Enquête Sociale Scheidslijnen

Transcriptie

1 Enquête Sociale Scheidslijnen Veldwerkverslag Juni 2014

2 Colofon Uitgave I&O Research Zuiderval 70 Postbus 563, 7500 AN Enschede Datum Juni 2014 Opdrachtgever Sociaal en Cultureel Planbureau Postbus BD Den Haag Auteurs Drs. Gerben Huijgen Ir. Arnold Kooiker Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.

3 Inhoudsopgave pag. 1. Inleiding 1 2. Vragenlijst 1 3. Steekproef 2 4. Dataverzameling 2 5. Dataverwerking 5

4 Veldwerkverslag enquête Sociale Scheidslijnen 1. Inleiding De enquête sociale scheidslijnen dient als empirische onderlegger voor het 22e Sociaal en Cultureel Rapport dat eind 2014 zal verschijnen. De enquête bevat vragen over actuele sociale scheidslijnen in Nederland. Het gaat om verschillen tussen groepen mensen. Naast de beschrijving en analyse van objectieve sociale scheidslijnen staan percepties centraal: welke scheidslijnen zien mensen en waar plaatst men zichzelf. Ook zullen we ingaan op de vraag in hoeverre sprake is van samenhang en cumulatie van scheidslijnen. Tot de actuele scheidslijnen rekenen we scheidslijnen in termen van inkomen, opleiding en gezondheid, culturele verschillen, verschillen in macht, in etniciteit en in leeftijd. De data is verzameld door middel van een vragenlijstonderzoek. Deelnemers konden de vragenlijst online op papier invullen of telefonisch aan het onderzoek deelnemen. De onderzoekspopulatie bestaat uit inwoners van Nederland. De vragenlijst is door het SCP ontwikkeld. De gegevensverzameling is uitgevoerd door I&O Research. Dit verslag beschrijft het verloop van het veldwerk. Er wordt ingegaan op de vragenlijst, de steekproef, het uitzetten van de enquêtes, de respons en de oplevering van het databestand. 2. Vragenlijst Voor het onderzoek is door het SCP een vragenlijst opgesteld. Deze vragenlijst is geprogrammeerd tot een online versie en schriftelijke versie. Beide varianten zijn getest bij 10 personen (5 online en 5 schriftelijk). Hiervoor zijn twee testdagen georganiseerd op twee kantoren van I&O Research. De testgesprekken vonden plaats op donderdag 6 maart in Hoorn (5 personen) en op 7 maart in Nieuwegein (5 personen). De personen zijn door I&O Research geworven voor deelname aan deze testfase. De 10 deelnemers waren een diverse groep Nederlanders met een goede mix qua geslacht, leeftijd, opleiding en inkomen. De personen hebben de vragenlijst in het bijzijn van de projectleider van het SCP en de projectleider van I&O Research ingevuld en direct feedback gegeven. De reacties zijn verwerkt in een kort verslag. Na de eerste test is de online vragenlijst aangepast. Op de tweede testdag is de aangepaste lijst getest. Dit heeft nogmaals tot aanpassingen geleid. Ook deze zijn vastgelegd. Toen de vragenlijst inhoudelijk definitief was vastgesteld, is deze opgemaakt door de vormgever van I&O Research. Er zijn twee versie gemaakt: één voor mannen en één voor vrouwen. Op deze manier kon de vragenlijst net op 20 pagina s blijven (inclusief omslag en invulinstructie). Daarnaast is er een internetvragenlijst geprogrammeerd. De online en papieren vragenlijst zijn door het SCP en I&O Research uitgebreid en in detail gecontroleerd, getest en daarna definitief gemaakt. Verder is er een telefonisch script van de vragenlijst gemaakt. De vragen waarbij in de papieren en online vragenlijst afbeeldingen worden getoond zijn hier achterwege gelaten. Verder is de formulering aangepast op telefonische deelname. De vragenlijst bestaat uit 111 vragen. 1

5 Veldwerkverslag enquête Sociale Scheidslijnen 3. Steekproef De steekproeftrekking is verricht door het CBS. Hierbij is gebruik gemaakt van inkomensinformatie van de Belastingdienst om te kunnen stratificeren op inkomen. Er zijn namelijk vier inkomenstrata aangebracht; de bovenste 1 procent, de volgende 9 procent, de volgende 80 procent en de onderste 10 procent. Op basis van de gewenste netto responsaantallen per groep en de vooraf ingeschatte te realiseren responspercentages is de omvang van de bruto steekproef bepaald. Vanwege de korte doorlooptijd van het project en de onzekerheid rondom de te realiseren respons bij de randgroepen (bovenste 1, volgende 9 en onderste 10 procent) is hier 10 procent marge genomen. Dit resulteert in een bruto steekproefomvang van in totaal personen. Zie tabel 1. Tabel 1. Specificatie opbouw steekproef deelgroep netto benodigd verwacht responspercentage bruto benodigd 10% marge bij de randgroepen bovenste 1% ,0% volgende 9% ,0% volgende 80% ,0% onderste 10% ,0% totaal al ,7% Dataverzameling Het veldwerk is uitgevoerd in de periode van zaterdag 22 maart tot en met dinsdag 13 mei. Uitnodiging: op zaterdag 22 maart hebben personen de brief ontvangen met inlogcodes. Hierbij is gebruik gemaakt van briefpapier en verzendenveloppen van het SCP. De brief is ondertekend door de directeur van het SCP. Per inkomensgroep zijn verschillende incentives gebruikt. Alle respondenten maken kans op een ipad mini. De lage inkomens kunnen daarnaast kans maken op één van de drie HEMA bonnen van 100 euro. De hoge inkomens kunnen naast de ipad kans maken op een lunch met Kim Putters, directeur SCP. Eerste herinnering: op dinsdag 1 april hebben personen die nog niet gerespondeerd hadden een herinneringsbrief ontvangen inclusief papieren vragenlijst. In de brief is tevens de mogelijkheid onder de aandacht gebracht om telefonisch aan het onderzoek deel te nemen. Op het moment van het versturen van deze eerste herinnering bedroeg de respons gemiddeld 15 procent. Tweede ede herinnering: op donderdag 17 april hebben personen die nog niet gerespondeerd hadden een herinneringsbrief ontvangen, wederom inclusief papieren vragenlijst. Op het moment van het versturen van deze tweede herinnering bedroeg de respons gemiddeld 27 procent. Telefonische ronde: voor de hoge en middeninkomensgroep is een telefonische motivatieronde uitgevoerd. De respons bedroeg op dat moment 29 procent. De groep lage inkomens heeft de mogelijk gekregen aan een telefonisch interview mee te doen. Ten behoeve van de telefonische ronde is het non-responsbestand verrijkt met telefoonnummers. Hiervoor is gebruik gemaakt van EDM. In totaal zijn adressen ter verrijking aangeboden. Van adressen (73%) is het telefoonnummer geleverd. 2

6 Veldwerkverslag enquête Sociale Scheidslijnen Dit varieerde van 87 procent bij de hoge inkomens tot 59 procent bij de lage inkomens. Voorafgaand aan de telefonische ronde is in het bijzijn van de projectleider de telefonisch enquête getest (donderdag 17 april). Bij twee respondenten is meegeluisterd en dit testen heeft niet tot aanpassingen in de telefonische vragenlijst geleid. Op maandag 21 april is gestart met het telefonisch motiveren. De interviewers hebben vooraf een mondelinge en schriftelijke instructie gehad. Interviewers van I&O Research belden de personen uit de hoge en middeninkomensgroep die de vragenlijst nog niet hebben ingevuld met het verzoek de enquête alsnog in te vullen. Personen die aangaven de vragenlijst op internet in te vullen, hebben indien nodig per de inloggegevens ontvangen. Steekproefpersonen in de lage inkomensgroepen zijn gebeld met het verzoek telefonisch aan het onderzoek deel te nemen. Uiteindelijk zijn er 22 enquêtes telefonisch afgenomen. De gespreksduur varieerde van 32 minuten tot 104 minuten, met een gemiddelde van 55 minuten. Er is gebeld in de periode van 21 tot en met 30 april en er zijn er 350 beluren besteed. In totaal zijn alle telefoonnummers gebruikt, waarbij maximaal 20 contactpogingen zijn ondernomen. In totaal is met personen gesproken. Hiervan is de status als volgt: Tabel 1 Status bereikte telefoonnummers: Status Aantal Naam/adres/telefoonnummer fout 197 (Probeer) afspraak 29 Definitieve afspraak 2 Weigering (principieel) 174 Weigering (geen tijd, te druk) 45 Weigering (wel mondeling/schriftelijk) 1 Weigering (overig) 68 Weigering (geen toestemming) 10 Buiten doelgroep 10 Reeds ondervraagd 5 Stratificatie bereikt 44 Spreekt geen Nederlands 44 Weigering (vanuit telefonisch motiveren) Langere tijd afwezig 41 Ziekte 36 Respondent is overleden 4 Doet online mee (vanuit telefonisch motiveren) 66 Doet online mee, toegestuurd (vanuit telefonisch motiveren) 93 Online deelgenomen 189 Doet schriftelijk mee (vanuit telefonisch motiveren) 200 Schriftelijk deelgenomen 471 Telefonisch deelgenomen 22 * Aan 167 respondenten is naar aanleiding van het telefonisch contact een gestuurd met de inloggegevens. 3

7 Veldwerkverslag enquête Sociale Scheidslijnen De telefonische motivatieronde is uitgevoerd op alle werkdagen van de week, zowel overdag als savonds. Aan het eind van de telefonische ronde op 30 april bedroeg de respons 39 procent. Bij de telefonische interviews is op het eind ook gevraagd waarom men nog niet eerder heeft meegedaan (online of schriftelijk). Op deze manier is geprobeerd te achterhalen of laaggeletterdheid wellicht een reden was. De meest genoemde reden was geen tijd. Respondenten hebben niet aangegeven dat problemen met lezen een reden waren niet eerder deel te nemen. Extra reminder Oorspronkelijk zou de periode van dataverzameling op 30 april worden afgerond. Op dat moment bedraagt de respons gemiddeld 39 procent. Bij de twee hoge inkomensgroepen is de beoogde respons van n=300 inmiddels gerealiseerd. De respons bij de middeninkomens en de lage inkomensgroep ligt op dat moment nog onder de streefaantallen. Daarom is besloten een aanvullende responsverhogende maatregel in te zetten, in de vorm van een extra herinneringsbrief inclusief vragenlijst en een vergoeding bestaande uit een ½ staatslot ter waarde van 7,50 euro. De veldwerkperiode is hierdoor met twee weken verlengd. Alle respondenten uit de lage en middeninkomensgroep die nog niet hebben gerespondeerd én bij het telefonisch contact niet hard hebben geweigerd zijn nogmaals aangeschreven. Bij de lage inkomens zijn 732 personen aangeschreven, bij de midden inkomens Deze extra reminder heeft 268 ingevulde vragenlijsten (12 procent) opgeleverd. Op 13 mei is de periode van dataverzameling afgesloten. De respons bedraagt vragenlijsten. Dat is 44 procent van de steekproef. Van de totale respons is 58 procent online gerealiseerd en 41 procent schriftelijk. Daarnaast is er 1 procent telefonische respons. Een gedetailleerd responsoverzicht is als bijlage bij dit veldwerkverslag beschikbaar. Onderstaande tabel geeft de respons op hoofdlijnen weer. Tabel 4 Ontwikkeling respons per kanaal, per fase 22 maart 2014 uitnodigingsbrief respons uitzet web schriftelijk telefonisch totaal 1 april 2014 herinneringsbrief + vragenlijst april e herinneringsbrief + vragenlijst april 2014 start telefonisch motiveren mei e herinneringsbrief + vragenlijst mei 2014 einde dataverzameling * * in het eindbestand zitten cases, waarvan schriftelijk, online en 27 telefonisch. Deze aantallen zijn enigszins hoger dan de totaalaantallen in tabel 4, omdat onder de cases ook nog 37 onderbroken enquêtes zitten, die wel tot op minimaal driekwart van de vragenlijst zijn ingevuld. Tevens bevat het eindbestand ook 23 dubbele enquêtes (die deels overlappen met de 37 onderbroken enquêtes), d.w.z. enquêtes van dezelfde respondent die via verschillende kanalen ingevuld is. Als de onderbroken en dubbele enquêtes buiten beschouwing worden gelaten, bedraagt de eindrespons enquêtes. 4

8 Veldwerkverslag enquête Sociale Scheidslijnen 5. Dataverwerking Na afloop van het veldwerk zijn de enquêteresultaten verwerkt tot een SPSS databestand. Hiervoor is de schriftelijke respons gescand en later samengevoegd met de online en telefonische respons. Het databestand is inclusief labels voor variabelen en antwoordcategorieën aan het SCP opgeleverd, eerst als tussenbestand, daarna als eindbestand. Er is één vragenlijst verwijderd die ongeloofwaardig snel is ingevuld. In het databestand zijn naast volledige ingevulde vragenlijsten, ook onderbroken vragenlijsten opgenomen. Hiervoor is als criterium wel aangehouden dat de vragenlijst minimaal tot vraag 74 was ingevuld. Tevens is meervoudige respons van dezelfde respondent opgenomen. Hierbij is gemarkeerd welke enquête van de meervoudige respons de dubbele is, primair op basis van welke van de dubbelingen volledig ingevuld en indien dat gelijk was dan secundair op basis van het veldwerkkanaal (waarbij online en telefonisch prioriteit heeft boven schriftelijk). 5

9 Bijlagen 6

10 Bijlagen als aparte documenten beschikbaar: vragenlijst brieven (uitnodigingsbrief, herinneringsbrief) responsoverzicht 7