ADVIES ALLOCHTOON JEUGDWERK

Transcriptie

1 ADVIES ALLOCHTOON JEUGDWERK De Vlaamse Jeugdraad schreef op 8 juni 2010 een brief naar minister Smet met de vraag: Welke visie op en aanpak van het jeugdwerk voor en door allochtone kinderen en jongeren heeft de minister? Op 31 augustus 2010 kreeg de Vlaamse Jeugdraad een wedervraag om een aanzet te doen tot visie rond allochtoon jeugdwerk. De Vlaamse Jeugdraad doet in dit advies een voorstel tot visie op allochtoon jeugdwerk. 1

2 VLAAMSE JEUGDRAAD 02 februari 2011 ADVIES 11/03 ADVIES ALLOCHTONE ZELFORGANISATIES De Vlaamse Jeugdraad, in vergadering op 02 februari 2011, onder voorzitterschap van Stijn Jacobs en waarbij aanwezig waren: Dagmar Beernaert, Hakim Benichou, Lieven Casteels, Lies Corneillie, Joris De Bleser, Lieke De Jans, Bert D hondt, Kara Eestermans, Najim Einauan, Kwinten Fort, Mieke Nolf, Marlies Smit, Bart Thijs, Tom Van den Borne, Liesbeth Vanneste, Stijn Vlasschaert, Jef Van Rossum, Nele Willems brengt unaniem het volgende advies uit: 1. Situering In mei 2010 signaleerde het Platform Allochtone Jongerenwerkingen (PAJ vzw) aan de Vlaamse Jeugdraad dat het vanaf 2010 heel wat minder subsidies zou krijgen. De Vlaamse Jeugdraad was bezorgd dat dit een koersverandering betekent van de visie op ondersteuning van allochtoon jeugdwerk en vroeg minister Smet om tekst en uitleg. De minister antwoordde ons met een wedervraag om aanbevelingen en suggesties over de deelname van allochtone kinderen en jongeren aan het jeugdwerk enerzijds en de uitbouw van een expliciet jeugdwerk van en voor kinderen en jongeren anderzijds. Voor dit advies overlegden we met volgende expertorganisaties: - PAJ (Platform Allochtone Jongerenwerkingen) - Minderhedenforum - Formaat Jeugdhuiswerk Vlaanderen - Uit De Marge 2. Jeugdwerk in 2011 De samenleving verandert snel en de wereld lijkt steeds kleiner te worden. Ook in Vlaanderen leven vele mensen met een verschillende (culturele) achtergrond samen, wat boeiende processen en dialogen op gang brengt. Mensen en organisaties worden, vanuit verschillende normen en waardenpatronen, uitgedaagd om samen te leven en te werken. Onderzoek van socioloog Jan Hertogen en de K.U. Leuven stelt dat binnen 10 jaar 30% van de Belgische bevolking allochtone 1 wortels zal hebben. In verschillende grote Belgische steden ligt dat cijfer nu al een stuk hoger. Daarenboven maken jongeren een groot deel uit van de allochtone bevolking. Een groeiend aantal uitsluitingmechanismen in België doorkruist deze evolutie. 2 1 Ofwel hebben ze effectief nog niet de Belgische nationaliteit, ofwel gaat het om nieuwe Belgen en hun kinderen, die normaal gezien buiten de vreemdelingenstatistieken vallen maar in de ogen van veel mensen nog altijd 'allochtonen' zijn

3 Deze diversiteit heeft ook zijn weerslag op het jeugdwerk. Het jeugdwerk op zich is veel diverser geworden. 3 Binnen en buiten het jeugdwerk zijn verschillende initiatieven genomen om participatiekansen te bieden aan zoveel mogelijk jongeren, ongeacht hun kleur of origine. De laatste jaren is immers een sterke beweging ontstaan van onderen uit. Allochtone gemeenschappen en jongeren hechten veel belang aan een zinvol en stimulerend vrijetijdsaanbod voor de jeugd. Omdat allochtone jongeren vaak niet participeren aan het bestaande jeugdwerkaanbod zijn heel wat zelforganisaties voor en door kinderen en jongeren opgericht. Deze jeugdhuizen of jongerenwerkingen met uiteenlopende doelstellingen willen allochtone jongeren ontmoetingskansen en een activiteitenaanbod geven. Voor de Vlaamse Jeugdraad zijn deze allochtone zelforganisaties voor en door jongeren, een volwaardig onderdeel van het jeugdwerk zoals we het nu kennen. Dit advies is dus zeker geen streven naar een aparte definitie of profilering van allochtone zelforganisaties. We zouden zelfs liever de term allochtoon jeugdwerk niet gebruiken maar voor de duidelijkheid doen we dit toch. Ten tweede zoeken ook bestaande jeugdwerkvormen en hun koepels/federaties (jeugdbewegingen, jeugdhuizen, speelpleinen, gemeentelijke initiatieven, stadslabo s, ) manieren om ook allochtone jongeren te bereiken en hun werking te interculturaliseren. Vooral in de steden worden jeugdorganisaties geconfronteerd met een veelheid aan nieuwe doelgroepen, en nemen ze initiatieven om hun aanbod en werking hierop af te stemmen. En zo zijn er ook de werkingen voor maatschappelijk kwetsbare kinderen en jongeren (WMKJ s). Zij worden niet altijd onder de noemer allochtoon jeugdwerk geplaatst, maar vinden door hun laagdrempelige werking wel een grote meerderheid allochtone kinderen en jongeren onder hun doelpubliek. Deze initiatieven zijn even waardevol en vervullen allemaal een belangrijke rol in het traject naar een divers jeugdwerk 4. In de analyse die volgt, focussen we ons vooral op de eerste tendens, namelijk de allochtone zelforganisaties voor en door kinderen en jongeren. Uiteraard zullen bepaalde analyses ook gelden voor andere organisaties, maar in dit advies ligt de nadruk op de zelforganisaties van allochtone kinderen en jongeren. 3. Focus op zelforganisaties van allochtone kinderen en jongeren In dit advies focussen we vooral op de erkenning/ondersteuning van allochtone zelforganisaties voor en door kinderen en jongeren in Vlaanderen, verder in de tekst ook allochtone jeugdwerkingen genoemd. Deze allochtone jeugdwerkingen zijn volgens de Vlaamse Jeugdraad een wezenlijk onderdeel van het hedendaagse Vlaamse jeugdwerk en slagen erin de doelgroep allochtone kinderen en jongeren effectief te bereiken. Toch merken we dat het (Vlaamse) jeugdbeleid de verdere ontwikkeling van allochtone jongerenwerkingen op bepaalde punten in de weg staat. We lichten dit nader toe. 3.1 De zelforganisaties van allochtone kinderen en jongeren: een korte toelichting 3 Cesor. Wie zijn de leden van Scouts en Gidsen en Chiro? Een profielonderzoek bij leden en hun ouders. p Een onvolledig, maar indicatief overzicht van verschillende initiatieven die werken rond etnisch culturele diversiteit in het jeugdwerk vind je in Stijn De Reu, Etnisch culturele diversiteit in het jeugdwerk. Enkele goede praktijkvoorbeelden. Odice: mei

4 Zelforganisaties van allochtone kinderen en jongeren zijn jongerenwerkingen van, voor en door allochtone jongeren en kinderen. Ze hebben tot doel ontmoetingskansen en zinvolle vrijetijdsbesteding te bieden aan kinderen en jongeren uit de buurt. Ze ontstaan meestal uit de allochtone gemeenschap en bestaan in verschillende vormen: jongerenwerkingen, werkingen met een aanbod voor kinderen en jongeren, werkingen die zich richten op sport en ontmoeting, meisjeswerkingen We zetten een aantal specifieke eigenschappen van allochtone jeugdwerkingen op een rijtje: - Allochtone jeugdwerkingen vertrekken vanuit de eigen kracht, vanuit burgerschap en identiteit, en vanuit zelforganisatie. De sociale mix in de lidverenigingen is sterk en eist volwaardig burgerschap met respect voor de eigen meervoudige identiteit. - Allochtone jeugdwerkingen bereiken (vaak) allochtone kinderen en jongeren, die de weg naar of hun gading binnen andere jeugdwerkvormen niet vinden. Allochtone jeugdorganisaties hebben sterke affiniteit met de leefwereld van allochtone kinderen en jongeren, en met die van hun ouders. Daardoor bereiken ze relatief veel allochtone jongeren die de andere jeugdwerkvormen niet weten te vinden. Het is dus niet toevallig dat de activiteiten van deze jongerenwerkingen soms verschillen van de meer gekende jeugdwerkvormen. Zo staat bijvoorbeeld sport dikwijls meer centraal in het aanbod. - Allochtone jeugdwerkingen verenigen kinderen en jongeren op een plek waar ze zich goed voelen en bevorderen zo hun participatie aan de maatschappij. Onderzoek wijst uit dat allochtone Vlamingen die lid zijn van een zelforganisatie beter het Nederlands beheersen, meer praktische vaardigheden hebben (zoals vergaderen en omgaan met gemeentelijke instanties), meer zelfvertrouwen hebben en over een grotere kennis van de samenleving beschikken. 5 - Allochtone jeugdwerkingen focussen op de ontwikkeling van kinderen en jongeren en werken daardoor dikwijls aanvullend aan bestaand aanbod, bijvoorbeeld in huistaakbegeleiding. Dit gebeurt vaak op uitdrukkelijke en veelvuldige vraag van hun doelgroep en de ouders. 3.2 Knelpunten voor de allochtone zelforganisaties Allochtone jeugdwerkingen spelen dus een belangrijke rol in het hedendaagse jeugdwerk. Maar deze jeugdwerkingen worden vandaag geconfronteerd met structurele problemen die hun verdere ontwikkeling in de weg staan. Deze belemmeringen betekenen in de praktijk dat allochtone jeugdwerkingen problemen hebben met hun erkenning, dat ze soms moeten voldoen aan onrealistische verwachtingen en vaak niet weten waar naartoe voor ondersteuning en informatie op lokaal niveau. We zetten de knelpunten op een rijtje. 1. Het (lokale) beleid weet zich niet aan te passen aan nieuwe vormen van jeugdwerk (bijvoorbeeld allochtone jeugdwerkingen) die ontstaan vanuit veranderingen binnen de samenleving. Heel wat allochtone jeugdwerkingen realiseren pure jeugdwerkdoelstellingen maar zijn qua werking niet te vergelijken met meer bekende structuren als jeugdbewegingen, jeugdhuizen, Toch scheert het beleid hen vaak over dezelfde kam en wordt er verwacht dat ze op een zelfde manier als het bestaand jeugdwerk de doelstellingen verwezenlijken, terwijl dat soms niet mogelijk of wenselijk is. 2. Zoals hierboven vermeld, werken allochtone jeugdwerkingen vaak levensdomeinoverschrijdend. Zo maken huistaakbegeleiding en sport geregeld deel uit van hun aanbod. Dergelijke activiteiten worden momenteel nog al te vaak niet erkend binnen 5 Van Craen et al., 2007 Het onderzoek van W. Smith, waarin ze aantoont dat de laagste participatiegraad zich situeert onder de leerlingen TSO en vooral BSO, versterkt deze bevindingen. Aangezien relatief meer allochtone jongeren BSO of TSO volgen dan andere jongeren, geldt die lagere participatiegraad en andere vrijetijdspatronen ook voor een groot deel allochtone jongeren. 5 We kunnen het belang van allochtoon jeugdwerk in het bereiken van deze doelgroepen kan dus niet genoeg onderstrepen. 4

5 het (lokaal) jeugdwerkbeleid, en daardoor hebben allochtone jeugdwerkingen problemen met hun erkenning als jeugdwerkorganisatie. Het hokjesdenken waarbij een jeugdorganisatie ofwel onder jeugd valt ofwel onder onderwijs ofwel onder, is nefast voor een diverse jeugdwerkwereld en moet doorbroken worden. 3. Op lokaal niveau merken we dat gemeente of stadsbesturen de verschillende jeugdwerkvormen niet altijd als evenwaardig bekijken. Ze zien de allochtone zelforganisaties nog altijd als een tijdelijke oplossing, een overgang naar het 'echte', reguliere jeugdwerk. Dit terwijl allochtone jeugdorganisaties evenveel jeugdwerk zijn als de al langer bestaande jeugdorganisaties. 4. Advies Deze drie vaststellingen leiden tot de nood aan een structureel beleid, zowel op Vlaams als op lokaal niveau. Daarom adviseert de Vlaamse Jeugdraad volgende punten: 4.1 Toepassing van een brede visie en van een categoriaal en geïntegreerd (Vlaams en lokaal) jeugdbeleid Volgens de Vlaamse Jeugdraad is er nood aan een geïntegreerd jeugdbeleid dat een kader biedt waarin zelforganisaties van allochtone kinderen en jongeren en alle jeugdwerkvormen die ontstaan als antwoord op veranderingen in de samenleving een volwaardige erkenning en ondersteuning krijgen. Allochtone jeugdorganisaties moeten meer erkend worden om wat ze doen met hun jongeren. Wil het jeugdwerk als geheel divers worden en zoveel mogelijk jongeren in Vlaanderen bereiken, dan moeten verschillende organisaties, met verschillende doelstellingen en werkvormen, naast elkaar kunnen bestaan. Een jeugdbeleid dat dergelijke differentiatie aanmoedigt en samenwerking tussen organisaties bevordert, is het enige antwoord op de blijvende veranderingen van de samenleving. Een dergelijk beleid vraagt om een ruime kijk op de definitie van het jeugdwerk en bijgevolg ook zijn erkenningscriteria. Als we de huidige definitie bekijken (zie cursief) dan passen zelforganisaties van allochtone kinderen en jongeren (zie puntje 3.1) hier perfect in. Jeugdwerk is groepsgericht sociaal cultureel werk op basis van niet commerciële doelen voor of door kinderen en jongeren van 3 tot 30 jaar, in de sfeer van de vrije tijd, onder educatieve begeleiding en ter bevordering van de algemene en integrale ontwikkeling van de jeugd die daaraan deelneemt op vrijwillige basis en georganiseerd door particuliere jeugdverenigingen, of door gemeentelijke of provinciale openbare besturen. Toch merken we dat verschillende beleidsniveaus allochtone jongerenwerkingen niet altijd als volwaardig jeugdwerk zien, maar wel als opstapje naar meer gekende jeugdwerkvormen. We vragen het beleid om een bredere visie op jeugdwerk te hanteren die de definitie van jeugdwerk recht doet. Voor de Vlaamse Jeugdraad zijn zelforganisaties voor en door allochtone kinderen en jongeren een volwaardig onderdeel van het Vlaamse hedendaagse jeugdwerk en moeten dusdanig ook erkend en ondersteund worden. De VJR vraagt aan de Vlaamse overheid om een visie te ontwikkelen over de manier waarop op het lokale niveau kan omgegaan worden met allochtone jeugdwerkingen, zodat zij voor en door kinderen en jongeren verder kunnen groeien, zich ontwikkelen, erkend en gesubsidieerd kunnen worden. 5

6 4.2 Ondersteuning van het lokaal niveau Jeugdbeleid is in hoofdzaak een lokale aangelegenheid. Zeker voor allochtone jeugdorganisaties begint het dikwijls plaatselijk. Ze zijn daarom heel afhankelijk van wat lokale beleidsmakers denken en doen. Vele gemeentelijke diensten, vooral in kleine en middelgrote gemeenten, hebben te weinig expertise om de noden van allochtone jongeren adequaat te vatten. Bovendien geeft de Vlaamse overheid weinig richtlijnen omtrent de participatie van allochtone jongeren aan de uitwerking van een jeugd(werk)beleid. Bijgevolg is het voor nieuwe jeugdwerkinitiatieven met allochtonen niet altijd makkelijk om zich te laten erkennen binnen het lokaal beleid. Vanuit de vaststelling dat allochtone jeugdwerkingen een volwaardig deel zijn van het Vlaamse jeugdwerk, vraagt de Vlaamse Jeugdraad passende ondersteuning en begeleiding van lokale overheden in hun omgang met nieuwe vormen van jeugdwerk. 4.3 Wie kan wat doen? Op basis van het advies stellen wij volgende vragen aan volgende actoren: 1. Vlaamse overheid - De Vlaamse overheid moet een structureel beleid voeren ten opzichte van allochtone zelforganisaties. Dit kan vooral door een geïntegreerd jeugdbeleid of meersporenbeleid ten gronde te voeren. Een beleid dus dat plaats geeft aan verschillende soorten organisaties en ruimte biedt voor onderlinge samenwerking. Een beleid waarbinnen het allochtone jeugdwerk als een gelijkwaardige partner zijn expertise kan delen met andere organisaties in het belang van alle kinderen en jongeren in Vlaanderen. - De Vlaamse overheid moet een beleid voeren dat elke jeugdorganisatie die zinvol met jongeren bezig is in hun vrije tijd de kans biedt op erkenning en ondersteuning. Een beleid tenslotte dat organisaties levensdomeinoverschrijdend werken stimuleert en faciliteert. Concreet betekent dit het volgende: o De overheid mag jeugdwerk niet herleiden tot de meest gekende vormen. Ook allochtone organisaties met jeugdwerkdoelstellingen maar met andere methodes moeten erkend worden. o Organisaties die al een ondersteuningsfunctie vervullen voor de allochtone zelforganisaties moeten versterkt worden. o De Vlaamse overheid moet de lokale overheden sensibiliseren en ondersteunen omtrent hun visie op jeugdwerk. Alleen als zij allochtone jeugdwerkingen mee erkennen, kunnen deze in de praktijk een volwaardige plek krijgen binnen het Vlaamse jeugdwerk. 2. Lokaal beleid/besturen - De belangrijkste uitdaging voor gemeentes is het hokjesdenken doorbreken. Wat is er mis met allochtone jeugdverenigingen die toevallig ook huiswerkklasjes organiseren, ondanks het feit dat ze na de lessen focussen op ontmoeting en andere activiteiten? Concreet betekent dit het volgende: 6

7 o o Gemeentelijke ambtenaren moeten ondersteuning en stimulansen krijgen om verder te kijken dan een specifieke werkvorm. Ze moeten de doelen voor ogen houden die allochtone jeugdorganisaties realiseren en hen niet afrekenen op hun werkwijze. Gemeentelijke/stedelijke subsidies moeten aangepast worden aan de realiteit, weg dus van het hokjesdenken. 3. Jeugdsector en instellingen van het Vlaams jeugdbeleid Uiteraard ligt de bal niet alleen in het kamp van de Vlaamse en lokale overheden, maar moeten er ook engagementen binnen de jeugdsector genomen worden. Concreet betekent dit het volgende: o Organisaties die al een ondersteuningsfunctie voor de allochtone zelforganisaties vervullen, engageren zich hun expertise verder te delen met de bestaande jeugdorganisaties. o Het jeugdwerk engageert zich om onderling meer aan uitwisseling te doen. o De instellingen voor het Vlaams jeugdbeleid betrekt allochtone jeugdwerkingen in al hun activiteiten en geven zo uitdrukking aan hun visie op de erkenning van allochtoon jeugdwerkingen als jeugdwerk. o Allochtone jeugdorganisaties realiseren duidelijke jeugdwerkdoelstellingen en passen hierbij de principes van het jeugdwerk (van, voor en/of door jongeren) toe. 7