je ervan bewust te zijn dat het voor een groot deel van de leidsters lastig is deze vaardigheden goed toe te passen. 5