Schouder uit de kom SUCCES!!!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Schouder uit de kom SUCCES!!!"

Transcriptie

1 Schouder uit de kom

2 Schouder uit de kom Deze folder is bedoeld voor mensen bij wie de schouder regelmatig uit de kom schiet. In feite is het de kop van de bovenarm die naar voren of naar achteren uit de kom van het schouderblad gaat. In medische taal heet dit luxatie. Als de bovenarm regelmatig en steeds gemakkelijker uit de kom gaat, spreken we van een habituele schouderluxatie. Deze folder geeft een beter inzicht over wat er gebeurt bij 'het uit de kom schieten' van de bovenarm. Naast theoretische informatie over de bouw en beweeglijkheid van de schouder, wordt beschreven wat je zelf kunt doen om een volgende luxatie in het schoudergewricht te voorkomen. Dit bestaat voornamelijk uit het trainen van de spieren rondom het gewricht om de schouder meer stevigheid te geven. Consequent en regelmatig oefenen zijn hierbij een vereiste. In deze brochure is ruimte opengelaten om naast de beschreven basisoefeningen in overleg met de fysiotherapeut een trainingsprogramma op te stellen met het oog op dagelijkse activiteiten, zoals bijvoorbeeld sport of hobby. Als geheugensteuntje is er een voorbeeld van een dagboek opgenomen, dat je kan helpen bij het dagelijks uitvoeren van het oefenprogramma. SUCCES!!! 2

3 De bouw van de schouder De schoudergordel bestaat uit drie botstukken: schouderblad, bovenarm en sleutelbeen, die met elkaar verbonden zijn door middel van meerdere gewrichten. Binnen het kader van deze brochure beperken wij ons tot het gewricht tussen het schouderblad en de bovenarm omdat daar de luxatie optreedt. Het schouderblad vormt een kleine ondiepe kom waar de kop van de bovenarm in hangt. Aan de rand van de kom bevindt zich een ring van kraakbeen (= labrum) waardoor deze iets verdiept wordt. Spieren, banden en kapsel zorgen ervoor dat de kop op zijn plaats blijft. A. Sleutelbeen B. Schouderblad C. Bovenarm D. Labrum E. Kapsel 3

4 Stabiliteit Er zijn twee soorten van stabiliteit in het gewricht die nauw samenwerken. Banden, kapsel en botstukken zorgen voor het passieve deel, terwijl spieren zorgen voor het actieve deel van de stabiliteit. Samen zorgen zij ervoor dat de bovenarm op zijn plaats blijft,zelfs bij extreme belasting, zoals polsstokhoogspringen. Beweeglijkheid De schouder is het meest beweeglijke gewricht van het lichaam. Op de plaatjes zie je welke bewegingen mogelijk zijn. 4

5 In het dagelijkse leven en bij sporten gebruik je meestal een combinatie van deze bewegingen. Zoals bijvoorbeeld bij het haren kammen of bij een werpbeweging. 5

6 Wat gebeurt er bij een luxatie Bij een luxatie wordt het contact tussen de kop van de bovenarm en de kom van het schouderblad verbroken. Een luxatie kan optreden ten gevolge van een ongeval, bijvoorbeeld een val op de uitgestrekte arm bij motorsport, of een geblokkeerde werpbeweging bij handbal. Eenzijdig bewegen tijdens sporten, zoals de borstcrawl bij zwemmen, kan op den duur ook leiden tot zo'n luxatie ten gevolge van vaak terugkerende scheurtjes in het kapsel. Ook werpen is zo'n beweging en dat is niet zo verwonderlijk als je bedenkt dat er bij een worp een kracht van Kg/cm 2 op de schouder komt. Een loodrechte kracht van 300 Kg/cm 2 op de bovenarm is al voldoende om deze te breken. Mede afhankelijk van de ernst van het letsel dat optreedt na de eerste luxatie kunnen verschillende structuren verscheurd zijn. Ook de richting van de luxatie is hierbij van belang. De meest voorkomende luxatie is die waarbij de kop van de bovenarm ten opzichte van het schouderblad naar voren is verplaatst. Bij een luxatie kunnen beschadigingen aan de volgende structuren optreden: Het kapsel Het labrum De banden De spieren en pezen. 6

7 Herhaaldelijke schouderluxatie In veel gevallen treedt een volgende luxatie op, dit gebeurt als de genezing van de hierboven beschreven structuren na de eerste keer niet volledig was. Kenmerk van het herhaaldelijk luxeren is, dat de arm steeds makkelijker, vaker en met minder pijn uit de kom gaat. Bij de luxatie naar voren gebeurt dit meestal bij bewegingen waarbij de bovenarm snel naar buiten gedraaid en naar achter- boven wordt bewogen, zoals bij werpen. De arm gaat ook makkelijker terug in de kom naarmate het vaker gebeurt. Therapie Afhankelijk van de ernst van de luxaties en de beoefende sport wordt gekozen voor een therapievorm. Soms is het noodzakelijk om direct operatief in te grijpen, maar in de meeste gevallen is dit niet het geval en dan moet worden getracht om een operatie en een nieuwe luxatie te voorkomen. Onmisbaar hierbij zijn oefeningen, zodat de actieve stabiliteit de verminderde passieve stabiliteit op kan vangen. Deze oefeningen dienen dan al dan niet in samenwerking met een fysiotherapeut te worden uitgevoerd. In veel gevallen voldoen de algemene oefeningen die je in deze brochure kunt vinden, maar vaak is het nodig om hiernaast ook nog sportspecifiek de schouder te trainen. Het sportspecifieke trainingsschema dient individueel voor jouw sport en jouw niveau te worden opgesteld door de begeleidende fysiotherapeut. Achterin deze brochure is ruimte opengelaten om het aanvullende individuele trainingsschema te noteren. 7

8 Trainingsschema Belangrijke tips bij de oefeningen die je in deze folder kunt vinden: Wanneer, ten gevolge van een oefening, een gedeeltelijke of gehele luxatie optreedt, staak dan deze oefening en vertel dit de eerstvolgende keer aan je fysiotherapeut. Ga wel door met de andere oefeningen. Meerdere keren per dag oefenen geeft een beter resultaat. Bijvoorbeeld 3 keer per dag 20 minuten in plaats van 1 keer per dag een uur. Voer de oefeningen op vaste tijdstippen uit en neem hiervoor voldoende tijd. Gebruik het dagboek in deze brochure als hulp bij het consequent uitvoeren van de oefeningen. Huiswerkoefeningen zijn van wezenlijk belang voor een optimaal resultaat. In plaats van een haltertje kun je ook bijvoorbeeld een pak suiker of een elastisch koord gebruiken. Hieronder vind je het oefenprogramma in schemavorm. In deze folder kun je de oefeningen vinden die bij de desbetreffende nummers horen. Stadium Oefeningen I 1a, 2a, 3, 4, 5, 6 en 7 II 1b, 2b, 7b, 8, 9a, 10a, 11 en 12 III 9b, 10b, 13 en 14 8

9 Voor een optimaal resultaat dienen de oefeningen drie keer per dag uitgevoerd te worden, in series van 3 x 10 herhalingen. Wanneer je in een volgend stadium gaat oefenen dienen de nieuwe oefeningen als aanvulling op oefeningen uit je vorige stadium. Bijvoorbeeld oefening 12 wordt ook uitgevoerd in stadium III. Je fysiotherapeut bepaalt in welk stadium je zit en wanneer je ver genoeg bent om naar een hoger stadium te gaan. Voor alle oefeningen geldt dat je zonder gewicht begint om de bewegingen onder de knie te krijgen. Hierna wordt het gewicht langzaam opgevoerd. Beperk je tot de oefeningen uit het schema of de aanvullende oefeningen van de fysiotherapeut om het gevaar van een nieuwe luxatie te voorkomen. Extreme en abrupte bewegingen in alle richtingen en met name bewegingen waarbij de arm naar buiten gedraaid wordt en naar achter- boven wordt bewogen. Operatie Als de therapie onvoldoende resultaat oplevert kan een operatie overwogen worden. Als voor een operatie gekozen wordt dan gebeurt dit in eerste instantie door middel van een kijkoperatie. Als hierbij bijvoorbeeld scheurtjes in het kapsel gevonden worden is het vaak mogelijk om deze direct volgend op de kijkoperatie te herstellen. Mocht het niet mogelijk zijn om op deze wijze de schouder voldoende te herstellen, dan kan de chirurg besluiten tot een volgende operatie over te gaan. 9

10 Wat gebeurt er na een operatie De eerste weken na de operatie mag de schouder niet gebruikt worden, zodat alles goed kan genezen. Hierna is het de bedoeling dat de schouder zijn normale functie weer terugkrijgt. In eerste instantie is hierbij de beweeglijkheid van belang, het naar buiten draaien van de arm zal echter minder blijven dan vóór de operatie, omdat bij de operatie het kapsel strakker wordt gemaakt. Om de beweeglijkheid te verbeteren is oefenen ook nu weer onmisbaar. In de eerste drie maanden mag slechts met lichte oefeningen aan de kracht gewerkt worden. Voorbeelden van oefeningen om de beweeglijkheid in de schouder na de operatie te vergroten. Na deze periode worden de oefeningen verzwaard en langzaam aangepast aan de beoefende sport. De huiswerkoefeningen zijn dezelfde als voor de operatie waarbij de fysiotherapeut het juiste niveau bepaalt. 10

11 Stadium I 11

12 12

13 Stadium II 13

14 14

15 Stadium III 15

16 Dagboek Zondag Maandag Dinsdag Woensdag Donderdag Vrijdag Zaterdag Stadium. Week.. Uitleg (Zie ook voorbeeld dagboek): Bij stadium vul je in, in welk stadium je zit. Bij week vul je in hoeveel weken je al in dit stadium bezig bent. Onder 1, 2 en 3 vul je het tijdstip van het oefenen in. Neem bovenstaand schema elke week over en gebruik het voor het consequent uitvoeren van de oefeningen. 16

17 Voorbeeld van een ingevuld dagboek Zondag Maandag Dinsdag Stadium I. Week 2. 17

18 Aantekeningen van de fysiotherapeut. 18

19 19

20

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Instabiliteit van de schouder

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Instabiliteit van de schouder Instabiliteit van de schouder INSTABILITEIT VAN DE SCHOUDER Inleiding De schouder is een zeer beweeglijk gewricht. De kom is klein en vlak en de kop relatief groot, zodat grote bewegingsuitslagen mogelijk

Nadere informatie

Wat zorgt voor de stabiliteit? Instabiliteit ontstaat wanneer er iets mis met het actieve of passieve systeem.

Wat zorgt voor de stabiliteit? Instabiliteit ontstaat wanneer er iets mis met het actieve of passieve systeem. (In-) Stabiliteit Inleiding Wat is instabiliteit? Instabiliteit van het schoudergewricht houdt in dat de weefsels in en rond de schouder niet in staat zijn de kop van de bovenarm op een juiste manier in

Nadere informatie

Arm uit de kom / schouderluxatie

Arm uit de kom / schouderluxatie Arm uit de kom / schouderluxatie Orthopedie Beter voor elkaar Arm uit de kom Schouderluxatie is het uit de kom gaan van de bovenarm. Dat betekent dat het bovenarmdeel van het schoudergewricht niet meer

Nadere informatie

Arm uit de kom (schouderluxatie)

Arm uit de kom (schouderluxatie) Arm uit de kom (schouderluxatie) Arm uit de kom (Schouderluxatie) Deze folder ondersteunt de mondelinge informatie die u van de arts of verpleegkundige hebt ontvangen. Heeft u na het lezen van de folder

Nadere informatie

H.291291.0915. Stabilisatie van de schouder

H.291291.0915. Stabilisatie van de schouder H.291291.0915 Stabilisatie van de schouder 2 Inleiding U heeft samen met uw arts besloten om de stabiliteit van uw schouder te herstellen. Deze ingreep wordt uitgevoerd in dagbehandeling door middel van

Nadere informatie

De schouder. Anatomie De schouder bestaat uit 3 botstukken: - het schouderblad met de schouderkom - de bovenarm met schouderkop - het sleutelbeen

De schouder. Anatomie De schouder bestaat uit 3 botstukken: - het schouderblad met de schouderkom - de bovenarm met schouderkop - het sleutelbeen De schouder De schouder is een relatief complex gewricht. De vorm van het gewricht laat het toe om onze arm in alle richtingen te bewegen. Zolang alle componenten normaal functioneren kan de schouder perfect

Nadere informatie

Instabiliteit van de schouder

Instabiliteit van de schouder Instabiliteit van de schouder Instabiliteit van de schouder De schouder is een zeer beweeglijk gewricht. De kom is klein en vlak en de bol relatief groot, zodat grote bewegingsuitslagen mogelijk worden.

Nadere informatie

Putti-Plattoperatie voor schouderinstabiliteit. Poli Orthopedie

Putti-Plattoperatie voor schouderinstabiliteit. Poli Orthopedie 00 Putti-Plattoperatie voor schouderinstabiliteit Poli Orthopedie 1 U wordt binnenkort geopereerd aan de schouder in verband met schouderinstabiliteit (het herhaaldelijk uit de kom schieten van de schouder).

Nadere informatie

Spoedeisende Hulp. Schouder uit de kom (schouderluxatie) Afdeling: Onderwerp:

Spoedeisende Hulp. Schouder uit de kom (schouderluxatie) Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Spoedeisende Hulp Schouder uit de kom (schouderluxatie) 1 Inleiding Deze folder geeft u informatie over de behandeling van de schouderluxatie. Het is goed u te realiseren dat voor

Nadere informatie

Schouderprothese. Orthopedie. Oorzaken van de klachten. Artrose. Reuma. Fracturen. Onherstelbare rotator cuff-scheuren. Anatomie van de schouder

Schouderprothese. Orthopedie. Oorzaken van de klachten. Artrose. Reuma. Fracturen. Onherstelbare rotator cuff-scheuren. Anatomie van de schouder Orthopedie Schouderprothese Bij slijtage van de schouder kan het schoudergewricht worden vervangen door een prothese. Wat zijn de oorzaken van de klachten en welke soorten prothesen kunnen worden ingezet.

Nadere informatie

Schouderoperatie. oefeningen en richtlijnen. Paramedische Ziekenhuiszorg. Het schoudergewricht

Schouderoperatie. oefeningen en richtlijnen. Paramedische Ziekenhuiszorg. Het schoudergewricht Paramedische Ziekenhuiszorg Schouderoperatie oefeningen en richtlijnen U heeft met uw behandelend arts besproken dat u een operatie krijgt aan uw schouder. Het doel van de operatie is het wegnemen of het

Nadere informatie

Patiënteninformatie locatie Blaricum. Schouderinstabiliteit. Informatie over een schouder uit de kom en de mogelijke behandelingen

Patiënteninformatie locatie Blaricum. Schouderinstabiliteit. Informatie over een schouder uit de kom en de mogelijke behandelingen Patiënteninformatie locatie Blaricum Schouderinstabiliteit Informatie over een schouder uit de kom en de mogelijke behandelingen Schouderinstabiliteit Informatie over een schouder uit de kom en de mogelijke

Nadere informatie

ORTHOPEDIE. Capsular shift. operatie aan het gewrichtskapsel van het schoudergewricht BEHANDELING

ORTHOPEDIE. Capsular shift. operatie aan het gewrichtskapsel van het schoudergewricht BEHANDELING ORTHOPEDIE Capsular shift operatie aan het gewrichtskapsel van het schoudergewricht BEHANDELING Capsular shift Binnenkort wordt u geopereerd aan de schouder. Deze operatie heet een capsular shift. Deze

Nadere informatie

Schouderoperatie. oefeningen en richtlijnen. Paramedische afdeling

Schouderoperatie. oefeningen en richtlijnen. Paramedische afdeling Paramedische afdeling Schouderoperatie oefeningen en richtlijnen Inleiding U heeft van uw behandelend arts te horen gekregen dat u een operatie krijgt aan uw schouder. Het doel van de operatie is het wegnemen

Nadere informatie

Schouderinstabiliteit

Schouderinstabiliteit Patiënteninformatie Schouderinstabiliteit Informatie over een schouder uit de kom en de mogelijke behandelingen 1234567890-terTER_ Inhoudsopgave Pagina Algemeen 4 Bouw van de schouder 5 Mogelijke oorzaken

Nadere informatie

Orthopedie Arthroscopische subacromiale decompressie van de schouder (Neerplastiek)

Orthopedie Arthroscopische subacromiale decompressie van de schouder (Neerplastiek) Orthopedie Arthroscopische subacromiale decompressie van de schouder (Neerplastiek) Inleiding Uw orthopedisch chirurg heeft u geadviseerd om uw schouderklachten operatief te behandelen met behulp van een

Nadere informatie

Stabiliserende operatie van schoudergewricht. Latarjet operatie

Stabiliserende operatie van schoudergewricht. Latarjet operatie Stabiliserende operatie van schoudergewricht Latarjet operatie Inhoud Inleiding 3 Schoudergewricht 3 Normaal schoudergewricht 3 Afwijkend schoudergewricht 3 De operatie 4 Na de operatie 5 De Sling 5 De

Nadere informatie

Operatie aan het gewrichtskapsel van het schoudergewricht. Capsular shift

Operatie aan het gewrichtskapsel van het schoudergewricht. Capsular shift Operatie aan het gewrichtskapsel van het schoudergewricht Capsular shift Inhoud Inleiding 3 Het Schoudergewricht 3 Een normaal schoudergewricht 3 Een afwijkend schoudergewricht 3 De operatie 3 Na de operatie

Nadere informatie

Stabiliserende operatie van de schouder

Stabiliserende operatie van de schouder ORTHOPEDIE Stabiliserende operatie van de schouder BEHANDELING Stabiliserende operatie van de schouder Uw schoudergewricht is instabiel. Binnenkort wordt u geopereerd om dat te verhelpen. In deze folder

Nadere informatie

Schouderprothese wegens artrose. Poli Orthopedie

Schouderprothese wegens artrose. Poli Orthopedie 00 Schouderprothese wegens artrose Poli Orthopedie 1 Binnenkort wordt bij u een schouderprothese geïmplanteerd in verband met slijtage (artrose). Deze folder kan u helpen zich goed op de operatie voor

Nadere informatie

Gebroken bot (fractuur): Er kan een breuk ontstaan in de uiteinden van het boven- of onderbeen, of de knieschijf kan gebroken zijn.

Gebroken bot (fractuur): Er kan een breuk ontstaan in de uiteinden van het boven- of onderbeen, of de knieschijf kan gebroken zijn. Knie aandoeningen Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en oorzaken van de meest voorkomende knieaandoeningen en de meest gebruikelijke behandelingen. Uw persoonlijke situatie kan echter

Nadere informatie

Sport-Fysiotherapie R. de Vries en Medische Trainings Therapie

Sport-Fysiotherapie R. de Vries en Medische Trainings Therapie Sport-Fysiotherapie R. de Vries en Medische Trainings Therapie Kerkweg 45a 4102 KR Zijderveld Telefoon 0345-642618 Fax 0345-641004 E-mail vriesfysio@planet.nl Internet www.fysiodevries.nl/ Frozen shoulder

Nadere informatie

Doorbewegen van de schouder onder narcose. afdeling Fysiotherapie

Doorbewegen van de schouder onder narcose. afdeling Fysiotherapie 00 Doorbewegen van de schouder onder narcose afdeling Fysiotherapie 1 Wat is 'doorbewegen van de schouder onder narcose'? Doorbewegen van de schouder wil zeggen dat een gespecialiseerd fysiotherapeut,

Nadere informatie

Herstellen schouderspieren met operatie. Cuffrepair

Herstellen schouderspieren met operatie. Cuffrepair Herstellen schouderspieren met operatie Cuffrepair Inhoud Inleiding 3 Schoudergewricht 3 Een normaal schoudergewricht 3 Een afwijkend schoudergewricht 3 De operatie 3 Na de operatie 4 De wond 4 Sling of

Nadere informatie

Revalidatie na schouderprothese INFORMATIE VOOR PATIËNTEN

Revalidatie na schouderprothese INFORMATIE VOOR PATIËNTEN Revalidatie na schouderprothese INFORMATIE VOOR PATIËNTEN 2 INHOUDSTAFEL 1. Het schoudergewricht 4 2. Indicatie voor schouderprothese 5 3. Soorten schouderprothesen 6 4. De revalidatie 8 5. Ontslag 9 3

Nadere informatie

Orthopedie. Cuff repair

Orthopedie. Cuff repair Orthopedie Cuff repair Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw schouder: de afgescheurde pees in uw schouder wordt hersteld. In deze folder vindt u informatie over het schoudergewricht, de aanleiding

Nadere informatie

SCHOUDERLUXATIE FRANCISCUS GASTHUIS

SCHOUDERLUXATIE FRANCISCUS GASTHUIS SCHOUDERLUXATIE FRANCISCUS GASTHUIS Inleiding Deze folder geeft u informatie over de behandeling van de schouderluxatie. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan

Nadere informatie

Arthroscopische subacromiale decompressie van de schouder (Neerplastiek) Inleiding

Arthroscopische subacromiale decompressie van de schouder (Neerplastiek) Inleiding Arthroscopische subacromiale decompressie van de schouder (Neerplastiek) Inleiding Uw behandelend arts heeft u geadviseerd om uw schouderklachten operatief te behandelen met behulp van een kijkoperatie

Nadere informatie

Cuff Repair. Orthopedie. Operatie aan het schoudergewricht

Cuff Repair. Orthopedie. Operatie aan het schoudergewricht Orthopedie Cuff Repair Operatie aan het schoudergewricht Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een operatie aan uw schoudergewricht. Uw behandelend arts en de orthopedie-consulent

Nadere informatie

Schouderprothese voor een schouderbreuk. Poli Orthopedie

Schouderprothese voor een schouderbreuk. Poli Orthopedie 00 Schouderprothese voor een schouderbreuk Poli Orthopedie 1 Binnenkort wordt bij u een schouderprothese geïmplanteerd in verband met een schouderbreuk (fractuur). Deze folder kan u en uw familieleden

Nadere informatie

Knieaandoeningen. Chirurgie. Beter voor elkaar

Knieaandoeningen. Chirurgie. Beter voor elkaar Knieaandoeningen Chirurgie Beter voor elkaar Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en oorzaken van de meest voorkomende knieaandoeningen en de meest gebruikelijke behandelingen.

Nadere informatie

Oefeninstructies na een stabiliserende schouderoperatie. Fysiotherapie

Oefeninstructies na een stabiliserende schouderoperatie. Fysiotherapie Oefeninstructies na een stabiliserende schouderoperatie Fysiotherapie Algemeen U bent in ons ziekenhuis opgenomen voor een schouderoperatie. Deze folder informeert u over de operatie zelf en wat u wel

Nadere informatie

H Operatie aan het sleutelbeen

H Operatie aan het sleutelbeen H.347510.0915 Operatie aan het sleutelbeen Inleiding U heeft samen met uw arts besloten tot een operatie aan uw sleutelbeen. Voor een operatie aan het sleutelbeen blijft u twee dagen in het ziekenhuis.

Nadere informatie

Artrose in de schouder

Artrose in de schouder Afdeling: Onderwerp: Orthopedie Bij schouderartrose is er sprake van slijtage in het schoudergewricht. Pijn in de schouder, voortdurend aanwezig of alleen als u uw arm wilt bewegen, kan wijzen op artrose.

Nadere informatie

Schouder prothese. Orthopedie. alle aandacht

Schouder prothese. Orthopedie. alle aandacht Schouder prothese Orthopedie alle aandacht Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan de schouder. Bij deze ingreep vervangt de orthopedisch chirurg uw schoudergewricht door een kunstgewricht. Deze folder

Nadere informatie

Arthroscopische neerplastiek. Orthopedie

Arthroscopische neerplastiek. Orthopedie Arthroscopische neerplastiek Orthopedie Inhoudsopgave Inleiding...4 De schouder...4 Behandeling...6 Diagnose en onderzoek...6 De operatie...7 Mogelijke complicatie...8 Anesthesie (verdoving)...9 De eerste

Nadere informatie

Schouderexploratie. Orthopedie. Ingreep aan de schouder. Schoudergewricht

Schouderexploratie. Orthopedie. Ingreep aan de schouder. Schoudergewricht Orthopedie Schouderexploratie Ingreep aan de schouder Inleiding U heeft met uw behandelend arts afgesproken dat een schouderoperatie (schouderexploratie) wordt verricht. Tijdens deze ingreep wordt uw schouder

Nadere informatie

Schouderoperatie wegens inklemming

Schouderoperatie wegens inklemming Paramedische Ziekenhuiszorg Schouderoperatie wegens inklemming oefeningen en richtlijnen Inleiding Werking van de schouder De bovenarm eindigt bovenaan met een bol, dit is de schouderkop. Deze schouderkop

Nadere informatie

Kijkoperatie in de schouder (arthroscopie)

Kijkoperatie in de schouder (arthroscopie) Kijkoperatie in de schouder (arthroscopie) Als u last heeft van uw schouder, kan dat verschillende oorzaken hebben. Met een kijkoperatie kan de arts in het gewricht kijken en zo nodig gelijktijdig een

Nadere informatie

Rotator cuff scheur. De meeste scheuren treden op in de supraspinatus maar andere delen van de pees kunnen ook zijn aangedaan.

Rotator cuff scheur. De meeste scheuren treden op in de supraspinatus maar andere delen van de pees kunnen ook zijn aangedaan. Rotator Cuff Scheur Rotator cuff scheur Inleiding Een rotator cuff scheur is een vaak voorkomende oorzaak van pijn en ongemak in de schouder bij een volwassene. De rotator cuff bestaat uit 4 spieren en

Nadere informatie

Instabiele schouder. Orthopedie

Instabiele schouder. Orthopedie Instabiele schouder Orthopedie Inhoudsopgave Oorzaak...5 Klachten...5 Diagnose en onderzoek...5 De behandeling...6 Fysiotherapie...6 De operatie...6 Na de operatie...8 Complicaties...9 Contact... 10 3

Nadere informatie

Schouderprothese. Orthopedie

Schouderprothese. Orthopedie Orthopedie Schouderprothese Inleiding U heeft in overleg met uw behandelend arts besloten dat er bij u een schouderoperatie gaat plaatsvinden. Tijdens deze ingreep wordt uw beschadigde schoudergewricht

Nadere informatie

Arthroscopische Stabilisatie (Bankart herstel)

Arthroscopische Stabilisatie (Bankart herstel) Labrum scheuren Het schoudergewricht wordt gezien als een kop en kom gericht. De kom (cavitas glenoidalis) hiervan is zeer oppervlakkig en smal en bedekt slechts een derde van de kop (humeruskop). De kom

Nadere informatie

SPOEDEISENDE HULP. Een schouderluxatie. Adviezen en instructies ADVIES

SPOEDEISENDE HULP. Een schouderluxatie. Adviezen en instructies ADVIES SPOEDEISENDE HULP Een schouderluxatie Adviezen en instructies ADVIES Adviezen en instructies na een schouderluxatie Deze folder geeft u informatie over de behandeling van de schouderluxatie. Het is goed

Nadere informatie

Orthopedie. Schouderprothese

Orthopedie. Schouderprothese Orthopedie Schouderprothese Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw schouder. Er wordt een schouderprothese geplaatst. In deze folder vindt u informatie over het schoudergewricht, de aanleiding

Nadere informatie

Anatomische schouderprothese

Anatomische schouderprothese Anatomische schouderprothese Inhoud Inleiding 3 Het schoudergewricht 3 Normaal schoudergewricht 3 Versleten schoudergewricht 4 De operatie 4 Verwachtingen en risico s 5 Verwachtingen 5 Risico s 6 Na de

Nadere informatie

ORTHOPEDIE. Cuffrepair BEHANDELING

ORTHOPEDIE. Cuffrepair BEHANDELING ORTHOPEDIE Cuffrepair BEHANDELING Cuffrepair Binnenkort wordt u geopereerd aan uw schouder. De operatie die bij u wordt uitgevoerd heet een cuffrepair. In deze folder leest u wat de operatie inhoudt, hoe

Nadere informatie

Instabiele schouder. Oorzaak van schouderinstabiliteit. Oorzaak van schouderinstabiliteit Oorzaken

Instabiele schouder. Oorzaak van schouderinstabiliteit. Oorzaak van schouderinstabiliteit Oorzaken Instabiele schouder Uw orthopedisch chirurg heeft bij u een instabiele schouder vastgesteld. In deze folder krijgt u informatie over de oorzaak, de behandeling en een eventuele operatie. Bij schouderinstabiliteit

Nadere informatie

Brede rugspier verleggen met operatie i.v.m. gescheurde pezen in schouder. Latissiumus Dorsi transpositie

Brede rugspier verleggen met operatie i.v.m. gescheurde pezen in schouder. Latissiumus Dorsi transpositie Brede rugspier verleggen met operatie i.v.m. gescheurde pezen in schouder Latissiumus Dorsi transpositie Inhoud Inleiding 3 Schoudergewricht 3 Normaal schoudergewricht 3 Afwijkend schoudergewricht 3 De

Nadere informatie

IMPINGEMENT VAN DE SCHOUDER

IMPINGEMENT VAN DE SCHOUDER IMPINGEMENT VAN DE SCHOUDER 1. INLEIDING De schouder is een relatief complex gewricht dat een zeer grote mobiliteit jammergenoeg combineert met een relatief gebrek aan stabiliteit.zolang alle componenten

Nadere informatie

Schouderoperatie (cuff-repair)

Schouderoperatie (cuff-repair) Schouderoperatie (cuff-repair) In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een operatie aan uw schoudergewricht. In deze folder krijgt u informatie over het schoudergewricht, de aanleiding

Nadere informatie

Rotator cuff scheur. Orthopedie

Rotator cuff scheur. Orthopedie Rotator cuff scheur Orthopedie Inhoudsopgave Rotator cuff scheur...4 Oorzaken...4 Klachten...5 Diagnose en onderzoek...5 De behandeling...6 De operatie...6 Na de operatie...7 Complicaties...8 Contact...9

Nadere informatie

De schouderprothese. Meer informatie of vragen

De schouderprothese. Meer informatie of vragen Meer informatie of vragen Voor vragen of meer informatie kunt u contact opnemen met de orthopaedieconsulenten via telefoonnumer(024) 365 9660 of per e-mail, orthopaedieconsulenten@maartenskliniek.nl Colofon

Nadere informatie

Orthopedie. Cuff Repair. Afdeling: Onderwerp:

Orthopedie. Cuff Repair. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Orthopedie 1 Inleiding De arts heeft u geadviseerd om een cuff herstel operatie te ondergaan. In deze brochure kunt u de informatie die de orthopeed u heeft gegeven over de operatie

Nadere informatie

Behandeling corticosteroïd-injectie

Behandeling corticosteroïd-injectie Behandeling corticosteroïd-injectie Behandeling met een injectie mca.nl Inhoudsopgave Een corticosteroïd-injectie 3 Wat is een corticosteroïd-injectie? 3 Uw vragen 6 Notities 7 2 In overleg met uw orthopedisch

Nadere informatie

Orthopedie. Artrotische knie / correctie kniestand. Afdeling: Onderwerp:

Orthopedie. Artrotische knie / correctie kniestand. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Orthopedie Artrotische knie / correctie kniestand 1 Correctie van de kniestand (artrotische knie) Correctie van de kniestand Door slijtage (artrose) kan een afwijkende stand van uw

Nadere informatie

Schouderinstabiliteit

Schouderinstabiliteit Schouderinstabiliteit Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te gaan. Wat is schouderinstabiliteit? 1 Hoe wordt schouderinstabiliteit veroorzaakt? 1 Symptomen 2 De diagnose 2 Waarom een operatie?

Nadere informatie

Adviezen na een open-hart-operatie. Afdeling Fysiotherapie

Adviezen na een open-hart-operatie. Afdeling Fysiotherapie 00 Adviezen na een open-hart-operatie Afdeling Fysiotherapie U bent herstellende van een operatie aan uw hart. De fysiotherapeut heeft u na de operatie begeleid bij het weer oppakken van activiteiten en

Nadere informatie

Totale schouderprothese

Totale schouderprothese Totale schouderprothese Inhoudsopgave Inleiding... 1 Wanneer is de operatie nodig... 1 Wat gebeurt er tijdens de operatie... 1 Hoe kunt u zicht op de operatie voorbereiden... 1 Wat gebeurt er vóór de operatie...

Nadere informatie

Orthopedie. Frozen shoulder

Orthopedie. Frozen shoulder Orthopedie Frozen shoulder De schouder De schouder is een kogelgewricht. Het wordt gevormd door de kop van de bovenarm en de kom van het schouderblad. Het schoudergewricht is omgeven door het gewrichtskapsel,

Nadere informatie

Ligamentaire laesie enkelgewricht

Ligamentaire laesie enkelgewricht Sport-Fysiotherapie R. de Vries en Medische Trainings Therapie Kerkweg 45a 4102 KR Zijderveld Telefoon 0345-642618 Fax 0345-641004 E-mail vriesfysio@planet.nl Internet www.fysiodevries.nl Ligamentaire

Nadere informatie

ECU tendinitis & luxatie

ECU tendinitis & luxatie RKZ Afdeling Handchirurgie ECU tendinitis & luxatie informatie voor patiënten T: 0251-265355 plstsec@rkz.nl www.afdelinghandchirurgie.nl Informatiefolder De informatie in deze folder is een aanvulling

Nadere informatie

Cuff-repair schouderoperatie Ofwel Gescheurde pees/pezen in uw schouder

Cuff-repair schouderoperatie Ofwel Gescheurde pees/pezen in uw schouder Cuff-repair schouderoperatie Ofwel Gescheurde pees/pezen in uw schouder Inleiding U heeft één of meerdere gescheurde pezen in uw schouder. Met uw behandelend arts heeft u afgesproken dat u wordt geopereerd

Nadere informatie

OEFENSCHEMA HARTREVALIDATIE

OEFENSCHEMA HARTREVALIDATIE OEFENSCHEMA HARTREVALIDATIE 17601 Inleiding In deze folder vindt u een algemeen oefenschema en beweegadvies. Deze kunt u gebruiken ter voorbereiding op de revalidatie, maar ook tijdens en na de revalidatieperiode.

Nadere informatie

Fysiotherapeutische instructies na een Bankart operatie. Afdeling Orthopedie

Fysiotherapeutische instructies na een Bankart operatie. Afdeling Orthopedie Fysiotherapeutische instructies na een Bankart operatie Afdeling Orthopedie Inleiding Indien er bij een schouderluxatie een scheur van het voorste kapsel of kraakbeenring ontstaat kan dit instabiliteit

Nadere informatie

Trainen ademspieren met de Threshold

Trainen ademspieren met de Threshold Trainen ademspieren met de Threshold U gaat uw ademspieren trainen met een ademspierapparaat, de Threshold.. Door de training worden uw ademspieren sterker. In deze folder leest u er meer over. Het programma

Nadere informatie

Copyright 2015 Clean Nutrition Alle rechten voorbehouden

Copyright 2015 Clean Nutrition Alle rechten voorbehouden 1 Inhoudsopgave Begrippen... 3 - Oefeningen... 3 - Sets... 3 - Herhalingen... 3 - Resultaat... 3 - Fullbody... 3 - Split... 3 3 daags trainingsschema... 4 4 daags trainingsschema... 7 5 daags trainingsschema...

Nadere informatie

Schouderdecompressie

Schouderdecompressie Schouderdecompressie Open schouder decompressie. Uw behandelend arts heeft u geadviseerd uw schouderklachten operatief te behandelen. Uw klachten ontstaan door inklemming van een pees (supraspinatuspees)

Nadere informatie

Reconstructie voorste kruisband

Reconstructie voorste kruisband Reconstructie voorste kruisband Inhoud Inleiding 3 De kruisband 3 Een beschadigde kruisband 3 De operatie 3 Na de operatie 4 Fysiotherapie 4 De wond 5 Ontslag 5 Leefregels na ontslag 5 Eerste tot twaalfde

Nadere informatie

Auteur: Dr. C.J.M. van Loon

Auteur: Dr. C.J.M. van Loon Deze uitgebreide informatiefolder wordt u aangeboden door de Maatschap Chirurgen & Orthopeden Arnhem. Deze maatschap maakt deel uit van de Alysis Zorggroep. Proximale humerusfractuur - een gebroken schouder

Nadere informatie

BEHANDELING VAN FRACTUREN

BEHANDELING VAN FRACTUREN BEHANDELING VAN FRACTUREN 25733 Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van een gebroken bot. Het is goed u te realiseren dat bij het vaststellen van een aandoening

Nadere informatie

Kijkoperatie in de schouder Schouderinstabiliteit en geïrriteerde schouderpees

Kijkoperatie in de schouder Schouderinstabiliteit en geïrriteerde schouderpees Kijkoperatie in de schouder Schouderinstabiliteit en geïrriteerde schouderpees Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is arthroscopie? 1 Waarom een kijkoperatie? 1 Voor de opname 2

Nadere informatie

Fysiotherapie vóór uw hartoperatie

Fysiotherapie vóór uw hartoperatie Fysiotherapie vóór uw hartoperatie Binnenkort ondergaat u een hartoperatie. Na deze operatie is er kans op een longcomplicatie (bijvoorbeeld een longontsteking) door de beademing en wondpijn. Om u zo

Nadere informatie

H.317176.0715. Cuff scheur schouder

H.317176.0715. Cuff scheur schouder H.317176.0715 Cuff scheur schouder Inleiding Binnenkort krijgt u een schouderoperatie in verband met een cuff scheur van de schouder. Hiervoor wordt u twee dagen in het ziekenhuis opgenomen. Uw behandelend

Nadere informatie

Schouderklachten. Schouderinstabiliteit

Schouderklachten. Schouderinstabiliteit Schouderklachten Veel schouderproblemen zijn het gevolg van een doorgemaakt trauma of vermoeidheid. Er is dan dus een disbalans tussen belastbaarheid en belasting. Wanneer iemand voor het eerst met schouderklachten

Nadere informatie

Arthroscopische stabilisatie (bankartherstel) Schouderoperatie via een kijkoperatie

Arthroscopische stabilisatie (bankartherstel) Schouderoperatie via een kijkoperatie Arthroscopische stabilisatie (bankartherstel) Schouderoperatie via een kijkoperatie Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Het schoudergewricht 2 3. Arthroscopische stabilisatie van de schouder 3 4. Pre-operatief

Nadere informatie

Afdeling Fysiotherapie. Oefentherapie na een arthroscopische Neerplastiek

Afdeling Fysiotherapie. Oefentherapie na een arthroscopische Neerplastiek Afdeling Fysiotherapie Oefentherapie na een arthroscopische Neerplastiek Arthroscopische Neerplastiek De pijnklachten, die u de laatste tijd heeft ervaren, worden veroorzaakt door inklemming van de weke

Nadere informatie

Knieaandoening. Chirurgie

Knieaandoening. Chirurgie Knieaandoening Chirurgie Inhoudsopgave Inleiding...4 De gezonde knie...4 Wat kan er mis zijn met de knie?...6 Welke onderzoeken zijn mogelijk?...8 Behandelingsmogelijkheden...9 Wat kunt u als patiënt

Nadere informatie

snijlijn snijlijn Hebt u nog vragen? Artrose in de schouder Maak meer wetenschappelijk onderzoek mogelijk Wat is artrose?

snijlijn snijlijn Hebt u nog vragen? Artrose in de schouder Maak meer wetenschappelijk onderzoek mogelijk Wat is artrose? Schouderartrose Artrose in de schouder Bij schouderartrose is er sprake van slijtage in het schoudergewricht. Pijn in de schouder, voortdurend aanwezig of alleen als u uw arm wilt bewegen, kan wijzen op

Nadere informatie

Arthroscopie van de knie

Arthroscopie van de knie Orthopedie Arthroscopie van de knie Kijkoperatie in het kniegewricht De knie De knie is een groot gewricht. De botten van de knie zijn aan de binnenzijde bekleed met kraakbeen. Tussen het boven- en onderbeen

Nadere informatie

FYSIcO Nadorst. *Dillenburglaan 2 * 4332 XX Middelburg* * fysiotherapie in goede handen.

FYSIcO Nadorst. *Dillenburglaan 2 * 4332 XX Middelburg* *  fysiotherapie in goede handen. *Dillenburglaan 2 * 4332 XX Middelburg* 0118-629996* www.fysiconadorst.nl* Enkeldistorsie Algemeen Uw arts of fysiotherapeut heeft als oorzaak voor uw enkelklachten geconstateerd dat er sprake is van een

Nadere informatie

Tijdens een basketbalwedstrijd wordt er veel gesprongen. Springen verhoogt het risico op blessures. De meest voorkomende blessures bij basketbal zijn

Tijdens een basketbalwedstrijd wordt er veel gesprongen. Springen verhoogt het risico op blessures. De meest voorkomende blessures bij basketbal zijn 1 Tijdens een basketbalwedstrijd wordt er veel gesprongen. Springen verhoogt het risico op blessures. De meest voorkomende blessures bij basketbal zijn enkelblessures, gevolgd door knieblessures. Daarnaast

Nadere informatie

Reversed schouderprothese

Reversed schouderprothese Reversed schouderprothese Inhoud Inleiding 3 Het schoudergewricht 3 Normaal schoudergewricht 3 Gescheurde pezen en/of een versleten schoudergewricht 4 De operatie 5 Verwachtingen en risico s 6 Verwachtingen

Nadere informatie

Orthopedie Schouderoperatie open of scopische Neerplastiek met of zonder cuff repair

Orthopedie Schouderoperatie open of scopische Neerplastiek met of zonder cuff repair Orthopedie Schouderoperatie open of scopische Neerplastiek met of zonder cuff repair Inleiding Uw orthopedisch chirurg heeft u geadviseerd om een schouderoperatie te ondergaan. Het doel van de operatie

Nadere informatie

Schouderletsels (Dr. W.J. Willems, Orthopedisch chirurg, Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, Amsterdam)

Schouderletsels (Dr. W.J. Willems, Orthopedisch chirurg, Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, Amsterdam) Schouderletsels (Dr. W.J. Willems, Orthopedisch chirurg, Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, Amsterdam) Schouderklachten vormen een steeds groter aandeel van de klachten van het bewegingsapparaat. Deels wordt

Nadere informatie

Cuffrepair. Schoudergewricht. Orthopedie. 6065p ORT.031/1109.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl

Cuffrepair. Schoudergewricht. Orthopedie. 6065p ORT.031/1109.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Cuffrepair Schoudergewricht Orthopedie 6065p ORT.031/1109.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Inleiding U wordt binnenkort in het Amphia Ziekenhuis verwacht voor een operatie aan de schouder. De orthopedisch

Nadere informatie

Botbreukoperatie afdeling Chirurgie

Botbreukoperatie afdeling Chirurgie Botbreukoperatie afdeling Chirurgie Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Chirurgie september 2013 pavo 0323 Inleiding In het menselijk lichaam zitten zeer veel verschillende botten, die op verschillende

Nadere informatie

Hevige pijn ter hoogte van de schoudertop als gevolg van een forse schouderduw, bij een 23-jarige topvoetballer

Hevige pijn ter hoogte van de schoudertop als gevolg van een forse schouderduw, bij een 23-jarige topvoetballer 9 2 Hevige pijn ter hoogte van de schoudertop als gevolg van een forse schouderduw, bij een 23-jarige topvoetballer Dos Winkel en Koos van Nugteren Introductie Het verhaal van een topvoetballer met acute

Nadere informatie

Stabiliseren van de schouder Kijkoperatie Bankart laesie

Stabiliseren van de schouder Kijkoperatie Bankart laesie Stabiliseren van de schouder Kijkoperatie Bankart laesie H15.009-01 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Het schoudergewricht... 2 Wat is een Bankart Laesie?... 2 Klachten bij een Bankart Laesie... 2 Voorbereidingen

Nadere informatie

Inleiding Waarom bewegen tijdens chemotherapie?

Inleiding Waarom bewegen tijdens chemotherapie? BEWEGEN BIJ KANKER Inleiding De ziekte kanker, maar ook de behandeling, zoals chemotherapie, operatie, bestraling en hormonale therapie, kunnen aanleiding geven tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Orthopedie Laterale clavicula resectie

Orthopedie Laterale clavicula resectie Orthopedie Laterale clavicula resectie Inleiding Uw orthopedisch chirurg heeft een operatie aan de schouder geadviseerd. Deze operatie heet een laterale clavicula resectie (weghalen van het buitenste uiteinde

Nadere informatie

Arthroscopische stabilisatie (Bankartherstel) Schouderoperatie via een kijkoperatie

Arthroscopische stabilisatie (Bankartherstel) Schouderoperatie via een kijkoperatie Arthroscopische stabilisatie (Bankartherstel) Schouderoperatie via een kijkoperatie Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Het schoudergewricht 2 3. Arthroscopische stabilisatie van de schouder 3 4. Pre-operatief

Nadere informatie

Sleutelbeenbreuk afdeling Chirurgie

Sleutelbeenbreuk afdeling Chirurgie Sleutelbeenbreuk afdeling Chirurgie Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 0326 Een sleutelbeenbreuk In deze folder leest u meer over een sleutelbeenbreuk. De medische term hiervoor is clavicula

Nadere informatie

Vervangen buiten- of binnenband van de knie. Laterale of mediale bandreconstructie

Vervangen buiten- of binnenband van de knie. Laterale of mediale bandreconstructie Vervangen buiten- of binnenband van de knie Laterale of mediale bandreconstructie Inhoud Inleiding 3 Mediale/laterale band 3 De operatie 3 Na de operatie 4 Brace 4 Pijn 4 Fysiotherapie 4 De wond 5 Ontslag

Nadere informatie

Arthroscopie (kijkoperatie) van de schouder

Arthroscopie (kijkoperatie) van de schouder Arthroscopie (kijkoperatie) van de schouder 1 Inleiding Uw orthopedisch chirurg heeft u geadviseerd om een arthroscopie (kijkoperatie) van de schouder te ondergaan. U leest in deze brochure: over het schoudergewricht;

Nadere informatie

AANDOENINGEN VAN DE KNIE

AANDOENINGEN VAN DE KNIE AANDOENINGEN VAN DE KNIE In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie over aandoeningen van de knie en de meest gebruikelijke behandelingen. Wij adviseren u deze informatie

Nadere informatie

1 Nek losmaken. Oefentherapie voor de schouder Pagina 1 van 5

1 Nek losmaken. Oefentherapie voor de schouder Pagina 1 van 5 Pagina 1 van 5 Anatomie De schouder bestaat uit 3 botdelen: het schouderblad (scapula) met het schouderdak (acromion), de bovenarm (humerus) en het sleutelbeen (clavicula). De bovenarm vormt samen met

Nadere informatie

Ademspiertraining. Fysiotherapie / Cardiologie. Vóór uw hartoperatie. Inhoudsopgave. Inleiding. Waarom is deze training nodig?

Ademspiertraining. Fysiotherapie / Cardiologie. Vóór uw hartoperatie. Inhoudsopgave. Inleiding. Waarom is deze training nodig? Fysiotherapie / Cardiologie Ademspiertraining Vóór uw hartoperatie Inhoudsopgave Inleiding Waarom is deze training nodig? Het ademspierapparaat (de Threshold) Schoonmaken van het apparaat Hoe moet u trainen?

Nadere informatie

Operatie sleutelbeen

Operatie sleutelbeen Operatie sleutelbeen 1 Wat is een sleutelbeen? Het sleutelbeen ligt direct onder de huid waardoor je het gemakkelijk kunt voelen. Het verbindt het borstbeen met het schouderblad. Het sleutelbeen zorgt

Nadere informatie

Revalidatie nieuwe heupoperatie. Voorste benadering

Revalidatie nieuwe heupoperatie. Voorste benadering Revalidatie nieuwe heupoperatie Voorste benadering Afdeling: fysiotherapie Datum: januari 2014 2 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Revalidatie 4 3 Thuissituatie 5 4 Anatomie 6 5 Operatietechniek 7 6 Leefregels voorwaartse

Nadere informatie