Invulling mantelzorgcompliment in Asten en Someren

Transcriptie

1 Invulling mantelzorgcompliment in Asten en Someren Inleiding Tot 1 januari 2015 ontvingen mantelzorgers die aan bepaalde criteria voldeden via het SVB het mantelzorgcompliment. Per is deze regeling vervallen. De gemeente is nu verantwoordelijk voor het vormgeven van deze waardering. De vraag is hoe de gemeente hier invulling aan gaat geven. Proces Om op een goede manier invulling te geven aan het compliment is ervoor gekozen om een zorgvuldig proces te hanteren waarin we vooral van mantelzorgers zelf willen horen hoe zij het compliment ingevuld willen zien. Vanuit de werkgroep mantelzorg is een apart werkgroepje ontstaan dat mee invulling geeft aan het compliment. Daarnaast is er onder mantelzorgers een enquête uitgezet. In deze enquête kon aangegeven worden of men mee wilde denken over een invulling. Op dinsdag 7 juli 2015 heeft er een brainstormavond plaatsgevonden. Twintig personen waren aanwezig en hebben aan de hand van stellingen een mening gevormd. In deze notitie zijn de resultaten van deze bijeenkomst verwerkt. Mantelzorgcompliment vanaf Gemeenten waren al verantwoordelijk voor de ondersteuning van mantelzorgers. In Asten en Someren wordt hier al jaren vorm aangegeven, o.a. door het steunpunt mantelzorg dat ondersteuning aan mantelzorgers biedt. Vanaf 2015 zijn gemeenten daarnaast ook specifiek verantwoordelijk voor de waardering van mantelzorgers. Dit past bij de bredere verantwoordelijkheid die gemeenten vanaf 2015 hebben om passende ondersteuning aan mensen te bieden die dat nodig hebben. Op het terrein van waardering is de afgelopen jaren al ingezet. Zo wordt jaarlijks de dag van de mantelzorg georganiseerd (het ene jaar middels een gezellig en informatief avond/ midddagprograma, het andere jaar via een plantenactie), worden er cursussen aangeboden, zijn er Salondagen op het Varendonck en Mantel-uit-dagen. Dilemma s De vraag is hoe de waardering het beste vormgegeven kan worden n.a.v. het wegvallen van het landelijke mantelzorgcompliment. Voor de mantelzorgers die het bedrag van 200,- ontvingen was het een mooie waardering, echter ook een groot deel van de mantelzorgers ontving niets aangezien zij niet aan de criteria voldeden. Als mensen bijvoorbeeld op een wachtlijst staan voor opname in een zorginstelling of daar verblijven kan er voor de betrokken mantelzorgers geen compliment aangevraagd worden terwijl er dan juist ook veel mantelzorg verricht wordt. Daarnaast mag een cliënt maar voor één mantelzorger een compliment aanvragen terwijl er vaak meerdere mantelzorgers ondersteunen. Er was echter ook een groep die de 200,- helemaal niet nodig had. De vraag is hoe het compliment lokaal ingevuld moet worden. Meningen lopen erg uiteen. De één geeft aan graag een financiële tegemoetkoming te houden, een ander geeft aan dat ze liever zou hebben dat het bedrag besteed zou worden aan de zorg (en er niet zoveel bezuinigd hoeft te worden), weer een ander geeft aan dat het bedrag beter besteed kan worden aan goede voorlichting en cursussen. Met andere woorden; er zijn diverse mogelijkheden om de waardering vorm te geven. Zoveel mensen, zoveel meningen. En ook mag voorzichtig geconcludeerd worden; een oplossing waarmee iedereen tevreden is zullen we nooit vinden.

2 Op basis van de enquête die Onis heeft uitgezet, signalen van mantelzorgers, beschikbare informatie van andere gemeenten en informatie van Mezzo blijkt dat er over het algemeen een voorkeur is voor het vormgeven van het mantelzorgcompliment middels een individuele financiële bijdrage. Daarnaast is het natuurlijk wenselijk dat er naast individuele waardering ook een aantal zaken collectief georganiseerd worden zoals respijtvoorzieningen en cursussen en voorlichtingen. Het mantelzorgcompliment wordt gezien als iets extra s ; een financiële, individuele waardering als bedankje voor de inzet die mantelzorgers doen. Dit was ook de basis van het oude mantelzorgcompliment. Oude criteria mantelzorgcompliment Het Mantelzorgcompliment zoals dat uitgegeven werd door het SVB was bedoeld als a) blijk van waardering voor het goede werk van alle mantelzorgers b) een tegemoetkoming in de kosten die mantelzorgers maken A) Blijk van waardering: De inzet van alle mantelzorgers verdient steun en waardering van de overheid. Tenslotte maken de mantelzorgers de beoogde participatiesamenleving tot werkelijkheid. Van waardering gaat bovendien een positieve werking uit. B) Tegemoetkoming in de kosten: Uit een onderzoek is gebleken dat mantelzorgers op jaarbasis 1.100,-- uitgeven aan extra kosten: te denken valt aan reis- en telefoonkosten. 2/8

3 Uitwerking compliment 1. Wie komt in aanmerking voor het compliment? De belangrijkste vraag is wie in aanmerking komt voor het compliment. In het oude compliment werden een aantal criteria gehanteerd. Zorgvragers moesten een indicatie hebben van het CIZ of Bureau Jeugdzorg die geldig was voor minimaal 53 weken. Er kon geen mantelzorgcompliment aangevraagd worden als de zorgvrager in een zorginstelling verblijft (zorg met verblijf)of als de zorgvrager op een wachtlijst voor opname staat. Ook mocht er per zorgvrager één mantelzorg voorgedragen worden. Afwegingen Er kan voor gekozen worden om geen criteria te hanteren, iedereen die mantelzorg verleend kan in aanmerking komen voor het compliment. Het voordeel hiervan is dat iedereen gewaardeerd wordt, echter het budget per persoon zal sterk verlagen. De vraag die hierbij ook speelt is om welke mantelzorgtaken het gaat. Een krant voorlezen of boodschappen doen is geen zorg die normaal door professionals wordt gedaan. Het is zeker waardevol maar de vraag is of iemand die elke week de boodschappen doet wel als mantelzorger gezien moet worden en daarvoor een financiële bijdrage moet ontvangen. Het begrip mantelzorg blijft lastig. De één zorgt bij wijze dag en nacht en ziet zich niet als mantelzorger, een ander vindt dat wekelijks de boodschappen doen toch echt een mantelzorgtaak is. De Nationale Raad voor de Volksgezondheid hanteert de volgende definitie van mantelzorg: Mantelzorg is zorg die niet in het kader van een hulpverlenend beroep wordt gegeven aan een hulpbehoevende door één of meerdere leden van diens directe omgeving, waarbij de zorgverlening direct voortvloeit uit de sociale relatie. Mantelzorgers zijn dus mensen die langdurig en onbetaald zorgen voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende persoon uit hun omgeving. Dit kan een partner, ouder of kind zijn, maar ook een ander familielid, vriend of kennis. Mezzo, landelijke belangenbehartigingsorganisatie hanteert voor mantelzorgers het criteria: Iedereen die meer dan 8 uur per week en/ of langer dan 3 maanden zorgt voor een partner, kind, familielid of vriend is mantelzorger. Iedereen die het mantelzorgcompliment ontvangt voldoet aan de criteria: meer dan 8 uur per week, langer dan 3 maanden. Voordelen: Regeling echt bedoeld voor mantelzorgers die gedurende langere tijd, intensief zorgen; Het gaat om een beperktere groep mensen waardoor er een redelijk bedrag per persoon overgehouden kan worden. Juist ook om te voorzien in een tegemoetkoming in kosten is het goed om een redelijk bedrag over te houden. Nadelen: Niet alle mantelzorgers ontvangen een waardering. 3/8

4 Er wordt onderscheid gemaakt, mantelzorgers worden in hokjes geplaatst. Sommige mantelzorgers zorgen korte tijd intensief (bijvoorbeeld bij psychische problemen) of gedurende lange tijd minder uur per week. Ook deze inzet is zeker waardevol. Er zal een controle plaats moeten vinden, de vraag is hoe we kunnen controleren op het aantal uur; 2. Hoeveel mantelzorgers komen in aanmerking? In het oude compliment mocht elke zorgvrager één mantelzorger voordragen. Echter in de praktijk blijkt dat er vaak meerdere mantelzorgers actief zijn. Mezzo hanteert het gemiddelde van 1 zorgvrager met 3 mantelzorgers. De vraag is of er per zorgvrager één mantelzorger voorgedragen mag worden of iedereen die voldoet aan de criteria. Er zijn verschillende mogelijkheden: - 1 mantelzorger per zorgvrager; - Alle mantelzorgers die aan criteria voldoen ontvangen het compliment - Per zorgvrager is een budget beschikbaar, hij/ zij bepaalt wie het compliment krijgt (of dat het verdeeld wordt) Alle opties hebben voor- en nadelen. Zo zijn er voorbeelden waar in families conflicten zijn ontstaan (het gaat immers over verdeling van geld en dat ligt bijna altijd gevoelig) omdat maar 1 persoon het geld kreeg. Een deel van de zorgvragers kan zelf de inschatting niet maken (denk aan dementerende ouderen) en dan komt de vraag bij de mantelzorger terecht. Een vraag die hierbij ook speelt, is van wie er wordt uitgegaan. Wordt het mantelzorgcompliment gekoppeld aan de mantelzorger of aan de zorgvrager? Per zorgvrager is een budget beschikbaar voor waardering, de zorgvrager bepaalt wie het compliment krijgt. Het totale bedrag wordt beschikbaar gesteld aan één door de zorgvrager opgegeven mantelzorger. Voordeel: - vrijheid voor zorgvrager, kan samen met (één) mantelzorger gelden (eventueel) verdelen - De middelen worden beschikbaar gesteld aan de mantelzorger. Het compliment is nadrukkelijk bestemd voor waardering van de mantelzorger, dit wordt uitgestraald door betaling aan de mantelzorger. - kosten blijven beperkt Nadeel: - als er intensief gezorgd wordt en er meerdere mantelzorgers voldoen aan de criteria, krijgen ze niet allemaal het volledige compliment. - Er wordt één mantelzorger genoemd aan wie de betaling gedaan wordt. Dit is ook vanuit praktisch punt bepaald. Als zorgvrager en mantelzorger het bedrag willen verdelen over meerdere mantelzorgers dan is het administratief veel werk om aan iedereen een deel over te maken. Stel 500 mensen vragen het compliment aan en willen dat gemiddeld gezien verdelen over 3 personen dan zijn dat 1500 uitbetalingen. 4/8

5 3. Van thuis naar intramuraal Mantelzorgers van zorgvragers die in een zorginstelling verblijven of op de wachtlijst staan voor opname ontvingen conform de oude regeling geen compliment. Bijna iedereen vind dit onterecht. Juist in een tijd dat zorgvragers op een wachtlijst staan moeten er veel taken gedaan worden. Maar ook als zorgvragers opgenomen zijn wordt er nog veel van de mantelzorgers verwacht. Veel zorg komt nog neer op de mantelzorgers. Daarnaast speelt ook de emotionele belasting een grote rol en is mantelzorg veel meer dan alleen persoonlijke verzorging (die bijvoorbeeld wel overgenomen wordt). Ook mantelzorgers van zorgvragers die opgenomen zijn in een intramurale instelling of op de wachtlijst komen in aanmerking voor het compliment. Voordeel: - ook de mantelzorgers die zorgen voor zorgvragers in intramurale instellingen worden gewaardeerd. - Er wordt onderkend dat de mantelzorgtaken niet stoppen na opname. Nadeel: - de groep mantelzorgers die in aanmerking komt, wordt veel groter, dit betekent dus meer kosten of minder uitgave per persoon. 4. Indicatie ja of nee? In het oude mantelzorgcompliment moesten zorgvragers een indicatie hebben. Blijft dit argument gelden? De zorgvrager hoeft geen beschikking te hebben voor ondersteuning. Veel mantelzorgers zorgen er juist voor dat de zorgvrager geen beschikking nodig heeft omdat de mantelzorger alles oplost en de zorg op zich neemt. Voordeel: - Ook de mantelzorgers die zich thuis inzetten om ervoor te zorgen dat er geen (dure) voorzieningen nodig zijn ontvangen een waardering; - We krijgen een beter zicht op een grotere groep mantelzorgers. Juist ook deze groep kan zeer kwetsbaar zijn als het gaat om een verstoorde balans en overbelasting. Nadeel: - Controle is lastig - Meer mensen komen in aanmerking, beschikbare bedrag per persoon wordt lager. 5/8

6 5. Wie vraagt aan? Het doel van het mantelzorgcompliment is het waarderen van de inzet van de mantelzorger. Vanuit twee kanten kan bekeken worden wie de aanvraag doet. Een zorgvrager kan een aanvraag doen en daarmee zijn/ haar waardering uiten richting de mantelzorger. Een mantelzorger kan ook het compliment aanvragen. Hij/ zij registreert zichzelf als mantelzorger. Zowel mantelzorgers als zorgvragers kunnen een aanvraag indienen. Er wordt één formulier ontwikkeld waar zowel de gegevens van de zorgvrager als de mantelzorger(s) vermeld moeten worden. Dit formulier kan zowel digitaal als per post ingediend worden. Voordeel: er is minder kans dat mensen frauderen. Als aan mensen wordt gevraagd of ze zelf mantelzorger zijn dan is de kans om te frauderen makkelijker; een deel van de zorgvragers is bekend. Via huisartsen, fysiotherapeuten, dorpsondersteuners, Peel 6.1. kunnen mensen geattendeerd worden. Mantelzorgers zijn over het algemeen minder bekend. Een groot deel van de mantelzorgers ziet zichzelf niet als mantelzorger. Als alleen de mogelijkheid aan mantelzorgers wordt gegeven dan is de kans groot dat er maar weinig mensen gebruik maken van het compliment (terwijl ze er wel recht op hebben) Mantelzorgers kunnen ook zichzelf aanmelden. Een deel van de zorgvragers zal een aanvraag niet in kunnen dienen, niet beseffen wat er allemaal gedaan wordt voor ze of nergens als zorgvrager geregistreerd staan. Hoe bereiken we de zorgvragers/ mantelzorgers? Een belangrijk aandachtspunt vormt de communicatie. Hoe bereiken we mantelzorgers en zorgvragers. In de tijd dat het SVB het mantelzorgcompliment uitreikte ontving iedereen die een AWBZindicatie had automatisch een brief om het compliment aan te vragen. De vraag is hoe we nu de mantelzorgers gaan bereiken? Waar voorheen het SVB iedereen in beeld had, is er nu geen partij die het beeld van alle zorgvragers compleet heeft. Wmo aanvragen verlopen via Peel 6.1 en de Wet Langdurige zorg via het CIZ. Daarnaast zijn er ook veel mantelzorgers van zorgvragers die nergens bekend zijn. Er zijn diverse mogelijkheden om zorgvragers en mantelzorgers te bereiken: - via het steunpunt mantelzorg - communicatie via Siris, gemeentepagina in t Contact/ Peelbelang - via netwerken van huisartsen, dorpsondersteuners, thuiszorgorganisaties, Wmo-raad, vrijwilligersorganisaties (Zonnebloem, Rode Kruis, KBO, verspreiden via eigen achterban) - social media 6/8

7 Verwachte aantallen/ aanmeldingen Precieze cijfers over het aantal mantelzorgers in Asten en Someren zijn er niet. Mezzo heeft een schatting gemaakt van het aantal mantelzorgers. Deze schatting staat in onderstaande tabel weergegeven. Gemeente Aantal Mantelzorgers Mantelzorgers Zwaar- of mantelzorgers die lang of die lang en overbelaste 18 jr of ouder intensief intensief mantelzorgers zorgen zorgen Asten Someren Beschikbare budget Gemeenten ontvangen een bijdrage voor de uitvoering van het mantelzorgcompliment. Deze bijdragen zijn voor 2015: Asten: Someren: ,17 In 2013 ontvingen 429 mensen in Someren het mantelzorgcompliment van het SVB en in Asten 346. Als je uit zou gaan van deze aantallen en dezelfde criteria blijft hanteren dan kom je met het beschikbare budget in 2015 uit op 151,- per persoon voor Someren. Er is dus al een lager budget beschikbaar. We kiezen ervoor om dit budget te besteden voor uitvoering van het compliment en niet voor een open einde regeling te kiezen. Er had ook gekozen kunnen worden voor een vast bedrag, bijvoorbeeld 100,- per aanvraag. Het gevolg daarvan zou kunnen zijn dat het beschikbare budget onvoldoende is. Gelet op alle bezuinigingen is het niet realistisch om te verwachten dat er veel meer geld beschikbaar gesteld kan worden voor het mantelzorgcompliment. Dit gaat ten laste van andere uitgaven. We beseffen ook als er heel veel aanvragen komen en het budget per persoon laag wordt het de vraag is of er wel over een compliment gesproken kan worden. Eindconclusie Zoals uit bovenstaande duidelijk wordt is er geen makkelijk antwoord te geven op de vraag hoe het mantelzorgcompliment ingevuld wordt. Op basis van bovenstaande overwegingen wordt er voor gekozen om het mantelzorgcompliment als volgt in te richten: - het mantelzorgcompliment wordt vormgegeven via een financiële individuele bijdrage; - mantelzorgers en zorgvragers dienen gezamenlijk één aanvraag in; - de mantelzorger voldoet aan het criteria; meer dan 8 uur per week, langer dan 3 maanden; - er is geen indicatie noodzakelijk; wel wordt via het formulier om een korte motivatie gevraagd; - de hoogte van het bedrag per persoon is afhankelijk van het aantal personen dat zich meldt met een maximum van 100,- per persoon. - de zorgvrager moet een inwoner te zijn van de gemeente Asten of Someren, de mantelzorger mag wel buiten de gemeente Asten of Someren wonen; 7/8

8 Er wordt nu een oplossing gekozen voor het jaar Tijdens de voorbereiding werd duidelijk dat het geen makkelijke vraag is hoe mantelzorgers het beste gewaardeerd kunnen worden. Dat ze gewaardeerd (moeten) worden, is duidelijk, echter de wijze waarop is de vraag. De vraag is ook hoeveel mensen gebruik (willen) maken van de individuele waardering. Dit eerste jaar zal blijken om hoeveel mensen dat gaat. We beseffen dat de 349 personen die in het verleden het compliment ontvingen mogelijk teleurgesteld zullen zijn door het mogelijk lagere bedrag. Echter, het totale budget is verlaagd. Daarnaast willen we de regeling graag voor meer mantelzorgers openstellen en juist ook de groep die zorgt voor zorgvragers in instellingen ook een kans bieden. 8/8