2011 jaar van de chemie!

Transcriptie

1 Stijn Dekelver 2011 is uitgeroepen tot het internationaal jaar van de chemie. Precies 100 jaar geleden won Marie Curie voor de tweede keer een Nobelprijs voor de chemie. Wat die prijs juist is, lees je verder in dit krantje.dit krantje vertelt je wat chemie is en hoe we er mee te maken krijgen. Dankzij de chemie hebben we een heleboel kennis over dingen die je kunt vastnemen, ruiken of voelen. Je hebt chemie nodig om spullen te maken die we elke dag gebruiken: shampoo voor je haar, de cd in je cd-speler of de pilletjes tegen hoofdpijn. Alles wat je aanraakt bestaat uit kleine deeltjes. De chemie onderzoekt die deeltjes (moleculen). Maken ze een stof sterk, doen ze de stof lekker ruiken of maken ze de stof giftig? Chemie, wat is dat eigenlijk? Je kunt spreken van chemie tussen twee mensen als die het goed met elkaar kunnen vinden. Maar chemie is ook een natuurwetenschap. Een ander woord ervoor is scheikunde. Nadelen van chemie Jammer genoeg gebruiken mensen chemie ook om chemische wapens te maken. Die wapens schieten geen Plantyn, Mechelen - Actuakrantje - p.1

2 kogels af. Ze ontploffen ook niet. Het zijn gassen. Als je die gassen inademt, word je erg ziek. Soms kun je erdoor sterven. Chemische wapens werden tijdens de Tweede Wereldoorlog en bij de oorlog in Irak gebruikt. Een andere nadeel van chemie is de vervuiling. Als boeren bijvoorbeeld te veel meststoffen op hun velden strooien, wordt het water onleefbaar voor vissen en planten. Ook de uitlaatgassen van auto's zijn het resultaat van chemie. Daardoor wordt de lucht dan weer vervuild. Ook bij het zoeken naar grondstoffen kan de natuur flink verwoest worden. Denk maar aan de grote ramp in de Golf van Mexico. Daar stroomden miljoenen liters olie de zee in. Voordelen van chemie Dankzij de chemie zijn er heel wat medicijnen uitgevonden. Die zorgen ervoor dat we langer en beter kunnen leven. Onze auto's en huizen worden steeds sterker en veiliger omdat de onderzoekers steeds betere materialen Chemische rampen Met chemie werken kan gevaarlijk zijn. Zo is er vorig jaar in Hongarije giftig slib in de natuur terecht gekomen. Daarbij werden mensen en dieren gedood. uitvinden. De tabel van Mendeljev In deze tabel vind je bijna alle stoffen terug die op aarde te vinden zijn en waarmee allerlei spullen, van gsm s tot shampoo, gemaakt worden. Plantyn, Mechelen - Actuakrantje - p.2

3 Mendeljev was de Rus die als eerste al deze stoffen in een tabel goot. Zijn tabel werd later nog aangevuld. mensen beloond die zich inzetten voor de vrede op onze wereld, of die de wereld beter maken door hun uitvindingen. Die mensen krijgen een Nobelprijs. In 2009 kreeg president Obama van de Verenigde Staten de Nobelprijs voor de Vrede. Hij wil graag een wereld zonder Nobelprijzen Alfred Nobel is een heel bekende Zweed. In 1867 vond hij het dynamiet uit. kernwapens. Er worden ook Nobelprijzen uitgereikt voor wetenschappers. Zo werd vorig jaar Robert Edwards beloond met een Nobelprijs voor geneeskunde. Hij werkte mee aan de IVF-techniek. Materiaal voor proeven Wie proeven wil doen, moet daar het juiste materiaal voor gebruiken. Zo heb je proefbuisjes nodig. Dat zijn Hij werd een rijk man, maar kreeg later veel spijt over zijn uitvinding. Ze werd kleine glazen buisjes om producten in te mengen. namelijk ook slecht gebruikt, bijvoorbeeld om aanslagen te plegen. Om het goed te maken, stopte hij zijn geld in een grote spaarpot. Met dat geld worden Plantyn, Mechelen - Actuakrantje - p.3

4 Met chemie bezig zijn kan gevaarlijk zijn. Soms moet je met giftige stoffen werken. Daarom is het belangrijk dat je aan je veiligheid denkt. Op de producten waarmee je werkt, staan dikwijls pictogrammen. Dat zijn eenvoudige tekeningen die uitleggen Je kunt ook een druppelteller gebruiken. Die kun je het best vergelijken met dat ding waarmee je neusdruppels in je neus te doet. Op die manier kun je heel precies tellen hoeveel druppels je van een bepaald product nodig hebt. waarom het product gevaarlijk is. Een tekening met een vlammetje betekent bijvoorbeeld dat het product snel vuur kan vatten. Een tekening met een doodskop betekent dan weer dat het dodelijk kan zijn. Ook een maatbeker is erg handig. Je kunt erop aflezen hoeveel vloeistof er in de beker zit. Zulke bekers worden trouwens ook in de keuken gebruikt. Sommige proefjes kun je gemakkelijk uitvoeren in de klas. Als je bijvoorbeeld een pepermuntje in een fles cola doet, krijg je een colafontein. Vraag wel eerst toestemming aan je leerkracht! Pictogrammen Werken met chemie Heel veel mensen in ons land hebben een job die met chemie te maken heeft. Apothekers mengen poedertjes en vloeistoffen tot een zalfje. Een laborant werkt in een laboratorium en Plantyn, Mechelen - Actuakrantje - p.4

5 voert proeven uit. Sommige biologen proberen planten te maken die meer vruchten opbrengen of beter tegen ziektes kunnen. Ook verf maken of benzine uit aardolie halen gebeurt door chemie te gebruiken. Eigenlijk is werken met chemie altijd een beetje uitvinden! Chemie in de geschiedenis munten een manier om te betalen. Nog later werd chemie de wetenschap die geneesmiddelen en nieuwe stoffen uitvond. Chemie in België In ons kleine landje zijn er heel wat fabrieken en bedrijven die bezig zijn met chemie. De meeste chemische bedrijven liggen in de buurt van de haven van Het vuur was de eerste chemische ontdekking van de mens. Voor vuur heb je chemie nodig : een brandstof zoals hout, zuurstof uit de lucht en hitte om het hout te laten branden. Daarna leerde de mens om met behulp van het vuur metaal te bewerken. Zo werden Antwerpen. Ze houden zich vooral bezig met petrochemie. Ze gebruiken aardolie om benzine, kerosine, plastic... van te maken. Deze bedrijven liggen dicht bij de haven, omdat de olie daar met olietankers en langs pijpleidingen aankomt. Plantyn, Mechelen - Actuakrantje - p.5

6 Belangrijke uitvindingen Rubber werd in 1770 per ongeluk ontdekt door de chemicus Joseph Priestley. Eerst werd het als gom gebruikt, maar al gauw werden er ook banden van gemaakt. Schoenzolen en laarzen bestaan meestal ook uit rubber. De ontdekking van aspirine, een medicijn dat helpt tegen pijn en koorts, was ook erg belangrijk. hoofdpijn te maken. Zijn patiënten vonden het zo lekker dat het een drankje werd. Verklarende woordenlijst De schuingedrukte woorden uit de tekst worden hieronder verklaard: dynamiet : een springstof die gebruikt wordt om bijvoorbeeld gaten te maken in rotsen grondstoffen: materialen die we uit de natuur halen en die we nog niet bewerkt hebben om te gebruiken IVF-techniek : een techniek die Wist je dit? - Glas wordt gemaakt van zand. - Kaas wordt gemaakt van melk. - Een fleece wordt gemaakt van plastic zakken. - Cola is toevallig uitgevonden door een dokters gebruiken om mensen te helpen die geen kinderen kunnen krijgen kerosine: de brandstof waarop vliegtuigen kunnen vliegen slib : modder, aarde die met water vermengd is apotheker. Hij deed zeven ingrediënten bij elkaar om een middeltje tegen Plantyn, Mechelen - Actuakrantje - p.6

7 En nu jij! 1. Zoek in het krantje een ander woord voor... chemie: kleine deeltjes waaruit stoffen bestaan: modder die gemengd is met water: een springstof waarmee je zelfs huizen kunt opblazen: kleine glazen buisjes: 2. Waar of niet waar? De grootste olieramp ooit gebeurde in de Golf van Irak. Nobel vond het dynamiet uit. Je vindt veel chemische bedrijven in de Antwerpse haven. President Bush kreeg in 2009 de Nobelprijs voor de Vrede. 3. Chemie in de klas! Kijk eens rond in je klas. Welke voorwerpen zijn volgens jou gemaakt door chemie te gebruiken? 4. Meerkeuzevragen Wat is de allereerste uitvinding die met chemie te maken had? 0 shampoo 0 rubber 0 het vuur Plantyn, Mechelen - Actuakrantje - p.7

8 Mendeljev vond de tabel van Mendeljev uit. Hij was 0 een Belg. 0 een Rus. 0 een Amerikaan. Wat zijn pictogrammen? 0 eenvoudige tekeningen die kunnen waarschuwen voor gevaar 0 eenvoudige telefoonnummers die je kunt bellen bij gevaar 0 poeders om lekker ruikende shampoo te maken 5. Petrochemie... a) Wat maken bedrijven die zich bezighouden met petrochemie? b) Waarom liggen die bedrijven in de haven van Antwerpen? 6. Zelf een pictogram maken In het krantje vind je een voorbeeld van een pictogram. Maak nu zelf een pictogram dat waarschuwt voor rondspringende glasscherven. Je mag ook zelf een andere boodschap verzinnen voor het pictogram. (Illustratieverantwoording: het copyright op de illustraties berust bij de volgende personen, firma's en instellingen: Ina Hallemans (tekeningen), Olivier - Fotolia.com (p. 1), doug Olson - Fotolia.com en Reporters (p. 2), Reporters (p. 3), Africa Studio - Fotolia.com (p. 4), christian42 - Fotolia.com (p. 5)) Plantyn, Mechelen - Actuakrantje - p.8