DIABETESEDUCATIE DOEN WE HET GOED?!

Transcriptie

1 DIABETESEDUCATIE DOEN WE HET GOED?! DE ONTWIKKELING EN VALIDERING VAN EEN MEETINSTRUMENT TER EVALUATIE VAN DE EFFECTIVITEIT VAN DIABETESEDUCATIE BINNEN DE 2 de LIJN VEERLE DUPREZ MARC DE SPIEGELAERE MARLEEN DE POVER DIMITRI BEECKMAN BACHELOR IN DE VERPLEEGKUNDE, ARTEVELDEHOGESCHOOL PROJECT GEFINANCIERD DOOR COMPAHS FONDS EN PWO-MIDDELEN ARTEVELDEHOGESCHOOL 1

2 PROBLEEM? Diabetes = belangrijke impact voor patiënt/omgeving/maatschappij. Recente evolutie in de behandeling van diabetes Zelfmanagement krijgt centrale rol: o Leefstijl (medicatie, voeding, beweging, opvolging afspraken) o Aangepaste houding bij ontregeling glycemie o Detectie en preventie van complicaties o Optimaal gebruik van gezondheidsvoorzieningen 2

3 PROBLEEM? Gezondheidsgedrag: o Bepalend voor het welzijn en de gezondheid van de patiënt o Afhankelijk van vele factoren o Vraagt belangrijke aanpassingen door de patiënt Diabetes vereist een levenslange, dagelijkse actieve bijdrage van de patiënt Diabetici worden ondersteund door educatieprogramma s: o Informeren o Instrueren o Motiveren o Ondersteunen Bijbrengen van kennis en vaardigheden om tot adequaat selfmanagement te komen Belang van sociale ondersteuning en empowerment 3

4 PROBLEEM? Ondanks poliklinische zorg en optimale (medische) behandeling toch probleem met zelfmanagement Oorzaken? o Patiënt o Behandeling o Zorgverleners o Gezondheidszorg De effectiviteit van deze educatie wordt slechts beperkt geëvalueerd (Vermeire et al, 2005; Eigenmann et al., 2009, ) De impact van educatie op patiënten outcomes blijft onduidelijk o Mogelijke reden: te beperkte overeenstemming in vooropgestelde patiëntendoelen/outcomes 4

5 DOEL Ontwikkeling en evaluatie van een evaluatie instrument voor educatie van diabetici binnen de tweede lijn. Aanzet tot kwaliteitstoets voor educatieprogramma s Vervolg onderzoek op pilootproject in samenwerking met het A.Z. Maria Middelares (Gent) o Ontwikkeling van de eerste versie van de vragenlijsten o Eerste inhoudelijke validering door experts o Proefinterviews bij 15 diabetespatiënten Onderzoek in 3 conventiecentra in Vlaanderen 5

6 DOEL Wat willen we concreet met dit instrument kunnen meten? o Het effect van educatie op kennis en inzicht in de aandoening en het regime o Het effect van educatie op het gevoel van eigen effectiviteit van de patiënt o Het effect van educatie op het zelfzorgvermogen o De mate van tevredenheid over de hulpverlening Aandachtspunten van uit het werkveld: o Lage complexiteit o Bruikbaarheid/hanteerbaarheid 6

7 ONDERZOEK 7

8 ONDERZOEK Fase 1: Pilootproject instrument design Literatuurstudie 1. Kennis 2. Eigen effectiviteit 3. Zelfzorggedrag 4. Tevredenheid Eerste inhoudelijke validering 1. Diabetesexperten 2. Patiënteninterviews Onderzoek i.s.m. AZ Maria Middelares Gent in het kader van een Bachelorproef

9 ONDERZOEK Fase 2: Instrument verfijning Uitbreiding + update literatuurstudie Delphiprocedure (2 rondes) 1. Endocrinologen (n=2) 2. Huisartsen (n=2) 3. Podoloog (n=1) 4. Diëtisten (n=2) 5. Diabetes educatoren (n=6) 1. Kennis (25 items) 2. Eigen effectiviteit (32 items) 3. Zelfzorggedrag (30 items) 4. Tevredenheid (36 items) Content Validity Index (CVI) Evaluatie van: 1. Inhoudelijke relevantie en correctheid 2. Begrijpbaarheid van de vragen/items 3. Lay-out en structuur Ronde 1: Ronde 2:

10 ONDERZOEK Fase 3: Psychometrische evaluatie (188 patiënten 3 conventiecentra post enquête) Itemvalidering 1. Item moeilijkheid (IM) 2. Discriminatie index (DI) IM= DI = Constructvaliditeit Bevestiging known groups Betrobaarheid Interne consistentie (Cronbachs α > 0.80) 1. Kennis (21 items) 2. Eigen effectiviteit (32 items) 3. Zelfzorggedrag (30 items) 4. Tevredenheid (36 items)

11 RESULTATEN Wie participeerde aan het onderzoek? 11

12 RESULTATEN Kennisinstrument o Zeer goede resultaten voor inhoudsvalidering o 21-item multiple-choice kennis instrument bestaande uit 2 thema s: 1.Glycemie controle 1.Wat (niet) te doen bij hypoglycemie? 2.Oorzaken van hypoglycemie? 3. Impact van stress? 4.Gevolgen van ziekte/infectie? 5.Bewaren van insuline? Waar? Hoe? Aandachtspunten? 6.Ontbijten of niet? 7. 12

13 RESULTATEN Kennisinstrument: o Zeer goede resultaten voor inhoudsvalidering o 21-item multiple- choice kennis instrument bestaande uit 2 thema s: 1.Glycemie controle 2.Medisch- sociale aspecten 1.Symptomen bij optreden van complicatie (vb. nierschade) 2.Wat te doen bij zwangerschap? 3.Stoppen met roken? 4.Meten HgbA1c? 5.Specifiek rijbewijs nodig? Wat met verzekering? 6. 13

14 RESULTATEN Kennisinstrument: o Zeer goede resultaten voor inhoudsvalidering o 21-item multiple- choice kennis instrument bestaande uit 2 thema s: 1.Glycemie controle 2.Medisch- sociale aspecten o Scores van Type I diabetici > Type II diabetici (80% vs. 60%) (P<0.001) o Moeilijkheid van de vragen tussen 0.54 en 0.89 o Goed discriminerend vermogen van de items 14

15 RESULTATEN Eigen effectiviteit: o Zeer goede resultaten voor inhoudsvalidering o 32 items (te beoordelen via 5 punts Likertschaal) ingedeeld in 2 thema s: 1. Behandeling en therapietro 1. Interpretaie van de glycemie 2. Coderen glycemietoestel 3. Aanpassen glycemie aan specifieke omstandigheden 4. Aanvoelen hyper/hypoglycemie + acties ondernemen 5. Glycemie prikken 6. Registreren 7. 15

16 RESULTATEN Eigen effectiviteit: o Zeer goede resultaten voor inhoudsvalidering o 32 items (te beoordelen via 5 punts Likertschaal) ingedeeld in 2 thema s: 1. Behandeling en therapietro 2. Leefstijl 1. Bereiden van gezonde voeding 2. Tijdstippen van voeding 3. Raadplegen van zorgverleners 4. Consultaties met arts/verpleegkundige/ opvolgen 5. Gewicht 6. Voetcontrole 7. Stress 16

17 RESULTATEN Eigen effectiviteit: Zeer goede resultaten voor inhoudsvalidering 32 items (te beoordelen via 5 punts Likertschaal) ingedeeld in 2 thema s: 1. Behandeling en therapietro 2. Leefstijl 17

18 RESULTATEN Zelfzorg: o Zeer goede resultaten voor inhoudsvalidering o 30 items (te beoordelen via 5 punts Likertschaal) ingedeeld in 3 thema s: 1. Voeding 1.Eten en drinken tijdens feestje 2.Vetgehalte aanwezig in voeding 3. Snacks 4. Aankopen 18

19 RESULTATEN Zelfzorg: o Zeer goede resultaten voor inhoudsvalidering o 30 items (te beoordelen via 5 punts Likertschaal) ingedeeld in 3 thema s: 1. Voeding 2. Behandeling 1. Aandachtspunten bij medicatie inname 2. Behandeling bij koorts 3. Voetcontrole 4. Lichaamsgewicht 5. Oogcontrole bij oogarts 6. 19

20 RESULTATEN Zelfzorg: o Zeer goede resultaten voor inhoudsvalidering o 30 items (te beoordelen via 5 punts Likertschaal) ingedeeld in 3 thema s: 1. Voeding 2. Behandeling 3. Leefstijl 1. Sporten 2. Tabak 3. Meten van glycemie in aanwezigheid van anderen 4. Diabetespas 5. 20

21 RESULTATEN Zelfzorg: 21

22 DISCUSSIE Eén instrument om effectiviteit van diabeteseducatie na te gaan Steeds hoge interne consistentie (α > 0.70) = samenhang van de vragenlijst Ontwikkeling = arbeidsintensief proces Discriminerend vermogen: o Type 1 diabetespatiënten hogere mate van kennis dan type 2 diabetespatiënten (juiste groepsidentificatie van het instrument) o Verhoogde mate van steun verhoogt het gevoel van eigen effectiviteit o Zelfzorggedrag is hoger bij type 1 patiënten (zoals theoretisch te verwachten) 22

23 EN NU? Mogelijkheid om knelpunten inzake kennis en gedragbepalende factoren bij diabetici te identificeren: o Voor educatie o Na educatie (effect?) Brede toepassingsmogelijkheden voor de evaluatie van bestaande educatieprogramma s binnen ziekenhuizen Methodologie van instrumentontwikkeling toepasbaar voor andere chronische aandoeningen 23

24 EN NU? Verspreiding van het instrument Onderwijs: basisopleiding en specialisatie opleidingen Congressen Publicaties Digitalisering van het instrument Opzetten van vervolgonderzoek Validering bij grotere patiëntengroepen Onderzoek naar de stabiliteit van de instrumenten (test-hertest) Koppeling van resultaten aan klinische parameters (bloed glucose - Hgb A1c) Effect van educatie meten (pre-post) Detecteren van verschillen tussen diverse educatievormen 24

25 DIABETESEDUCATIE DOEN WE HET GOED?! DE ONTWIKKELING EN VALIDERING VAN EEN MEETINSTRUMENT TER EVALUATIE VAN DE EFFECTIVITEIT VAN DIABETESEDUCATIE BINNEN DE 2 de LIJN VEERLE DUPREZ MARC DE SPIEGELAERE MARLEEN DE POVER DIMITRI BEECKMAN BACHELOR IN DE VERPLEEGKUNDE, ARTEVELDEHOGESCHOOL PROJECT GEFINANCIERD DOOR COMPAHS FONDS EN PWO-MIDDELEN ARTEVELDEHOGESCHOOL 25