Nieuwe NPi-uitgave: De halswervelkolom,

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nieuwe NPi-uitgave: De halswervelkolom,"

Transcriptie

1 KWARTAALUITGAVE VAN HET PARAMEDISCH KENNISCENTRUM Kenniscentrum Paramedische Zorg Nieuwe NPi-uitgave: De halswervelkolom, nekpijnklachten en fysiotherapie KIJK OOK OP 4 Zijn hart verpand aan de gehandicaptenzorg 6 8 Cursussen in de periode september februari 2009 Nieuwe NPi-uitgave: De halswervelkolom, nekpijnklachten en fysiotherapie 10 Goed zoeken doet goed vinden!

2 Eén van de ijzersterke pluspunten van DocOnline DocOnline geeft een overzicht van zeer veel voor paramedici relevante databanken met literatuurreferenties, beschrijvingen van protocollen, meetinstrumenten, onderzoeks- en/of productinformatie. ABONNEER U NU! Bijblijven? DocOnline.nl dé Paramedische Databank, van het NPi! Heeft u al ingeschreven voor het IC-CONGRES FYSIOTHERAPIE EN INTENSIVE CARE? Fysiotherapeutische interventies voor, tijdens en na de ICU-opname. Op het congres staan veranderingen van het cardiopulmonale systeem en het bewegings apparaat voor de ICU-patiënten centraal. Tevens wordt er ingegaan op verschillende vormen van actieve oefentherapie voor en tijdens de ICU-opname. INSCHRIJVEN De kosten bedragen inclusief koffie, thee en congresmateriaal 195,-. Voor NPi-Servicekaart-abonnees bedragen de kosten 135,-. Inschrijven is mogelijk via het online inschrijf formulier van het Nederlands Para medisch Instituut op onder cursussen. Nr.: Dit congres wordt georganiseerd door FICU in samenwerking met het NPi. FICU is een werkgroep van fysiotherapeuten, werkzaam op een intensive care, uit zes verschillende zieken huizen in Amsterdam, Leiden en Nieuwegein. Zie ook Maandag 26 mei 2008 Hotel en Congrescentrum Papendal te Arnhem

3 HANS ELVERS GEEFT CURSUS SCHOLING IN WETENSCHAP BIJ ASVZ ZUID WEST Paramedici ASVZ Zuid West gemotiveerd voor evidence based zorg aan hun verstandelijk gehandicapte cliënten HANS ELVERS geneeskundig wetenschapper, statisticus en register informaticus In de afgelopen 20 jaar heeft hij zo'n 1000 paramedici ingewijd in de geheimen van wetenschappelijk onderzoek opzetten en uitvoeren, in lezen en interpreteren van wetenschappelijke artikelen en daarmee in de beginselen van evidence based handelen. Vol lof is hij over de motivatie van de cursisten die hij in de loop van de tijd heeft opgeleid. De verwachting is dat er nog velen zullen volgen, gezien de groeiende belangstelling voor evidence based handelen. NPi-cursusleider Hans Elvers is er klaar voor. Hans Elvers is geneeskundig wetenschapper, statisticus en register informaticus. Hij werkt sinds 1988 deeltijds bij het NPi als wetenschappelijk medewerker en bij het UMC St Radboud als universitair docent. Bij het NPi is zijn taak onderzoeksbegeleiding & -advisering en scholing van paramedici op het gebied van wetenschappelijke onder zoeks - methoden en technieken. In Nijmegen is Hans onder andere verant woordelijk voor het wetenschappelijk onderwijs aan bedrijfsartsen in-opleiding. Zijn motivatie: bijdragen aan EBP paramedische zorg Hans: "Het onder bouwen van de effectiviteit van het para medisch handelen in de praktijk is een belangrijke doelstelling van het NPi. Dat gaat uiteraard samen met paramedici, want het betreft de effectiviteit van hun dagelijks handelen. Ik vind niets mooier dan hun te mogen scholen in methoden en technieken van de wetenschap, zodat zij (beter) kunnen communiceren over en participeren in wetenschappelijk onder - zoek in de paramedische praktijk. Cursus Scholing in Wetenschap vaak gevraagd als 'in company' -cursus "In hebben Rob Oostendorp en ik een cyclus van drie (in moeilijkheids - graad oplopende) cursussen over methoden en technieken van weten - schappelijk onderzoek ontwikkeld. Men heeft na afloop competenties ontwikkeld op het gebied van methodologie, statistiek en epidemiologie. Iedereen met de basis - kennis die in de cursus Scholing in Weten - schap I en II wordt aangeboden, kan in de praktijk beginnen met eenvoudig N=1- design onderzoek, dus direct op regel - matige momenten meten bij één patiënt. Na het volgen van Scholing in Wetenschap III is men in staat zelfstandig kleinschalig wetenschappelijk onderzoek op te zetten, uit te voeren en te analyseren." Behalve aan individuele paramedici hebben we veel in company-cursussen gegeven, dus aan teams van bijvoorbeeld ziekenhuizen. Als eerste in aan het UMC St Radboud. Verder zijn we geweest in het Academisch Ziekenhuis Leiden, in het Ziekenhuiscentrum Apel - doorn, in de Deventer Ziekenhuizen, in Medisch Spectrum Twente, het Rijnland Ziekenhuis te Leiderdorp en in het Willem Alexander Ziekenhuis te s-hertogen - bosch. We hebben hem zelfs in Allicante aan paramedici, medici en psychologen gegeven. Ook was onze cursus onderdeel van de Masteropleiding Verpleegkunde en Paramedici van de HAN, die twee lichtingen masters hebben afgeleverd. Momenteel loopt de cursus in ASVZ Zuid West in Sliedrecht." Cursus bij ASVZ Zuid West "Erik Gielen, hoofd paramedici, had de cursus Scholing in Wetenschap III afgerond en was erg enthousiast. Hij vond dat ook zijn collega s zouden moeten worden geschoold en kreeg daarvoor toestemming van zijn leidinggevende. We zijn gestart in 2006 en sluiten de laatste cursus af in juni Ik kan nu al zeggen dat ik deze groep zal missen. ASVZ mag trots op hen zijn: wat zijn zij betrokken bij hun werkgebied en wat willen zij graag wetenschappelijk verantwoord bijdragen aan de kwaliteitsverbetering van het leven van gehandicapte mensen." Effecten en resultaten cursus Samen met Rob Oostendorp, exwetenschappelijk directeur van het NPi, zijn mooie resultaten behaald: Behalve 1000 enthousiaste paramedici excursisten die nu in het land op een andere manier in hun dagelijkse praktijk staan, is er een lange lijst van publicaties van de cursisten in (wetenschappelijke) vaktijdschriften. Ook is een flink aantal cursisten doorgegaan op de wetenschappelijke weg en bijvoorbeeld een universitaire studie gestart waarbij ze konden profiteren van een aantal vrijstellingen op basis van de cursus Scholing in Wetenschap. Verschillende excursisten zijn inmiddels gepromoveerd." Voor informatie en vragen ISSUE

4 Zijn hart verpand ERIK GIELEN fysiotherapeut Hij is hoofd paramedici bij ASVZ Zuid West in Sliedrecht. Zijn cliënten zijn mensen die verstandelijk gehandicapt zijn. Geweldige mensen, vindt hij het, die het beste in hem naar boven halen, doordat ze zo kwets baar zijn en zo weinig mogelijkheden hebben hun beklag te doen. "We moeten ervoor zorgen dat zij goede zorg krijgen", aldus Erik Gielen over zijn streven naar evidence based handelen in de zorg aan verstandelijk gehandicapte mensen. Erik Gielen is fysiotherapeut met een eerstegraads onderwijsbevoegdheid en een specialisatie in de kinderfysiotherapie. Na eerst nog een management - opleiding richtte hij zijn koers op het zelf uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek met de cursus Scholing in Wetenschap III van het NPi. Hij werkt sinds 1991 bij ASVZ Zuid West, waar hij leiding geeft aan een para medisch team ergotherapeuten, fysio therapeuten, logopedisten en diëtisten. Onderzoek om recht te doen aan de cliënten De gehandicaptenzorg in Nederland omvat ongeveer cliënten met een verstandelijke, lichamelijke, zintuiglijke en/of communicatieve handicap. Veel van hen zijn meervoudig gehandicapt en veel van hen hebben paramedische zorg nodig. De dagelijkse uitdaging daarbij is uit zoeken bij welke zorg zij gebaat zijn en op welke manier die zorg het beste kan worden aangeboden. Erik: "Ik had verschillende motieven om onderzoek te gaan doen. Op de eerste plaats gaat er veel geld om in de gehandicaptenzorg en moet je dat kunnen verantwoorden. Vragen waarop ik een antwoord zou willen zien zijn: Is de zorg die ik bied wel de beste zorg, de meest efficiënte zorg? Ofwel, doet die zorg de cliënten en de belastingbetaler wel het meeste recht? Ook vind ik dat je als verstandelijk gehandicapte mag verwachten dat zorgaanbieders op zoek gaan naar wat voor jou het beste is, omdat je dat zelf niet kunt. Verstandelijk gehandi capten kunnen niet op internet om ant woorden te vinden op complexe en voor hen relevante vragen." Is spasticiteit te meten bij mensen met een verstandelijke handicap? "In het kader van mijn cursus Scholing in Wetenschap wilde ik het effect van fysio therapie in de zorg voor mensen met een verstandelijke handicap onderzoek en. Dat was natuurlijk veel te breed en toen ben ik uitgekomen bij het onderzoeken van de vraag of spasticiteit te meten is bij mensen met een verstande lijke handicap. Ik heb me vrij snel op 'tonus'proble matiek gericht, omdat uit het ELFproject 1 was gebleken dat fysiotherapeuten in deze zorg het meest bezig waren met tonuspro ble matiek. Na een litera tuuronderzoek over meetinstrumenten heb ik twee meet instrumenten, de MAS en de Tardieuschaal, onderzocht op betrouwbaarheid en validiteit. De Tardieu-schaal bleek betrouw baarder en echt spasticiteit te meten. De MAS maakt geen onderscheid tussen hypertonie, spasticiteit en rigiditeit en de validiteit tussen beide 4 ISSUE Vlasakkers, ASVZ Zuid West

5 aan de gehandicaptenzorg Over ASVZ instrumenten was dan ook matig. Het onderzoek vond plaats op de Merwebolder in Sliedrecht bij 50 mensen met spasticiteit en een verstandelijke handicap." Beschrijving fysiotherapeutische zorg bij verstandelijk gehandicapten "Na mijn cursus zijn ASVZ Zuid West en NPi samenwerking aangegaan, zodat ik met begeleiding van het NPi een groter onder zoeksvoorstel kon opzetten, gericht op het beschrijven van de fysiothera peu - tische zorg bij cliënten met een ver stan - delijke handicap en spasticiteit. Een vervolg is dan onder zoek naar het effect van die handelwijzen. Voordat het beschrijvend onderzoek kan starten, ben ik bezig met het in kaart brengen van het momentane fysiothera - peutisch handelen in diverse instellingen in Nederland bij mensen met een ver stan de - lijke handicap en spasticiteit. Dat begeleidt dr. Cees Janssen, universitair hoofddocent aan de VU in Amsterdam en sinds verleden jaar begeleider en stimu lator van weten - schappelijk onderzoek bij de Carante groep waaronder ASVZ Zuid West valt." Knelpunten "Het doen van onderzoek is een vak apart. Je kunt je erin scholen, maar voor pro fes sionals die daar niet dagelijks mee bezig zijn blijft het belangrijk feedback te krijgen van wetenschappers als metho - do logen en statistici. Een groot knelpunt bij het doen van onderzoek ligt voor mij verder bij de moeilijke bereikbaarheid van relevante wetenschappelijke artikelen. Een oplossing hiervoor is een nauwere samenwerking tussen universiteiten, hogescholen en zorg instellingen. Ik realiseer me dat je dan wel een forse zorginstelling moet zijn, zoals bijvoorbeeld de Carante groep. Het NPi heeft een hele goede functie in het zoeken naar paramedische literatuur en het begeleiden van paramedici. Wel erg jammer dus dat op het moment dat steeds meer zorginstellingen er toe kwamen om meer kennis te gaan ontwikkelen, het NPi geen subsidie meer kreeg, en die ont wik - kel activiteiten bijvoorbeeld alleen nog tegen betaling door de instellingen kan uitvoeren." In company-cursus Scholing in Wetenschap bij ASVZ Zuid West "Gaande mijn onderzoeksactiviteiten constateerden we dat er nog erg weinig onderzoek gedaan is op ons gebied, terwijl we graag evidence based willen werken. Ik was erg enthousiast over de cursus 'Scholing in Wetenschap III' en er ontstond een hele mooie situatie van collega s die graag onderzoek wilden gaan doen, onze organisatie die het onderzoek wil stimu - leren en het NPi dat de scholing kon aan - bieden. Dan heb je de wind mee. In september 2006 startten we met de cursus Scholing in Wetenschap voor de parame - dici van ASVZ, die als instelling ook het beste wil voor zijn cliënten en verantwoord met overheidsgeld wil omgaan. We denken dat we goede zorg leveren, maar dat willen we graag toetsen. Met z'n veertienen zijn we begonnen aan 'Scholing in Wetenschap I' en elf para - medici ronden 'Scholing in Wetenschap III' in juni van dit jaar af met een verslag van door hen uitgevoerd kleinschalig onder - zoek." Aannames bij dagelijkse praktijk onder de loep genomen "Voor het doorzettingsvermogen en enthousiasme van mijn collega's heb ik heel veel waardering. Natuurlijk is het ook wel eens taai en bikkelen, maar het enige wat ik hoor is: Hierna gaan we verder met en dan komt er een vervolg op hun onderzoek. Het werkt zeer stimulerend om je te verdiepen in je dagelijks handelen. Logopedisten bijvoorbeeld zijn aan de gang gegaan met de Sensory Profile, fysiothera - peuten verdiepen zich in het gebruik van het 'PEP-mask', de diëtiste doet onderzoek ASVZ Zuid West is een organisatie die zorg biedt aan mensen met een verstandelijke handicap. ASVZ Zuid West is actief op 650 locaties langs de A15 tot Leerdam en in Brabant. Het aantal cliënten is ruim 4.000, het aantal medewerkers ruim 3500 en dan zijn er nog zo n 900 vrijwilligers. naar ondervoeding bij mensen met een verstandelijke handicap, en Basale Stimu - latie, een omgangsvorm in deze zorg, wordt onder de loep genomen. En, hoe betrouwbaar is het gebruik van een gonio - meter bij deze doelgroep? We kunnen wel aannemen dat het gelijk is aan de gemiddelde Nederlander, maar is die aanname terecht?" Zeer gemotiveerde en betrokken collega's in deze zorg "De zorg voor mensen met een verstande - lijke handicap vraagt nog heel veel weten - schappelijk onderzoek. Aan de profes sio - nals zal het niet liggen, zij zijn zeer betrok - ken en gemotiveerd om meer wetenschap - pelijk onderbouwd te werken. Waar ik ook kom, overal zijn collega s hard aan het werk om de beste zorg te realiseren. Hopelijk laat de nieuwe financieringsvorm met de ZZP s (zorgzwaartepakketten) zorgaanbieders de ruimte om flink te investeren in wetenschappelijke scholing en onderzoek van hun medewerkers. De mogelijkheid daarvoor is er. Met het NPi hebben we een cursus als een maat - kostuum gerealiseerd en dat is van beide kanten goed bevallen." Het NPi geeft ook de cursus 'Paramedische zorg bij mensen met een verstandelijke beperking' Datum: 2 en 16 dec Plaats: Hotel en Congrescentrum Papendal te Arnhem. Zie ook: 1 ) Heerkens YF e.a. Ergotherapie, logopedie en fysiotherapie in de zorg voor mensen met een verstandelijke handicap. Verslag project. Amersfoort, NPi, ISSUE

6 NIEUWE NPi-CURSUSSEN In de periode september 2008 t/m februari 2009 organiseert het NPi de volgende nieuwe cursussen: Feldenkrais en de bekkenbodem Master of Physical Therapy in Sports FysioFitheidScan (FFS) Oncologische cliënten: fysiotherapeutische mogelijkheden Craniofaciale en craniomandibulaire disfuncties en pijn Basic Body Awareness Therapy Feldenkrais SPIFFER Vervolgcursus Mobilizing Awareness 3e trap Masterclass Bringing lympho logy into holistic lymphedema management: Objective measuring to optimize outcomes for patients and practitioners. U ziet, er is achter de schermen weer hard gewerkt om het scholingsaanbod uit te breiden met diverse interessante cursussen. Daarnaast staan er in deze periode veel cursussen gepland die reeds meerdere jaren in het scholings programma van het NPi zijn opgenomen. Het volledige aanbod van cursussen met gedetailleerde informatie vindt u op de cursuspagina voor fysiotherapeuten op onder Cursussen september 2008 t/m februari Hieronder worden enkele van de nieuwe cursussen nader belicht. FELDENKRAIS EN DE BEKKENBODEM Cursusnr Data vr. 21 nov. (incl. avondprogramma) en za. 22 nov Plaats Kosten Hotel en Congrescentrum De Bergse Bossen te Driebergen. 526,- resp. 477,- voor NPi-Servicekaartabonnees. Deze cursus is speciaal bedoeld voor bekkenfysiothera - peuten en fysiotherapeuten die cursussen hebben gevolgd en werkzaam zijn op het gebied van de bekkenfysiotherapie. Lichaamsbewustzijn en het voelen van de bekkenbodem en het bekkengebied is bij veel mensen met bekkenbodem - klachten een probleem. De methode Feldenkrais kan hierbij een hulp zijn. Door middel van Feldenkrais-oefeningen kunnen cliënten zich bewust worden van de relatie tussen de bekkenbodem c.q. het bekken en de rest van hun lichaam. FYSIOFITHEIDSCAN (FFS) Cursusnr Data do. 20 nov. en do. 11 dec Plaats Kosten Hotel en Congrescentrum Papendal te Arnhem. 395,- resp. 360,- voor NPi-Servicekaartabonnees. De FysioFitheidScan is een hulpmiddel om cliënten te adviseren en te begeleiden bij het (weer) (gaan) bewegen voor gezondheid en fitheid. Doelgroep is de gezonde cliënt tussen 18 en 65 jaar. Door middel van verschillende tests wordt een indruk van de conditie van de cliënt verkregen. De uitkomst van de tests wordt vergeleken met normwaarden zodat een betrouwbare vergelijking te maken is. De originele FysioFitheidScan is in 2004 samen met TNO ontwikkeld. De versie van 2004 heeft als basis gediend voor deze FysioFitheidScan. De huidige versie is ontwikkeld door het KNGF in samenwerking met inspanningsfysioloog dr. J.A. Vos. De scan is beschikbaar voor fysiotherapeuten die lid zijn van het KNGF, geregistreerd staan in het Centraal Kwali teits - register en deze cursus FysioFitheidScan gevolgd hebben. In de cursus worden de vaardigheden die een fysio therapeut nodig heeft om de tests af te nemen en de metingen uit te kunnen voeren getraind. Voor de totstand koming van de scan is gebruik gemaakt van literatuur van dr. J.A. Vos. In zijn boek en op DVD Ergometrie en trainings begeleiding, 6e druk staat beschreven hoe de tests uitge voerd moeten worden en er staan meetresultaten van tien duizenden personen welke als vergelijkingsmateriaal dienen. Door gebruik te maken van deze normtabellen wordt een goed beeld geschetst van hoe de cliënt presteert in verhou ding tot mensen van dezelfde leeftijd met dezelfde achtergrond. ONCOLOGISCHE CLIËNTEN: FYSIOTHERAPEUTISCHE MOGELIJKHEDEN Cursusnr Data Plaats Kosten za. 24 jan., vrijdagmiddag en -avond 6 febr. en za. 7 febr Hotel en Congrescentrum Papendal te Arnhem 599,- resp. 539,- voor NPi-Servicekaartabonnees Vanuit het fysiotherapeutische werkveld blijkt er een toene - mende behoefte te bestaan aan scholing op het gebied van de fysiotherapeutische begeleiding van oncologische cliënten in de eerstelijn. Het betreft voornamelijk cliënten die een medische behandeling (operatie, bestraling en/of chemothera pie) hebben ondergaan en daarna kampen met een sterk verlaag de belastbaarheid en symptomen als vermoeidheid, pijn, bewegingsproblematiek, etc. Het NPi wil graag haar bijdrage leveren om te komen tot een landelijk beter dekkend netwerk van fysiotherapeuten die oncologische cliënten op een adequate wijze kunnen bege - leiden (zowel individueel als in groepsverband), door twee 6 ISSUE

7 Bekkenproblematiek en pre- en postpartumgezondheidszorg Hart- en longrevalidatie Sportrevalidatie Neurorevalidatie Orthopedie / traumatologie / reumatologie / inwendige aandoeningen Pijn Spanning / ontspanning / psychosomatiek Vaatlijden / therapeutische lymfedrainage en oedeemtherapie Ouderen Kinderen cursussen op dit terrein te ontwikkelen. Het uiteindelijke doel is om te komen tot een kwalitatief goede fysiotherapeutische zorg voor deze populatie cliënten, zo dicht mogelijk bij huis. Het NPi is bezig om, in nauw overleg met o.a. Avans+, de Integrale Kanker Centra en TNO, twee cursussen op dit terrein te ontwikkelen: 1) De 3-daagse (basis)cursus Oncologische cliënten: fysiotherapeutische mogelijkheden, gericht op de individuele begeleiding van oncologische cliënten in de eerstelijn (zie de informatie hieronder) 2) Een 2-daagse vervolgmoduul Oncologie in het kader van de beweegprogramma s, gericht op het begeleiden van groepen oncologische cliënten (planning: 2009). Cursus Oncologische cliënten: fysiotherapeutische mogelijkheden De cliëntenpopulaties waarop deze cursus zich richt zijn: a) Cliënten die een medische behandeling (operatie, bestraling en/of chemotherapie) hebben ondergaan in verband met een tumor en nazorg nodig hebben in de eerstelijn, dicht bij huis; b) Cliënten die zich rechtstreeks bij de eerstelijns fysiotherapeut melden (DTF) en die symptomen en/of verschijnselen vertonen die wijzen op een mogelijke (al dan niet recidief) oncologische aandoening. In deze cursus gaat het expliciet niet over de fysiothera - peutische begeleiding van mensen tijdens de medische behandelfase. Op de eerste dag staan de medische aspecten centraal, waar bij met name de invloed van oncologische processen en de medische behandeling op het fysieke functioneren van mensen wordt belicht. Er wordt daarbij niet in detail inge - gaan op de diverse soorten tumoren en de oncologische processen, maar meer op de symptomen (vermoeid heid, pijn, bewegingsproblematiek) en de consequenties voor de lichamelijke belastbaarheid van mensen. Op de tweede dag staat het palet van fysiotherapeutische mogelijkheden voor de begeleiding van oncologische cliënten op het programma. Ook aan de palliatieve fysiotherapeu - tische zorg wordt op deze dag aandacht besteed. De derde dag heeft als centraal thema de psychosociale aspecten die een rol spelen bij deze cliëntengroep en de mogelijkheden die de eerstelijns fysiotherapeut heeft om daar op adequate wijze mee om te gaan. Na de cursus heeft de deelnemer voldoende basiskennis om cliënten die een medische behandeling (operatie, bestraling en/of chemotherapie) voor kanker hebben ondergaan op een adequate wijze te kunnen begeleiden in de eerstelijns fysio therapiepraktijk. Tevens kan de deelnemer niet-pluis symptomen herkennen die wijzen op een mogelijke (al dan niet recidief) oncologische aandoening en hierover op professionele wijze communiceren met de cliënt en de betrokken hulpverleners. CRANIOFACIALE EN CRANIOMANDIBULAIRE DISFUNCTIES EN PIJN Cursusnr Data vr. 12 sept. (incl. avondprogr.) en za. 13 sept Plaats Kosten Hotel en Congrescentrum Papendal te Arnhem. 526,- resp. 477,- voor NPi-Servicekaartabonnees. Op de eerste dag wordt aandacht besteed aan de toegepaste craniomandibulaire anatomie, de functionele relaties en neuroorhopedische (differentiatie)tests. Deze worden in verband gebracht met goed beschreven, maar ook minder goed beschreven klinische patronen. Tijdens de tweede dag worden aan de hand van casuïstische voorbeelden meerdere klinische patronen verduidelijkt die met de bovengenoemde stof verklaard kunnen worden. Basale onderzoeks- en behandel - technieken zullen worden gedemonstreerd en geoefend. Ook wordt de functie van enkele hersenzenuwen (n. mandibularis, n. facialis en n. accessorius) aan de orde gesteld, alsmede hun betrokkenheid bij verschillende klachten beelden, en worden doelorgaan-, conductie- en neurodynamische tests gedemon - streerd en geoefend. In het laatste dagdeel van de cursus worden de aangereikte kennis en vaardigheden geïntegreerd toegepast met behulp van casuïstiek. Na deze cursus is de cursist in staat om verschillende vormen van (atypische) hoofd-, aangezichts- en nekpijn te herkennen, die niet met de hoog- en mid-cervicale wervel - kolom samenhangen. Verder kan de cursist neuro-ortho pe - dische basistechnieken toepassen ten behoeve van het fysiotherapeutisch diagnostisch onderzoek en deze tech - nieken integreren in de fysiotherapeutische hulpverlening aan deze patiëntengroep. BASIC BODY AWARENESS THERAPY Cursusnr Data do. 27, vr. 28 en za. 29 nov (zonder avondprogramma s). Plaats Kosten Conferentiecentrum Kaap Doorn te Doorn. 599,- resp. 539,- voor NPi-Servicekaartabonnees. Deze cursus is bedoeld als introductie in de Basic Body Awareness Therapy (B BAT), een in Noorwegen ontwikkelde en aan de universiteit van Bergen onderwezen methodiek ter verbetering van het lichaamsbewustzijn van mensen. Na de cursus kent de deelnemer de uitgangspunten en werkwijze van de Basic Body Awareness Therapy en heeft het effect ervan bij zichzelf ervaren. Attentie: Deze cursus wordt gegeven in de Engels. ISSUE

8 VERVOLG NIEUWE NPi-CURSUSSEN ZIE OOK DE CURSUSAGENDA OP ONDER CURSUSSEN FELDENKRAIS - SPIFFER Cursusnr Na deze cursus heeft de deelnemer meer handvatten om de methode Mobilizing Awareness toe te passen bij cliënten met een verstoord bewegend functioneren. Hij/zij kan dis - functionele houdings- en bewegingspatronen beter herken - nen en behandelen, en heeft een dieper inzicht in de fysieke, emotionele en energetische componenten van een beweging. Attentie: Aan deze cursus kan alleen worden deelgenomen door fysiotherapeuten en oefentherapeuten die de basiscursus Mobilizing Awareness : sensomotorische reëducatie en de Vervolgcursus Mobilizing Awareness hebben gevolgd. Data Plaats Kosten do.middag en -avond 26 febr., vr. 27 febr. (geen avondprogramma) en za. 28 febr Hotel en Congrescentrum Papendal te Arnhem 660,- resp. 595,- voor NPi-Servicekaartabonnees Na deze cursus kan de deelnemer het door cursusleider en Feldenkrais teacher Lawrence Goldfarb ontwikkelde SPIFFER-model hanteren bij de observatie en analyse van het menselijk bewegen. Dit model biedt een voor fysio - therapeuten en oefentherapeuten bijzonder bruikbare metho diek om vanuit een systeemperspectief de funda - mentele dimensies van bewegen in kaart te brengen en cliënten te helpen efficiënter en effectiever te bewegen. Attentie: Deze cursus wordt gegeven in het Engels. VERVOLGCURSUS MOBILIZING AWARENESS 3E TRAP Cursusnr MASTERCLASS BRINGING LYMPHOLOGY INTO HOLISTIC LYMPHEDEMA MANAGEMENT: OBJECTIVE MEASURING TO OPTIMIZE OUTCOMES FOR PATIENTS AND PRACTITIONERS Cursusnr / Data nr : vr. 12 sept. 2008; nr : za. 13 sept Plaats Kosten Hotel en Congrescentrum Papendal te Arnhem 222,- resp. 199,- voor NPi-Servicekaart-abonnees Op vrijdag 12 september en zaterdag 13 september 2008 verzorgt prof. Neil Piller, Ph.D. uit Australië op Papendal twee ééndaagse master clas ses voor fysiotherapeuten (en geïnteresseerde huidthera peuten) met een ruime ervaring in de lymfedrain age en oedeemtherapie. Neil Piller staat aan het hoofd van de Lymphe dema Assessment Clinic aan de Flinders University in Adelaide, Australië. Patiënten kunnen hier terecht voor dia gnostiek, advies en behandeling van oedeem. Neil Piller leidt onderzoek naar meetinstrumenten en behandeling van lymfoedeem, alsmede fundamenteel onderzoek naar lymfoedeem. Data Plaats Kosten do.middag en -avond 9 okt., vr. 10 okt. (geen avondprogramma) en za. 11 okt Hotel en Congrescentrum Papendal te Arnhem 660,- resp. 595,- voor NPi-Servicekaartabonnees Na deze masterclass kan de deelnemer een betere differen - tiaaldiagnostiek uitvoeren bij cliënten met lymfoedeem, lipoedeem, veneus oedeem en mengbeelden. Tevens kan de deelnemer betrouwbare metingen verrichten bij cliënten met oedeem, zowel in het kader van het (diagnostisch) onderzoek als ter evaluatie van de behandeling. Attentie: Deze masterclass wordt gegeven in het Engels. MASTER OF PHYSICAL THERAPY IN SPORTS (MOS) In nr. 1/2008 van Issue heeft een uitgebreid artikel gestaan over de masteropleiding. Meer informatie is te vinden op de website van Avans+ en op de cursuspagina voor fysiothera - peuten van het NPi. Daarnaast is er voor deze opleiding een studiegids beschikbaar. Deze is te bestellen bij Avans+, tel. (0900) of per Wanneer u na bestudering van deze studiegids nog vragen heeft, neem dan contact op met Avans+, via het boven staande telefoonnummer of via het Nederlands Paramedisch Instituut, tel. (033) ISSUE

9 Nieuwe NPi-uitgave: De halswervelkolom, nekpijnklachten en fysiotherapie Dit is een boek van fysiotherapeuten voor fysiotherapeuten. Een boek voor fysio - therapeuten die cliënten behulpzaam willen zijn met klachten over het dis functio neren van de halswervelkolom waaronder pijn. Deze klachten zijn vaak uitgebreid, divers en worden veelal gezien als uiterst complex. De halswervelkolom, is in anatomische zin, in innervatorische en in vasculaire zin ingewikkeld. Ook komt in de nek stress en emotionaliteit tot uit drukking. Een bijzonder boek. Hagenaars en Bos putten uit een jarenlange ervaring en het is voor de fysiotherapeutische beroeps - groep uitzonderlijk dat klinische expertise op papier wordt gezet. Een bijzonder boek. In het Nederlandse taalgebied is over dit onderwerp in deze samenstelling geen fysiotherapeutische literatuur voorhanden. Kennis uit ver - schillende domeinen wordt in dit boek gekoppeld aan klinische expertise. Elementen van anatomie en ziekteleer, maar ook elemen ten van psychologie en sociologie komen aan de orde in een voor fysiotherapeuten specifieke mixture. Een bijzonder boek. Biomedische kenniselementen worden vergezeld door elementen van narrativiteit, persoonlijke levensverhalen. Deze nieuwe uitgave is te bestellen in de NPi-Shop op KIJKEN IN DE KEUKEN VAN "Het is vreemd als je zegt dat je appeltaart maakt maar er inmiddels mandarijnen in doet en het appeltaart blijft noemen...". Na een grondige herziening van de cursus curricula en scholing van docenten hebben de leden van de Docenten - verenig ing NDT Nederland eind maart van dit jaar besloten de naam van hun vereniging te veranderen in Docenten - vereniging Neuro revalidatie ( Hierdoor is de helderheid in de relatie tussen de naam geving van de cursussen en die van de vereniging hersteld. In vervolg op de naamsverandering van de vereniging is tevens besloten de naam van de cursus Motorische revalidatie/cva te herzien. De cursus draait nu onder de naam Neurorevalidatie/CVA. De DSNR Dutch Society for Neuro- Rehabilitation ( biedt inhoudelijke ondersteuning aan de cursus. Door de stimulerende wisselwerking tussen theorie en praktijk kan de inhoud up-to-date blijven. De cursus Kinderneurorevalidatie/CP wordt, naar grote tevredenheid van de cursisten, voor de derde maal gegeven. Inmiddels zijn verschillende verzoeken gedaan ook een cursus voor artsen te organiseren. Een nieuwe cursus voor de groep ver pleeg kundigen en ziekenver - zorgenden staat in de steigers. Een pilot zal dit najaar plaatsvinden. De organisatie van deze cursussen is in handen van het NPi ( De docentenvereniging heeft de visie dat mensen met centraal neurologische pro - blematiek moeten worden behandeld door een interdisciplinair team dat op basis van evidence based richtlijnen is geschoold. Om dit te realiseren levert de vereniging een bijdrage aan het verbeteren van de neurologische zorgverlening door scholingsprogramma s voor behandelaars te ontwikkelen en aan te bieden. Zij onder - steunt de didactische en therapeutische kwaliteit van haar docenten, die denken en handelen vanuit de wensen en belangen van de patiënt en het (zorg)systeem. Voorts voorziet zij in de opleiding van nieuwe docenten. De leden van de docentenvereniging zullen zich inzetten om hun internationale contacten te onderhouden en daarbij de Nederlandse ontwikkelingen zo goed mogelijk voor het voetlicht te brengen. Matthijs Vogel, Voorzitter Docentenvereniging Neurorevalidatie ISSUE

10 Goed zoeken doet goed vinden! Tips voor handig zoeken in NPi-databanken DocOnline De NPi-databanken DocOnline zijn de start voor het zoeken van wetenschap pe lijke literatuur, informatie over meetinstru - menten en protocollen / richtlijnen op paramedisch gebied. Over het zoeken en vinden van de gewenste informatie via DocOnline komen regelmatig vragen binnen. Sylvia van den Heuvel, sinds 1989 informatie specialist en wetenschappelijk litera tuuronderzoeker bij het NPi, geeft enkele tips voor het zoeken in DocOnline. DocOnline heeft een zoekinterface, die momenteel zo is ingericht dat u in één regel uw trefwoord(en) ingeeft. Er is een apart datumveld bij te gebruiken. Zoeken met één trefwoord zoals lage rugklachten, kinderfysiotherapie, bewegingstherapie, sensomotoriek, probleemgestuurd leren, voedselovergevoeligheid, vrijetijdsbesteding, etc. is niet moeilijk. Lastiger wordt het als de zoekvraag uit meerdere deelonderwerpen bestaat. Bijvoorbeeld de vraag: "Heeft een behan - deling van chronische lage rugklachten meerwaarde als naast oefentherapie met spierversterking en aerobe training ook graded activity met het trainen van pro - bleemoplossing wordt gegeven?" Voor zo n zoekvraag is enige kennis van verzamel - leer en relaties wel handig. Zoeken met één term Vul in het zoekscherm een zoekterm in. Bij het intikken van de eerste letters verschijnt er een uitrolmenu met opties voor trefwoorden die met die letters beginnen. Klik het trefwoord, waarmee u wilt zoeken aan en het verschijnt met aanhalingstekens in het zoekscherm. Voorbeelden: lage rugklachten 2789 referenties, kinderfysiotherapie 339, bewegingstherapie 4283, sensomo - toriek 309, probleemgestuurd leren 30, voedselovergevoeligheid 152, vrijetijdsbesteding 147. Zoeken met één term en datum restrictie Bij het zoeken naar literatuur in een bepaalde periode kunt u gebruikmaken van het datumveld. Zo wordt literatuur over lage rugklachten -verschenen in de periode van 2005 tot december gezocht met het trefwoord lage rug - klachten en in het datumveld: van tot ; dat levert 157 referenties op. Wilt u daarnaast alleen Nederlandstalige artikelen van 2005 tot 2008 combineer dan lage rugklachten en Nederlands met een AND relatie: Lage rugklachten AND Nederlands, datum tot ; dit geeft 55 referenties. Zoeken met een truncatieteken Soms is het handig om bij het zoeken een zogeheten truncatieteken te gebruiken. In DocOnline is dat een *. Zoeken met compressi* zoekt onder meer op compressie, maar ook op compressiekous, compressietherapie, compression, etc. Het is dan dus niet nodig om alle termen in te typen en met een OR relatie te com - bineren (compressietherapie OR com - pressiekous OR compressiekousen OR compression therapy, etc.). Een nadeel van het gebruik van een truncatieteken is dat het ook ruis geeft, dat wil zeggen niet relevante literatuur, want ook documenten met compressiefractuur, compressie - neuropathie, etc. worden gevonden. Als bij truncatie de stam te klein is geeft dat wel erg veel ruis. Zo levert comp* bijvoorbeeld ook compatibele, compen - satie, competentie, computers. Zoeken met een combinatie van trefwoorden in één regel Bij het zoeken met meerdere trefwoorden gebruikt u relationele operatoren als AND en OR. Net als in de wiskunde zet u haakjes om de volgorde van de zoekacties aan te geven. De bewerking die tussen haakjes staat wordt eerst uitgevoerd. Zo wordt bij de zoekopdracht: lage rug - klachten OR low back pain AND oefentherapie, eerst gezocht naar lage rugklachten of (low back pain en oefen - therapie). Dat was niet uw bedoeling. Voor de combinatie "lage rugklachten of low back pain met oefentherapie" is de juiste zoekopdracht: ( lage rugklachten OR low back pain ) AND oefentherapie. De zoek machine zoekt eerst alle artikelen waarin de termen lage rugklachten of low back pain voorkomen en daarna in de artikelen van deze set of het woord oefentherapie er in voorkomt. Wilt u voor oefentherapie ook zoeken met termen als bewegingstherapie, oefeningen, weerstandsoefeningen, etc. dan wordt de zoekopdracht: ( lage rug klachten OR low back pain ) AND (oefentherapie OR bewegingstherapie OR oefeningen OR weerstandsoefeningen OR exercise therapy OR movement therapy ). 10 ISSUE

11 Het kan nog ingewikkelder Wilt u als gelijkwaardig woord voor oefentherapie ook zoeken met de termen 'spierkracht en training' dan wordt de zoekvraag: ( lage rugklachten OR low back pain ) AND (oefentherapie OR bewegingstherapie OR oefeningen OR weerstandsoefeningen OR exercise therapy OR movement therapy OR (spierkracht AND training)). Let op de dubbele haakjes na training. Bij het zoeken naar Nederlandstalige artikelen over oefentherapie bij mensen met lage rugklachten wordt de zoekvraag: ( lage rugklachten OR low back pain ) AND (oefentherapie OR bewegingstherapie OR oefeningen OR weerstandsoefeningen OR exercise therapy OR movement therapy OR (spierkracht AND training)) AND Nederlands. Bij het zoeken naar Nederlandstalige artikelen over oefentherapie bij mensen met chronische lage rugklachten wordt de zoekvraag: (( lage rugklachten OR low back pain ) AND chroni*) AND (oefen - therapie OR bewegingstherapie OR oefe - ningen OR weerstandsoefeningen OR exercise therapy OR movement therapy OR (spierkracht AND training)) AND Nederlands. Bij het zoeken naar Nederlandstalige systematische reviews over oefentherapie bij mensen met chronische lage rugklachten wordt de zoekvraag: (( lage rugklachten OR low back pain ) AND chroni*) AND (oefentherapie OR bewegingstherapie OR oefeningen OR weerstandsoefeningen OR exercise therapy OR movement therapy OR (spierkracht AND training)) AND Nederlands AND systemati* review*. Er is natuurlijk wel enig geduld nodig bij zo n ingewikkelde zoekvraag want de bewerking duurt uiteraard wat langer dan een simpele vraag met maar één term. Geeft het systeem aan dat er geen zoekresultaten zijn, kijkt u dan voor de zekerheid nog even na of er geen type - fouten staan of geen haakjes of aan - halingstekens waar ze wel moeten staan. SYLVIA VAN DEN HEUVEL senior informatiespecialist NPi VOOR PARAMEDICI EN ANDERE PROFESSIONALS IN EN BUITEN DE GEZONDHEIDSZORG Toepassingsmogelijkheden van de multiprofessionele international classification of functioning, disability and health (ICF) ICF-experts dr. Y.F. Heerkens en dr. C.D. van Ravensberg schreven een praktisch boek over de ICF. Ze geven antwoord op vele vragen over het gebruik van de ICF: Wat kun je nu precies met de ICF in de praktijk? Helpt de ICF bij het afnemen van de anamnese en de communicatie met de patiënt / cliënt? Is de ICF te gebruiken bij verslaglegging in de dagelijkse praktijk? Hoe verhouden meetinstrumenten zich tot de ICF? Wat is de Toegang tot NPi-Paramedische Databank DocOnline via abonnement De paramedische Databank DocOnline van het NPi is sinds 25 januari 2008 alleen toegankelijk voor abonnees op de NPi-Servicekaart en via instellingsabonnementen, zoals voor mediatheken van hogescholen en universiteiten, ziekenhuizen, revalidatiecentra, verpleeghuizen. Het beleid is het gevolg van de stopzetting van de VWS-subsidie aan het NPi. WANDKAART EERSTE HULP BIJ VERSLIKKEN De wandkaart Eerste hulp bij verslikken is ont - wikkeld als hulpmiddel om ouderen of personen met een neuro logische aandoening de juiste hulp te kunnen bieden als zij zich ernstig verslikken in eten of drinken. De wandkaart is speciaal ontwikkeld voor verpleeghuizen, maar is ook geschikt in bijvoorbeeld de thuissituatie, in ziekenhuizen en in instellingen voor mensen met een verstandelijke of meervoudige handicap. Bij de wandkaart hoort een folder met achter - grondinformatie over verslikken, tips voor het helpen bij eten en drinken, en tips om verslikken zoveel mogelijk te voorkomen. Bestellen Bestellen kan via de NPi-Shop op De geplastificeerde wandkaart (A3-for maat) en folder zijn verkrijgbaar tegen kostprijs: 13,50 inclusief verzendkosten. meerwaarde van ICF-begrippen bij het genereren van manage - mentinformatie en in wetenschappelijk onderzoek? Door zijn opbouw is het boek ook bijzonder geschikt voor de paramedische en andere gezondheidszorg - opleidingen. BESTELLINGEN De prijs van het boek bedraagt 32,-. Voor NPi-Servicekaartabonnees is de prijs 29,-. Bestellen is mogelijk via de NPi- Shop op Korting bij bestelling van meer exemplaren tegelijkertijd: 2 ex. voor 15,- 3 ex. voor 17,- 4 ex. voor 19,- 5 ex. voor 21,- 10 ex. voor 27,50. NPi-Servicekaart-korting is van toepassing vanaf 10 ex of meer. Na ontvangst van de betaling worden wandkaart en folder opgestuurd. ISSUE

12 OEFENTHERAPEUTEN NEMEN COLLECTIEF ABONNEMENT OP DE NPi-SERVICEKAART Toegang tot DocOnline en 10% korting op meer dan 50 NPi-cursussen De NPi-Servicekaart biedt een aantrekkelijk diensten - pakket voor paramedici. Een abonnement op de Servicekaart betekent tegelijkertijd ondersteuning van de baanbrekende activiteiten van het NPi op het terrein van Onderzoek & Ontwikkeling, Documentaire informatie voorziening en Deskundigheidsbevordering. De beroepsvereniging voor oefentherapeuten VvOCM heeft voor haar leden voor 2008 een collectief abonnement genomen op de NPi-Servickaart. VvOCM-leden hebben daarmee de volgende voordelen: 10% korting op cursussen van het NPi die staan genoemd in het Scholingsprogramma en toegankelijk zijn voor oefentherapeuten; 30% korting op symposia en congressen van het NPi; 10% korting op publicaties van het NPi; vrije toegang tot de DocOnline-databanken van het NPi; DocOnline is de grootste Nederlandstalige paramedische databank, met daarnaast unieke internationale referenties die niet via andere databanken beschikbaar zijn. NPi-cursussen voor oefentherapeuten Nadere analyse van het cursusaanbod leerde dat ruim vijftig NPicursussen toegankelijk zijn voor oefentherapeuten. Dit overzicht van cursussen staat op de 'cursuspagina voor oefentherapeuten' op Ook staat daar de frequentie van de cursussen en wanneer de eerstvolgende cursus plaatsvindt. Om het zoeken naar cursussen makkelijker te maken wordt vanaf september de NPi-website aangepast waardoor rechtstreeks zoeken op doelgroep mogelijk en eenvoudiger wordt. Accreditatie voor cursussen voor oefentherapeuten Ook oefentherapeuten Cesar en Mensendieck zullen teneinde in aanmerking te komen voor hun periodieke registratie in het kwaliteitsregister (iedere vijf jaar) aan diverse eisen zoals omschreven in de kwaliteitscriteria moeten voldoen. Eén van die eisen is het gevolgd hebben van (geaccrediteerde) bij- en nascholing. De NPi-cursussen waar oefentherapeuten voor kunnen inschrijven zijn geaccrediteerd door de beroepsvereniging van fysiotherapeuten (KNGF). Voor de andere paramedische beroepsverenigingen is dat de Stichting Accreditatie Deskundigheidsbevorderende Activiteiten Paramedici (ADAP). Het NPi is van mening dat wanneer een cursus eenmaal is geaccrediteerd voor een paramedische beroepsgroep, het niet noodzakelijk is om voor een vergelijkbare beroepsgroep wederom de volledige procedure te doorlopen met de daarbij horende hoge kosten. Oefentherapeuten die deelnemen aan reeds door het KNGF geaccrediteerde scholing zouden van deze KNGFaccreditatie moeten kunnen profiteren. Als bij de Stichting ADAP opnieuw accreditatie aangevraagd zou moeten worden voor een relatief klein aantal oefentherapeuten per cursus, zou dat een verhoging inhouden van de cursusprijs voor oefentherapeuten en dat is niet wenselijk. Een rekenvoorbeeld maakt duidelijk hoe de prijs dan kan oplopen: de kosten voor een accreditatieaanvraag bedragen 600,- voor één beroepsgroep. Als aan een cursus met 40 deelnemers vijf oefentherapeuten meedoen, dan zou dat resulteren in een cursusprijsverhoging van 120,- per oefentherapeut. Met de VvOCM wordt regelmatig overleg gevoerd over de accreditatieprocedures. Zowel de VvOCM als het NPi streven naar een oplossing van dit probleem op korte termijn. WILMA HOOIJMAN oefentherapeute en cursuscoördinator Deskundigheidsbevordering 12 ISSUE

13 NPi-DOCENTEN GEVEN CURSUS OEDEEMTHERAPIE AAN 'KASTELOZEN' IN GUNTUR, INDIA Kastenstelsel Guntur is een stad in de staat Andrah Pradesh en telt ruim inwoners. India kende lange tijd het zogenaamde kastenstelsel. Verschillende kasten hadden niet alleen een verschillende maatschappelijke positie maar ook verschil lende rechten. Met de officiële afschaffing van het kastenstelsel werden de rechten voor alle Indiase mensen gelijk. Sociale ongelijkheid bleef nog lang bestaan. De groep die het laagst op de ladder stond heet Dalits. De Dalits (letterlijk kastelozen) waren lange tijd uitgesloten van onderwijs. Het KMPDC (Kugler Memorial Physiotherapy Degree College) is een opleiding voor fysiotherapie die bedoeld is voor Dalits. Opleiding van Dalits is de sleutel om hun sociale status te veranderen. Gerry de Rijk, Marjan Steenks, Geert Strik en Tom Zee gingen eind februari twee weken naar Guntur om op het KMPDC een cursus oedeemtherapie te geven. Gerry de Rijk en Geert Strik zijn naast hun werk voor het NPi- ook docent fysiotherapie op de Hogeschool Utrecht. Hogeschool Utrecht werkt al jaren samen met het KMPDC. Vanuit deze samenwerking kwam het verzoek de cursus oedeemtherapie te gaan organiseren. Lymfoedeem De incidentie van lymfoedeem in India is hoog. Dat komt door filaria: een tropische parasiet die door muggen overgebracht wordt. Tijdens de cursus worden zeven patiënten behandeld. Aanvankelijk vooral door de NPi-docenten, gaandeweg worden steeds meer taken overgedragen aan de cursisten. Resultaten van oedeemtherapie (manuele lymfedrainage, compressie - therapie, oefenadvies en huidverzorging) zijn in een aantal gevallen spectaculair. Het is schrijnend om vast te stellen dat bandagemateriaal voor sommige patiënten niet betaalbaar is. Daardoor is geen adequate therapie voorhanden. Lymfoedeem is bij een aantal patiënten uitgegroeid tot enorme zwelling (elefan - tiasis). Het meegebrachte materiaal en natuurlijk het lymfapress-apparaat worden met dank aangenomen. Eén van de patiën - ten paste al snel in een confectie kous, voor twee andere wordt een kous nagestuurd. Kleren uit voor de behandeling Tijdens praktijklessen is er een sterke behoefte aan dat mannen en vrouwen in gescheiden ruimtes zijn. Voor praktijk - lessen is men gewend gebruik te maken van de diensten van modellen. Het is nieuw dat cursisten zelf proefpersoon zijn. Het uitkleden is voor sommige patiënten een lastige barrière. Dat er meerdere therapeuten tegelijk palperen, zwachtelen of masseren blijkt geen enkel probleem (patiënten vallen soms gewoon in slaap). Gedurende de cursus raken de cursisten steeds meer gewend aan het uittrekken van bovenkleding. Het behandelen van patiënten is een wezenlijk onderdeel van de cursus. Patiënten hebben soms verplichtingen op hun werk die vrij plotseling kunnen veranderen. Daardoor kan tijdstip en de duur van een behande - ling sterk worden beïnvloed. De opleiding fysiotherapie is sterk in theoretische onderdelen. Er is een goede anatomische kennis aanwezig waardoor de aangereikte materie snel onthouden wordt. Balans bij lymfoedeem van de arm Marjan Steenks en Tom Zee stelden het boekje Balans bij lymfoedeem van de arm samen. Het NPi geeft dit boekje sinds 2006 uit. De opbrengst van dit boekje gaat naar de Stichting Onderwijs Oedeem - therapie Nederland India (SOONI). SOONI is opgericht door Tom Zee en Marjan Steenks vanuit hun persoonlijke betrok - kenheid. Van alle lymfoedeempatiënten woont het grootste deel in India. Zorg en voorzieningen voor lymfoedeem zijn juist in India het minst vertegenwoordigd. Reden genoeg om kennis en inzicht te delen met therapeuten op de plaats waar dat het hardst nodig is. Het project is gedeeltelijk bekostigd door de docenten zelf en gedeelte lijk door SOONI. Op leest u meer over deze stichting. Vervolg Deze eerste cursus werd bijzonder gewaardeerd. De evaluatieformulieren liepen over van de verzoeken om nog eens terug te komen. Het is zeker de bedoeling de cursus een paar keer te herhalen tot het moment dat docenten van het KMPDC zelf de cursus kunnen geven. ISSUE

14 Snel en betrouwbaar patronen leren herkennen in cursuscyclus Patroonherkenning Aan fysiotherapeuten en manueelthera - peuten die zich verder willen bekwamen in patroonherkenning (het screenen) biedt het NPi de mogelijkheid om deel te nemen aan drie verschil lende ééndaagse cursussen: De cursus Patroonher kenning: nek nr op za. 8 nov De cursus Patroon her kenning: schouder nr op za. 29 nov De cursus Patroonher kenning: lage-rug nr op za. 17 jan Onderscheiding Leo Hagenaars Op 18 april ontving Leo Hagenaars uit handen van de voorzitter van het College van Bestuur van de Hoge - school Rotterdam de 'Hoge - school Rotterdam Onder - scheiding'. Hij ontving deze prijs voor zijn belang rijke bijdrage aan de visie - ontwikkeling op het beroep fysiotherapeut, de opzet en uitwerking van het curri culum fysiotherapie en voor de verbindingen die hij heeft gelegd tussen de opleiding fysiotherapie van de Hoge - school Rotterdam en zijn grote netwerk. De prijs bestaat uit een unieke sculp - tuur met de naam inside out/outside in van de kunste - naar Hans van Bentem. U wordt in deze cursussen getraind in het herkennen van pluis - en niet pluis -patronen betreffende verschil lende lichaamsregio s. De docent (Leo Hagenaars) helpt u bij het vorm geven van het screenen; welke vragen zijn in dit kader relevant en wat is in dit kader zinvol lichamelijk onderzoek? In de cursussen staan diverse pluis - en niet pluis -patronen betreffende de nek, de schouder, respectievelijk de lage-rug centraal. In welke omstandigheden acht u zichzelf in staat snel en betrouwbaar te beslissen of verder fysiothera peutisch onderzoek geïndiceerd is? Snelheid is een kenmerkend element van screenen. In welke omstandig heden kunt u door middel van een gericht gesprek, tests of andere verrichtingen vaststellen of er al dan niet sprake is van een patroon van tekens en/of symptomen dat valt binnen uw competentie - gebied? Dat zal wellicht niet voor alle klachten patronen van uw cliënten gelden. Mogelijk acht u scholing noodza kelijk. Maar dan wel snelle en doel - matige scholing, gericht op patroonherkenning, en wel voor bepaalde typen klachten. Geen andere leerinhouden, maar veel patronen, zowel niet als wel geïndi ceerd voor verder fysiotherapeutisch onderzoek. Op basis van de geschetste patronen besluit u of verder fysiotherapeutisch onderzoek geïndiceerd is, u benoemt uw argumenten en u bent aan - spreekbaar op kritische toet - sing van uw redenering. Er zal ook ruimte zijn voor inbreng van eigen patronen en erva - ringen. Naast de klinische expertise van de deel nemers zelf en van de docent vormen externe evidenties uit de litera - tuur het toetsinstrument voor de genomen beslissingen. Na het volgen van deze cur sus - sen bent u in staat om diverse pluis - en niet pluis -patronen (met en zonder rode vlaggen) betreffende de nek, de schouder, respectievelijk de lage-rug te herkennen en vast te stellen door een gericht vraaggesprek en even tuele aanvullende lichamelijke tests. Kosten en accreditatiepunten De kosten bedragen per cursus 195,- inclusief koffie, thee, lunch en het boek Patronen in Profielen respectievelijk 175,- voor NPi-Servicekaartabonnees. Deze cursussen zijn door het KNGF voor drie registers geaccre diteerd (met zes punten), namelijk voor de registers Algemeen fysiothera peut, Manueeltherapeut en Sport - fysiotherapeut. Verschil met andere NPicursussen over de nek, schouder en lage-rug Het verschil tussen deze cursus sen en andere NPicursussen die de nek, schouder of lage-rug als thema hebben, is dat in de patroonher ken - nings cursussen louter het screenen wordt geoefend (aan de hand van 10 à 15 casussen), terwijl in cursussen zoals Cervicobrachiale patronen, Lumbosacrale patronen en Schouderklachten: diagnostiek en behandelmogelijkheden het klinisch redeneren wordt geoefend voor zowel de dia - gnostische als de therapeutische fase aan de hand van complete cliëntprofielen. Nadere informatie en inschrijving Nadere informatie over de drie cursussen Patroonherkenning vindt u op de cursuspagina voor fysiotherapeuten op (Cursussen september 2008 t/m februari 2009). COLOFON ISSUE is de gratis kwartaal uitgave van het Nederlands Paramedisch Instituut en verschijnt in februari, mei, augustus en november in een oplage van ruim exemplaren. Issue is ook volledig op internet te vinden onder Issue Online op Redactie H.E. Askes H.W.A. Wams E. Wieberdink Vormgeving Idem Dito, Kampen Advertenties H.E. Askes E ISSN Neder lands Paramedisch Instituut Contact Postbus BD Amersfoort T (033) F (033) I E 14 ISSUE

15

16

4 DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING Hoofd: H.E. Askes

4 DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING Hoofd: H.E. Askes 4 DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING Hoofd: H.E. Askes De Afdeling Deskundigheidsbevordering van het NPi organiseert een scala aan Post-HBOscholingsactiviteiten voor een groot aantal paramedische beroepsbeoefenaren.

Nadere informatie

4 DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING Hoofd: H.E. Askes

4 DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING Hoofd: H.E. Askes 4 DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING Hoofd: H.E. Askes De Afdeling Deskundigheidsbevordering (Desk) van het NPi organiseert een scala aan Post-HBOscholingsactiviteiten voor een groot aantal paramedische beroepsbeoefenaren.

Nadere informatie

NPi Kennis in beweging. Jaarverslag 2014

NPi Kennis in beweging. Jaarverslag 2014 NPi Kennis in beweging Jaarverslag Scholingsaanbod in cijfers Ook in was het NPi de grootste aanbieder van geaccrediteerd post-hbo-onderwijs voor fysiotherapeuten in Nederland. jaar totaal nieuw in company

Nadere informatie

Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals. Utrecht, 14 en 15 oktober 2015. Cochrane

Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals. Utrecht, 14 en 15 oktober 2015. Cochrane Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals Utrecht, 14 en 15 oktober 2015 Cochrane Achtergrond Iedere zorgprofessional neemt gedurende een werkdag continu beslissingen, bijvoorbeeld over welke

Nadere informatie

STARTNOTITIE AMSTERDAMS NETWERK ONCOLOGISCHE ZORG IN DE EERSTE LIJN

STARTNOTITIE AMSTERDAMS NETWERK ONCOLOGISCHE ZORG IN DE EERSTE LIJN STARTNOTITIE AMSTERDAMS NETWERK ONCOLOGISCHE ZORG IN DE EERSTE LIJN Missie & visie Het Amsterdams Netwerk Oncologische Zorg (ANOZ) heeft de volgende visie: Patiënten met kanker krijgen een zo optimaal

Nadere informatie

Neurorevalidatie bij Centraal Neurologische Aandoeningen

Neurorevalidatie bij Centraal Neurologische Aandoeningen Cursusinformatie Neurorevalidatie bij Centraal Neurologische Aandoeningen Overeenkomsten in symptomen en paramedische interventies Ontwikkeling en coördinatie : Frans van der Brugge Maart 2015 1 Algemene

Nadere informatie

Cochrane Netherlands. Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals

Cochrane Netherlands. Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals Cochrane Netherlands Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals Utrecht, 7 en 9 november 2018 Achtergrond Iedere zorgprofessional neemt gedurende een werkdag continu beslissingen, bijvoorbeeld

Nadere informatie

Wat zit er voor en achter de tabbladen

Wat zit er voor en achter de tabbladen Wat zit er voor en achter de tabbladen Voor Tabblad 1 Alles over de cursus, eindopdracht en een voorbeeld van uitwerking onderzoekformulier en RPS-model Tabblad 1 Inleiding Tabblad 2 Neuropsychologie en

Nadere informatie

Volg het NPi ook op: facebook.com/paramedisch instagram.com/paramedisch linkedin.com/company/ nederlands-paramedisch-instituut

Volg het NPi ook op:  facebook.com/paramedisch instagram.com/paramedisch linkedin.com/company/ nederlands-paramedisch-instituut SCHOLINGSPROGRAMMA VOOR OEFENTHERAPEUTEN januari 2018 juni 2018 SCHOLINGS- PROGRAMMA KIJK OOK OP WWW.NPI.NL Volg het NPi ook op: twitter.com/paramedisch www.vimeo.com/npi facebook.com/paramedisch instagram.com/paramedisch

Nadere informatie

Informatiebrochure ParkinsonNet

Informatiebrochure ParkinsonNet Informatiebrochure ParkinsonNet voor Zorgverleners Het ParkinsonNet concept wordt ondersteund door: 2 De ziekte van Parkinson De ziekte van Parkinson is een veel voorkomende en complexe aandoening. Parkinson

Nadere informatie

Startnotitie Amsterdams Netwerk Oncologische Zorg in de eerste lijn

Startnotitie Amsterdams Netwerk Oncologische Zorg in de eerste lijn Startnotitie Amsterdams Netwerk Oncologische Zorg in de eerste lijn Inleiding Sinds 2017 is een groep van zorgverleners vanuit de fysiotherapie, ergotherapie, diëtetiek en psychologie bezig met het oprichten

Nadere informatie

Cochrane Netherlands. Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals

Cochrane Netherlands. Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals Cochrane Netherlands Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals Utrecht, 6 en 7 oktober 2016 Achtergrond Iedere zorgprofessional neemt gedurende een werkdag continu beslissingen, bijvoorbeeld

Nadere informatie

Oncologie voor Professionals in de Zorg

Oncologie voor Professionals in de Zorg Oncologie voor Professionals in de Zorg Ben jij er klaar voor om je te verdiepen in je vakgebied? En wil jij dé specialist worden op het gebied van paramedische zorg voor kankerpatiënten? Dan is de opleiding

Nadere informatie

Lid VvOCM. Praktijk voor oefentherapie Cesar. Putten Garderen Voorthuizen

Lid VvOCM. Praktijk voor oefentherapie Cesar. Putten Garderen Voorthuizen Lid VvOCM Praktijk voor oefentherapie Cesar Putten Garderen Voorthuizen Introductie Dit is de informatiefolder van de praktijk voor oefentherapie Cesar in Putten en Garderen. In deze folder vindt u informatie

Nadere informatie

HBO: Opleiding Fysiotherapie Utrecht, diploma 1976. Kinderfysiotherapie Avans Breda, diploma januari

HBO: Opleiding Fysiotherapie Utrecht, diploma 1976. Kinderfysiotherapie Avans Breda, diploma januari Curriculum Vitae Personalia: Geboren: Burgerlijke staat: Simone Radema 02-08-1955, Groningen Gehuwd, 1 kind MO: MMS te Utrecht, diploma 1972 HBO: Opleiding Fysiotherapie Utrecht, diploma 1976 Specialisatie:

Nadere informatie

SCHOLINGS- PROGRAMMA

SCHOLINGS- PROGRAMMA HALFJAARLIJKSE UITGAVE VAN HET NEDERLANDS PARAMEDISCH INSTITUUT september 2010 februari 2011 SCHOLINGS- PROGRAMMA FYSIOTHERAPIE WWW.PARAMEDISCH.ORG NIEUW O.A.: 10 19 23 26 Airway clearance technieken bij

Nadere informatie

EFFICIËNT bouwen 59,- WebTV BSL. met BSL Fysiotherapeut Totaal. een congres 12,50 TOTAAL FYSIOTHERAPEUT

EFFICIËNT bouwen 59,- WebTV BSL. met BSL Fysiotherapeut Totaal. een congres 12,50 TOTAAL FYSIOTHERAPEUT een congres WebTV Abonnement BSL 3.000,- 59,- aan waarde voor maar: Slechts 12,50 U betaalt per jaar FYSIOTHERAPEUT TOTAAL EFFICIËNT bouwen aan UW VAKkennis met BSL Fysiotherapeut Totaal Meer informatie

Nadere informatie

anker Oncologische revalidatie Herstel & Balans

anker Oncologische revalidatie Herstel & Balans Fysiotherapie anker en kanker Oncologische revalidatie Herstel & Balans Fysiotherapie anker en kanker Oncologiefysiotherapie is gericht op het behandelen, trainen en begeleiden van mensen met kanker. Het

Nadere informatie

GEÏNTEGREERDE THUISZORG

GEÏNTEGREERDE THUISZORG GEÏNTEGREERDE THUISZORG GEÏNTEGREERDE THUISZORG Instituut voor Zorgprofessionals biedt de cursus Geïntegreerde Thuiszorg aan. In de cursus staat het opzetten en onderhouden van een samenwerking tussen

Nadere informatie

SCHOLINGS- PROGRAMMA

SCHOLINGS- PROGRAMMA HALFJAARLIJKSE UITGAVE VAN HET NEDERLANDS PARAMEDISCH INSTITUUT december 2011 juni 2012 SCHOLINGS- PROGRAMMA Samenvattingen wetenschappelijke literatuur Dag- en weekbladattenderingen Geaccrediteerde E-learning

Nadere informatie

rond lage rug - bekken - bekkenbodem

rond lage rug - bekken - bekkenbodem congres Omgaan met pijn rond lage rug - bekken - bekkenbodem Dinsdag 15 november 2011, Jaarbeurs Utrecht Bestemd voor: fysiotherapeuten (algemeen-, manueel-, bekken-, sport-) en oefentherapeuten Mensendieck

Nadere informatie

Post-hbo opleiding seksuologie

Post-hbo opleiding seksuologie Post-hbo opleiding seksuologie mensenkennis Plezierige overdracht, de docent spreekt uit ervaring en brengt veiligheid en openheid in de groep door haar respectvolle wijze van benaderen. Top! Post-hbo

Nadere informatie

Zwanger en fit? www.mothersinmotion.nl

Zwanger en fit? www.mothersinmotion.nl Zwanger en fit? Zwangerschapscursus Zwangerschap, bevallen en de eerste tijd samen met je baby zijn unieke ervaringen. Ze zijn mooi en positief maar ook zwaar en ingrijpend. Mothers in Motion helpt je

Nadere informatie

SCHOLINGS- PROGRAMMA FYSIOTHERAPIE NIEUW O.A.: januari. juni. Masterclass Cardiale anatomie. Cystic fibrosis. Masterclass Schouder.

SCHOLINGS- PROGRAMMA FYSIOTHERAPIE NIEUW O.A.: januari. juni. Masterclass Cardiale anatomie. Cystic fibrosis. Masterclass Schouder. HALFJAARLIJKSE UITGAVE VAN HET NEDERLANDS PARAMEDISCH INSTITUUT januari 2011 juni 2011 SCHOLINGS- PROGRAMMA FYSIOTHERAPIE WWW.PARAMEDISCH.ORG NIEUW O.A.: 9 10 16 19 Masterclass Cardiale anatomie Cystic

Nadere informatie

Ergotherapie bij ouderen met dementie en hun mantelzorgers: het EDOMAH programma

Ergotherapie bij ouderen met dementie en hun mantelzorgers: het EDOMAH programma Ergotherapie bij ouderen met dementie en hun mantelzorgers: het EDOMAH programma De toepassing van de richtlijn Ergotherapie aan huis bij ouderen met dementie en hun mantelzorgers Post - HBO cursus 2012

Nadere informatie

PARAMEDISCH CURSUSSEN & OPLEIDINGEN. Brochure

PARAMEDISCH CURSUSSEN & OPLEIDINGEN. Brochure 2018 PARAMEDISCH CURSUSSEN & OPLEIDINGEN LAGE RUGPIJN PAIN AND MOTOR INTERACTIONS Brochure OPLEIDINGSINSTITUUT CIVA B.V. Organisatie cursus Organiserende instelling CIVA B.V. Adresgegevens Rumpenerstraat

Nadere informatie

Fysiotherapie en Benigne Pijn: Welke vraag?

Fysiotherapie en Benigne Pijn: Welke vraag? Fysiotherapie en Benigne Pijn: Welke vraag? Prof. dr. Rob A.B. Oostendorp Nederlands Paramedisch Instituut Amersfoort UMC St Radboud, Nijmegen Werkgroep Onderzoek Kwaliteit AANDACHTSPUNTEN doel conventionele

Nadere informatie

Inleiding 3. Post-HBO opleiding Sensorische Informatieverwerking 5. Therapeutisch luisteren 6. Borsteldruktechniek 7

Inleiding 3. Post-HBO opleiding Sensorische Informatieverwerking 5. Therapeutisch luisteren 6. Borsteldruktechniek 7 Inhoud Inleiding 3 Post-HBO opleiding Sensorische verwerking 5 Therapeutisch luisteren 6 Borsteldruktechniek 7 Motorprogramma en Sensorische Dieet 8 Werken aan de Werkhouding 9 2 Inleiding Kenniscentrum

Nadere informatie

Cursustijden: 09.00-12.30 13.30-17.00 uur. Cursuskosten: 495. Deelnemers: minimaal 16 en maximaal 24 deelnemers.

Cursustijden: 09.00-12.30 13.30-17.00 uur. Cursuskosten: 495. Deelnemers: minimaal 16 en maximaal 24 deelnemers. NEXUS Een opleidingsinstituut voor de fysiotherapeut waarin liefde voor het vak gekoppeld wordt aan een ambitie om te verbeteren. Bij ons werken voorlopers uit de praktijk die uw vragen beantwoorden. Wij

Nadere informatie

Post-hbo opleiding autismespecialist

Post-hbo opleiding autismespecialist Post-hbo opleiding autismespecialist mensenkennis De docente is duidelijk, enthousiast en motiverend. Ik heb inzicht gekregen in wat ik in mijn rol als hulpverlener kan doen en waar ik rekening mee moet

Nadere informatie

Aanbod scholingen PEDI-NL November 2010 SCHOLINGEN PEDI-NL

Aanbod scholingen PEDI-NL November 2010 SCHOLINGEN PEDI-NL SCHOLINGEN PEDI-NL De PEDI-NL is de Nederlandse vertaling en bewerking van Pediatric Evaluation of Disability Inventory. Met de PEDI kan de mate van zelfstandigheid in het uitvoeren van de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

FIA: Fibromyalgie In Actie

FIA: Fibromyalgie In Actie FIA: Fibromyalgie In Actie Groepsbehandeling fibromyalgie Sterk in beweging Inhoud Inleiding 3 Fibromyalgie 3 Voor wie is deze behandeling? 3 Wat is het doel van het behandelprogramma? 3 Screening 4 Intake

Nadere informatie

Paramedisch OnderzoekCentrum

Paramedisch OnderzoekCentrum Paramedische zorg per definitie multiprofessioneel maar hoe? Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp Dr. Margreet Oerlemans Dr. Ria Nijhuis-van der Sanden UITGANGSPUNTEN Leerstoel Paramedische Wetenschappen 2000

Nadere informatie

10.15 uur Anatomie en fysiologie van het lymfesysteem n.a.v. de thuisstudie Tom Zee

10.15 uur Anatomie en fysiologie van het lymfesysteem n.a.v. de thuisstudie Tom Zee Programma Basiscursus Oedeemtherapie nr. 1700852 Hotel Papendal te Arnhem Vrijdag 10 maart 2017 (eerste weekend) 09.30 uur Ontvangst met koffie en thee 10.00 uur Opening, fysiotherapeut / cursusleider

Nadere informatie

Chronische pijn als uitdaging: hedendaagse neurowetenschappelijke inzichten binnen de multidisciplinaire praktijk

Chronische pijn als uitdaging: hedendaagse neurowetenschappelijke inzichten binnen de multidisciplinaire praktijk TRANSCARE-pijn www.transcare.nl Transcare-pijn en de internationale onderzoeksgroep Pain in Motion organiseren een Symposium Chronische pijn als uitdaging: hedendaagse neurowetenschappelijke inzichten

Nadere informatie

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS Dat vind ik een van de mooiste dingen aan de seksuologie: dat de geestelijke en de somatische gezondheidszorg erin samen komen. evaluatie deelnemer mensenkennis Opleiding consulent seksuele gezondheid

Nadere informatie

Het CCE biedt scholing voor zorgprofessionals

Het CCE biedt scholing voor zorgprofessionals Scholing en training 2016 Het CCE biedt scholing voor zorgprofessionals die werken met cliënten met ernstig en aanhoudend probleemgedrag. De cliënten bij wie wij betrokken zijn, hebben een stoornis of

Nadere informatie

Postmaster opleiding diagnostiek en behandeling (SG)LVB

Postmaster opleiding diagnostiek en behandeling (SG)LVB mensenkennis Ik vond het een meerwaarde om binnen te kijken in een andere keuken. Het is inhoudelijk een sterke opleiding, mede door de goede organisatie en begeleiding. Postmaster opleiding diagnostiek

Nadere informatie

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling FYSIOTHERAPIE Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling BEHANDELING Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling Als u te maken krijgt met kanker is dit zeer ingrijpend. Tijdens en na

Nadere informatie

De bekkenfysiotherapeut helpt met diagnostiek en behandeling van klachten in het gebied van buik, bekken, bekkenbodem en lage rug

De bekkenfysiotherapeut helpt met diagnostiek en behandeling van klachten in het gebied van buik, bekken, bekkenbodem en lage rug De bekkenfysiotherapeut helpt met diagnostiek en behandeling van klachten in het gebied van buik, bekken, bekkenbodem en lage rug folder voor verwijzers Bekkenfysiotherapie Als huisarts of specialist ziet

Nadere informatie

PARAMEDISCH CURSUSSEN & OPLEIDINGEN. Brochure

PARAMEDISCH CURSUSSEN & OPLEIDINGEN. Brochure 2018 PARAMEDISCH CURSUSSEN & OPLEIDINGEN LAGE RUGPIJN PAIN AND MOTOR INTERACTIONS Brochure OPLEIDINGSINSTITUUT CIVA B.V. Organisatie cursus Organiserende instelling CIVA B.V. Adresgegevens Rumpenerstraat

Nadere informatie

Opleidingen en Cursussen Karin van Teeffelen-Lagerweij

Opleidingen en Cursussen Karin van Teeffelen-Lagerweij Opleidingen en Cursussen Karin van Teeffelen-Lagerweij 1983 Bewijs van bevoegdheid van fysiotherapeut 1985-1990: Opleiding Pedagogiek 1986 Fysiotherapie in de pediatrie Bobath I Multiple Sclerose/Parkinson

Nadere informatie

Postmaster opleiding psychosociale oncologie

Postmaster opleiding psychosociale oncologie Postmaster opleiding psychosociale oncologie mensenkennis Door de rollenspellen kon ik een betere verbinding maken tussen de theorie en de praktijk. Psychosociale oncologie Professionals die met oncologiepatiënten

Nadere informatie

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A Individueel verslag de Reus klas 4A Overzicht en tijdsbesteding van taken en activiteiten 3.2 Wanneer Planning: hoe zorg je ervoor dat het project binnen de beschikbare tijd wordt afgerond? Wat Wie Van

Nadere informatie

SCHOLINGS- PROGRAMMA

SCHOLINGS- PROGRAMMA HALFJAARLIJKSE UITGAVE VAN HET NEDERLANDS PARAMEDISCH INSTITUUT juni 2012 februari 2013 SCHOLINGS- PROGRAMMA CONGRES: Dynamiek in veroudering; 'oud en stijf, beweeg je lijf' WWW.PARAMEDISCH.ORG NIEUW O.A.:

Nadere informatie

Opbouw. Multidisciplinaire samenwerking NAH in de eerste lijn. Aanleiding. Geschiedenis. Visie: Missie: 18-6-2015

Opbouw. Multidisciplinaire samenwerking NAH in de eerste lijn. Aanleiding. Geschiedenis. Visie: Missie: 18-6-2015 Opbouw Multidisciplinaire samenwerking NAH in de eerste lijn Jetty van Lieshout ergotherapie CPCRT Mariolein Boerrigter, ergotherapie CPCRT Aanleiding samenwerkingsverband Geschiedenis EENW Casuïstiek

Nadere informatie

Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door:

Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door: Cursussen bij Dressuurstal (Website: www.cursustotaal.nl) Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door: Nel Koekkoek, sportpsycholoog, GZ- psycholoog BIG Marie-José Hulsman

Nadere informatie

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2009 pavo 0202 Inleiding Als u last heeft van een burn-out door stress op het werk kunt u de therapiegroep werkstresshantering

Nadere informatie

Scholingen Najaar 2015

Scholingen Najaar 2015 Scholingen Najaar 2015 verpleegkundigen en verzorgenden Expertisecentrum Palliatieve Zorg Basiscursus Palliatieve Zorg verpleegkundigen De basistraining Palliatieve Zorg voor verpleegkundigen besteedt

Nadere informatie

Advies over leven, leren, wonen en werken met een visuele beperking

Advies over leven, leren, wonen en werken met een visuele beperking Advies over leven, leren, wonen en werken met een visuele beperking Visio: voor al uw vragen Ik ben slechtziend, kan ik toch zelfstandig wonen en reizen? Door mijn plotselinge slechtziendheid, kost het

Nadere informatie

MULTIDISCIPLINAIRE VISIE op DIAGNOSTIEK en BEHANDELING van het LUMBOSACRAAL RADICULAIR SYNDROOM

MULTIDISCIPLINAIRE VISIE op DIAGNOSTIEK en BEHANDELING van het LUMBOSACRAAL RADICULAIR SYNDROOM MULTIDISCIPLINAIRE VISIE op DIAGNOSTIEK en BEHANDELING van het LUMBOSACRAAL RADICULAIR SYNDROOM 1 HNP-onderzoek UMC St Radboud Evidence-based handelen bij postoperatief LRS: een uitdaging! Prof.dr. Rob

Nadere informatie

Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID

Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID Groeien in gezondheid door kennis Onze gezondheid is ons belangrijkste bezit. Daarom is het goed dat we ons er steeds meer van bewust worden dat

Nadere informatie

4 DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING

4 DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING 4 DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING Hoofd: H.E. Askes De Afdeling Deskundigheidsbevordering (Desk) organiseert een scala aan Post-HBO-scholingsactiviteiten voor een groot aantal paramedische beroepsbeoefenaren.

Nadere informatie

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase beslisschijf palliatieve zorg Begin 2006 zijn de VIKC-richtlijnen voor de palliatieve zorg en het zakboekje verschenen. Het IKMN en het UMC Utrecht

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Arbocuratieve fysiotherapie: een effectieve beweging?

Arbocuratieve fysiotherapie: een effectieve beweging? Arbocuratieve fysiotherapie: een effectieve beweging? Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp Even voorstellen Even voorstellen: Rob Oostendorp 1942: geboren in Nijmegen 1961: gymnasium Canisius College, Nijmegen

Nadere informatie

11.15 uur Hartrevalidatie: een multidisciplinaire aanpak mw. E. Avezaat, fysiotherapeut hartrevalidatie Sint Lucas Andreas Ziekenhuis

11.15 uur Hartrevalidatie: een multidisciplinaire aanpak mw. E. Avezaat, fysiotherapeut hartrevalidatie Sint Lucas Andreas Ziekenhuis Programma Cursus 'Hartrevalidatie' nr. 1600491 Hotel en Congrescentrum Papendal te Arnhem Vrijdag 29 januari 2016 09.30 uur Ontvangst met koffie en thee 10.00 uur Opening mw. M. Buruma, fysiotherapeut/

Nadere informatie

De bekkenfysiotherapeut helpt met diagnostiek en behandeling van klachten in het gebied van buik, bekken, bekkenbodem en lage rug

De bekkenfysiotherapeut helpt met diagnostiek en behandeling van klachten in het gebied van buik, bekken, bekkenbodem en lage rug De bekkenfysiotherapeut helpt met diagnostiek en behandeling van klachten in het gebied van buik, bekken, bekkenbodem en lage rug folder voor verwijzers Bekkenfysiotherapie Als huisarts of specialist ziet

Nadere informatie

AANMELDINGSFORMULIER ONCOLOGISCHE NAZORG HERSTEL & BALANS OF FYSIEKE TRAINING

AANMELDINGSFORMULIER ONCOLOGISCHE NAZORG HERSTEL & BALANS OF FYSIEKE TRAINING AANMELDINGSFORMULIER ONCOLOGISCHE NAZORG HERSTEL & BALANS OF FYSIEKE TRAINING Om in aanmerking te komen voor Oncologische Nazorg dient u het aanmeldingsformulier invullen en binnen drie weken retourneren

Nadere informatie

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch werker Volwassenen en ouderen mensenkennis Van onze klinisch psycholoog heb ik een groep cliënten overgenomen, bij wie ik de instrumenten uit de opleiding

Nadere informatie

Raamplan Artsopleiding 2009

Raamplan Artsopleiding 2009 Raamplan Artsopleiding 2009 Prof. dr. Roland Laan UMC St Radboud Nijmegen Onderwerpen - Historie en Doel - Student wordt Arts; wordt Specialist - Rollen en competenties - Kennis, vaardigheden en attitudes

Nadere informatie

Kennemer Gasthuis, Haarlem

Kennemer Gasthuis, Haarlem 10-2-2014 Kennemer Gasthuis, Haarlem SNEL ONTSLAG! EN DAN? Consequenties voor de paramedische zorg in de eerstelijn Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp TRANSMURALE ZORG speerpunt UMC St Radboud Nota Transmurale

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

Cursus pijneducatie in de praktijk

Cursus pijneducatie in de praktijk Cursus pijneducatie in de praktijk Transcare & pain in motion organiseren in het voorjaar van 2016 in het Noorden van Nederland een driedaags cursus pijneducatie in de praktijk. Data: 18 februari, 25 februari,

Nadere informatie

Wat houdt het in? HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten

Wat houdt het in? HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten De koppelstructuur De koppelstructuur: daar wordt iedereen beter van HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten en de

Nadere informatie

Nieuwsbrief gezonde leefstijl - 3 e kwartaal 2018

Nieuwsbrief gezonde leefstijl - 3 e kwartaal 2018 Nieuwsbrief gezonde leefstijl - 3 e kwartaal 2018 Overzicht nieuws Agenda Kennismaking met nieuwe onderzoekers Marjolijn Wagenaar en Inge Meinen Onderzoek Rianne Steenbergen Leefstijlaanpak binnen zorgorganisaties

Nadere informatie

DIAGNOSTIEK LICHAAMSSAMENSTELLING; EEN PRAKTISCHE NASCHOLING OVER BIO-ELEKTRISCHE IMPEDANTIE

DIAGNOSTIEK LICHAAMSSAMENSTELLING; EEN PRAKTISCHE NASCHOLING OVER BIO-ELEKTRISCHE IMPEDANTIE DIAGNOSTIEK LICHAAMSSAMENSTELLING; EEN PRAKTISCHE NASCHOLING OVER BIO-ELEKTRISCHE IMPEDANTIE Beste collega, Het gebruik van de bio-elektrische impedantiemeter in de diëtististische praktijk is in opkomst.

Nadere informatie

Succesvol herstel en duurzame inzetbaarheid

Succesvol herstel en duurzame inzetbaarheid Ketenpartners Succesvol herstel en duurzame inzetbaarheid Behandelcentrum voor bewegen en functioneren Samen resultaten boeken met eigen verantwoordelijkheid Effectieve behandelprogramma bij langdurige

Nadere informatie

Advies- en behandelcentrum. Fysiotherapie. Verbeteren van uw dagelijks bewegen

Advies- en behandelcentrum. Fysiotherapie. Verbeteren van uw dagelijks bewegen Advies- en behandelcentrum Fysiotherapie Verbeteren van uw dagelijks bewegen Advies- en behandelcentrum Fysiotherapie is één van de vakgroepen van het Advies- en behandelcentrum, dat deel uitmaakt van

Nadere informatie

- Geplaatst in VISUS EBM IN DE OPTOMETRIE: HOE PAS JE HET TOE?

- Geplaatst in VISUS EBM IN DE OPTOMETRIE: HOE PAS JE HET TOE? - Geplaatst in VISUS 4-2017 - EBM IN DE OPTOMETRIE: HOE PAS JE HET TOE? Om de verschillen tussen de kennis uit het laatste wetenschappelijk bewijs en de klinische praktijk kleiner te maken is de afgelopen

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Hypermobiliteit

PATIËNTEN INFORMATIE. Hypermobiliteit PATIËNTEN INFORMATIE Hypermobiliteit 2 PATIËNTENINFORMATIE In deze folder willen wij de behandeling van klachten ten gevolge van hypermobiliteit in ons revalidatiecentrum toelichten. Inleiding Ten gevolge

Nadere informatie

Sport en Welzijn. Physician Assistant Masteropleiding Amsterdam

Sport en Welzijn. Physician Assistant Masteropleiding Amsterdam Gezondh Sport en Welzijn Physician Assistant Masteropleiding Amsterdam Gezondheid, Sport en Welzijn Masteropleiding Physician Assistant De Physician Assistant (PA) is een hoogopgeleide medische professional

Nadere informatie

Behandelingen. 1 Multidisciplinaire screening Zorg op Maat. Doel van de screening. De screeningsdag

Behandelingen. 1 Multidisciplinaire screening Zorg op Maat. Doel van de screening. De screeningsdag 19/01/2019 Behandelingen 1 Multidisciplinaire screening Zorg op Maat Uw revalidatiearts kan u aanmelden voor de multidisciplinaire screening Zorg op Maat. Hierbij gaan we met meerdere behandelaren uw problemen

Nadere informatie

Kwaliteitsregister Doktersassistent

Kwaliteitsregister Doktersassistent Kwaliteitsregister Doktersassistent Toetsbaar Sinds de start in 2011 kent het kwaliteitsregister al meer dan 4800 aanmeldingen. Een gediplomeerde doktersassistent kan zich inschrijven in het kwaliteitsregister

Nadere informatie

De indeling van de sector Gezondheidszorg

De indeling van de sector Gezondheidszorg De indeling van de sector Gezondheidszorg Elke sector is opgedeeld in vijf tot acht subsectoren. Deze sector is ingedeeld in zeven subsectoren: 1 Geneeskunde 2 Verlos- en verpleegkunde 3 Tandheelkunde

Nadere informatie

Handleiding Beoordeling & Puntentelling Kwaliteitsregistratie

Handleiding Beoordeling & Puntentelling Kwaliteitsregistratie Handleiding Beoordeling & Puntentelling Kwaliteitsregistratie Hoe kan ik bepalen welke deskundigheidsbevordering meetelt voor het kwaliteitsregister? Inhoud 1. Inleiding... 2. Wanneer accreditatie en wanneer

Nadere informatie

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

Behandeling. Leven zoals jij dat wilt. Rian leerde voor zichzelf opkomen. Ondersteund door SDW

Behandeling. Leven zoals jij dat wilt. Rian leerde voor zichzelf opkomen. Ondersteund door SDW Behandeling Leven zoals jij dat wilt Rian leerde voor zichzelf opkomen Ondersteund door SDW Welke informatie vind je in deze brochure? SDW helpt je verder pagina 3 Therapie pagina 9 Onderzoek en behandelplan

Nadere informatie

Themabijeenkomst. Kennisnetwerk fysiotherapie

Themabijeenkomst. Kennisnetwerk fysiotherapie Themabijeenkomst Kennisnetwerk fysiotherapie Werkgroep Fysiotherapie & Oncologie Midden Nederland Woensdag 16 september 2015 Wie zijn wij Ingrid van Beerschoten Birthe Plomp Elly Wind Annette Hodes Astrid

Nadere informatie

Afdeling Fysiotherapie

Afdeling Fysiotherapie 00 Afdeling Fysiotherapie Wat kunnen wij u bieden? Route 59 Inleiding Het menselijk lichaam is een verbazend knap en goed georganiseerd geheel van spieren, botten en gewrichten waar we dagelijks op moeten

Nadere informatie

Oncologische revalidatie REVALIDEREN BIJ KANKER

Oncologische revalidatie REVALIDEREN BIJ KANKER Oncologische revalidatie REVALIDEREN BIJ KANKER ONCOLOGISCHE REVALIDATIE De ziekte kanker kan grote gevolgen hebben. Tijdens en na de behandeling kunt u last krijgen van allerlei klachten. Uw conditie

Nadere informatie

Naam:... man/vrouw. Geboortedatum:... Adres:... Postcode en woonplaats:... Telefoonnummer:... Mobiel nummer:... adres:...

Naam:... man/vrouw. Geboortedatum:... Adres:... Postcode en woonplaats:... Telefoonnummer:... Mobiel nummer:...  adres:... Aanmeldingsformulier Oncologische Revalidatie Jeroen Bosch Ziekenhuis Herstel & Balans of Fysieke training Om in aanmerking te komen voor Oncologische Revalidatie moet u het aanmeldingsformulier invullen

Nadere informatie

HET WERKEN met GEZONDHEIDSPROFIELEN in de MANUELE THERAPIE

HET WERKEN met GEZONDHEIDSPROFIELEN in de MANUELE THERAPIE HET WERKEN met GEZONDHEIDSPROFIELEN in de MANUELE THERAPIE Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp Vrije Universiteit Brussel UMC St Radboud, Nijmegen NPi, Amersfoort 1 NVMT 4e LUSTRUM VAN HARTE PROFICIAT 2 WAAROM

Nadere informatie

Succesvol herstel van langdurige klachten

Succesvol herstel van langdurige klachten Cliënten Succesvol herstel van langdurige klachten Behandelcentrum voor bewegen en functioneren Samen resultaten boeken met eigen verantwoordelijkheid De sleutel tot succesvol herstel Als u door lichamelijke

Nadere informatie

Congres Hartrevalidatie 2015 Morgen is vandaag begonnen! - Leefstijl en fysiek: praktijkvoorbeelden en innovaties -

Congres Hartrevalidatie 2015 Morgen is vandaag begonnen! - Leefstijl en fysiek: praktijkvoorbeelden en innovaties - Congres Hartrevalidatie 2015 Morgen is vandaag begonnen! - Leefstijl en fysiek: praktijkvoorbeelden en innovaties - Vrijdag 4 december 2015 De Reehorst, Ede Georganiseerd door de Commissie Cardiovasculaire

Nadere informatie

Oncologische Revalidatie:

Oncologische Revalidatie: Oncologische Revalidatie: Verleden Heden - Toekomst dr. Jan Paul van den Berg, revalidatiearts Meander MC Doelstelling Oncologische Revalidatie Het verbeteren van de kwaliteit van leven van patiënten met

Nadere informatie

AccreditatieScholingsaanbieder 7571 Appels en van 't Hul 8473 Avans+ improving professionals 21108 Cardio Vasculair Onderwijs Instituut 5797 Centrum

AccreditatieScholingsaanbieder 7571 Appels en van 't Hul 8473 Avans+ improving professionals 21108 Cardio Vasculair Onderwijs Instituut 5797 Centrum AccreditatieScholingsaanbieder 7571 Appels en van 't Hul 8473 Avans+ improving professionals 21108 Cardio Vasculair Onderwijs Instituut 5797 Centrum voor Adem- en Ontspanningstherapie 8504 Centrum voor

Nadere informatie

NEEM KLACHTEN SERIEUS. Wij helpen u daar graag bij! stac.nl

NEEM KLACHTEN SERIEUS. Wij helpen u daar graag bij! stac.nl NEEM KLACHTEN SERIEUS Wij helpen u daar graag bij! Waarom naar STAC Beter functioneren? IK HEB LICHAMELIJKE KLACHTEN We hebben specialisten in het complete (para) medische spectrum. IK BEN WERKGEVER STAC

Nadere informatie

GEZAMENLIJKE BESLUITVORMING EEN EVIDENCE BASED BENADERING

GEZAMENLIJKE BESLUITVORMING EEN EVIDENCE BASED BENADERING CURSUS GEZAMENLIJKE BESLUITVORMING EEN EVIDENCE BASED BENADERING Loopbaancoaching en training van fysiotherapeuten VIAPERSPECTIEF Doet mijn wijze van communiceren met cliënten ertoe? Heeft mijn wijze van

Nadere informatie

Autisme, zonder verstandelijke beperking Dr. Martine F. Delfos Cursus voor professionals

Autisme, zonder verstandelijke beperking Dr. Martine F. Delfos Cursus voor professionals Autisme, zonder verstandelijke beperking Dr. Martine F. Delfos Cursus voor professionals Cursus op 6 en 20 maart en 3 en 24 april 2009 Autisme zonder verstandelijke handicap Cursus voor professionals PICOWO

Nadere informatie

Scholing 3 Het Rug netwerk Kwaliteitsfysiotherapie Noord-Holland. Programma. De resultaten op een rijtje. Kwaliteitsfysiotherapie Noord-Holland

Scholing 3 Het Rug netwerk Kwaliteitsfysiotherapie Noord-Holland. Programma. De resultaten op een rijtje. Kwaliteitsfysiotherapie Noord-Holland Scholing 3 Het Rug netwerk Kwaliteitsfysiotherapie Noord-Holland Ria Nijhuis Guus Meerhoff Simone van Dulmen Philip van der Wees Marjo Maas Juliette Cruijsberg Annick Bakker-Jacobs Programma Opening (

Nadere informatie

Workshop Spiegeltherapie in de praktijk

Workshop Spiegeltherapie in de praktijk Workshop Spiegeltherapie in de praktijk vrijdag 15 april 2011 Erasmus MC, Rotterdam a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a

Nadere informatie

Behandeling en begeleiding voor mensen met een verstandelijke beperking. elk verhaal telt

Behandeling en begeleiding voor mensen met een verstandelijke beperking. elk verhaal telt Behandeling en begeleiding voor mensen met een verstandelijke beperking elk verhaal telt Alle specialisten onder één dak Een verstandelijke beperking kan samengaan met problemen op het gebied van gezondheid

Nadere informatie

Revalidatie bij kanker

Revalidatie bij kanker Revalidatie Revalidatie bij kanker Vermoeidheid bij kanker BEHANDELING Revalidatie bij kanker Tijdens en na de behandeling van kanker kunt u allerlei klachten krijgen. Zo gaat onder andere uw conditie

Nadere informatie

Examen A. een afgeronde hbo of universitaire opleiding in de gezondheidszorg of menswetenschappen.

Examen A. een afgeronde hbo of universitaire opleiding in de gezondheidszorg of menswetenschappen. Examen A Voorwaarden voor deelname aan Examen A: een afgeronde hbo of universitaire opleiding in de gezondheidszorg of menswetenschappen. praktische ervaring met het werken met patiënten/cliënten. hbo

Nadere informatie

Wil jij als voedingsprofessional ook specialist worden op gebied van Emotie-eten de baas?

Wil jij als voedingsprofessional ook specialist worden op gebied van Emotie-eten de baas? Wil jij als voedingsprofessional ook specialist worden op gebied van Emotie-eten de baas? Fijn! Dan kom ik graag in contact met jou. Mijn wens is dat meer professionals in Nederland cliënten, die worstelen

Nadere informatie

De behandeling van lymfoedeem, ervaringen uit het lymfoedeemcentrum Drachten

De behandeling van lymfoedeem, ervaringen uit het lymfoedeemcentrum Drachten De behandeling van lymfoedeem, ervaringen uit het lymfoedeemcentrum Drachten Robert Damstra, dermatoloog Expertise Centrum Lymfologie Ziekenhuis Nij Smellinghe, Drachten Programma Inleiding lymfologie

Nadere informatie

Revalidatie bij kanker

Revalidatie bij kanker REVALIDATIE Revalidatie bij kanker BEHANDELING Revalidatie bij kanker Tijdens en na de behandeling van kanker kunt u allerlei klachten krijgen. Zo gaat onder andere uw conditie achteruit. U kunt zich hierdoor

Nadere informatie

Post-hbo opleiding psychosociale zorg door oncologieverpleegkundigen

Post-hbo opleiding psychosociale zorg door oncologieverpleegkundigen mensenkennis Ik heb ruime ervaring, maar door deze opleiding heb ik me gerealiseerd dat de zorg voor de patiënt beter kan. Post-hbo opleiding psychosociale zorg door oncologieverpleegkundigen Psychosociale

Nadere informatie