Modulebeschrijving. Gezinshuizen. Behandel- en Expertisecentrum

Transcriptie

1 Modulebeschrijving Gezinshuizen Behandel- en Expertisecentrum

2 INDEX Samenvatting 3 A. Modulebeschrijving: probleem, doelgroep, doel, aanpak, materialen en uitvoering 6 1. Risico- of probleemomschrijving 6 2. Doel van de module 8 3. Doelgroep van de module 9 4. Aanpak van de module Materialen en links 16 B. Onderbouwing van de module Verantwoording: doelgroep, doelen en aanpak Samenvatting onderbouwing Randvoorwaarden voor uitvoering en kwaliteitsbewaking Onderzoek naar de uitvoering van de module 22 C. Effectiviteit Nederlandse effectstudies Buitenlandse effectstudies 23 D. Overige informatie Toelichting op de naam van de module Uitvoering (uitvoerende en/of ondersteunende organisaties en partners) Overeenkomsten met andere modules 24 Bijlage CAP-J classificatieoverzicht (assen en rubrieken) Module Gezinshuizen - BEC Pagina 2/28

3 SAMENVATTING Doel Het doel van de module gezinshuizen is een vervangende woonsituatie in een zo genormaliseerd mogelijke omgeving voor jeugdigen te creëren waarbinnen het perspectief van de jeugdige duidelijk is dan wel zo snel mogelijk duidelijk wordt. Het streven is dat de jeugdige en/of diens omgeving (gezin) zich op zodanige wijze heeft ontwikkeld dat thuis wonen weer mogelijk is. Secundair is dat een vervangende pleeggezinssituatie de jeugdige voldoende ontwikkelingskansen en -mogelijkheden biedt, waardoor plaatsing in een gezinshuis niet langer noodzakelijk is. Wanneer blijkt dat bovenstaande uitgangspunten niet in het belang van de jeugdige zijn dan kan de jeugdige binnen het gezinshuis doorgroeien richting zelfstandigheid. De jeugdige krijgt tijdens zijn verblijf voldoende kans om zich naar zijn mogelijkheden optimaal te kunnen ontwikkelen richting zelfstandigheid, dan wel richting een mogelijke terugkeer naar het gezin van herkomst of een pleeggezin. Dit doel wordt bereikt door de volgende uitgangspunten tijdens het verblijf in een gezinshuis te hanteren: zoveel als mogelijk aansluiten bij een gezinssituatie voor een jeugdige; de jeugdige laten participeren in gezin, buurt, verenigingsleven; middels vaste opvoeders creëren van continuïteit en een stabiele en veilige leefomgeving; de veiligheid, geborgenheid en ontwikkeling van de jeugdige staat centraal; het (in dialoog) aansluiten bij de vragen en doelen van de jeugdige in zijn/haar ontwikkeling; normalisatie en individualisatie van de jeugdige. Doelgroep Jeugdigen van 6 tot 18 jaar die een vorm van onderwijs volgen kunnen in een gezinshuis verblijven. Er zijn verschillende gezinshuisvormen. Bij de reguliere gezinshuizen zijn de jeugdigen bij voorkeur bij opname niet ouder dan 14 jaar en is er sprake van enkel/meervoudige of lichte/matige psychiatrische en/of opvoedproblematiek. De jeugdige heeft voor zijn/haar verdere ontwikkeling behoefte aan een kleinschalige leefsituatie met vaste opvoeders. Bij de Gezinshuizen behandeling is er sprake van complexe/ernstige psychiatrische en/of opvoedproblematiek, waarbij behandeling binnen het gezinshuis geïndiceerd is Ten slotte worden er binnen een gezinshuis kort verblijf jeugdigen tijdelijk opgevangen. Dit kan vanuit een tijdelijke uitplaatsing, crisis of om te wachten totdat er een passende plek beschikbaar is. Bij plaatsing loopt datgene wat goed gaat door dus de jeugdige blijft eigen of toekomstige school/vrijetijdsbesteding bezoeken tot doorplaatsing/terugplaatsing aan de orde is. Dit om een breuk van dat wat goed loopt te voorkomen en kans op gezonde ontwikkeling te vergroten. Dit juist omdat alle hier geplaatste jeugdigen er tijdelijk verblijven. Voor alle gezinshuizen geldt dat de jeugdige in relatie tot de volwassene in staat is om zich aanspreekbaar en leerbaar op te stellen. Tevens dient de jeugdige mogelijkheden te bezitten om vorm te kunnen geven aan de onderlinge relaties die inherent zijn aan het verblijven in een gezinshuizen dient de jeugdige tevens een vorm van sturing op regels en grenzen te kunnen verdragen. Aanpak De module Gezinshuizen is qua aanpak vormgegeven vanuit het algemene handelingskader van Jeugdhulp Friesland (dialoog gestuurd, competentie-, systeem-, oplossings- en resultaatgericht) en kent de volgende drie vormen: 1. Gezinshuizen Regulier In een gezinshuis regulier wordt een zo gewoon mogelijke gezinssituatie geboden, waarin op een zo normaal mogelijke manier opgevoed wordt: Gewoon waar mogelijk, speciaal waar gewenst. Het gezinshuis staat in een woonwijk, waar de gezinshuisouders wonen. In het gezinshuis is de duur van de plaatsing afhankelijk van het perspectief van de jeugdige. Module Gezinshuizen - BEC Pagina 3/28

4 De begeleiding is gebaseerd op specifieke professionele deskundigheid, praktische ervaring en vakkundige intuïtie van de medewerkers. De gezinshuisouders worden begeleid en toegerust voor het werken en wonen binnen een gezinshuis. Bij de gezinshuizen wordt een verbijzondering in de opvoeding gevraagd, waarbij de accenten liggen op opvoeden, verzorgen, klimaathantering en relatie. De kracht van het gezinshuis is gelegen in: de aanwezigheid van gecommitteerde volwassene(n) die in een genormaliseerde omgeving een duurzame relatie aangaan met het de jeugdige; de gezinshuisouders (en eventueel hun kinderen) wonen in een huis/boerderij en voeren een reguliere huishouding; de gezinshuisouders geven vorm aan de opvoeding en de opvoedingsomgeving en bieden hierin continuïteit; het onnadrukkelijk vorm geven van een nadrukkelijke opvoeding. Er is sprake van specifiek opvoeden, het opvoedend handelen, wordt bewust en doelgericht ingezet, aansluitend op wat de jeugdige gezien zijn achtergrond en problematiek nodig heeft (Jongepier, 2012). De gezinshuisouders worden hierin ondersteund door een praktijkcoach (werkbegeleiding), een gedragswetenschapper (inhoudelijke ondersteuning en advisering) en een afdelingsmanager (bedrijfsvoering rondom gezinshuizen). Indien wenselijk kan er op aanvraag een methodische ouderbegeleider (oudercontacten) ingezet worden 2. Gezinshuizen Behandeling In het aanbod van de gezinshuizen behandeling worden de jeugdigen, geordend naar vraagstellingstypes en doelgroep, gematcht met de gezinshuisouders die bijhorende kennis en vaardigheden hebben. Het streven is om voor alle vraagstellingstypes (hechtingsproblematiek, traumafocussed en externaliserende problematiek) gezinshuizen Behandeling te realiseren. Ondersteuning van de gezinshuisouders is een belangrijk element in de behandeling van een kind in een gezinshuis behandeling. Deze ondersteuning wordt gedaan door een praktijkcoach (werkbegeleiding), een gedragswetenschapper/gz psycholoog (inhoudelijke ondersteuning en advisering), een afdelingsmanager (bedrijfsvoering), een methodische ouderbegeleider (oudercontacten) en een kinder- en jeugdpsychiater. Indien nodig kan gebruik gemaakt worden van een pedagogisch medeweker voor ondersteuning bij de dagelijkse routines, om kindgerichte doelen te realiseren en/of om de draagkracht van de gezinshuisouder op peil te houden en daarmee de kwaliteit van de pedagogische relatie tussen de gezinshuisouders en de jeugdige in tact te houden.. De gezinshuisouder is onderdeel van een multidisciplinair team. Bij de gezinshuizen wordt een verbijzondering in de opvoeding gevraagd, waarbij de accenten liggen op opvoeden, verzorgen, klimaathantering en relatie volgens de principes van der Harten en Van Rijn (2008). Bij de Gezinshuizen Behandeling is ook sprake van situatiehantering, waarbij de behandeling gedurende de dag wordt geïntegreerd. De gezinshuisouders hebben ervaring in het opvoeden van kinderen met opvoedingsproblematiek en specifieke kindproblematiek. Zij kunnen de gewenste bejegening en het pedagogisch klimaat in hun eigen (gezins)situatie vorm geven. Zij kunnen binnen bepaalde kaders omgaan met de ouders/netwerk van het geplaatste kind. Zij kunnen in hun eigen leefsituatie de mogelijkheid tot behandeling optimaal faciliteren en samenwerken met verschillende disciplines. Zij stellen zich in het belang van het kind begeleidbaar op, handelen methodisch en reflecteren op eigen (on)mogelijkheden in de relatie tot het kind. Zij kunnen omgaan met de tijdelijkheid van de plaatsing en houden regie als het kind het moeilijk heeft of tijdelijk meer gedragsproblematiek laat zien. 3. Gezinshuis kort verblijf Het gezinshuis Kort Verblijf is een gezinshuis met verticale leeftijdsopbouw (6-16 jaar) en vormt een zo normaal mogelijke opvoedingssituatie in gezinsverband met hierbinnen appèl op gezonde ontwikkeling. Bij plaatsing loopt datgene wat goed gaat door dus de jeugdige blijft eigen of toekomstige school/vrijetijdsbesteding bezoeken tot doorplaatsing/terugplaatsing aan de orde is. Dit om een breuk van dat wat goed loopt te voorkomen en kans op gezonde ontwikkeling te vergroten. Dit juist omdat alle hier geplaatste jeugdigen er tijdelijk verblijven. Gezien de wisseling in samenstelling van de kort en langer durende verblijvende jeugdigen wordt er niet voor gekozen deze jeugdigen te plaatsen in reguliere gezinshuizen omdat de daar wonende jeugdigen recht hebben op een zo normaal mogelijke opvoeding en dus stabiliteit voor zover mogelijk. De dynamiek in de systemen en de daarmee gepaard gaande steeds opnieuw af te stemmen Module Gezinshuizen - BEC Pagina 4/28

5 gedragspatronen bij iedereen - inclusief de gezinshuisouders en eventueel betrokken medewerkers- is niet het belang van een zo gezond en normaal mogelijke ontwikkeling van jeugdigen voor wie het perspectief in een gezinshuis ligt en al beschadigd zijn. Binnen gezinshuis kort verblijf zijn diverse plaatsingen mogelijk: Tijdelijke uitplaatsing: de plaatsing is voor jeugdigen van 6-16 jaar vanuit bestandspleegzorg (of elders om plaatsing t.b.v. 5x gezin) vol te kunnen houden en daarmee een breakdown (of uithuisplaatsing) te voorkomen. De plaatsing is voor jeugdigen voor wie de emotionele- en/of gedagsproblemen hanteerbaar zijn binnen het pedagogisch klimaat van het gezinshuis kort verblijf. Jeugdigen komen tot rust door ze uit een overbelast gezinssysteem te halen of komen tot rust doordat ze overprikkeld (dreigen) zijn/te worden in de eigen omgeving. De relatie-en klimaathantering zijn helder. Wachten: Jeugdige van 6-16 jaar voor wie perspectief duidelijk is maar voor wie nog geen passend (te maken) pleeggezin /gezinshuis-regulier aanwezig is en er een overbruggingsplek nodig is voor maximaal 3 maanden (mogelijkheid tot éénmalige verlening). Het integratieve diagnostisch beeld is helder en de behandeling afgerond, relatie-, klimaat- en situatiehantering zijn helder omschreven. Mogelijke gedrags- en emotionele problemen zijn daarmee te beïnvloeden binnen het klimaat van een gezinshuis. Crisis: Voor jeugdigen van 6-16 jaar in crisis voor wie plaatsing in een crisispleeggezin door de gedragswetenschapper als risicovol of schadelijk beoordeeld wordt. Plaatsing duur maximaal vier weken met mogelijkheid tot verlenging van 4 weken waarvoor kernbeslissing door regie voerende gedragswetenschapper nodig is. Materiaal Naast de modulebeschrijving staat in de Bedrijfsvoering en de Perspectiefbepaling Gezinshuizen beschreven hoe de module Gezinshuis is uitgewerkt en onderbouwd. Onderzoek De Baat et al. (2012) concluderen dat er in Nederland geen onderzoek is uitgevoerd naar de effectiviteit van gezinshuizen. Er is langer geleden beperkt onderzoek gedaan naar vormen van zorg die veel lijken op gezinshuizen, namelijk de kleinschalige residentiële hulpverlening. Dit leverde weliswaar enkele aanwijzingen op voor de effectiviteit van gezinshuizen, maar geen wetenschappelijk bewijs. Wel is er zicht op de mening van gezinshuisouders en opgenomen jeugdigen over de werkzaamheid van gezinshuizen. Door Stichting Alexander is er onderzoek gedaan naar de waardering van de geplaatste kinderen en hun biologische ouders ten aanzien van gezinshuizen. Daaruit is gebleken dat jeugdigen de gezinsvorm van een gezinshuis waarderen; het geeft hen de rust te leren en zich te ontwikkelen. De kracht van gezinshuizen zit voor hen met name in drie aspecten: continuïteit, vrijheid en gelijkheid (Sarti Neijboer, 2011). Continuïteit bestaat er voor jeugdigen uit dat ze het gevoel hebben deel uit te maken van het gezin waarin ze wonen. Ze vinden dat de plek waar ze wonen bij hen past en dat ze zich daar kunnen ontwikkelen, in sommige gevallen juist omdat de plek anders (beter) is dan waar ze vandaan komen. Ze vinden het prettig dat er in een gezinshuis altijd dezelfde mensen aanwezig zijn, zo ontstaat er bijvoorbeeld minder verwarring over gemaakte afspraken. Jeugdigen vinden het prettig dat ze één keer hun verhaal kunnen doen en niet te maken hebben met verschillende groepsleiders, die ze steeds weer op de hoogte moeten stellen. Jeugdigen zijn heel goed te spreken over gezinshuisouders, want zij staan dicht bij hen en zijn hun eerste aanspreekpunt. Ze voelen zich gehoord en serieus genomen door gezinshuisouders. Jeugdigen zijn ook tevreden over de frequentie en de wijze van het contact met familie. Veel jeugdigen vertellen dat ze in het gezinshuis meer vrijheid hebben dan op andere plekken waar ze gewoond hebben. Ze kunnen meer hun eigen gang gaan en krijgen bijvoorbeeld de vrijheid om een hobby uit te oefenen die ze zelf willen. Er mag een broertje of zusje komen logeren en er is ruimte om af te spreken met vrienden. Positieve ervaringen zijn ook de aanwezigheid van huisdieren in het gezinshuis en veel ruimte om te kunnen spelen. Wat ook vaak genoemd werd is dat er veel rust is in het gezinshuis, omdat er minder mensen wonen dan bijvoorbeeld in een leefgroep. Ook de andere bewoners in het gezinshuis zijn belangrijk voor hoe het wonen er wordt beleefd. In gezinshuizen ervaren jeugdigen meer onderlinge gelijkheid ten opzichte van bijvoorbeeld pleeggezinnen of leegroepen. Jeugdigen vinden ook dat ze voldoende kunnen uitwisselen over hun ervaringen met de kinderen en jongeren in het huis waar ze wonen. Zij ervaren het als voordeel dat ze met andere kinderen in dezelfde situatie zitten. Module Gezinshuizen - BEC Pagina 5/28

6 A. MODULEBESCHRIJVING: PROBLEEM, DOELGROEP, DOEL, AANPAK, MATERIALEN EN UITVOERING 1. Risico- of probleemomschrijving 1.1 Gezinshuizen Regulier Jeugdigen die door problemen niet thuis kunnen wonen en baat hebben bij een langer durende structuur, veiligheid en geborgenheid waarbij een balans wordt geboden tussen emotionele nabijheid en neutraliteit, kunnen in een gezinshuis verblijven. De jeugdige heeft baat bij ondersteuning op het gebied van de persoonlijke ontwikkeling, sociale ontwikkeling, emotionele ontwikkeling en zijn/haar perspectiefontwikkeling. De problematiek van de jeugdige kenmerkt zich door een grote verscheidenheid. De jeugdige kent vaak een voorgeschiedenis waarbij sprake is geweest van (affectieve) verwaarlozing en/ of mishandeling in de opvoedingssituatie. Psychopathologie als bedoeld in een psychiatrische beperking of verslaving bij de opvoeders in het gezin van herkomst en/of de jeugdige komt dikwijls voor. Daarnaast is veel voorkomende problematiek: loyaliteit- en hechtingsproblematiek, impuls- en concentratieproblemen, sociale en emotionele problematiek, trauma en gedragsproblematiek. De jeugdige kan profiteren van een specifieke woon- en opvoedings- omgeving waarbij naast een gezinssituatie kennis en deskundigheid aanwezig is op het gebied van psychiatrische en orthopedagogische begeleiding, het bieden van continuïteit, herstel van het gewone leven en het bieden van geborgenheid en veiligheid. Bij de doelgroep van de gezinshuizen is kunnen functioneren in gezinsverband veelal een doelstelling op zich. Er wordt vaak gezien dat door de kracht van het gewone leven het probleemgedrag van de jeugdige in het gezinshuis vrij snel afneemt, zodat gewerkt kan worden aan de meer complexe en kind-eigen problematiek. Hiervoor kan het bij een individuele jeugdige noodzakelijk zijn om iets extra s in te zetten om zijn/haar ontwikkeling weer op gang te helpen: individuele en/of systeemgerichte behandeling. Met behulp van CAP-J zijn door het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) en organisaties die werken met gezinshuizen, waaronder Jeugdhulp Friesland (Van der Steege, 2012), de problemen van de kinderen en hun gezin van herkomst in kaart gebracht. In totaal zijn bij de 56 casussen 736 problemen geconstateerd. Dit betekent dat de problematiek van de kinderen en hun gezin van herkomst meervoudig zijn. De problemen zijn te typeren op de vijf zogenoemde assen van de CAP-J: A) Psychosociale problematiek jeugdige, B) Lichamelijke problematiek jeugdige, C) Problemen in vaardigheden en cognitieve ontwikkeling jeugdige, D) Problemen bij het gezin en in de opvoeding en E) Problemen bij jeugdige en omgeving. Volgens Van der Steege bevindt 26% van het totale aantal problemen zich op as A: psychosociale problemen jeugdige. 63% van de kinderen kampt met opstandig/antisociaal gedrag, 38% vertoont druk en impulsief gedrag (inclusief de diagnose ADHD is het 41%) en 46% heeft problemen in competentiebeleving. Opvallend is dat er weinig stoornissen worden genoemd. Regelmatig is sprake van lichamelijke problemen, 7% van het totaal aantal genoemde problemen zit op as B. Genoemd zijn onder andere lichamelijke ziekten, voedings- en eetproblemen en problemen in de zelfverzorging. Regelmatig komen problemen in vaardigheden en cognitieve ontwikkeling van de kinderen voor, 12% van het totaal aantal problemen valt binnen as C. 36% van de kinderen heeft problemen in schoolprestaties, 36% heeft sociale vaardigheidsproblemen en 30% kampt met aandachtsproblemen. 9% van het totaal aantal genoemde problemen valt binnen as E: problemen jeugdige en omgeving. 32% van de kinderen heeft een gebrekkig sociaal netwerk en 29% heeft een problematische relatie met leeftijdsgenoten. Met name op as D gezin en opvoeding is bij de 56 kinderen een veelheid en grote diversiteit aan problemen te zien. 47% van het totaal aantal problemen zit op deze as. In 64% van de gezinnen van herkomst is er sprake van ontoereikende opvoedingsvaardigheden, bij 52% zijn problemen in ondersteuning, verzorging en bescherming. 39% van de kinderen is slachtoffer van verwaarlozing. Verder is er bij 50% van de kinderen sprake van problemen in de hechting aan primaire verzorgers Module Gezinshuizen - BEC Pagina 6/28

7 (inclusief de diagnose reactieve hechtingsstoornis) en 38% van de ouders kampt met eigen psychische problematiek). Bij opname in een gezinshuis kan het perspectief verschillen. Het meest voorkomende perspectief is een langdurig verblijf gericht op zelfstandigheid. Daarnaast kan het perspectief gericht zijn op terugplaatsing naar huis of een pleeggezin. Waarbij de laatste optie weinig tot niet voorkomt. De jeugdige krijgt tijdens zijn verblijf voldoende kans om zich naar zijn mogelijkheden optimaal te kunnen ontwikkelen om het perspectief te realiseren. Uitgangspunten gezinshuizen: zoveel mogelijk aansluiten bij een gezinssituatie voor een kind/jeugdige; de kinderen/jeugdigen laten participeren in gezin, buurt, verenigingsleven; door middel van vaste opvoeders creëren van continuïteit en een stabiele en veilige leefomgeving; de veiligheid, geborgenheid en ontwikkeling van de jeugdige staat centraal; het (in dialoog) aansluiten bij de vragen en doelen van het kind/de jeugdige in zijn/haar ontwikkeling; normalisatie en individualisatie van het de jeugdige. Ambulante ondersteuning/begeleiding en/of een lichtere hulpvorm in de vorm van nazorg is mogelijk wanneer een plaatsing is beëindigd. Deze zorg wordt op maat geboden en is zo licht als mogelijk (wijkteam/maatschappelijk werk/cjg). 1.2 Gezinshuizen Behandeling Er is sprake van ernstige kind-, ouder- en/of systeemproblematiek. Opvoeders hebben onvoldoende inzicht en kennis in de problematiek van hun kind en/of hun eigen problematiek en missen de (opvoedings)vaardigheden en kennis om aan te sluiten bij de behoeften van hun kind en de problematiek in bredere context te begrijpen. De draagkracht en draaglast van de het systeem is uit balans. Ambulante hulp en/of dagbehandeling binnen gezinssysteem of pleeggezin/gezinshuis is niet (meer) voldoende.. De ontwikkeling van het kind en het systeem wordt ernstig belemmerd en/of bedreigd, waardoor behandeling noodzakelijk is. De opname in een gezinshuis Behandeling is altijd tijdelijk. Het perspectief kan verschillen. Het meest voorkomende perspectief is plaatsing in een Gezinshuis Regulier. Daarnaast kan terugplaatsing naar huis of plaatsing in een pleeggezin het perspectief zijn. In ieder geval wordt altijd gestreefd naar plaatsing in een zo genormaliseerd mogelijke omgeving wanneer de behandeling in het Gezinshuis Behandeling is afgerond. De aanpak wordt binnen de Gezinshuizen Behandeling vorm gegeven middels de volgende uitgangspunten van Van der Harten en van Rijn (2008): Het vormgeven en hanteren van de pedagogische relatie die afgestemd is op het trauma van de individuele jongere. Deze relatie wordt ook wel de behandelrelatie genoemd. Hierbij zijn het herkennen van kernopvattingen van de jongere en van de (tegen)overdracht in de relatie belangrijke vaardigheden. De klimaathantering waarbij de regels en gewoonten (als onderdeel van de taken verzorgen en opvoeden) worden aangepast aan wat de jongere vanuit zijn integratief diagnostisch beeld (wo trauma) nodig heeft. In de situatiehantering, de derde subtaak, gaat het om het geven van een antwoord in probleemsituaties maar ook om het proactief reageren met geplande interventies op te verwachte problematische situaties. 1.3 Gezinshuis Kort Verblijf Het Gezinshuis Kort Verblijf is een gezinshuis met verticale leeftijdsopbouw (6-16 jaar) en vormt een zo normaal mogelijke opvoedingssituatie in gezinsverband met hierbinnen appèl op gezonde ontwikkeling. Bij plaatsing loopt datgene wat goed gaat door dus de jeugdige blijft eigen of toekomstige school/vrijetijdsbesteding bezoeken tot doorplaatsing/terugplaatsing aan de orde is. Dit om een breuk van dat wat goed loopt te voorkomen en kans op gezonde ontwikkeling te vergroten. Dit juist omdat alle hier geplaatste jeugdigen er tijdelijk verblijven. Gezien de wisseling in samenstelling van de kort en langer durende verblijvende jeugdigen wordt er niet voor gekozen deze jeugdigen te plaatsen in reguliere gezinshuizen omdat de daar wonende jeugdigen recht hebben op een zo normaal mogelijke opvoeding en dus stabiliteit voor zover mogelijk. De dynamiek in de systemen en de daarmee gepaard gaande steeds opnieuw af te stemmen gedrags- Module Gezinshuizen - BEC Pagina 7/28

8 patronen bij iedereen -inclusief de gezinshuisouders en eventueel betrokken medewerkers- is niet het belang van een zo gezond en normaal mogelijke ontwikkeling van jeugdigen voor wie het perspectief in een gezinshuis ligt en al beschadigd zijn. Binnen het Gezinshuis Kort Verblijf zijn diverse plaatsingen mogelijk: Tijdelijke uitplaatsing Besluit tot tijdelijke uitplaatsing is een kernbeslissing en nodig ter preventie en een vooraf vastgestelde noodzaak tot gebruik making van deze tijdelijke uitplaatsingsplaats voor maximaal een week. De plaatsing is voor jeugdigen van 6-16 jaar vanuit bestandspleegzorg (of elders om plaatsing t.b.v. 5x gezin) vol te kunnen houden en daarmee een breakdown (of uithuisplaatsing) te voorkomen. De plaatsing is voor jeugdigen voor wie de emotionele- en/of gedagsproblemen hanteerbaar zijn binnen het pedagogisch klimaat van het gezinshuis kort verblijf. Jeugdigen komen tot rust door ze uit een overbelast gezinssysteem te halen of komen tot rust doordat ze overprikkeld (dreigen) zijn/te worden in de eigen omgeving. De relatie-en klimaathantering zijn helder. De regievoerder blijft verantwoordelijk voor plaatsing; doelen jeugdige en gesprekken met jeugdige gedurende time-out. Jeugdige blijft binnen eigen school functioneren en vrijetijd functioneren indien dit goed loopt. Indien dit niet goed loopt wordt draagt gezinshuis zorg voor dagbesteding. Wachten Jeugdige van 6-16 jaar voor wie perspectief duidelijk is maar voor wie nog geen passend (te maken) pleeggezin /gezinshuis-regulier aanwezig is en er een overbruggingsplek nodig is voor maximaal 3 maanden (mogelijkheid tot éénmalige verlenging). Het integratieve diagnostisch beeld is helder en de behandeling afgerond, relatie-, klimaat- en situatiehantering zijn helder omschreven. Mogelijke gedrags- en emotionele problemen zijn daarmee te beïnvloeden binnen het klimaat van een gezinshuis. Plaatsing elders is bevestigd en er is zicht op plaatsingsdatum bij benadering. Jeugdigen maken geen extra overstap naar een nieuwe school en vrijetijd maar blijven deze volgen in de omgeving waarvandaan ze geplaatst worden, indien nodig blijven ze onderwijs binnen Woodbrookers volgen. Jeugdigen vanuit Jeugdhulp Friesland worden blijvend ondersteund bij de behandeldoelen ter overbrugging (opgesteld door 24-uurs behandeling), bijvoorbeeld zelfstandig wonen door een pedagogisch medewerker(s) van de groep waar ze vandaan komen. Regievoerder, hoofdaannemer blijft betrokken en verantwoordelijk. Er is een risico-inventarisatie uitgevoerd voorafgaand aan de plaatsing. Crisis Voor jeugdigen van 6-16 jaar in crisis voor wie plaatsing in een crisispleeggezin door de gedragswetenschapper als risicovol of schadelijk beoordeeld wordt. Jeugdigen in crisis voor wie geen crisispleeggezin beschikbaar is. Jeugdigen voor wie de Module Terug naar Zorg niet als passend beoordeeld door de gedragswetenschapper (klinische behandelgroep tot 12 jaar; boven 12 bij BCWB). Plaatsing duur maximaal vier weken met mogelijkheid tot verlenging van 4 weken waarvoor kernbeslissing door regie voerende gedragswetenschapper nodig is. Om de terugplaatsingskans te vergroten wordt er altijd geplaatst in combinatie met ASH zodat er toegewerkt wordt aan een terug naar huis/pleeggezin traject (actie). 2. Doel van de module Het doel van de module gezinshuizen is een vervangende woonsituatie in een zo genormaliseerd mogelijke omgeving voor jeugdigen te creëren. Het streven is dat de jeugdige en/of diens omgeving (gezin) zich op zodanige wijze heeft ontwikkeld dat thuis wonen weer mogelijk is. Secundair is dat een vervangende pleeggezinssituatie de jeugdige voldoende ontwikkelingskansen en -mogelijkheden biedt, waardoor plaatsing in een gezinshuis niet langer noodzakelijk is. Wanneer blijkt dat bovenstaande uitgangspunten niet in het belang van de jeugdige zijn dan kan de jeugdige binnen het gezinshuis regulier doorgroeien richting zelfstandigheid. Module Gezinshuizen - BEC Pagina 8/28

9 Tijdens het verblijf in een gezinshuis is het van wezenlijk belang dat bij de start een passende vorm van onderwijs voor de jeugdige aanwezig is en behouden blijft en is er sprake van op maat toegesneden invulling van vrije tijd. De probleemoplossende vaardigheden zijn vergroot en de draagkracht- /draaglastverhouding van de jeugdige en diens systeem is in evenwicht. Bij plaatsing in een gezinshuis behandeling is het van belang dat een jeugdige binnen twee maanden na plaatsing naar school gaat, eventueel met inzet van de module Samen Sterk met School. 3. Doelgroep van de module 3.1 Voor wie is de module bedoeld? Jeugdigen behoren op te groeien in een zo genormaliseerd mogelijke omgeving via een opvoedingsrelatie met hun ouders of gecommitteerde anderen. In volgorde van voorkeur: het eigen gezin, een netwerkgezin, een pleeggezin, een gezinshuis, een intensieve woongroep (AWBZ). Bij plaatsing in een Gezinshuis Regulier wordt het perspectief op terugplaatsing naar huis of een pleeggezin niet uitgesloten. Het perspectief pleeggezin is over het algemeen onderzocht, maar als niet toereikend of niet afdoende ingeschat. Het perspectief op plaatsing in een pleeggezin of terug naar huis blijft wel onderdeel van de begeleiding, tenzij dit gezien de individuele problematiek van de jeugdige of de mogelijkheden van diens systeem wordt uitgesloten. Bij plaatsing in een Gezinshuis Behandeling is altijd sprake van doorstroom naar een zo genormaliseerd mogelijke omgeving. Bij start van de behandeling in het Gezinshuis is het perspectief bepaald, zodat een hechtingsfiguur met de jeugdige meeloopt tijdens de behandeling. Binnen de gezinshuizen kort verblijf, is bij tijdelijke uitplaatsingen en plaatsingen waar op een passende vervolgplek wordt gewacht, vooraf duidelijk wat het perspectief van de jeugdige is. Bij crisisplaatsingen wordt het perspectief gedurende de plaatsing getracht helder te krijgen. In 2012 zijn in samenwerking met het NJI en een aantal organisaties die betrokken zijn bij de gezinshuizen waaronder Jeugdhulp Friesland, 56 casussen aangeleverd. Voor het typeren van de problemen en het bevorderen van de eenheid van taal hierover is gebruik gemaakt van het Classificatiesysteem Aard Problematiek Jeugd (C. Konijn, W. Bruinsma, L. Lekkerkerker, K. Eijgenraam, M. van der Steege & M. Oudhof, 2009). De volgende kenmerken blijken typerend te zijn voor de doelgroep die momenteel in de gezinshuizen in Nederland verblijft (Van der Steege, 2012): de gemiddelde leeftijd van de kinderen is 10 jaar (spreiding tussen 4 en 17 jaar); 75% van de kinderen zit in de basisschoolleeftijd tussen 6 en 12 jaar; jongens zijn licht in de meerderheid: 59% versus meisjes 41%; 22% van de kinderen is afkomstig uit een tweeoudergezin; 25% uit een eenoudergezin; 29% van de ouders is gescheiden; 14% woont in een nieuw samengesteld gezin; 71% van de kinderen is van Nederlandse afkomst; van de kinderen is bij 80% sprake van een beschermingsmaatregel; 64% staat onder toezicht, bij 18% is het gezag in handen van een gezinsvoogd (voogdijmaatregel); de kinderen en hun gezin hebben in het verleden allemaal al eerder hulp gehad, gemiddeld vier vormen. De hulpverleningsgeschiedenis omvat een breed scala aan diverse vormen van hulp: ambulant, crisishulp, residentieel en pleegzorg. In totaal is bij de 56 kinderen zo n 200 keer een vorm van voorafgaande hulp benoemd, bij 2 kinderen zelfs 13 verschillende vormen. Het meest voorkomend zijn residentiële en ambulante hulp, daarnaast hebben 17 kinderen in het verleden voor langere tijd in een pleeggezin gewoond (geen crisisplaatsing). 52% van de kinderen volgt regulier basis- of voortgezet onderwijs en 39% een vorm van speciaal onderwijs waaronder cluster 4-onderwijs. Een gezinshuis is een kleinschalige vorm van hulpverlening. In een gezinshuis wonen jeugdigen samen met gezinshuisouders. De gezinshuisouders zijn doorgaans een echtpaar en geven samen met hun gezin en eventueel met een vervangend gezinshuisouder vorm aan het gezinshuis. De jeugdigen zijn in de leeftijd van 6 tot ongeveer 18 jaar en hebben een dagbesteding (school/ werk). De jeugdige van de gezinshuizen regulier is bij voorkeur bij opname niet ouder dan 14 jaar. Volgens het protocol Bijplaatsing voor de gezinshuizen kunnen in een Gezinshuis Regulier vijf gezinshuiskinderen en maximaal zeven jeugdigen wonen (inclusief eigen kinderen van de gezinshuisouders). Bij de Module Gezinshuizen - BEC Pagina 9/28

10 Gezinshuizen Behandeling kunnen twee gezinshuiskinderen tegelijktijdig behandeling ontvangen. Daarnaast kunnen er nog 3 jeugdigen (inclusief eigen kinderen van de gezinshuisouders) wonen voor wie de opvoeding volstaat met opvoeden en verzorgen (veelal ouder dan 16 jaar). Binnen het gezinshuis kort verblijf wonen er conform het protocol Bijplaatsingen maximaal 7 kinderen (inclusief eigen kinderen). Het maximum van 5 gezinshuiskinderen wordt voor deze doelgroep losgelaten omdat de gezinshuisouders ondersteund worden in de opvoeding en verzorging. Van de 7 plaatsen zijn er maximaal drie gereserveerd voor time-out of crisisplaatsen. Er wordt niet gekozen voor 8 kinderen omdat de rol van de gezinshuisouder -ook in minimale variant- het nodige vraagt qua onderhouden van relaties en het aansturen van het betrokken team van vaste personeel. De jeugdige is in relatie tot de volwassene in staat om zich aanspreekbaar en leerbaar op te stellen. Tevens dient de jeugdige mogelijkheden te bezitten om vorm te kunnen geven aan de onderlinge relaties die inherent zijn aan het verblijven in een Gezinshuis. Daarnaast dient de jeugdige een vorm van sturing op regels en grenzen te kunnen verdragen. Verder kan de jeugdige (al dan niet vanuit coaching) zich voldoende voegen en ontwikkelen in een kleinschalige setting en kan hij voldoende participeren in een opvoedingsklimaat waarin veiligheid en geborgenheid belangrijk is. Er is een legitimatie bij de biologische ouders/wettelijk vertegenwoordigers dat de jeugdige voor een bepaalde of langdurige periode verblijft in een Gezinshuis. Uit de bevindingen van de Kenniskring Gezinshuizen van de Rudolphstichting, het NJI en Jeugdhulp Friesland (Van der Steege, 2012) werd duidelijk dat bij 70% van de kinderen de biologische ouders de plaatsing accepteren; 20% gedoogt de plaatsing en 10% werkt actief tegen. Instroomcriteria Gezinshuizen Regulier Enkelvoudige of meervoudige of lichte of matige psychiatrische problematiek en/of opvoedproblematiek: Minimaal 1 classificatie is vastgesteld door psychiater of psycholoog aan de hand van DSMV. In profiel van de CBCL ligt op minimaal 2 schalen van de CBCL en TRF schalen een score in klinische range. Op de STEP geeft de FJ (Functioneren Jeugdige) minimaal aanzienlijke problemen aan. Minimaal één risicofactor uit het overzicht van kindgerelateerde risicofactoren en twee uit het overzicht risicofactoren t.a.v. gezin/omgeving zijn op het kind van toepassing. Minimaal één eerdere plaatsing in pleeggezin is mislukt of afgebroken vanwege het gedrag van het kind. De jeugdige gaat naar school. Verbijzondering in de opvoeding: accenten in opvoeden en verzorgen. Klimaat- en relatiehantering is helder (zie figuur 1). Behandelen vaak aan de orde door in- of externen mogelijk leidend tot aanpassing op klimaat en relatiehantering maar niet op situatiehantering (behandelen gedurende dag). Integratief diagnostische beeld is in zoverre helder dat verbijzondering in de benadering (zie figuur 1) ingevuld kan worden. Het perspectief is helder. Mogelijkheid tot langdurig verblijf. Instroomcriteria Gezinshuis Behandeling: Complexe ernstige (minimaal 2 vastgesteld door psycholoog of kinderpsychiater) psychiatrische problematiek en/of opvoedproblematiek: Minimaal 2 classificaties zijn vastgesteld door een psycholoog of psychiater aan de hand van DSMV. In profiel van de CBCL liggen de scores op minimaal 2 schalen van de CBCL en TRF binnen het klinische bereik waarvan minstens 1 op regel overtredend en/of agressief gedrag. Op de STEP geeft FJ (functioneren van de jeugdige) minimaal zware problemen aan. Minimaal twee risicofactoren uit overzicht van kind gerelateerde risicofactoren en twee uit overzicht risicofactoren t.a.v. gezin/omgeving zijn op het kind van toepassing. Op domein onderwijs zijn geen zorgvragen die leiden tot handelingsverlegenheid en/of schorsingen: Binnen één tot twee maanden na plaatsing gaat de jeugdige naar school. Verbijzondering in de opvoeding; accenten op opvoeden en verzorgen, klimaat en relatiehantering maar ook situatiehantering (oefen behandeling integreren gedurende de dag) (zie figuur 1). Module Gezinshuizen - BEC Pagina 10/28

11 Behandelen in multidisciplinair team waar Gezinshuishouder Behandeling onderdeel van vormt en Gezinshuisouder behandeling de behandeling mede gericht op situatiehantering vormgeeft. Integratief diagnostisch beeld helder is in zoverre helder dat de verbijzondering in de benadering (zie figuur 1) ingevuld kan worden. Het perspectief helder; of het perspectief wordt binnen drie maanden na plaatsing duidelijk. Tijdelijk verblijf. Hechtingsfiguur is aanwezig. Uitstroomcriteria Gezinshuizen Behandeling Invulling behoefte jeugdige aan inkleuring Opvoeden. Verzorgen relatie; klimaathantering helder is. Gedrag van de jeugdige is ongeveer een half jaar stabiel. Dit blijkt uit het feit dat de jeugdige de afgelopen drie maanden de werkpunten en de doelen behaald uit het behandelplan. Er is niet meer dan één keer maand sprake van ernstig agressief gedrag wat leidt tot een vorm van begrenzing/fixatie. Er zijn geen heftige incidenten meer op school. Er is geen sprake van wegloopgedrag. Instroomcriteria en uitstroomcriteria gezinshuis kort verblijf Deze worden in de volgende module-evaluatie aangevuld. Figuur Indicatie en contra-indicatiecriteria Jeugdhulp Friesland biedt specialistische jeugdzorg op het gebied van opgroei- en opvoedingsproblemen, in de leeftijdscategorie 0 t/m 18 (met een uitloop tot 23) jaar. Kinderen, jongeren en hun ouders/opvoeders kunnen een beroep doen op Jeugdhulp Friesland. Dit doen zij als de normale ontwikkeling van het kind wordt belemmerd. Mogelijk is er sprake van psychosociale problemen, psychiatrische problemen, gezinsgerelateerde problemen, psychische problemen, gedragsproblemen of een combinatie daarvan. Kinderen en jeugdigen met een psychiatrische, zintuiglijke, lichamelijke en/of verstandelijke beperking die redelijk sociaal redzaam zijn, worden ook behandeld en/of opgevangen, als dit past binnen de behandelprogramma s en mogelijkheden van Jeugdhulp Friesland. We nemen ook jeugdigen op met Module Gezinshuizen - BEC Pagina 11/28

12 een civielrechtelijke maatregel. In specifieke situaties worden kinderen met een strafrechtelijke maatregel behandeld (Gedragsbeïnvloedende maatregel). De missie en visie, de doelgroepen en de problematiek, de uitgangspunten van de zorg en behandeling en de manier waarop deze is georganiseerd zijn beschreven in het verkorte meerjarenbeleidsplan Weet dat we er voor je zijn en in Zo, zijn we er voor je. Beide documenten laten zien hoe Jeugdhulp Friesland de komende jaren de transformatie vormgeeft en hoe we onze maatschappelijke verantwoordelijkheid waar willen maken. Beide documenten zijn te vinden op De Gezinshuizen Regulier zijn geschikt voor jeugdigen die niet in de pleegzorg worden geplaatst (vanwege de loyaliteitskwestie van de opvoeders of dat het kind het beroep op de relatie niet aankan). Binnen deze gezinshuizen is aandacht voor klimaathantering en de pedagogische relatie. Voor kinderen met een lichte of matige psychiatrische aandoening (bijvoorbeeld ADHD, ASS, PTSS, hechtingsproblemen) en/of opvoedproblematiek is de aanname dat de Gezinshuizen Regulier geschikt zijn. De Gezinshuizen Behandeling zijn geschikt voor jeugdigen die niet in de Gezinshuizen Regulier kunnen worden geplaatst vanwege de behoefte aan verbijzonderingen in de opvoeding (op het gebied van klimaathantering, pedagogische relatie én situatiehantering). Ook zijn jeugdigen met externaliserende gedragsproblematiek, trauma s en hechtingsproblematiek geschikt voor een behandeling in een Gezinshuis Behandeling. De Gezinshuizen Kort Verblijf zijn geschikt voor jeugdigen die een kortdurende en tijdelijke plek nodig hebben. Bij een tijdelijke uitplaatsing zijn voor jeugdigen de emotionele- en/of gedagsproblemen hanteerbaar binnen het pedagogisch klimaat van het gezinshuis kort verblijf. Jeugdigen komen tot rust door ze uit een overbelast gezinssysteem te halen of komen tot rust doordat ze overprikkeld (dreigen) zijn/te worden in de eigen omgeving. De relatie-en klimaathantering zijn helder. Bij een wachtplek is het integratieve diagnostisch beeld helder en de behandeling afgerond, relatie-, klimaat- en situatiehantering zijn helder omschreven. Mogelijke gedrags- en emotionele problemen zijn daarmee te beïnvloeden binnen het klimaat van een gezinshuis. De indicaties en contra-indicties voor een crisisplaatsing worden in de volgende evaluatie beschreven. Voor alle Gezinshuizen geldt dat ze geschikt zijn voorslachtoffers van verwaarlozing, (getuige van) huiselijk geweld en/of seksueel misbruik. Om herhaling van misbruik te voorkomen is er voorzichtigheid geboden bij het bij elkaar plaatsen van slachtoffers van seksueel misbruik. Voor jeugdigen met een verstandelijke beperking is gebleken dat hierbij de kans op afbreuk van de plaatsing groot is wanneer de leerbaarheid stokt (zie onderbouwing module). Wanneer er sprake is van een IQ beneden de 80 dient plaatsing alleen te worden overwogen als er beschermende factoren aanwezig zijn die aangeven dat de jeugdige leerbaar is/kan zijn. Het succes van de plaatsing is echter niet alleen afhankelijk van de jeugdigen maar ook van de medecliënten en de competenties van de Gezinshuisouders. Voor een succesvolle match dient derhalve bij aanmelding voor alle jeugdigen basisdiagnostiek beschikbaar te zijn en het integratieve diagnostische beeld in zoverre helder te zijn dat de verbijzondering in de benadering kan worden ingevuld. Gezinshuizen zijn minder geschikt voor jeugdigen met een ernstige psychiatrische aandoening (denk aan borderline, depressie, suïcidaliteit, automutilatie, CD), een ernstige reactieve hechtingsstoornis of een te laag niveau van functioneren. 3.3 Toepassing bij migranten De module is toepasbaar voor diverse migrantengroepen, waarbij in bepaalde gevallen extra aanpassingen nodig zijn om de opvoeders goed te kunnen begeleiden, zoals het werken met een tolk en het aanbieden van een anamneselijst in de moedertaal (indien beschikbaar). 4. Aanpak van de module 4.1 Structuur en opbouw Een Gezinshuis is bij uitstek een woonvorm voor jeugdigen van wie vaststaat dat ze gedurende langere tijd zijn aangewezen op opvoeding en verzorging door anderen dan hun biologische ouders (Hermanns, 2005). M. de Baat, T. Berg-le Clercq, M. van der Steege (2010) onderscheiden drie vormen van gezinshuizen: gezinshuis als opvoedingsvariant, als hulpverleningsvariant (kortdurende acute opvang) Module Gezinshuizen - BEC Pagina 12/28

13 en therapeutische gezinshuizen. Jeugdhulp Friesland kent de opvoedingsvariant, alszijnde Gezinshuizen Regulier. Daarnaast heeft Jeugdhulp Friesland de Gezinshuizen Behandeling. Deze hebben raakvlakken met de therapeutische gezinshuizen. De gezinshuizen kort verblijf komen overeen met de hulpverleningsvariant, vanwege het bieden van kortdurende, acute opvang. In een Gezinshuis Regulier wordt een zo gewoon mogelijke gezinssituatie geboden, waarin op een zo normaal mogelijke manier wordt opgevoed: Gewoon waar mogelijk en speciaal waar gewenst. Dit uitgangspunt sluit aan bij de opvatting om jeugdigen een zo normaal mogelijke opvoedingssituatie te bieden, voorzien van zo optimaal mogelijke ontwikkelingsmogelijkheden. De Gezinshuizen Behandeling gaan uit van een omgeving waarin het kind zijn/haar behandeling kan volgen. Voor de module geldt dat de effecten van de behandeling worden beïnvloed door de drie-eenheid bejegening, klimaat en methode. De een kan niet zonder de ander. Achtereenvolgend wordt ingegaan op de drie te onderscheiden onderdelen Binnen het Gezinshuis Kort Verblijf wordt er gezien de wisseling in samenstelling van de kort en langer durende verblijvende jeugdigen niet voor gekozen deze jeugdigen te plaatsen in diverse reguliere gezinshuizen omdat de daar wonende jeugdigen recht hebben op een zo normaal mogelijke opvoeding en dus stabiliteit voor zover mogelijk. Bejegening Bejegening moet tweeledig worden opgevat. Ten eerste als het veelvuldig en intensief betrekken van ouders en systeem bij de behandeling van het kind en daarbinnen vanuit de volgende principes handelen: - ouders nemen hun opvoedingsverantwoordelijkheid; - afspraak is afspraak; - beter te veel dan te weinig communiceren; - transparantie bij dilemma s en zorgen aangaande de opvoeding van het kind; - et cetera. Ten tweede als het dialooggestuurd werken waarbij de pedagogisch medewerker in de relatie met het kind alsook met de ouders zich gesterkt voelt in het aangaan en in stand houden van de relatie. Pedagogisch klimaat Een positief open pedagogisch klimaat wordt beschouwd als een belangrijk onderdeel van de behandeling aangezien dit een positieve invloed heeft op het kind en zijn/haar ouders/systeem. Daarbij is het hebben van invloed voor het kind en de ouders op de behandeling een belangrijke voorwaarde voor verandering. Het pedagogisch klimaat wordt ingericht aan de hand van de volgende zes uitgangspunten (Jongepier et al, 2011): 1. Emotionele steun en sensitieve responsiviteit; 2. Autonomie en ruimte; 3. Structureren en grenzen stellen; 4. Informatie en uitleg geven/ontwikkeling bevorderen; 5. Begeleiden van interacties tussen kinderen; 6. Stimuleren en ondersteunen van interacties tussen kind en ouders en familie. Methode Vanuit het Algemene handelingskader Jeugdhulp Friesland een nadere invulling van het Dialooggestuurd, Oplossingsgericht, Systeemgericht en het Competentiegericht werken. Voorts en meer vanuit een specifiek handelingskader: - Cognitief Gedragstherapeutische principes; - Gedragstherapeutische principes; - Medicamenteuze behandeling; - Vaktherapie Beeldend; - Mis m niet; - Het Vlaggensysteem; - VIB, Basic Trust, Speltherapie en de Differentiatie en Fasetherapie; - Sociale weerbaarheidstraining en waar nodig proportionele fysieke weerbaarheidstraining; - Relevant doelgroep specifiek diagnostisch instrumentarium: zoals de DAI; Module Gezinshuizen - BEC Pagina 13/28

14 - Relevante doelgroep specifieke behandelmethodes/instrumenten: zoals gericht op reactieve hechtingsproblematiek, waarbij relevante werkzame elementen vanuit het NJi behandelaanbod nader wordt ingericht. Therapie tbv complex trauma; EMDR, TF-CGT, Write-Junior, Slapende Honden en in samenwerking met ketenpartners de Horizon Methodiek In de begeleiding zoals die binnen de Gezinshuizen wordt geboden houdt men rekening met de (on)mogelijkheden van de jeugdige en de biologische ouders. Tijdens het verblijf van de jeugdige wordt zoveel mogelijk samengewerkt met voor hem of haar belangrijke familie- leden/personen. De jeugdige zal zoveel mogelijk worden begeleid richting een samen met opvoeders te bepalen perspectief. Daarbij wordt rekening gehouden met: de algemene ontwikkeling, de sociale, emotionele, en cognitieve ontwikkeling en de systemische en omgevingsinvloeden. De uitgangspunten van Handelingsgerichte diagnostiek (HGD) zijn leidend gedurende het gehele traject. In een Gezinshuis Regulier ligt het accent niet op een behandeling, maar op de stabilisatie van het leefklimaat, het gezinsleven. Jeugdigen kunnen binnen een Gezinshuis verblijven vanwege intrapersoonlijke problematiek, dan wel systeem gerelateerde problematiek. Bij sommige jeugdigen zal de nadruk meer op behandeling liggen, wanneer de problematiek van een jeugdige en/of diens systeem daar om vraagt. Om deze behandeling vorm te geven kan worden samengewerkt met ketenpartners zoals Fier Fryslân en Kinnik. Hierbij is er aandacht voor de balans tussen behandeling en het wonen in een zo normaal mogelijke opvoedingssituatie. De begeleiding alle gezinshuizen is gebaseerd op specifieke professionele deskundigheid, praktische ervaring en vakkundige intuïtie van de medewerkers. De Gezinshuisouders worden begeleid en toegerust voor het werken en wonen binnen een Gezinshuis. De kracht van de Gezinshuizen is gelegen in: De aanwezigheid van gecommitteerde volwassene(n) die in een genormaliseerde omgeving Een duurzame relatie aangaan met de jeugdige; De Gezinshuisouders (en eventueel hun kinderen) wonen in hun eigen huis en voeren een reguliere huishouding; De Gezinshuisouders geven vorm aan de opvoeding en de opvoedingsomgeving en bieden hierin continuïteit; Het onnadrukkelijk vorm geven van een nadrukkelijke opvoeding. De Gezinshuisouders worden hierin ondersteund door een praktijkcoach (werkbegeleiding), een gedrags- wetenschapper (inhoudelijke ondersteuning en advisering) een ouderbegeleider op verzoek/indicatie (oudercontacten) en een afdelingsmanager (bedrijfsvoering rondom Gezinshuizen). Bij de Gezinshuizen Behandeling worden hieraan nog een GZ-psycholoog en een kinder- en jeugdpsychiater toegevoegd. De module gaat practice based uit van een (minimaal) HBO-werk- en denkniveau pedagogische of sociale wetenschappen en ervaringsdeskundigheid bij de Gezinshuisouders Er wordt in de begeleiding gebruik gemaakt van specifiek gerichte handelingskaders zoals hierboven beschreven. De basisbegeleiding bij de Gezinshuisouders s bestaat uit: 1. Pedagogisch woon- en leefklimaat afgestemd op de (on)mogelijkheden van de jeugdige. 2. Competentiegericht, oplossingsgericht en systeemgericht werken. 3. Begeleidingsgesprekken 4. Ouderbegeleiding (optioneel, indien wenselijk bij de Gezinshuizen Regulier. Standaard bij Gezinshuizen Behandeling) 5. Scholingsaanbod vanuit de Jeugdhulpacademie. Er is specifieke aandacht voor de diverse leefgebieden van de jeugdige zoals onderwijs, sociaal netwerk, gezondheid en vrije tijd. Ouders/verzorgers en de jeugdige worden expliciet betrokken bij de begeleiding. Indien er een spanningsveld is of dreigt te ontstaan in het contact met ouders met betrekking tot de plaatsing kan er een methodische vorm van ouderbegeleiding worden ingezet worden. Zo nodig kunnen extra interventies (behandelingen) vanuit het BEC van Jeugdhulp Friesland ingezet worden. Het is de intentie dat in 2018 de intake integraal voor het gehele BEC 0-12/ wordt vormgegeven. 4.2 Duur Module Gezinshuizen - BEC Pagina 14/28

15 Gezinshuizen Regulier De duur van de plaatsing hangt af van het perspectief van de jeugdige. Het perspectief van de plaatsing wordt meegenomen als doel en komt elke evaluatiebespreking terug. Gezinshuizen Behandeling De doorlooptijd van de module is zo kort mogelijk en mede afhankelijk van het op het vraagstellingstype en perspectief van de jeugdige ingerichte (behandel)traject. De duur van de plaatsing kan varieren van 9 tot 12 maanden, Om de progressie van de jeugdige afgezet in tijd, de transitie naar een volgende stap in het traject (perspectiefbepaling en uitplaatsing) te kunnen bepalen, wordt om de 3 maanden geëvalueerd met het hele (gezins)systeem. Gezinshuizen kort verblijf De doorlooptijd van de diverse mogelijke plaatsingen binnen gezinshuis kort verblijf verschillen. Bij een tijdelijke uitplaatsing is de duur van de plaatsing maximaal een week. Wanneer er sprake is van een wachtperiode dan kan deze plaatsing maximaal 3 maanden (met een mogelijkheid tot eenmalige verlenging) duren. Bij een crisisplaatsing is de duur maximaal vier weken met mogelijkheid tot verlenging van 4 weken waarvoor kernbeslissing door regie voerende gedragswetenschapper nodig is. 4.3 Frequentie 7 keer 24 uur per week. 4.4 Intensiteit Dagelijks. 4.5 Setting De behandeling en begeleiding vindt plaats in een Gezinshuis. Een Gezinshuis kan zowel in een woonwijk zijn als op een boerderij. Het Gezinshuis heeft een gezamenlijke woonkamer en keuken. Iedere jeugdige heeft een eigen kamer (privacy). Er zijn voldoende faciliteiten om te wonen, te spelen en vrije tijd in te vullen. De accommodatie is ingericht middels de standaarden; welkom voelen, comfortabel voelen en veilig voelen. Er is specifieke aandacht voor: privacy; persoonlijke bezittingen van de jeugdige; huiselijke omgeving; inbreng van de jeugdige bij de inrichting (met name eigen kamer); bezoek van opvoeders, familie, vrienden. Gezinshuis Kort Verblijf heeft een aantal aanvullingen op bovenstaande beschreven setting. Een gezinshuis kort verblijf functioneert als een groep met maximaal 7 kinderen met een vaste gezinshuisouder die voor en na schooltijd en in vakanties ondersteund wordt door klein (of groter) en vast gezinshuisteam (pedagogisch medewerkers). De grootte van het team hangt af van de beschikbaarheid van de gezinshuisouder maar er is wel sprake van een minimale inzet van de gezinshuisouder. Er zijn altijd twee personen aanwezig, beide gezinshuisouder(s) of gezinshuisouder en lid van gezinshuisteam (pedagogisch medewerker). s Nachts is er altijd een persoon van het gezinshuisteam aanwezig. Hierin is veel mogelijk continuïteit of voorspelbaarheid. Dit lid van het gezinshuisteam is ook overdag aanwezig zodat er een relatie opgebouwd kan worden met de jeugdigen (geen aparte slaapdienst ). De gezinshuisouder is in principe altijd overdag aanwezig. Het gezinshuis kan dus niet gerund worden door alleen de pedagogisch medewerkers. Gezinshuisouder wordt ondersteund door vast klein team van pedagogisch medewerkers die aanvullend aanwezig kunnen zijn zodat er ten allen tijde twee allen tijde twee gezinshuisouders aanwezig zijn voor en na schooltijd en in vakanties. Gezinshuisouder verblijft/woont in hetzelfde pand of is bereikbaar en oproepbaar en woont dus in de buurt. Het kantoor, waar ook andere werkzaamheden ten behoeve van de Gezinshuizen kunnen worden uitgevoerd, is gevestigd in Leeuwarden. Module Gezinshuizen - BEC Pagina 15/28

16 5. Materialen en links De module Gezinshuis is een module van Jeugdhulp Friesland. Voor het begeleidend team en de gezinshuisouders is in de Bedrijfsvoering en de Perspectiefbepaling Gezinshuizen in Jeugdhulp Friesland onderbouwd waar de module op is gebaseerd en vorm gegeven. Module Gezinshuizen - BEC Pagina 16/28

17 B. ONDERBOUWING VAN DE MODULE 6. Verantwoording: doelgroep, doelen en aanpak Probleemanalyse De problematiek van de jeugdigen kenmerkt zich door een grote verscheidenheid. Kenmerkend is dat de voorgeschiedenis van de jeugdigen vaak problematisch is verlopen. Daarnaast is veel voorkomende problematiek: verwaarlozing, loyaliteit- en hechtingsproblematiek, impuls- en concentratieproblemen, sociale en emotionele problematiek en gedragsproblematiek. Jeugdigen die voor langere tijd niet meer thuis kunnen wonen, worden meestal in een Gezinshuis geplaatst als er contra-indicaties zijn voor alternatieve vormen van zorg, zoals pleegzorg of een residentiële leefgroep. Een jeugdige kan bijvoorbeeld niet naar een pleeggezin als de inschatting er is dat de jeugdige het beroep op de relatie niet aankan en/of de loyaliteit aan ouder(s) (te) groot is. De problematiek is dan te zwaar voor een pleegouder die daarvoor niet is opgeleid of het pleeggezin kan niet de gewenste opvoedings-omgeving bieden. Daarnaast kunnen jeugdigen ook niet naar een pleeggezin als zij veel hechtings- of loyaliteitsproblemen hebben, bijvoorbeeld omdat ze nog een sterke band hebben met hun biologische ouders of omdat ze door de dingen die zij in het verleden hebben meegemaakt moeite hebben met het aangaan van diepere (nabije) relaties. Het wonen in een pleeggezin zou voor hen dan ook te moeilijk zijn (Hermanns, 2005). Tegelijkertijd is een plaats in een residentiële instelling vaak niet wenselijk, omdat een één-op-één-aanpak voor deze kinderen beter is (Van Wijngaarden en Stellingwerff, 2007). Uitplaatsingen naar de oorspronkelijke gezinssituatie of een netwerkgezin behoren tot de meest wenselijke mogelijkheden. Een optie is een pleeggezin. Indien psychiatrische aandoeningen meer manifest worden of in ernst toenemen is een intensieve woongroep (AWBZ) een plaatsingsmogelijkheid. Indien voor een jeugdige de transitie naar zelfstandigheid in een Gezinshuis niet gewenst of realiseerbaar is, vormt de zelfstandigheidstraining via Basishuys en/of kamertraining een mogelijkheid. De ervaringen van de Kenniskring Gezinshuizen van de Rudolphstichting, het NJi en Jeugdhulp Friesland (2012) wijzen uit dat niet-planmatige uitplaatsingen in gezinshuizen zich veelal voordoen in de volgende gevallen: Psychiatrische aandoeningen van jeugdigen zijn te manifest, waarbij de opvoedings- omgeving hierop onvoldoende op is toegerust en/of is ingericht; vanwege het niveau van functioneren van de jeugdige stokt de leerbaarheid en ontstaat een te grote discrepantie tussen vraag en aanbod en tussen de jeugdige én de andere jeugdigen; de competenties van de gezinshuisouders matchen, veelal in combinatie met bovenstaande factoren, niet met de gevraagde en veelal meer specifieke behoeften van de jeugdige. Beïnvloedbare factoren In het geval de gezinsopvoeding of vervangende gezinsopvoeding (via een netwerk- of pleeggezin) niet kan voorzien in de gewenste opvoedingsomgeving van de jeugdige worden de Gezinshuizen gezien als een zeer gewenste woonvorm, te verkiezen boven plaatsing in een instelling of tehuis. De gezinshuisouder voert de zorg uit in deze van Jeugdhulp Friesland afhankelijke context, maar is daarbinnen ook onafhankelijk om de opvoedingsomgeving op de gewenste wijze te kunnen vorm geven. De principes van Safer Caring worden toegepast om deze onafhankelijkheid te vergroten. Hierin wordt een zekere spanning ervaren door de gezinshuisouder. De kern van de spanning is gelegen in de combinatie van het werken en het leven in een privésituatie, in het Gezinshuis. De gezinshuisouder(s) hebben een arbeidscontract afgesloten bij Jeugdhulp Friesland en dat gaat uit van een gezagsverhouding. Module Gezinshuizen - BEC Pagina 17/28

18 Een pedagogisch klimaat voorleven en vorm geven op een onnadrukkelijke wijze vraagt van de gezinshuisouder(s) keuzevrijheid en regie over de situatie in het Gezinshuis. Keuzevrijheid en regie zijn belangrijke voorwaarden om gemotiveerd te zijn, lichamelijk en geestelijk gezond te zijn, het gevoel te hebben iets te doen dat er toe doet en het gevoel hebben dat je je kunt ontplooien. Invloed uit kunnen oefenen op de eigen situatie is een belangrijk goed voor de gezinshuisouder(s). Een andere beïnvloedbare factor is de uitdaging om de inhoud en de bedrijfsvoering zodanig in te richten dat de gezinshuisouders optimale keuzevrijheid hebben en de regie kunnen nemen, terwijl het Gezinshuis wel tegelijkertijd voldoet aan het verantwoordingskader (verantwoordelijkheden en beslissingsbevoegdheden) van Jeugdhulp Friesland. Om tot dit evenwicht te komen, gelden de volgende principes: de Gezinshuisouders onderschrijven de visie en methodische uitgangspunten van Jeugdhulp Friesland en handelen daarnaar; de Gezinshuisouders hebben regie over, in, en om het Gezinshuis en volgen daarbij de behandellijn; de Gezinshuisouders respecteren de regelgeving van Jeugdhulp Friesland en handelen daarnaar; het management stuurt aan op optimale regievoering van de Gezinshuisouder(s) en het zo nadrukkelijk mogelijk opleggen van regelgeving vanuit Jeugdhulp Friesland; de inrichting van de bedrijfsvoering wordt geschreven met in acht name van de bovenstaande principes. Een ander beïnvloedbare factor is de matching van een jeugdige met een Gezinshuis en de gezinshuisouders. Een belangrijke factor die genoemd wordt door deelnemers van de Kenniskring gezinshuizen van de Rudolphstichting, het NJi en Jeugdhulp Friesland (2012) is de huidige samenstelling van het Gezinshuis. Veelal is een verticale opbouw in leeftijd in het Gezinshuis gewenst. Ook speelt de behoefte van de jeugdigen aan ondersteuning een rol. Verder wordt gekeken naar de woonomgeving die de jeugdige nodig heeft. Welke woonplaats is gewenst, waar gaat de jeugdige naar school en is nabijheid van familie wenselijk of juist niet? Tot slot noemen de deelnemers dat het van belang is dat er een klik is tussen de jeugdige en de Gezinshuisouders. De kennismaking is vaak bedoeld om dit af te tasten. Veelal is de matching voor een groot deel ingegeven door het Gezinshuis waar een plek vrijkomt, hierbij gaat de beste match boven de langst wachtende. Verbinding probleemanalyse, doel, doelgroep en aanpak Van 40 kinderen verzamelden de leden van de kenniskring van het NJi (2012) aanvullende informatie. Wat betreft het perspectief oftewel het doel op langere termijn is bij 65% van de kinderen het verblijf in het Gezinshuis gericht op langdurig opgroeien tot volwassenheid. Bij de andere kinderen is de plaatsing in het Gezinshuis er met name op gericht om te onderzoeken of terug naar huis of plaatsing in een pleeggezin een mogelijkheid is. Duurzame relaties tussen Gezinshuisouders en jeugdigen in de context van een Gezinshuis vormen beslist de kracht van een Gezinshuis. Echter, het herstel of verbetering van de relatie tussen de jeugdige en de biologische ouders dient een voortdurend streven te zijn opdat wordt nagegaan of de jeugdige weer terug naar huis kan, naar een netwerkgezin of pleeggezin kan. Naast het snel kunnen stapelen van de module diagnostiek op cliënten die worden aangemeld of op de wachtlijst staan, is zorgvuldige stapeling van modules zoals agressieregulatie, Rots en Water, videointeractiebegeleiding, PMTO, MDFT gewenst voor het beïnvloeden van het gedrag van de jeugdige, het versterken van de competenties van de Gezinshuisouders én het versterken van de opvoedingsrelatie. Gezinshuisouders dienen zeker hun authenticiteit te behouden alsook hun zekerheden in de opvoeding van de cliënten. Vanuit preventie, maar ook gezien de combinatie van de opvoedings- /zorgvragen van vier cliënten en de flexibilisering van de Gezinshuizen worden Gezinshuisouders getraind in competentie- en oplossingsgericht werken en in de dialooggerichte en systeemgerichte benadering door de Jeugdhulpacademie. Hierbij moet bij het scholingsaanbod voor, zeker bij beginnende, Gezinshuisouders rekening worden gehouden met de gezinsdynamiek op het Gezinshuis. Module Gezinshuizen - BEC Pagina 18/28

19 Werkzame factoren /mechanismen Een Gezinshuis is een kleinschalige vorm van hulpverlening in een gezinssetting. Kenmerkend voor een Gezinshuis van Jeugdhulp Friesland (Afgeleid van De Baat et al, 2010) is: het gezinshuis is een 'gewoon huis/boerderij in een 'gewone' omgeving. één van de Gezinshuisouders is in dienst bij Jeugdhulp Friesland of beiden in deeltijd; de Gezinshuisouder heeft een werk- en denkniveau op het gebied van de pedagogiek of didactiek op minimaal HBO-niveau of voldoet aan het competentieprofiel van Jeugdhulp Friesland; de Gezinshuisouders, de biologische ouders en de jeugdigen die in het Gezinshuis wonen worden begeleid door Jeugdhulp Friesland; een plaatsing in een Gezinshuis heeft als doel het bieden van een perspectiefvolle opvoedingssituatie. Bij opname is het perspectief op terugplaatsing naar huis meestal minimaal, maar dit wordt wel regelmatig in ogenschouw genomen als het meest gewenste perspectief. Als dit niet mogelijk is stromen de jeugdigen door naar enige vorm van zelfstandigheid rond hun 18e jaar. In Nederland is weinig onderzoek gedaan naar gezinshuizen. Dit geldt ook voor vergelijkbare buitenlandse voorzieningen, zoals 'Teaching Family Homes', 'Family Treatment Homes', 'SOS Kinderdorpen' en 'Multidimensional Treatment Foster Care' (MTFC). Het beschikbare Nederlandse en buitenlandse onderzoek is voornamelijk beschrijvend van aard. In het buitenlandse onderzoek wordt een aantal werkzame factoren genoemd van kleinschalige vormen van hulpverlening in een gezinssetting die met gezinshuizen vergelijkbaar zijn. De Baat, Berg-le Clerq en van der Steege (2010) beschrijven deze als volgt: betrokkenheid van de gezinshuisouders; een gedegen opleiding, training en bijscholing van gezinshuisouders; een langdurig verblijf van de jeugdige in het gezinshuis; het creëren van een huiselijke gezinssfeer; een aantal kwaliteiten van de gezinshuisouder, waaronder zich kunnen inleven in de belevingswereld van de jeugdige; het contact tussen biologische ouders en jeugdigen; de begeleiding en ondersteuning van de biologische ouders; de wederzijdse acceptatie van de biologische ouders en de gezinshuisouders; het stimuleren van het sociale netwerk van de jeugdige; het bieden van nazorg op maat. Verantwoording De module sluit aan bij de volgende Richtlijn(en) van het NJI (Richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming): Samen beslissen (met ouders en kind) over passende hulp Kinderen van Ouders met Psychische Problemen (KOPP) Problematische gehechtheid AD/HD Kindermishandeling Middelen gebruik Ernstige gedragsproblemen 7. Samenvatting onderbouwing Probleemanalyse Jeugdigen die voor langere tijd niet meer thuis kunnen wonen, worden meestal in een Gezinshuis geplaatst als er contra-indicaties zijn voor alternatieve vormen van zorg, zoals pleegzorg of een residentiële leefgroep. Uitplaatsingen naar de oorspronkelijke gezinssituatie of een netwerkgezin behoren tot de meest wenselijke mogelijkheden. Een pleeggezin, zelfstandigheidstraining via Basishuys en/of kamertraining zijn een mogelijkheid. De ervaringen van de Kenniskring Gezinshuizen van de Rudolphstichting, het NJi en Jeugdhulp Friesland (2012) wijzen uit dat niet-planmatige uitplaatsingen in gezinshuizen zich veelal voordoen in de volgende gevallen: Module Gezinshuizen - BEC Pagina 19/28

20 Psychiatrische aandoeningen van jeugdigen zijn te manifest, waarbij de opvoedings- omgeving hierop onvoldoende op is toegerust en/of is ingericht; vanwege het niveau van functioneren van de jeugdige stokt de leerbaarheid en ontstaat een te grote discrepantie tussen vraag en aanbod en tussen de jeugdige én de andere jeugdigen; de competenties van de gezinshuisouders matchen, veelal in combinatie met bovenstaande factoren, niet met de gevraagde en veelal meer specifieke behoeften van de jeugdige. Beïnvloedbare factoren De Gezinshuisouder voert de zorg uit in deze van Jeugdhulp Friesland afhankelijke context, maar is daarbinnen ook onafhankelijk om de opvoedingsomgeving op de gewenste wijze te kunnen vorm geven. De principes van Safer Caring worden toegepast om deze onafhankelijkheid te vergroten. Een pedagogisch klimaat voorleven en vorm geven op een onnadrukkelijke wijze vraagt van de Gezinshuisouder(s) keuzevrijheid en regie over de situatie in het Gezinshuis. Keuzevrijheid en regie zijn belangrijke voorwaarden om gemotiveerd te zijn, lichamelijk en geestelijk gezond te zijn, het gevoel te hebben iets te doen dat er toe doet en het gevoel hebben dat je je kunt ontplooien. Een andere beïnvloedbare factor is de uitdaging om de inhoud en de bedrijfsvoering zodanig in te richten dat de Gezinshuisouders optimale keuzevrijheid hebben en de regie kunnen nemen, terwijl het Gezinshuis wel tegelijkertijd voldoet aan het verantwoordingskader (verantwoordelijkheden en beslissingsbevoegdheden) van Jeugdhulp Friesland. Een ander beïnvloedbare factor is de matching van een jeugdige met een Gezinshuis en de Gezinshuisouders. Veelal is de matching voor een groot deel ingegeven door het Gezinshuis waar een plek vrijkomt, hierbij gaat de beste match boven de langst wachtende. Verbinding probleemanalyse, doel, doelgroep en aanpak Van 40 kinderen verzamelden de leden van de kenniskring van het NJi (2012) aanvullende informatie. Wat betreft het perspectief oftewel het doel op langere termijn is bij 65% van de kinderen het verblijf in het Gezinshuis gericht op langdurig opgroeien tot volwassenheid. Bij de andere kinderen is de plaatsing in het Gezinshuis er met name op gericht om te onderzoeken of terug naar huis of plaatsing in een pleeggezin een mogelijkheid is. Duurzame relaties tussen Gezinshuisouders en jeugdigen in de context van een Gezinshuis vormen beslist de kracht van een Gezinshuis. Echter, het herstel of verbetering van de relatie tussen de jeugdige en de biologische ouders dient een voortdurend streven te zijn opdat wordt nagegaan of de jeugdige weer terug naar huis kan, naar een netwerkgezin of pleeggezin kan. Naast het snel kunnen stapelen van de module diagnostiek op cliënten die worden aangemeld of op de wachtlijst staan, is zorgvuldige stapeling van modules zoals agressieregulatie, Rots en Water, videointeractiebegeleiding, PMTO, MDFT gewenst voor het beïnvloeden van het gedrag van de jeugdige, het versterken van de competenties van de Gezinshuisouders én het versterken van de opvoedingsrelatie. Gezinshuisouders worden getraind in competentie- en oplossingsgericht werken en in de dialooggerichte en systeemgerichte benadering door de Jeugdhulpacademie. Hierbij moet bij het scholingsaanbod voor, zeker bij beginnende, Gezinshuisouders rekening worden gehouden met de gezinsdynamiek op het Gezinshuis. Werkzame factoren /mechanismen Een Gezinshuis is een kleinschalige vorm van hulpverlening in een gezinssetting. Kenmerkend voor een Gezinshuis van Jeugdhulp Friesland (Afgeleid van De Baat et al, 2010) is: het gezinshuis is een 'gewoon huis/boerderij in een 'gewone' omgeving. één van de Gezinshuisouders is in dienst bij Jeugdhulp Friesland of beiden in deeltijd; de Gezinshuisouder heeft een werk- en denkniveau op het gebied van de pedagogiek of didactiek op minimaal HBO-niveau of voldoet aan het competentieprofiel van Jeugdhulp Friesland; de Gezinshuisouders, de biologische ouders en de jeugdigen die in het Gezinshuis wonen worden begeleid door Jeugdhulp Friesland; Module Gezinshuizen - BEC Pagina 20/28

21 een plaatsing in een Gezinshuis heeft als doel het bieden van een perspectiefvolle opvoedingssituatie. Bij opname is het perspectief op terugplaatsing naar huis meestal minimaal, maar dit wordt wel regelmatig in ogenschouw genomen als het meest gewenste perspectief. Als dit niet mogelijk is stromen de jeugdigen door naar enige vorm van zelfstandigheid rond hun 18e jaar. In Nederland is weinig onderzoek gedaan naar gezinshuizen. Het beschikbare Nederlandse en buitenlandse onderzoek is voornamelijk beschrijvend van aard. In het buitenlandse onderzoek wordt een aantal werkzame factoren genoemd van kleinschalige vormen van hulpverlening in een gezinssetting die met gezinshuizen vergelijkbaar zijn. De Baat, Berg-le Clerq en van der Steege (2010) beschrijven deze als volgt: betrokkenheid van de gezinshuisouders; een gedegen opleiding, training en bijscholing van gezinshuisouders; een langdurig verblijf van de jeugdige in het gezinshuis; het creëren van een huiselijke gezinssfeer; een aantal kwaliteiten van de gezinshuisouder, waaronder zich kunnen inleven in de belevingswereld van de jeugdige; het contact tussen biologische ouders en jeugdigen; de begeleiding en ondersteuning van de biologische ouders; de wederzijdse acceptatie van de biologische ouders en de gezinshuisouders; het stimuleren van het sociale netwerk van de jeugdige; het bieden van nazorg op maat. 8. Randvoorwaarden voor uitvoering en kwaliteitsbewaking 8.1 Eisen ten aanzien van opleiding Therapeutische interventies door gz-psycholoog: - EMDR - TF-CGT - Write Junior - Slapende Honden, wakker maken Traumageoriënteerd werken door gezinshuisouders, pedagogische medewerkers, praktijkcoaches; combinatie van. Voorstel training eigen medewerkers: bestaande training Safer Caring Trauma als basis nemen deze aanpassen en uitbreiden met slapende honden en behandelend opvoeden gericht op trauma. Uitbreiding richten op inkleuring behandelend opvoeden gericht op trauma (opvoeden; verzorgen; relatie; situatie en klimaathantering). Leerkracht - Trauma sensitief lesgeven 8.2 Eisen ten aanzien van overdracht en implementatie Deze eisen worden in een volgende evaluatie aangeleverd. 8.3 Eisen ten aanzien van kwaliteitsbewaking De kwaliteit van de module wordt bewaakt aan de hand van de resultaten uit de prestatie-indicatoren: doelrealisatie, cliënttevredenheid, reden beëindiging hulp en afname ernst problematiek. Jeugdhulp Friesland voldoet aan de kwaliteitsnormen HKZ, hetgeen betekent dat de cliënt centraal staat en er continu gewerkt wordt aan het verbeteren van de hulpverlening. In de hoofd-onderaannemeroverkomst zijn kwaliteitscriteria opgenomen. Binnen Jeugdhulp Friesland is in een algemeen kwaliteitsstatuut beschreven op welke manier de integrale hulpverlening voor de cliënt is georganiseerd. De taken, verantwoordelijkheden, bevoegdheden en onderlinge verhoudingen zijn daarin zodanig beschreven dat de autonomie en regie van de cliënt en zijn/haar systeem zoveel mogelijk wordt gestimuleerd en de kwaliteiten en doelmatigheid van de hulpverlening inzichtelijk en toetsbaar zijn. Indien meerdere professionals als Module Gezinshuizen - BEC Pagina 21/28

22 behandelaren/hulpverleners betrokken zijn is het van belang dat een van hen het hulpverleningsproces coördineert en eerste aanspreekpunt is. Binnen jeugdhulp Friesland is dat de regiebehandelaar. Deze wordt zo dicht mogelijk bij de cliënt en zijn/haar systeem belegd en kan door verschillende functionarissen worden uitgevoerd. Onder bepaalde omstandigheden kan de regie gedelegeerd worden met inachtneming van afstemming met de regiebehandelaar als het gaat om kernbeslissingen. Intervisie is een vanzelfsprekend onderdeel om de professionele verantwoordelijkheid, autonomie en vakbekwaamheid van hulpverleners op peil te houden zoals vastgelegd in het kwaliteitsstatuut van Jeugdhulp Friesland. 8.4 Kosten van de module Pleegzorgbegeleider Gedragswetenschapper Gezinshuisouders Gezinshuisouderbegeleider Verblijf: ja Verzorgingskosten: ja Pleeggeld: ja Licentie: nee, in ontwikkeling Training / opleiding: zie 8.1 Specifiek materiaal: zie 5 Overige kosten: bijzondere uitgaven pot 9. Onderzoek naar de uitvoering van de module Er is geen onderzoek gedaan naar de uitvoering van de module. Module Gezinshuizen - BEC Pagina 22/28

23 C. EFFECTIVITEIT 10. Nederlandse effectstudies 10.1 Studies naar de effectiviteit van de module in Nederland Er is geen Nederlands onderzoek naar de effectiviteit van de module Samenvatting Nederlandse effectstudies Niet van toepassing. 11. Buitenlandse effectstudies Er zijn geen studies die de effectiviteit van buitenlandse versies van de module aantonen. Module Gezinshuizen - BEC Pagina 23/28

24 D. OVERIGE INFORMATIE 12. Toelichting op de naam van de module Over de naam van de module zijn geen bijzonderheden te vermelden. 13. Uitvoering (uitvoerende en/of ondersteunende organisaties en partners) De Gezinshuizen van Jeugdhulp Friesland zijn gevestigd in de provincie Friesland. Het kantoor, waar ook andere werkzaamheden ten behoeve van de Gezinshuizen kunnen worden uitgevoerd, is gevestigd in Leeuwarden. 14. Overeenkomsten met andere modules Er zijn geen gegevens over soortgelijke modules. Module Gezinshuizen - BEC Pagina 24/28

25 Aangehaalde literatuur Jeugdhulp Friesland, (september 2011) Perspectiefbepaling Gezinshuizen voor Jongeren Rudolphstichting en GezinshuisGezinshuis.com (mei 2012) Continuïteit in gezinshuizen Baat, M. de, Berg-le Clercq, T., Steege, M. van der (2010). Wat werkt in gezinshuizen? Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut. Gardeniers, M. & Vries, A. de (2011). Factsheet gezinshuizen. Gezinshuizen in Nederland; een verkenning. De Glind: Rudolphstichting en Gezinshuis.com. Gardeniers, M. & Vries, A. de (2012). Continuïteit in gezinshuizen. Ervaring gezinshuisouders en onderzoeksgegevens verzameld. De Glind: Rudolphstichting en Gezinshuis.com. Harten, M. van der & Rijn, E. van (2008). Behandelen opvoeden. Assen: van Gorcum Hermanns, J. (2005). Handboek jeugdzorg deel 1 en 2. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Konijn, C., Bruinsma, W., Lekkerkerker, L., Eijgenraam, K., Steege, M. van der & Oudhof, M. (2009). CAP-J. Classificatiesysteem voor de aard van de problematiek van cliënten in de jeugdzorg. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut. Steege, van der M. (2012). Gezinshuizen in de Jeugdzorg: de kennis verzameld en de stand van zaken. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut Wijngaarden, A. van, & Stellingwerff, J. (2007). Gezinshuizen tellen weer mee: van lokale initiatieven naar landelijke onderneming. Mobiel 3. Module Gezinshuizen - BEC Pagina 25/28

26 Bijlage CAP-J classificatieoverzicht (assen en rubrieken) Naam van de module: Onderdeel van het Behandel- en Expertise Centrum: Legenda X probleem waar de module aan werkt X! probleem waar de module aan werkt, niet genoemd in de modulebeschrijving C contra indicaties of belemmerende factoren genoemd in de beschrijving O kenmerken van doelgroep, genoemd in moduleomschrijving maar module is hier niet op gericht? niet duidelijk, discussiepunt As A: Psychosociaal functioneren jeugdige Groep A100 Emotionele problemen A101 Teruggetrokken gedrag A102 Angstproblemen A103 Stemmingsproblemen A104 Problemen bij de verwerking van ingrijpende gebeurtenissen Groep A200 Gedragsproblemen A201 Druk en impulsief gedrag A202 Opstandig gedrag en/of antisociaal gedrag Groep A300 Problemen in de persoonlijkheid(sontwikkeling en identiteit(sontwikkeling) A301 Problemen met de competentiebeleving A302 Problemen in de gewetensvorming / morele ontwikkeling A303 Identiteitsproblemen A304.x Dissociatieve stoornissen A305.x Persoonlijkheidsstoornissen A306.x Schizofreniespectrum en andere psychotische stoornissen A400 Gebruik van middelen/verslaving A401 Problematisch gebruik van alcohol A402 Problematisch gebruik van cannabis A403 Problematisch gebruik van stimulantia A404 Problematisch gebruik van opiaten (heroïne) A405 Problematisch gebruik van overige middelen A406 Problematisch afhankelijkheidsgedrag niet aan middelen gerelateerd Groep A500 Socialevaardigheidsproblemen A501 Socialevaardigheidsproblemen A502 Problemen met communicatieve vaardigheden Groep A900 Overige psychosociale problemen jeugdige A901 Rigiditeit in gedrag A902 Overmatige stress A903 Automutilatie A904 Andere problemen psychosociaal functioneren A905 Problemen in de seksuele ontwikkeling As B: Lichamelijke gezondheid, aan lichaam gebonden functioneren jeugdige Groep B100 Lichamelijke ziekte, aandoening of handicap B101 Gehooraandoeningen B102 Oogaandoeningen B103 Spraakaandoeningen B104 Motorische problemen en/of handicap B105 (Chronische) lichamelijke ziekte Groep B200 Gebrekkige zelfverzorging, zelfhygiëne, ongezonde levenswijze B201 Problemen met zelfverzorging en zelfhygiëne B202 Ongezonde levenswijze B203 Overgewicht Module Gezinshuizen - BEC Pagina 26/28

27 Groep B300 Aan lichamelijke functies gerelateerde klachten B301 Lichamelijke klachten B302 Voedings-/eetproblemen B303 Zindelijkheidsproblemen B304 Slaapproblemen B305 Groeiproblemen B306 Onverklaarbare lichamelijke klachten Groep B900 Overige problemen lichamelijke gezondheid, aan lichaam gebonden functioneren B901 Andere problemen lichamelijke gezondheid, aan lichaam gebonden functioneren As C: Vaardigheden en cognitieve ontwikkeling jeugdige Groep C100 Problemen in de cognitieve ontwikkeling C101 Problemen met schoolse vaardigheden / leerproblemen C102 Aandachtsproblemen C103 Problemen verbandhoudend met hoogbegaafdheid C104 Problemen met het sociaal aanpassingsvermogen C105.x Verstandelijke ontwikkelingsstoornissen Groep C200 Problemen met vaardigheden C201 Sociale vaardigheidsproblemen Groep C900 Overige problemen cognitieve ontwikkeling en vaardigheden C901 Andere problemen cognitieve ontwikkeling en vaardigheden AS D: Gezin en opvoeding Groep D100 Ontoereikende kwaliteiten van de opvoeding D101 Ontoereikende opvoedingsvaardigheden D102 Problemen met ondersteuning, verzorging en bescherming kinderen D103 Pedagogische onwil D104 Onenigheid tussen ouders over opvoedingsaanpak D105 Problematische gezinscommunicatie Groep D200 Problemen in de ouder-kindrelatie D201 Gebrek aan warmte in ouder-kindrelatie D202 Symbiotische relatie tussen ouder en jeugdige D203 Jeugdige in de rol van ouder (parentificatie) D204 Vijandigheid tegen of zondebok maken van jeugdige door ouder D205 Problemen in de loyaliteit van jeugdige aan ouder D206 Problemen in de hechting van jeugdige aan ouder D207 Generatieconflict D208 Problemen door religieuze en/of culturele verschillen tussen ouder en jeugdige D209 Mishandeling ouder door jeugdige D210 Jeugdige weggelopen van huis D211 Jeugdige weggestuurd door ouders Groep D300 Verwaarlozing, lichamelijke/psychische mishandeling, incest, seksueel misbruik van de jeugdige in het gezin D301 Jeugdige slachtoffer verwaarlozing D302 Jeugdige slachtoffer mishandeling D303 Jeugdige slachtoffer seksueel misbruik Groep D400 Instabiele opvoedingssituatie D401 Problemen bij scheiding ouders D402 Problemen met omgangsregeling D403 Problemen met acceptatie van kinderbeschermingsmaatregel D404 Problemen die gepaard gaan met het samengaan van twee gezinnen / samengestelde gezinnen D405 Problematische relatie tussen ouders D406 Problematische relatie jeugdige met partner opvoeder D407 Problematische relatie (stief)broers/zussen Module Gezinshuizen - BEC Pagina 27/28

28 Groep D500 Problemen van ouder D501 Negatieve jeugdervaring / traumatische ervaring ouder D502 Problemen met werkloosheid ouder D503 Problemen bij zwangerschap of bevalling D504 Moeilijke start ouderschap D505 Gezondheidsproblemen of handicap / invaliditeit ouder D506 Antisociaal gedrag ouder D507 Gebruik van middelen / verslaving ouder D508 Pleger seksueel misbruik D509 Overmatige stress ouder D510 Psychische / psychiatrische problematiek ouder Groep D600 Problemen van ander gezinslid D601 Gezondheidsproblemen of handicap / invaliditeit ander gezinslid D602 Antisociaal gedrag ander gezinslid D603 Gebruik van middelen / verslaving ander gezinslid D604 Psychische / psychiatrische problematiek ander gezinslid Groep D700 Problemen in het sociaal netwerk gezin D701 Problemen in de familierelaties (niet het gezin) D702 Gebrekkig sociaal netwerk gezin Groep D800 Problemen in omstandigheden gezin D801 Problemen met huisvesting D802 Financiële problemen D803 Problemen met hulpverleners of (vertegenwoordigers van ) instanties D804 Problematische maatschappelijke positie gezin, onder meer als gevolg van migratie Groep D900 Overige problemen gezin en opvoeding D901 Andere problemen gezin en opvoeding As E: Jeugdige en omgeving Groep E100 Problemen op speelzaal, school of werk E101 Problematische relatie met leerkracht, werkgever of leidinggevende / problemen met hiërarchische relatie E102 Problematische relatie met medeleerlingen, collega s of groepsleden E103 Motivatieproblemen op school of werk (onder andere spijbelen) E104 Van school gestuurd E105 Problemen met school-, vakkenpakket-, studie- of beroepskeuze E106 Problemen met werkloosheid jeugdige E107 Problemen met speelzaal, schoolorganisatie, onderwijsstijl of arbeidsorganisatie Groep E200 Problemen met relaties, vrienden, sociaal netwerk en vrije tijd E201 Problemen met vrijetijdsbesteding E202 Problemen met verliefdheid / liefde en relaties E203 Problematische relatie met leeftijdsgenoten (onder andere gepest worden buiten school / werk) E204 Gebrekkig sociaal netwerk jeugdige E205 Risicovolle vriendenkring (antisociaal gedrag, gebruik middelen) Groep E300 Problemen in omstandigheden jeugdige E301 Problemen met zelfstandige huisvesting jeugdige E302 Financiële problemen jeugdige E303 Problemen van jeugdige met hulpverleners of (vertegenwoordigers van) instanties E304 Problematische maatschappelijke positie jeugdige, onder meer als gevolg van migratie E305 Problemen jeugdige met justitiële instanties E306 Jeugdige slachtoffer mishandeling buiten het gezin Groep E900 Overige problemen omgeving jeugdige E901 Andere problemen jeugdige en omgeving Module Gezinshuizen - BEC Pagina 28/28